ՀՀ կրթության և գիտության նախարար Արմեն Աշոտյանը մասնակցել է Կոտայքի մարզի դպրոցների տնօրենների օգոստոսյան խորհրդակցությանը, որին ներկա է եղել նաև ՀՀ պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը:
Խորհրդակցության ընթացքում Կոտայքի մարզպետ Կովալենկո Շահգալդյանը ներկայացրել է մարզի կրթության ոլորտի   հաշվետվությունը: Մարզպետն իր խոսքում որպես խնդիր կարևորել է մարզի դպրոցներում առկա թափուր մանկավարժական տեղերի համալրման նպատակով անցկացվող մրցույթների կազմակերպման օրինականությունն ու թափանցիկությունը: Իր ելույթում ՀՀ ԿԳ նախարար Արմեն Աշոտյանն անդրադարձել է ոլորտի հիմնական խնդիրներին ու կրթական բարեփոխումներով պայմանավորված պահանջներին: Շեշտելով, որ ոլորտի բարեփոխումները դրական անդրադարձ են ունեցել կրթության  որակի վրա ՝ ՀՀ ԿԳ նախարարը նշել է. “Կրթության բարեփոխումների նոր փուլը համընկավ միջազգային տնտեսական ճգնաժամի հետ, ինչը, պետք է խոստովանել, բազմաթիվ չնախատեսված խոչընդոտներ առաջ բերեց: Այնուամենայնիվ, մենք կարողացանք հաղթահարել  առաջին ամենաբարդ փուլը և շարունակել բարեփոխումների դժվարին, սակայն այլընտրանք չունեցող գործընթացը: Այսօր շատ դժվար է աշխատել որպես մանկավարժ. փոխվել են ժամանակները, դասագրքերը, ծրագրերը, աշակերտի ու ծնողի պահանջները: Ուսուցչի առջև դրված է պետության կողմից մշակված կրթական ծրագիրն աշակերտին փոխանցելու դժվարին պարտականությունը, որը ենթադրում է ինքնակրթության և վերապատրաստումների մշտական գործընթաց”:  Նախարարի խոսքով միշտ չէ, որ ուսուցիչները պատրաստ են ընդունել նման պատասխանատվություն՝ շատ դեպքերում նախընտրելով մնալ դիտորդի դերում:  Մասնավորապես նախորդ տարի ՀՀ ԿԳՆ-ի կողմից փոխվել է դասագրքերի հրատարակման կարգը. դրանք նախապես փարձարկվում են և ուղարկվում դպրոցներ՝ մասնագիտական գնահատական ստանալու նպատակով:
“Նախորդ տարվա ընթացքում հանրապետության 90 դպրոցներից, այդ թվում նաև Կոտայքի մի շարք դպրոցներից,  ԿԳՆ-ն ստացել է ձևական պատասխաններ”,- նշել է նախարարը՝ հիշեցնելով, որ  հետագայում, երբ  դասագրքերը դպրոց են մտնում,  որակի հետ կապված սովորաբար դժգոհություններ լինում են:
Նախարարը նշել է, որ ոլորտի հիմնական խնդիրներից մեկը մանկավարժական կադրերի անհամաչափ բաշխվածությունն ու  գերբեռնվածությունն է, ինչը որպես կանոն բացասական է անդրադառնում նաև կրթության որակի վրա: “Հեռավոր գյուղերում մենք ունենք մանկավարժների պակաս, այնտեղ որպես կանոն մեկ ուսուցիչը դասավանդում է մի քանի առարկա, մինչդեռ քաղաքային համայնքներում պատկերը ճիշտ հակառակն է՝ մեկ դրույքը բաժանվում է մի քանի ուսուցիչների միջև: Արդյունքում ուսուցիչը վարձատրվում է ցածր և չի ունենում սոցիալական խթան, ավելի արդյունավետ աշխատելու: Խնդրի կարգավորումը դպրոցների ու մարզպետարանների գործառույթի շրջանակում է: Իմ պահանջն է, որ վերաբաշխումները կատարվեն ճիշտ ու անաչառ, միակ չափորոշիչը պետք է լինի մանկավարժի պրոֆեսիոնալիզմը, ոչ թե հարևան-ծանոթ-բարեկամ սկզբունքը”- դիմելով խորհրդակցության մասնակիցներին ասել է Ա. Աշոտյանը՝ հավելելով, որ միջազգային կառույցների կողմից իրականացված հետազոտության արդյունքներով 80 երկրների շարքում Հայաստանի ուսուցչական համակազմը ամենատարեցն է աշխարհում: Երկրորդ տեղում Ավստրիան է՝ 3 անգամ պակաս ցուցանիշով:  “Մեր դպրոցներում ուռճացված է ինչպես մանկավարժների թիվը, այնպես էլ սպասարկող և վարչական անձնակազմերի թիվը: Խնդրի լուծման համար մենք ունենք երկու ճանապարհ. առաջինը՝ ոչինչ չանել և ամեն ինչ թողնել այնպես, ինչպես կա, երկրորդը՝ ընտրում ենք լավագույն մասնագետներին, նրանից պահանջում ենք որակ և վճարում ավելի արժանապատիվ: Կրթության ոլորտը չի կարող իր վրա սոցիալական մեծ բեռ վերցնել, մեր հիմնական խնդիրը որակի ապահովումն է, իսկ դրան հասնելու համար, ցավոք, ստիպված ենք գնալ նաև ոչ “պոպուլյար” քայլերի: Ես, իբրև նախարար դրան պատրաստ եմ”,-   շեշտել է ՀՀ ԿԳ նախարարը՝ ավելացնելով, որ 2014-ին նախատեսվում է ուսուցիչների աշխատավարձի բարձրացում:
ՀՀ պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը, իր ելույթում ողջունելով մանկավարժներին, նշել է, որ բանակի համար դպրոցը համագործակցության ամենկարևոր օղակն է, քանի որ դպրոցում է ձևավորվում հայոց բանակի ապագա զինվորը: Ս. Օհանյանը տեղեկացրել է, որ հանրապետության ավելի քան 400 դպրոցներ ակտիվ համագործակցում են զորամասերի հետ. “Մենք չափազանց կարևորում ենք դպրոցի գործունեությունն ու ուսուցչի դերը: Համոզված եմ, որ հասարակության մեջ առաջին օրինակը, ում պետք է հետևեն աշակերտները, պետք է լինի ուսուցչի կերպարը: Դպրոցի թերությունը հետագայում շատ վառ արտահայտվում է բանակում՝ վարվելակերպի կանոնների ու կարգապահության մակարդակի տեսքով, զինվորների միջանձնային հարաբերություններում”,- նշել է
Ս. Օհանյանը:
Խորհրդակցության ավարտին ՀՀ ԿԳ նախարար Ա. Աշոտյանը պատասխանել է տնօրենների հարցերին, որոնք վերաբերել են կրթական նոր ծրագրերին, մանկավարժների մրցութային ընտրությանը և բազմաթիվ այլ խնդիրների:
Կոտայքի մարզի մի խումբ մանկավարժներ բարեխիղճ աշխատանքի համար ՀՀ ԿԳ նախարարի կողմից պարգևատրվել են պատվոգրերով և շնորհակալագրերով:

