<<Մայիսի 8-ն էր գիշերը, մայիսի 9-ը պիտի գոյանար, ռոդիոն հաղորդեց Լևիտանը` հաղթանակ, պոլնայա կապիտուլիացիա>>,-թովուզցի Վազգեն Սաղումյանը ռադիոյի հայտարարությունը արցունքն աչքերին էր վերհիշում: Գյուղի ռուսերենի ուսուցիչը հայրենիքի պաշտպանության նպատակով գրիչը զենքով էր փոխարինել:

Ռազմի դաշտում սխրանքներ կերտած թովուզցի զինակից-մտավորականները քիչ չէին: Ռուսաց լեզվի մյուս ուսուցիչը` Աշոտ Սուքիասյանը, պատմում էր, որ հայրենիքի պաշտպանության նվիրական երազանքն էր, որ ոգևորում ու առաջ էր մղում հաղթական պայքարի:

Թովուզում Մեծ հայրենականի նահատակների հիշատակին 1975-ին բացված հուշարձան-թանգարանը վկայում է, որ Տավուշի մարզի Թովուզ, այժմյան Տավուշ գյուղը իր մեծ լուման է ունեցել ֆաշիստական Գերմանիայի դեմ հաղթանակի կերտման գործում:

Թե քանի շքանշանակիր ու մեդալակիր է տվել Թովուզը, հուշարձանի բացմանը զեկուցել է գյուղի գլխավոր աշխարհագետ Արշալույս Գյուրջինյանը:

Պատերազմի ամբողջ ժամանակամիջոցում ավելի քան 450 թովուզցիներ բանակ են զորակոչվել, որոնց մոտ կեսը պարգևատրվել է շքանշաններով ու մեդալներով, իսկ թովուզցի Վլադիմիր Դալլաքյանը դարձել է <<Մարտական փառք>>-ի երեք շքանշանի ասպետ:

Մոտ հինգ հարյուր մասնակիցներից հիմա 9 վետերան է մնացել: Ավելի շատ էին դպրոցը նոր ավարտած, տակավին երիտասարդ ու անփորձ պատանիները` Սարգիս Դարբինյան, Գուրգեն Օհանյան, Կոզբանդ Դաինելյան, Սուրեն Մաղաքյան…

Գերմանացիների կողմից գերեվարված թովուզցի Անանիա Խաչատրյանի պատմությունները թե իր գերության, թե ռազմի դաշտից չափազանց հուզիչ էին: Պատերազմի դառնությունները ճաշակած տավուշցի Անանիա Խաչատրյանը լավ գիտեր հայրենիքի պաշտպանության գինը, գուցե դա էր պատճառը, որ Անդրանիկի նկարը բարձի տակ էր քնում` թոռներին ներկայացնելով մեծ հայդուկապետի դերը ազատագրական պայքարում: Ինչ վերաբերում է Մեծ հայրենականին, ապա շատերը զոհվեցին, ոմանք անհայտ կորան, չվերադարձան հայրենի գյուղ, շատերն էլ հաշմանդամ վերադարձան:

Թշնամու արկը Շամիր Իսրայելյանին վնասել, բայց ընկճել չի հաջողել: Ռազմաճակատում թովուզցի զինվորի ուշքն ու միտքը հաղթանակն էին : <<Ակրիվայ ագոն, դո ատկազա դավայ>>,-ռուսերեն հուշերով է մեծ հաղթանակի 69-ամյակը դիմավորում թովուզցի վետերան Շամիր Իսրայելյանը:

Պատերազմի վկայությունները վետերանների հուշերում են: Սարգիս Դարբինյանը հիշում էր. << Բեռլինի փողոցներում կարմիր դրոշներով մեքնենաների բեռնախցիկներում շրջել ենք, որ գերմանացիք հասկանան` ինչ է նշանակում պա-տե-րազմ>>:  Գյուղի Մեծ հայրենականի հուշարձանի բակը զարդարում է մարշալ Բաղրամյանի տնկած կաղնին: Հովհաննես Բաղրամյանին դիմավորել են Թովուզ-Բերդ խճուղում շարքով-կարգով կանգնած դպրոցականները: Սա հիշում են, բայց թե  Թովուզի հուշարձանի կաղնին տնկելուց հետո մարշալը վետերաններից  որ մեկի ձեռքն է սեղմել, դեռ ճշտում են…Տավուշը Մեծ հայրենականին

Tags: Թովուզ, Հայրենական մեծ պատերազմ, Մեծ հայրենականի վետերաններ, Տավուշի մարզ