​«Հաջողակ գործարար կին լինելու համար առաջնորդի հոգեբանություն է պետք»

YasminaՏիկին Յասմինան իր կենսափորձն է հաղորդում հայ կանանց

Oրեր առաջ Հայաստան այցելեց տիկին Յասմինա Ազհարին: Նա արաբական աշխարհում համարվում է ամենահարուստ ու հաջողակ կին գործարարներից մեկը, որ միաժամանակ և՛ բիզնեսներ է ղեկավարում, և՛ ակտիվ ներգրավված է հասարակական աշխատանքներում: Իսկ տարիներ առաջ տիկին Յասմինան Forbes ամսագրի վարկանիշով ընդգրկվել է արաբական աշխարհի 50 ամենահզոր գործարարների շարքում: 2011 թ. ճանաչվել է Սիրիայի լավագույն գործարար, իսկ Նիդեռլանդների թագուհու կողմից արժանացել է Ասպետի կոչման:

Իր այցի ընթացքում տիկին Յասմինան սիրահոժար ժամանակ գտավ պատասխանելու նաև «Անկախի» հարցերին:

– Տիկին Յասմինա, որքանով տեղյակ եմ, Ձեր այցը պայմանավորված է մի քանի գործոններով, կմանրամասնե՞ք, թե հայ գործարար կանանց հետ համագործակցությունը երբ է սկսվել և ինչ մակարդակում է:

– Ես Հայաստան եմ եկել ՀՀ առևտրաարդյունաբերական պալատի հրավերով: Նախատեսված էր հանդիպում կազմակերպել հայ կին գործարարների հետ, այնուհետև ստանալ ինձ շնորհված հավաստագիրը, ըստ որի` ես դառնալու եմ Հայաստանի առևտրաարդյունաբերական պալատի ներկայացուցիչը Արաբական Միացյալ Էմիրություններում, որի համար անչափ ուրախ եմ: Դա ինձ համար մեծ պատասխանատվություն է: Ես հայ կին գործարարների հետ սկսել եմ համագործակցել 2010-ից և փորձել եմ պալատին աջակցել՝ կազմակերպելու մի շարք ցուցահանդեսներ և գործարար համաժողովներ Սիրիայում և Էմիրություններում:

– Այսինքն՝ ստանձնել եք պարտավորություն՝ ուղղորդելու հայ կանանց իրենց բիզնես նախաձեռնություններում: Կարծում եք` կանայք ունե՞ն բավականաչափ ներուժ հաջողակ բիզնես վարելու հարցում:

– Ես միշտ արտահայտել եմ նրանց օգնելու և աջակցելու իմ պատրաստակամությունը, ում ինչով կարող եմ: Նախ` պատրաստ եմ դիտարկել նրանց առաջարկները, այնուհետև ներդնել իմ բոլոր ջանքերը` նպաստելու հայ-արաբական առևտրատնտեսական հարաբերությունների զարգացմանն ու գործարար կապերի ամրապնդմանը: Ես իմ առաքելությունն եմ համարում էմիրություններում ներկայացնել Հայաստանի տնտեսական ներուժը, որպեսզի երկկողմ գործակցության ոլորտներն ու հնարավորություններն առավել հստակեցվեն: Միշտ ցանկացել եմ օգնել ու աջակցել գործարար կանանց և հաճախ փնտրում են նոր մտահղացումներ նրանց համար: Մենք պետք է համախմբվենք և տեսնենք, թե ինչ բնույթի են խնդիրները և ինչ եղանակով կարող ենք աջակցել: Դրանք կարող են լինել Դուբայում ցուցահանդեսների կազմակերպման, թրեյնինգների, մշակութային և փոխանակման ծրագրերի միջոցով:

Սովորաբար տղամարդ գործարարների հետ ավելի հեշտ են գործնական շփումները, քան կանանց հետ: Բայց մենք այսօր չպետք է այլևս տարբերակում մտցնենք կին և տղամարդ գործարարների միջև: Բոլորս էլ ձգտում ենք զարգացնել երկրի տնտեսությունը: Ես քայլում եմ տնտեսության զարգացմանը զուգընթաց:

– Գործարարության ո՞ր ոլորտներում եք ներգրավված և ինչպե՞ս եք անցել հաջողակ բիզնես առաջնորդ դառնալու ճանապարհը:

– Ես սկսել եմ գործարարությամբ զբաղվել դեռևս Սիրիայում և երկար տարիներ ղեկավարել եմ Լաթաքիայի գործարար կանանց կոմիտեն, ինչպես նաև գործարար խորհուրդը, որը հիմնադրվել է Սիրիայի առաջին տիկնոջ կողմից: Իմ ղեկավարած ընկերությունը ռազմավարական գործընկերներ ունի աշխարհի տարբեր երկրներում և կարող է մատուցել ցանկացած պահանջված ծառայություն: Ղեկավարում եմ Դուբայում գործող «Ալ Յամ» միջազգային ընկերությունը, որն իրականացնում է ծովային և ցամաքային բեռնափոխադրումներ: «Ալ Յամ» արաբերեն նշանակում է օվկիանոս, որը զուգորդվում է գաղտնիքներով և նոր հնարավորություններով լի երևույթների հետ: Ընկերությունը նույնպես կփորձի բացահայտել նոր գաղտնիքներ և ընձեռել բազմաթիվ հնարավորություններ գործարարներին:

Ղեկավարում եմ նաև Դամասկոսում գործող սուպերմա8կետների ցանցը: Բացի գործարարությունից, նաև շուրջ 15 տարի Նիդեռլանդների հյուպատոսն եմ Սիրիայում:

– Կներկայացնե՞ք կին գործարար լինելու կարևոր հատկանիշները, որոնք նաև Ձեզ են առաջ մղել բիզնեսում:

– Հաջողակ գործարար կին լինելու գործոններից է նախառաջ առաջնորդի հոգեբանությունը: Իմ համոզմամբ` հաջողակ գործարար կինը պետք է ոչ միայն կարողանա առաջ մղել իր բիզնեսը և լինել դրա գլխավերևում, մշտապես ներդրումներ կատարել, այլև զբաղվել հասարակական գործունեությամբ: Նաև՝ լինել նպատակասլաց:

– Իսկ կինը կարո՞ղ է վեր բարձրանալ միայն սեփական ուժերին ապավինելով, միայնակ:

– Ես, մատնանշելով իմ իսկ փորձը, հպարտությամբ կարող եմ ասել, որ գործարար տիկնոջ հաջողակ կերպարը հնարավոր է նաև միայնակ կերտել: Այդ ճանապարհը ես միայնակ եմ անցել:

– Կցանկանայի ճշտել, արմատներով արա՞բ եք, թե՞ ուրիշ ծագում ունեք:

– Հայրս Սիրիայից է, իսկ նախատատերս սերում եմ քահանաների ընտանիքից: Բայց մայրս սերբ է, և ես արտաքնապես նրան եմ նման:

– Ի՞նչ եք ծրագրում ապագայում երկու երկրների համագործակցության ամրապնդման տեսանկյունից, և որո՞նք են լինելու կանանց աջակցելու գործնական քայլերը:

– Ես հանդիպումներ կունենամ նաև Էմիրությունների բոլոր առևտրաարդյունաբերական պալատների ղեկավարների հետ` առաջ մղելով Հայաստանում բիզնես հիմնադրելու ցանկությունն ու պահանջը, և ոլորտային քննարկումներ կունենամ: Որպեսզի հայ կանայք կարողանան իրենց բիզնես նախագծերն էմիրություններում զարգացնել, պետք է, անշուշտ, տեղացի գործընկերներ գտնեն, որոնք կօգնեն և կաջակցեն գործունեություն հիմնելու հարցում: Պարզապես պետք է դիտարկել հնարավոր ոլորտները, որոնք փոխադարձ հետաքրքրություններ կներկայացնեն: Կարծում եմ` դա հնարավոր է: Ես փորձելու եմ ներգրավվել այն գործընթացներում, որոնց շնորհիվ Հայաստանը նույնպես կդառնա առավել ակտիվ գործընկեր ԱԷՄ-ի հետ: Ես ոգևորված եմ՝ օգնելու բոլոր հայ կանանց տնտեսության բոլոր բնագավառներում: Հատկապես կարևորում եմ ՓՄՁ ոլորտը:

Լ.Ն

Գործարարության մեջ կանանց ներուժը մեծ է, հնարավորությունները` քիչ

կին գործարարՈրքան էլ խոսվում է փոքր և միջին ձեռնարկատիրության ոլորտում կանանց առաջխաղացման մասին, նրանք քիչ տոկոս են կազմում: Այսօր կանանց և տղամարդկանց ձեռնարկատիրություն սկսելու գործընթացներում խտրականություն չկա, չկան նաև կանանց համար սահմանված հատուկ արտոնություններ: Սոցհարցումները և հետազոտությունները վկայում են, որ կանայք գործարարությամբ զբաղվելու առումով ավելի պատրաստված են, քան տղամարդիկ: Նրանք ներուժ ունեն, կրթվածության առավել բարձր մակարդակ, զուսպ են, բարեկիրթ և ամենակարևորը` համբերատար:

Շատ է խոսվում այն մասին, որ պետությունը վերջին տարիներին միջոցներ է ձեռնարկում կանանց ձեռնարկատիրության խթանման ուղղությամբ, սակայն առկա ցուցանիշները այդքան էլ գոհացնող չեն: Փոքր և միջին ձեռնարկատերերի միայն 10 տոկոսն են կանայք: Նրանց մեջ խոշոր ձեռնարկատերեր գրեթե չկան: Իսկ գերփոքր ձեռնարկատիրությամբ զբաղվող կանանց մասնաբաժինը երկու անգամ ավելին է և կազմում է 20-25 տոկոս:

Հայաստանի գործարարների հանրապետական միությունը կանանց ձեռնարկատիրության զարգացման ոլորտում աշխատանքներ է իրականացնում դեռևս 2008-ից: Ըստ միության նախագահ Գագիկ Մակարյանի` կանայք իսկապես գործարարությամբ զբաղվելու մեծ ներուժ ունեն և կառավարման հարցում առավել թափանցիկ են, զգուշավոր, սակայն նրանց հնարավորություններն են սահմանափակ: «Եթե տղամարդիկ միգրացիայի պատճառով ստիպված են լքել իրենց ընտանիքները և ժամանակավոր հեռանալ, ապա կանայք այդ ընտանիքի կեցության, իրենց հասարակական դիրքի ամրապնդման համար կարիք ունեն գործարարությամբ զբաղվելու», – ասում է նա:

Գործարար կանանց շրջանում անցկացված հարցումներն ու այդ ուղղությամբ կատարված վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ կանանց շրջանում գործարարությամբ զբաղվելու խնդիրներն ավելի շատ են, քան տղամարդկանց շրջանում: Նրանք մատնանշել են սեփական գույքի, համապատասխան գրավի առարկայի բացակայությունը, ինչը խոչընդոտում է վարկավորման գործընթացին:

Բիզնեսի առաջմղման համար, ըստ ՀՀ ԱԺ փոխնախագահ Հերմինե Նաղդալյանի, բանկերը պետք է պարտավորվեն ցածր տոկոսադրույքներով վարկավորել կին գործարարներին: «Կինը գործարարության մեջ համարում եմ ոչ թե զուտ աշխատանք, այլ ճակատամարտ և հերոսություն»,- ասում է տիկին Նաղդալյանը: Նա հորդորում է կանանց վստահ լինել սեփական ուժերի մեջ, կարողանալ անել ավելին: «Մենք մեր գերխնդիրներից ենք համարում կանանց ձեռնարկատիրության զարգացմանն աջակցող առանձին ծրագրի իրականացումը, քանի որ ինչ արվում է կանանց համար, դրանից շահում է հասարակությունը և երկիրը». ասում է նա: Հասարակությանն անհրաժեշտ են փոքր բիզնեսներ և բնակչության միջին խավ, և ըստ նրա` պետությունը պարտավոր է աջակցել փոքր ու միջին ձեռնարկատիրությանը. «Տարիներ շարունակ, երբ չունեինք աջակցության ծրագրեր և կանանց համար շատ ավելի բարդ էր գործելը, նրանցից շատերը կարողացան վստահաբար առաջ գնալ և ոմանց նույնիսկ հաջողվեց դառնալ ձեռներեց Հայաստանի տնտեսության այս պայմաններում: Բիզնեսը ծովի նման է, և յուրաքանչյուրը պետք է կարողանա լողալ` հաղթահարելով ալիքները»: Նրա համոզմամբ, բիզնեսով զբաղվելու համար պետք են նախ գիտելիքներ ու հմտություններ և ֆինանսական հնարավորություններ, հետևաբար մատչելի վարկավորում` առանց գրավադրման, հաշվի առնելով, որ կանայք ավելի պարտաճանաչ են, պարկեշտ և ոչ արկածախնդիր: Սակայն դժվար է լծակներ կիրառել մասնավոր ֆինանսական ընկերությունների նկատմամբ, պարտավորեցնել նրանց ընդառաջ գնալ կանանց, երբ չկա հստակ մեխանիզմ կամ մշակված ծրագիր:

Հայաստանի գործատուների հանրապետական միության փոխնախագահ Քնարիկ Մալխասյանն էլ այն կարծիքին է, որ կանանց համար պետք է հատուկ պայմաններ ստեղծել, քանի որ բիզնեսում կանանց և տղամարդկանց պահանջներն այլ են:

ՀԳՀՄ նախագահ Գագիկ Մակարյանն ասում է, որ այնուամենայնիվ, վերջին տարիներին ոլորտում բավականաչափ բարեփոխումներ եղել են: Խոսքը մասնավորապես էլեկտրոնային հաշվետվությունների մասին է, 2010 թ. ընդունված գենդերային քաղաքականության հայեցակարգի ու դրանից բխող ծրագրերի իրականացման մասին: Միության նախագահի համոզմամբ, կանանց ձեռնարկատիրության զարգացման ուղղությամբ հետաքրքրությունն ու ուշադրությունը վերջին տարիներին ավելանում է: Կանայք ավելի շատ ներգրավված են սննդի (հատկապես հրուշակեղենի), տեքստիլ արդյունաբերության, գեղեցկության սրահների, ֆուրշետների և հարսանյաց միջոցառումների կազմակերպման և ամենատարբեր ծառայությունների մատուցման ոլորտներում:

Այնուամենայնիվ, ի՞նչն է խոչընդոտում կանանց լինելու առավել ակտիվ սեփական բիզնեսը նախաձեռնելու գործում: «Կանանց պատրաստակամությունն է ցածր բիզնես սկսելու գործում, ուստի մենք պլանավորել ենք նրանց շրջանում տեղեկատվական արշավներ կազմակերպել և ցույց տալ հաջողված կին ձեռներեցների փորձը: Դա հնարավորություն կտա բացելու նրանց տեսադաշտը սեփական բիզնեսը սկսելու գործում, ինչը և՛ եկամտի աղբյուր է, և՛ աշխատուժի ստեղծման խթան, և՛ նոր ծառայությունների մատուցման հնարավորություն: Պարզապես, միակ խոչընդոտն այն է, որ ի տարբերություն տղամարդկանց` կանայք նաև տան և կենցաղային հոգսերը կրողն են և ի վիճակի չեն բիզնեսին առավել երկար ժամանակ հատկացնելու, ինչը բացասաբար է ազդում գործարար կապերի ստեղծման և բիզնեսի կառավարման տեսանկյունից»,- ասում է կանանց ձեռնարկատիրության զարգացման ծրագրի համակարգող Գոհար Ղաբուզյանը:

Նշենք, որ Փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացման ազգային կենտրոնն Ասիական զարգացման բանկի հետ համատեղ իրականացնում է կանանց ձեռնարկատիրության զարգացման ծրագիր, որը սկսվել է նախորդ տարվա մարտ ամսից:

«Սակայն մեր հետազոտությունների արդյունքում խոսելով նրանց խնդիրների մասին` մենք հասկանում ենք, որ ցածր ներգրավվածության միակ պատճառը նրանց փորձառության և որոշ հմտությունների պակասն է: Ուստի մեր ծրագիրը կենտրոնացված է նաև այս խնդրի վրա, որպեսզի բարելավենք բիզնեսի զարգացման ծառայությունները»- այսպիսի կարծիք է հայտնել Ասիական զարգացման բանկի հայաստանյան ներկայացուցիչ Դևիդ Դոլլը:
Ծրագրի շահառուներ կարող են դառնալ այն կանայք, որոնք մրցունակ բիզնես ծրագիր ունեն, իսկ սեփական մտահղացումներն իրականացնելու համար պետք է շուկան լավ պատկերացնել, կարողանալ գրագետ հաշվել ինքնարժեքը, անել ճշգրիտ ֆինանսական կանխատեսումներ, հստակ պատկերացնել շահույթը և այլն: Ըստ Գոհար Ղաբուզյանի, քանի որ մեր երկրում կին ձեռնակատերերի ներուժը բավարար չափով չի օգտագործվում և նրանց տեսակարար կշիռը բավական ցածր է ընդհանուր գործարարության մեջ, նրանց գործարարությունը խթանելու կարիք կա: Նա տեղեկացրեց, որ տղամարդիկ նույնպես կարող են ծրագրին մասնակցել, սակայն բոլոր ծրագրերում իրենց թիրախը կանանց գոնե 50 տոկոսի վարկավորման և աջակցության ապահովումն է: Մինչ օրս իրականացվել է 7 ծրագիր, մեկը մայրաքաղաքում, մնացածը` մարզերում: Հիմնականում խրախուսվել են արտադրության ոլորտներն ու նորարար գաղափարները: Կանանցից շատերն արդեն սկսել են իրենց բիզնեսը և նույնիսկ հասցրել են կայանալ: Ծրագիրը եռամյա է և հաջողության դեպքում գուցեև դառնա շարունակական:
Լ.Ն

Անկախ