Օգոստոսի 29-ին, ժամը 03.52-ին ահազանգ է ստացվել, որ հրդեհ է բռնկվել Արթիկ քաղաքի Տոնակայան փողոցի 1-ին շենքի թիվ բնակարաններից մեկում:
Դեպքի վայր է մեկնել թիվ մեկ մարտական հաշվարկ:
Պարզվել է, որ 3 կգ-անոց գազի բալոնից տեղի է ունեցել արտահոսք` բռնկումով: Այրվել են վարձակալ Մ. Գ.-ի բնակարանի խոհանոցի պատուհանը և վարագույրը, ջերմահարվել` խոհանոցի պատերը, սեղանը և պահարանը: Մ.Գ.-ը ոտքի հատվածում ստացել է վնասվածք և հոսպիտալացվել Արթիկ քաղաքի ԲԿ: Բժիշկները տուժածի առողջական վիճակը գնահատում են բավարար:

Օգոստոսի 28-ին ահազանգեր են ստացվել հանրապետության տարբեր խոտածածկ տարածքներում բռնկված հրդեհների մասին:
Մասնավորապես` Երևանի Հյուսիսային ավտոկայարանի մոտակայքում`1500 քմ խոտածածկ տարածք, Հալաբյան փողոցի թիվ 67 հասցեում՝ «Արմենիա» ԲԿ-ի մոտակայքում` 1000 քմ, Աճառյան փողոցի թիվ 1 հասցեում` Բուսաբանական այգում` 2000 քմ, Հ.Ավետիսյան փողոցի թիվ 12 շենքի մոտակայքում` 100 քմ խոտածածկ տարածք, Երևան-Սևան ավտոճանապարհի 21-րդ կմ-ի մոտակայքում`600 քմ, Կոտայքի մարզի Հրազդան քաղաքի Կոստանյան փողոցի վերջնամասում` 3000 քմ, Նոր Հաճն քաղաքում` կույրերի առողջարանի մոտակա ձորում` 500 քմ, Առինջ գյուղի գերեզմանատան մոտակայքում` 3000 քմ, Զովունի գյուղի գերեզմանոցում `400 քմ, Վայոց Ձորի մարզի Գետափ գյուղում` 6000 քմ, Գեղարքունիքի մարզի Սարուխան գյուղի սկզբնամասում` 7000 քմ չհնձված ցորենի արտ, 3000 քմ հնձած արտ, Սյունիքի մարզի Կապան քաղաքի «Քեջադենի» հանքավայրի տարածքում` 50 քմ բուսածածկ տարածք, Վանաձոր-Ստեփանավան ավտոճանապարհի1-ին կմ-ի մոտակայքում այրվել է 120 քմ խոտածածկ տարածք:
Բոլոր հրդեհները մեկուսացվել են և մարվել:

2012թ. հոկտեմբերի 30-ին պետք է ավարտվեր «Աջակցություն երիտասարդ համալսարանականների բնակարանաշինությանը» սոցիալական ծրագրի երկրորդ փուլը, որն իրականացնում է «ԵՊՀ շրջանավարտների միավորում» հասարակական կազմակերպությունը (ՀԿ) ՀՀ Նախագահ, «ԵՊՀ շրջանավարտների միավորում» ՀԿ-ի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ պարոն Ս. Սարգսյանի բարձր հովանու ներքո, ինչի արդյունքում պետք է շահագործման հանձնվեր Երևանի Ծարավ Աղբյուրի 55/6 հասցեում կառուցվող բազմաբնակարան շենքային համալիրը: Համաձայն շահառուների հետ կնքված նախնական պայմանագրի՝ այդ ժամկետը կարող էր երկարաձգվել վեց ամսով՝ մինչև 2013 թվականի ապրիլի 30-ը:

Անգամ հնարավոր առավելագույն երկարաձգված վրջնաժամկետից՝ ապրիլի 30-ից 4 ամիս անց, 2013թ. օգոստոսին, շենքը դեռ շահագործման չի հանձնվել: Ավելին, շահագործման կրկին երկարաձգված՝ հունիսի 30-ի վերջնաժամկետը «ԵՊՀ շրջանավարտների միավորում» ՀԿ-ի կայքում (http://www.ysugu.am/hy/1361799187/new_id/5054) 2013թ. հուլիսի 4-ին զետեղված հայտարարության համաձայն կրկին երկարաձգվել է՝ այս անգամ առանց նշելու հստակ նոր ժամկետ:

Այս ընթացքում շենքի մի խումբ շահառուներ ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարի տեղակալ, «ԵՊՀ շրջանավարտների միավորում» ՀԿ-ի նախագահ Արսեն Քարամյանին պաշտոնական նամակներով (2013թ. մայիս 17 և հուլիս 12) և հանդիպումների ընթացքում իրենց մտահոգությունն են հայտնել շենքի՝ ժամանակին չշահագործելու հետ կապված, ինչպես նաև պահանջել են հստակ տեղեկատվություն շինարարական աշխատանքների ընթացքի և շենքի բոլոր բնակարանների հանձնման և շահառուների՝ բնակարան մուտք գործելու վերջնական ժամանակացույցի մասին:

Ս.թ. մայիսի 17-ի նամակին ի պատասխան մայիսի 20-ի թիվ 01910513 նամակով Արսեն Քարամյանը հայտնել է, որ «…Երևան քաղաքի Ծարավ Աղբյուրի 55/6 հասցեում կառուցվող բազմաբնակարան շենքի կառուցման շինարարական աշխատանքները հիմնականում ավարտվել են և ներկայումս իրավասու մարմինների կողմից իրականացվում են բնակարանների մակերեսների փաստացի չափագրման և շինարարության ավարտի փաստագրման աշխատանքները: 2013 թվականի մայիսի 27-ից, ըստ բնակարանների հերթականության, շահառուների, ԵՊՀ շրջանավարտների միավորման և շինարարական կազմակերպության ներկայացուցիչների մասնակցությամբ, կատարվելու է բնակարանների ներքին հարդարման աշխատանքների որակի և համապատասխանության զննություն, որի ընթացքում հայտնաբերված թերություններն արձանագրվելու են և այդ թերությունները շտկելու համար շինարարական կազմակերպությանը տրվելու է մինչև 7 օր ժամանակ: Դրանից հետո կատարվելու է բնակարանի գնի ընդհանուր վերահաշվարկ, շահառուի հետ ստորագրվելու է անշարժ գույքի առուվաճառքի հիմնական պայմանագիրը և հանձնման-ընդունման ակտը: Բնակարանների հանձնման-ընդունման օրվա և ժամի վերաբերյալ շահառուներն անհատապես կծանուցվեն»:  Մինչդեռ հակառակ նամակում նշվածի՝ մինչ օրս իրենց բնակարանները տեսնելու հնարավորություն են ունեցել 14 բնակելի հարկերից միայն 1-4-րդ հարկերի բնակարանների շահառուների մի մասը, որոնց հետ այլևս որևէ գործարք չի կատարվել:

Ս.թ. հուլիսի 12-ին Արսեն Քարամյանին ուղղված նամակին այդպես էլ գրավոր պատասխան չտրվեց՝ չնայած նամակում հատուկ նշված գրավոր պատասխանի պահանջին: Նույն օրը պարոն Քարամյանի հետ շենքի մի խումբ շահառուների ունեցած հանդիպման ժամանակ նա հայտնեց, որ շենքի շինարարական աշխատանքներն ավարտվելու են մինչև ս.թ. օգոստոսի 15-ը, իսկ օգոստոսի 2-ին ակնկալվող շենքի շահագործման ակտը ստանալուն պես սկսվելու է առուվաճառքի հիմնական պայմանագրի կնքման գործընթացը ԵՊՀ շրջանավարտների միավորման ԽՆԴՐԱՆՔՈՎ բնակարանի արժեքի վերջին 15 տոկոսին համարժեք գումարը պայմանագրով սահմանված ժամկետից շուտ վճարած 7 շահառուների, ապա նաև մյուսների հետ: Այս պնդումը ևս, ինչպես հետո պարզվեց, իրականության հետ որևէ առնչություն չունի: Ավելին, ս.թ. օգոստոսի 16-ին  և 26-ին աշխատանքային ժամերին շինարարության հրապարակ այցելելով շահառուները համոզվել են, որ անգամ ժամկետների այսքան ուշացման պարագայում շենքում շինարարական աշխատանքներ չեն իրականացվում։

Հաշվի առնելով այն, որ ծրագիրն իրականացվում է  ՀՀ Նախագահի բարձր հովանու ներքո՝ իրավիճակի մանրամասն նկարագրությամբ նամակ է ուղարկվել նաև Սերժ Սարգսյանին։

Սոցիալական նշանակություն ունեցող այս ծրագրին միանալը պետական բուհերի երիտասարդ մասնագետներից շատերի համար 2010թ.-ի ապրիլին թվում էր իսկական երջանկություն և գնահատվում որպես այս խմբի հանդեպ պետական հոգածության իրական դրսևորում, մինչդեռ այսօր շենքի ճակատագրի հետ կապված բացարձակ անորոշությունը, ԵՊՀ շրջանավարտների միավորման անպատասխանատվությունը և երկրի բարձրաստիճան պաշտոնյայի կողմից պարբերաբար հնչող իրարամերժ  ու ստահոդ պատասխանները հանգեցնում են ծրագրի հանդեպ անվստահության և  շահառուների հիասթափության:

Երևանի Ծարավ Աղբյուրի 55/6 հասցեի բազմաբնակարան շենքի մի խումբ շահառուներ

Երեւանի սրտում՝ Մաշտոցի պողոտայում գտնվող պատմամշակութային հուշարձան Փակ շուկայի սեփականատեր, ՀՀ ԱԺ պատգամավոր Սամվել Ալեքսանյանի ցուցադրական անհնազանդությունը, օրինազանցությունը վերջնականապես լցրել է մտավորականների եւ ճարտարապետների համբերության բաժակը: Այս մասին գրում է «Ժամանակ» թերթը եւ հավելում.
«Նրանց մտահոգում է, որ շուկայի սեփականատերն իրենց աչքի առաջ բարբարոսաբար քանդում ու աղճատում է հանրապետական նշանակության հուշարձանը, իր տեսակի մեջ բացառիկ ճարտարապետական ստեղծագործությունը:

«Ծածկած շուկան» Սամվել Ալեքսանյանին պատկանող «Երեւան Սիթի» սուպերմարկետների ցանցի հերթական կենտրոնը դառնալու հեռանկարից փրկելու համար ձեւավորվել է «Ազատագրենք հուշարձանն օլիգարխից» հասարակական շարժումը: Շարժման պայքարի գործիքներն այսուհետ ավելի կառուցողական եւ որոշիչ կլինեն: «Ժամանակի»  հետ զրույցում նման հույս հայտնեց ճարտարապետ Սաշուր Քալաշյանը, ով նախաձեռնության ակտիվ անդամներից մեկն է: Նրա գնահատմամբ՝ իրենց այս նախաձեռնությունը վերջակետ է դնելու այս խնդրին: Ըստ նրա՝ իրենք դրել են «կամ-կամ»-ի հարց՝ կա՛մ իրենք կհաղթեն, կա՛մ Ալեքսանյանը: «Սա կենաց ու մահու հարց է: Մենք չենք դիմում օրենքին, մենք արդեն տեր ենք կանգնելու մեր ապրանքին:

Մեխանիզմն է՝ գնալ ու ֆիզիկապես արգելակել շենքի հետագա շինարարությունը՝ որպես հակազգային, ազգադավ գործունեություն: Ոչնչացել է մեր ազգային արժեքը, իսկ այն շատ ավելի բարձր է, քան հերթական սուպերմարկետը, որը կարելի է մեկ այլ տեղ կառուցել: Խնդիրն այն է, որ մենք իրավական բոլոր քայլերն իրականացրել ենք եւ երկու տարի է՝ անում ենք…»,- մեջբերում է «Ժամանակը» (Մանրամասները՝ թերթի այսօրվա համարում):

Պատիժ կրող դատապարտյալին և հատկապես նրա բարեկամներին ու հարազատներին միշտ հետաքրքրում է այն հարցը, թե նա ինչ իրավունքներ ու պարտականություններ ունի և որ դեպքերում կարող է օգտվել դրանցից: Այդ իսկ նպատակով, ուսումնասիրելով ՀՀ քրեակատարողական օրենսգիրքը, մասնավորապես` 2-րդ գլուխը, մեզ համար պարզ է դառնում հետևյալը: Հայաստանի Հանրապետությունը պաշտպանում է դատապարտյալի իրավունքները, ազատություններն ու օրինական շահերը պատիժը կատարելու ընթացքում, ապահովում է դատապարտյալի նկատմամբ կիրառվող հարկադրանքի միջոցների օրինականությունը: Դատապարտյալի իրավունքները, ազատությունները և պարտականություններն իրականացնելու կարգը սահմանվում է ՀՀ քրեակատարողական օրենսգրքով, ինչպես նաև ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով: Դատապարտյալն իր իրավունքները, ազատությունները և պարտականություններն իրականացնելիս չպետք է խախտի պատիժը կրելու կարգն ու պայմանները, ինչպես նաև ոտնահարի այլ անձանց իրավունքները կամ օրինական շահերը:

Հիշյալ օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն` դատապարտյալն իրավունք ունի՝

1) մայրենի կամ իրեն հասկանալի այլ լեզվով տեղեկություններ ստանալու իր իրավունքների, ազատությունների և պարտականությունների, դատարանի նշանակած պատժի կատարման կարգի և պայմանների, դրանց փոփոխությունների, առաջարկությունների, դիմումների և բողոքների, ինչպես նաև միջազգային համապատասխան փաստաթղթերի մասին,

2) իր նկատմամբ բարեկիրթ վերաբերմունքի,

3) իր իրավունքների և ազատությունների խախտման վերաբերյալ դիմումներով, բողոքներով, ինչպես անձամբ, այնպես էլ պաշտպանի կամ օրինական ներկայացուցչի միջոցով դիմելու պատիժը կատարող մարմնի կամ հիմնարկի վարչակազմ, նրանց վերադաս մարմիններ, դատարան, դատախազություն, մարդու իրավունքների պաշտպանին, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններ, հասարակական միավորումներ և կուսակցություններ, զանգվածային լրատվության միջոցներ, ինչպես նաև մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության միջազգային մարմիններ կամ կազմակերպություններ.

4) առողջության պահպանման, այդ թվում՝ բավարար սնունդ, բժշկական օգնություն ստանալու,

5) սոցիալական ապահովության,

6) իրավաբանական օգնություն ստանալու,

7) անձնական անվտանգության ապահովման,

8) մտքի, խղճի և դավանանքի, քաղաքական կամ այլ հայացքների ազատության,

9) արտաքին աշխարհի հետ հաղորդակցվելու, այդ թվում՝ վարելու նամակագրություն, ունենալու տեսակցություններ, օգտվելու հեռախոսակապից, գրականությունից և հնարավոր լրատվական միջոցներից,

10) հանգստի, ներառյալ՝ բացօթյա զբոսանքի կամ մարմնամարզության և ութժամյա գիշերային քնի,

11) իր անվամբ կամ ազգանվամբ կոչվելու,

12) անձնական ընդունելության խնդրանքով դիմելու պատիժը կատարող մարմնի կամ հիմնարկի ղեկավարին, այդ մարմնի կամ հիմնարկի գործունեության նկատմամբ հսկողություն և վերահսկողություն իրականացնող մարմիններ,

13) քաղաքացիա-իրավական գործարքների մասնակցելու,

14) հնարավոր և օրենքով նախատեսված կրթություն ստանալու, ստեղծագործ աշխատանքով զբաղվելու,

15) պատիժը կատարող հիմնարկի խանութից կամ կրպակից կամ վարչակազմի միջոցով ձեռք բերելու լրացուցիչ սնունդ և առաջին անհրաժեշտության առարկաներ,

16) դրամական փոխանցումներ, հանձնուքներ և ծանրոցներ ստանալու և ուղարկելու:

             Ինչ վերաբերում է պարտականություններին, ապա դրանք հետևյալն են`

1) դրսևորել օրինապահ վարքագիծ, կատարել և պահպանել պատիժը կամ պատժի կատարման հետ միացված բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները կրելու կարգը և պայմանները սահմանող իրավական ակտերի պահանջները,

2) բարեկիրթ վերաբերմունք դրսևորել պատիժները կատարող մարմինների կամ հիմնարկների ծառայողների և աշխատողների, այդ մարմիններ կամ հիմնարկներ այցելող անձանց և մյուս դատապարտյալների նկատմամբ,

3) պահպանել անձնական և ընդհանուր հիգիենայի կանոնները,

4) խնամքով վերաբերվել պատիժները կատարող հիմնարկների գույքին,

5) կատարել պատիժը կատարող մարմնի կամ հիմնարկի վարչակազմի օրինական պահանջները:

Դատապարտյալն իր պարտականությունները, ինչպես նաև պատիժները կատարող մարմինների և հիմնարկների վարչակազմի օրինական պահանջները չկատարելու դեպքում ենթարկվում է օրենքով սահմանված պատասխանատվության:

Դատապարտյալի՝ ՀՀ քրեակատարողական օրենսգրքով սահմանված իրավունքներն ու պարտականությունները տարբերակվում են՝ հիմք ընդունելով դատավճռով նշանակված պատժի, առանձին դեպքերում նաև ուղղիչ հիմնարկի տեսակը և դրանում սահմանված ներքին կանոնակարգը:

Պատրաստեց Ավետիք ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԸ

Այսօր ԿԳՆ է այցելել հանրապետության նախագահ Սերժ Սարգսյանը և հանդիպել  նախարարության ղեկավար կազմի, աշխատակազմի և առանձնացված ստորաբաժանումների  ղեկավարների հետ:  Հանդիպման ընթացքում նախագահին ներկայացվել  են  ուսումնական տարվա նախապատրաստական աշխատանքները, մանրամասնվել են միջնաժամկետ և երկարաժամկետ անելիքները. Այս մասին այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասած ԿԳ նախարար Արմեն Աշոտյանը: Նրա խոսքով` նախագահը հավաստել է, որ կրթության և գիտության ոլորտը նույնքան կարևոր է երկրի համար, որքան պաշտպանությանը:

Անդրադառնալով հարցին, թե նախագահի հետ ինչ են քննարկել բուհական կրթության գների մասին, ԿԳ նախարարը նշեց, որ բանաձևը մնում է նույնը`  լավ սովորող որևէ ուսանող չպետք է զրկվի  կրթության հնարավորությունից. «Ֆիքսվելու է ուսանողական զեղչերի մինիմալ ծավալը, որ բուհերը պարտավոր են լինելու իրենց վճարովի ծառայությունների  բյուջեից ուղղել դեպի ուսանողություն ինչպես նաև հստակեցվելու են սոցիալական խմբերը, որոնց զեղչը երաշխավորվում է օրենքով»:

Խոսելով առաջին կուրսեցիների խնդրի մասին, որոնք ուսանող չեն համարվում, մինչև չվճարեն ուսումնական առաջին կիսամյակի վարձն ամբողջությամբ, Աշոտյանը նշեց, թե մեկ քննաշրջան է հարկավոր հասկանալու ուսանողի առաջադիմությունը:

Նախարարի խոսքով`  գրեթե չկան մասնագիտություններ, որոնցով մեկ-երկու բուհեր  մենաշնորհ ունեն: Տնտեսագետներ պատրաստում են 40-ից ավել բուհեր, իրավաբաններ` 30-ից ավել բուհեր, մանկավարժներ` 20-ից ավելի բուհեր: Եթե որոշում է կայացվում ընդունվել ինչ-որ մի բուհ, ապա այդ կրթական ծրագրի կողքին կա  նմանատիպ էժանը:

«Երբ գնում եք սուպերմարկետ, ընտրում եք ոչ միայն ձեր ցանկություններից ելնելով, այլ նաև ձեր գրպանի հնարավորությամբ, մանավանդ եթե կա միևնույն մթերքի մի քանի տարբերակը, չեք վերցնում ամենաթանկ խմիչքը և փորձում վճարել տեղական արտադրողի գնագոյացման սկզբունքով, դուք ունեք ընտրության հնարավորություն:  Կրթությունը նաև շուկա է ձևավորել:,- ասում է Աշոտյանը:- Ակնհայտ է, որ բոլորի ընտրությունը պայմանավորված է երեք հանգամանքերով` ցանկություն, ունակություն և կարողություն, ընտանիքի հնարավորություն  :

Բժշկական համալսարանը թանկ բուհ է, չնայած չի բարձրացրել ուսման վարձերը: Բժշկական կրթություն մատուցում են 6 բուհեր, որոնք դեռ տալիս են պետական նմուշի դիպլոմ: Ինչո՞ւ ենք ընտրում 800 հազար դրամով բժշկական համալսարանը, եթե 400 հազարով կարող ենք սովորել Հայբուսակում:  Ուրեմն բժշկականը լավ է, չէ, որ ենթագիտակցորեն ընտրում եք բժշկականը: Դե եթե լավն է, ուրեմն պատրաստ եղեք լավի համար թանկ վճարել»:

Աշոտյանի խոսքով` հայաստանյան բարձրագույն կրթությունը շատ խայտաբղետ է`  կողք կողքի առկա են թե լավը, թե վատը. « Չենք կարող ասել, որ ունենք շատ լավ, որակյալ բարձրագույն կրթություն, բայց նաև չենք կարող ասել, որ ունենք վատ  և անորակ բարձրագույն կրթություն: Ունենք բուհեր, ֆակուլտետներ, կրթական ծրագրեր, որոնց մատուցած  կրթական ծառայությունները ամոթ  չէ ներկայացնել արտերկրում, որոնք հետաքրքիր են տեղացի և արտասահմանցի ուսանողների համար, ունենք կրթական ծրագրեր, որոնք հավատարմագրվել կամ հավատարմագրվում են եվրոպական լավագույն հավատարմագրային  գործակալություններում: Դրանց կողքին ունենք կրթական ծրագրեր, որոնց պիտանելիության ժամկետն անցել է, կրթական ծրագրեր, որոնք արդիականացման կարիք ունեն, կրթության կազմակերպման ձևեր, որոնք  այլևս մրցունակ չեն»:

Խոսելով դպրոցական կրթության մասին` Աշոտյանն ասում է, որ ըստ սոցհարցումների հանրությունը դժգոհում է 12-ամյա կրթական համակարգին անցումից, ավագ դպրոցների ստեղծումից և նոր միայն կոռուպցիայից:

« Այսինքն թոփ 3-ի մեջ երկու  բացասական լիդերները ռեֆորմներն են,- ասում է ԿԳ նախարարը:- 12-ամյա կրթության անցել ենք 2006-ից, այսինքն 2018-ին նոր կունենանք 12-ամյա համակարգի առաջին շրջանավարտները: Մինչ այդ 12-ամյա կրթությամբ ոչ մի շրջանավարտ Հայաստանում չենք ունենալու, ո՞նց եք ասում վատն է, եթե դրա պտուղը դեռ չեք քաղել»:

Ավագ դպրոցների առումով էլ, ըստ Աշոտյանի, կա նոր միջավայրին հարմարվելու հոգեբանական խնդիր, բայց դա չի նշանակում, որ համակարգը վատն է:

Օգոստոսի 28-ին, ժամը 10.10-ին Վրաստանի Հանրապետության ՆԳՆ Արտակարգ իրավիճակների դեպարտամենտի ինֆորմացիոն կենտրոնից տեղեկություն է ստացվել, որ ժամը 06.50-ի սահմաններում Դուշեցի շրջանի Պասանաուրի գյուղի մոտակայքում տեղի է ունեցել ՃՏՊ. “Հոնդա”մակնիշի 31 OV 114 պետհամարանիշով ավտոմեքենան դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի հատվածից և հարվածել սյանը: ՃՏՊ-ի հետևանքով տուժել են 1953 թ. ծնված Վ. Մ.-ն և 1957 թ. ծնված Վ. Մ.-ն:

Ամռան ավարտը կլիմայական բնութագրմամբ համարվում է այն ժամանակը, երբ օդի օրական միջին ջերմաստիճանն իջնում է 15⁰C ցածր: Հանրապետությունում այդ անցումը տեղի է ունենում երեք ամսվա ընթացքում՝ հուլիսի առաջին օրերից (բարձր լեռնային գոտիներում) մինչև հոկտեմբերի երրորդ տասնօրյակը (Արարատյան հովտում, Սյունիքի և Տավուշի ցածրադիր մասերում): Այնպես որ, տաք շրջաններում սեպտեմբերին դեռևս շարունակվում է եղանակային պայմանների ամառային ռեժիմը, իսկ լեռնային շրջաններում սկսվում է աշունը:

Սեպտեմբերին օդի միջին ամսական ջերմաստիճանը հանրապետության տարածքի համար 13⁰C է: Բացարձակ առավելագույն ջերմաստիճանը Արարատյան դաշտում և ծայր հարավ-արևելքում դեռևս կարող է հասնել 35…40⁰C, նախալեռնային շրջաններում՝ 33…38⁰C, լեռնային շրջաններում՝ 30…31⁰C:

Բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանը հանրապետության տարածքում տատանվում է 9⁰C ցրտից (Աշոցքում) մինչև 4⁰C տաքություն (Բերդում):
Օդում առաջին ցրտահարությունը մեծ մասամբ դիտվում է լեռնային շրջաններում սեպտեմբերի վերջին, սակայն առանձին տարիների (1997թ.) այն կարող է դիտվել նույնիսկ ամսվա առաջին կեսին:

Երևանում սեպտեմբերը համարվում է տարվա մեջ ամենաբարեհաճ ամիսը՝ առաջին տասնօրյակում օդի օրական միջին ջերմաստիճանը 22…23⁰C է, երկրորդում՝ 20⁰C և երրորդում՝ 18…19⁰C: Ցրտահարություն կարող է դիտվել միայն հողի մակերևույթին (28.09.1985թ.):

Հանրապետության տարածքում տեղումները բաշխվում են անհավասարաչափ, միջինը դիտվում են 33մմ, Արարատյան դաշտում, Վայոց ձորում և Սյունիքի հովիտներում` 6-10մմ, Լոռիում` 50-60մմ, Սյունիքի նախալեռներում`60-65մմ:

Բազմամյա տվյալներով` 12 տարի Երևանում սեպտեմբերին տեղումներ չեն դիտվել և եղել է տարի (1932թ.), երբ տեղումների քանակը կազմել է 86մմ, որը գերազանցել է նորման 9 անգամ: Առատ տեղումներով տարի է եղել նաև 2009 թ. սեպտեմբերը, երբ ամսական տեղումների քանակը Երևանում կազմել է 70մմ, ինչը գերազանցել է նորման 7 անգամ: Տաշիրում տեղումների առավելագույն քանակը եղել է 218մմ, իսկ նվազագույնը՝ 12 անգամ նորմայից պակաս՝ 5մմ (1950թ.):

Տեղումներով օրերի թիվը ևս անհավասարաչափ է բաշխված՝ Լոռիում միջինը 12 օր, Արարատյան դաշտում` մինչև 3 օր: Բարձր լեռնային շրջաններում և Գեղարքունիքում ամսվա երրորդ տասնօրյակում կարող է առաջանալ ձյան ծածկ:

Ամպրոպային գործունեությունը թուլանում է՝ միջինը դիտվում է 3-6 օր, չնայած առանձին տարիների հյուսիսային կեսում կարող է դիտվել 10-20 օր: Կարկուտ դիտվում է հազվադեպ:

Սյունիքում հաճախակի դիտվում է մառախուղ՝ նախալեռներում` 6-11, իսկ լեռնային շրջաններում՝ 14-19 օր:

Չնայած սեպտեմբերին որոշ չափով ավելանում է արևմտյան ուղղության քամիների կրկնելիությունը` դրանց արագությունն էապես չի փոխվում:

Օգոստոսի 28-ին, ժամը 10.23-ին ահազանգ է ստացվել, որ Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքի Տերյան-Աբովյան փողոցների խաչմերուկում գտնվող փոսի մեջ շուն է ընկել. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարարները շանը դուրս են բերել փոսից:

Այսօր “Գյումրու ինֆոտունն” իրականացրեց “Ինֆոգնացք” սոցիալական նորարարության ծրագիրը: Այն նպատակ ունի վեր հանել Շիրակի մարզին առնչվող սոցիալական խնդիրները, որոնց լուծումը հնարավոր կլինի տալ օնլայն միջավայրում:

Առավոտյան 08:30-ին մոտ 6 տասնյակ մասնակիցներ “Գյումրի” կայարանից գնացքով ուղևորվեցին դեպի Արմավիր: Ճանապարհին գաղափարների հեղինակներն ու համահեղինակները թիմեր ձևավորեցին, հակիրճ ներկայացրեցին գաղափարի էությունը: Թիմերը կազմված են 7-8 մասնակցից, մեդիա ոլորտի ներկայացուցչից և փորձագետից:
“Մոտ 80-ից ավել մասնակցության հայտ ենք ստացել: Առաջարկվել է 19 գաղափար, որոնցից մեր կողմից ընտրվել է 6-ը: Բոլոր հիմնախնդիրներն էլ շատ կարևոր են, լավ առաջարկներ են: Միջոցառման արդյունքում հաղթելու է 2 գաղափար, իսկ մյուս գաղափարների համար մենք հետագայում կգտնենք կազմակերպություններ, որոնք կհամաձայնեն ֆինանսավորել դրանք”, – ասում է “Գյումրի ինֆոտան” պատասխանատու Արմեն Պետրոսյանը:
Մասնակիցները մեծամասաբ երիտասարդներ են, իսկ մրցող գաղափարները՝ շատ տարբեր: Վեց թիմերն առաջարկել են ստեղծել՝ կայք, որը կտեղեկացնի Գյումրիից դուրս եկող երթուղիների մասին: Մեկուրիշ գաղափար ներառում է կայքի կամ բլոգի միջոցով վեր հանել ու բարձրաձայնել մարզի պատմամշակութային գանձերի անտեսված և անհայտ կարգավիճակի մասին, դրանք դարձնել հանրային իրազեկության առարկա և հրավիրել հասարակության ու պատկան մարմինների ուշադրությունը: Հաջորդ գաղափարը կամավորների բազայի պորտալ ստեղծելն է, մեկն առաջարկում է ստեղծել աուդիոգրքեր՝ կույրերի համար, այն էլ՝ անվճար: Մարզում առկա ծանր սոցիալական վիճակում գտնվող և անօթևան ընտանիքներին աջակցելու համար առաջարկվում է ստեղծել կայք, որն հնարավորություն կտա տեսանյութերի միջոցով բարձրաձայնել խնդիրն ու միջոցներ հավաքագրել նրանք օգնելու համար: Իսկ վերջին գաղափարում խոսվում է միայն Գյումրիի գործատուների համար աշխատանքային հայտարարությունների կայքի ստեղծման մասին:
Հավելենք,, որ հաղթող գաղափարի համար հատկացվում է 350 000 դրամ կամ նյութատեխնիկական ու փորձագիտական աջակցություն:
Մինչև երեկո պարզ կլինեն ծրագրի հաղթողները, իսկ բոլոր մասնակիցները ժամը 18-ին դարձյալ գնացքով կվերադառնա Գյումրի:

Ըստ ՀՀ ոստիկանության օպերատիվ հաղորդագրությունների ամփոփագրերի` օգոստոսի 27-ից 28-ն ընկած ժամանակահատվածում հանրապետությունում արձանագրված գողության 15 դեպքից բացահայտվել է 6-ը, խարդախության 11 դեպքից `9-ը, իսկ մարմնական վնասվածք հասցնելու 13 դեպքերն էլ բացահայտվել են:
Նախկինում կատարված հանցագործություններից բացահայտվել է մարմնական վնասվածք հասցնելու` 2, խարդախության` 1 և գողության 5 դեպք:
Անցած 1 օրվա ընթացքում հանրապետությունում արձանագրվել է ճանապարհատրանսպորտային 6 պատահար. 7 մարդ ստացել է տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներ:

Գյումրիում ամեն քայլի զգացվում են համատարած աղքատության ու գործազրկության հետևանքները, այդ թվում և՝երբեմնի ավանդապաշտ քաղաքի ընտանիքների և բնակիչների ճակատագրերում: Յուրաքանչյուր թաղամասում ուտնակային ավանում հանդիպում ես նաև ծնողական խնամքից զրկված տասնյակ մանկահասակ երեխաների:

«Շիրակ կենտրոնի» պատրաստած հերթական տեսանյութը փոքրիկ Անահիտի մասին է, որը ծնողների բաժանումիցհետո ավելի քան մեկ տարի է եկել է ՌԴ-ից և ներկայումս գտնվում է 2-րդ կարգի հաշմանդամ հորաքրոջ խնամքի ներքո:Նա երկրորդ տարին է՝ հաճախում է «Թռչունյան տուն» մանկատանը կից գործող դպրոցի 1-ին դասարան, քանի որնոր-նոր է սովորում հայերեն: Հորաքրոջ խոսքերով՝ իրենք հարկադրված են երեխային մանկատանը տեղավորել, քանի որորևէ դպրոց չի ցանկացել ընդունել փոքրիկ Անահիտին, պատճառաբանելով, թե հայրը Հայաստանի քաղաքացի չէ: «Շիրակ կենտրոնի» աշխատակիցներն օգնություն տրամադրելու նպատակով այցելեցին քաղաքի հին թաղամասերիցմեկի մի խարխուլ տանը բնակվող երեխային:

Առավել մանրամասն՝ տեսանյութում:

Բասկերը Արևմտյան Եվրոպայի հնագույն ժողովուրդն են: Նրանց գոյությունը տարածաշրջանում ավելի քան երեք հազար տարվա պատմություն ունի: Նրանց թվաքանակը աշխարհում հասնում է մեկ միլիոնի, և այժմ բնակվում են իսպանական Ալավա, Հիպուսկոա, Բիսկայա նահանգներում և ֆրանսիական Նավարայում:

Տեսակով, մշակույթով, լեզվով բասկ ժողովուրդն էապես տարբերվում է Արևմտյան Եվրոպայի մյուս ժողովուրդներից: Որտեղի՞ց են նրանք. տեղաբնա՞կ են, եկվո՞ր… Հարցեր, որ արդեն քանի հարյուրամյակ մտատանջում են ուսումնասիրողներին: Համենայն դեպս, նրանք Եվրոպայի մյուս ժողովուրդներից շատ առաջ զբաղվել են մետաղագործությամբ և ցորեն են աճեցրել:

Բասկերի հայկական ծագման մասին շատ է խոսվել. և դա սոսկ հայկական սնափառության դրսևորում չէ: Այդ մասին առաջինը բարձրաձայնեցին հենց օտարազգի գիտնականները: Դեռևս 1610 թ. իսպանացի պատմաբան Գասպար Էսկոլանոն Վալենսիա քաղաքի մասին իր պատմության մեջ գրում է, որ համաշխարհային ջրհեղեղից հետո ոմն Տուբալի Հայաստանից իր ընտանիքով հաստատվել է Իսպանիայի արևելքում: Ըստ Էսկոլանոյի` հենց հայերն են եղել ներկայիս Իսպանիայի առաջին բնակիչները:

Էսկոլանոյից հետո այդ մասին երկար ժամանակ այլևս ոչ ոք չխոսեց, սակայն երկու հարյուրամյակ անց բասկերի հայկական ծագման մասին մի քանի աշխատություններ հրատարակվեցին: Առաջինն այդ մասին XIX դարավերջին արտահայտվեց հանրահայտ բասկագետ, անգլիացի գիտնական Էդվարդ Սպենսեր Դոջսոնը: Հենց նա իր հետազոտության արդյունքում առաջ քաշեց բասկերի հայկական ծագման մասին տեսությունը: Իր տեսակետի հիմնավորման համար Դոջսոնն անգամ Փարիզի հատուկ դպրոցում հայերեն ուսումնասիրեց: Դոջսոնն իր  տեսության հիմքում դրել է հայերենի և բասկերենի շատ ընդհանրություններ: Շատ չանցած` «Էուսկերա» ամսագրում նա հրատարակեց իր սենսացիոն նյութը` «Բասկերեն բառերը հայոց լեզվում» վերնագրով: Հոդվածի մեջ Դոջսոնը բերում էր հայերենի և բասկերենի ընդհանրական հիսուն բառ:

Հոդվածի մեջ, ճիշտ է, Դոջսոնը զերծ է մնացել որևէ բացատրություն կամ եզրահանգում տալուց:

Առհասարակ հայերենի և բասկերենի հարյուրավոր բառեր են համընկնում. ելք, եթե, ժառանգ, մռնչալ, որմ, տեղ, թույլ, լայն, երեք, հաստատուն, գարի, աճել, ընկույզ, հերկել, հորթ, այծ, հոտ, մածուն…

Սակայն Դոջսոնն իր ուսումնասիրության նյութը չզարգացրեց, և թվում էր` գիտական աշխարհը մոռացավ նրա տեսության մասին:

Միայն 1920-ականներին բասկերի հայկական ծագման թեմային անդրադարձավ ազգությամբ բասկ, ակադեմիկոս Բեռնարդո Էստորնես Լասան, որ Վիեննայում ֆրանսերեն լույս ընծայեց բասկ ժողովրդի մասին իր աղմկահարույց աշխատությունը: Ինքը՝ Լասան, իր ուսումնասիրության նյութերը քաղել է մինչ այդ Նավարայում բանահավաքչության աշխատանքներ կատարելիս և հանգել հետաքրքիր եզրահանգման:

Նա իր ուսումնասիրության մեջ շատ ավելի հեռուն գնաց և առաջ քաշեց այն տեսությունը,  որ հայերը հնում վերաբնակեցրել են Ֆրանսիայի Նավարա նահանգը, որտեղից էլ առաջացել է բասկ ժողովուրդը: Նավարայում հայերի առաջին բնակավայրը Լասան համարում է Իսաբա գյուղը: Լասան անգամ հայտնում է առաջին հայի անունը, որ հաստատվել է Նավարայում: Նա Այթորն է, որ իր յոթ զավակներով և ընտանիքով Հայաստանից տեղափոխվել է Նավարա և հաստատվել Իսաբայում` այնտեղ միաժամանակ յոթ բնակավայր հիմնելով: Նա էլ համարվում է բասկ ժողովրդի նախահայրը: Համաձայն Լասայի` հենց Այթորն է Եվրոպա բերել մետաղի մշակման գաղտնիքները և Եվրոպայում մետաղագործության հիմքը դրել: Հետաքրքիր է, որ բասկերենում Իսաբա գյուղի անունը թարգմանվում է հենց «նախնյաց հետք»: Ավելին` մինչ օրս Իսաբայում Էրմինիա անունով ճանապարհ (փողոց) գոյություն ունի, և բասկերի ազգային ավանդույթը պատմում է, որ հենց այդ ճանապարհով է Այթորը եկել Հայաստանից և հաստատվել Նավարայում: Լասան իր աշխատության մեջ բերեց շուրջ 300 բառ, որոնք համընկնում են հայերենում և բասկերենում: Հենց շնորհիվ Լասայի աշխատության հետին պլան մղվեց բասկերի վրացական ծագման մասին տարածված վարկածը: Իսկ այս վարկածի ջատագովների, հիմնական խաղաքարտը բասկյան այբուբենի նմանությունն է վրացական այբուբենին. բասկյան այբուբենը, ինչպես և վրացականը, մեծատառեր չունի:

Գործին խառնվեցին նաև լեզվաբանները: Նրանց ուսումնասիրությունն առավել ցնցող էր. պարզվում է` հին բասկերենում «Այթոր» բառը թարգմանվում է` «Հայա-ից եկածներ»: Բառը կարելի է ստուգաբանել նաև հայերենով` հայի թոռ… Այս վերջին տեսակետն ավելի ուշ առաջ քաշեց գերմանացի տեսաբան և լեզվաբան Յոզեֆ Կարստը:

Բասկյան ավանդույթից պարզում է, որ վերոհիշյալ առեղծվածային Այթորն իսկապես թոռ է ունեցել Պասկամ անունով, որից էլ հնարավոր է՝ առաջացել է բասկ էթնանունը:

Բասկերենում մինչ օրս առկա է «այթորեն սէմէ» արտահայտությունը, որ նշանակում է զտարյուն բասկ: Միգուցե դա կարելի է վերծանել որպես Այթորից սերվա՞ծ, ինչը տառացի համընկնում է արտահայտության բասկերեն իմաստի հետ:

Սակայն սա դեռ հայտնագործության չնչին մասն էր: Կարստը նաև ուսումնասիրողների ուշադրությունը հրավիրեց այն փաստի վրա, որ բասկերն իրենց մարդաբանական տեսակով արմենոիդ են:

Առհասարակ Կարստը, որ լավ ուսումնասիրել էր հայոց լեզուն, կարծում էր, որ հենց հայերենն է հնդեվրոպական մայր լեզուն… Նրա տեսությունը, ինչ խոսք, լուրջ դիմադրության հանդիպեց եվրոպացի այլ ուսումնասիրողների կողմից, և Կարստն այդ պատճառով շատ թշնամիներ վաստակեց:

Ազգությամբ բասկ Էստեբան դե Գարիբայը և Բալթազար դե Էչավեն բասկերի հայկական ծագումը հիմնավորեցին տեղանունների նույնացման փաստերով: Մասնավորապես Բասկոնիայում կա Արաքս գետ, որը ինչպես հայերի, այնպես էլ բասկերի համար սրբազան գետ է համարվում: Բասկերն ունեն նաև իրենց Արարատ սարը` Արալարը:

Սա դեռ բոլորը չէ: Բասկոնիայում կան Աշտարակ (Ֆրանսիայի հարավում), Գորիս, Դեբա (գուցե Դեբե՞դ), Շուբրիա (հիշենք Արմենիա-Շուպրիա), Առան, Կառկառ, Կարբի բնակավայրեր… Սա, ինչ խոսք, չի կարող պատահականության արգասիք լինել:

Ուսումնասիրողներն անգամ Միջերկրական ծովի ափին գտնվող Տարագոնա քաղաքի հիմնադրումը համարում են հայերի գործը: Միգուցե Տարագոնան Տարոնն է, որը հնագույն աղբյուրներում հայտնի է Տարավնա անվամբ: