Դիֆենբախիա անվանումը տվել է ավստրական բուսաբան Հենրիխ Վիլհելմ (1794-1865) , որը հայտնի է Արոիդների ընտանիքի բույսերի ուսումնասիրությամբ: Այս անունը դրվել ի պատիվ Վիեննայի Շյոնբրունյան կայսերական պարտեզների  ավագ այգեպան Ժոզեֆ Դիֆենբախի (1796—1863).
Այս բույսի 30տեսակ աճում են Հարավային Ամերիկայի արևադարձային անտառներում: Այն մշտականաչ թուփ է ուղիղ, ամուր, կանաչ ցողունով: Ունի խոշոր, լայն տերևներ ` զարմանալի գույներով. Բաց  և դեղնականաչ կետերով: Տերևի

Դիֆենբախիայի տեսակները դժվար են իրարից տարբերվում, միայն կանաչավուն տերևներով `մեջտեղից  սպիտակ երակ ունեցող  Dieffenbachia oerstdii  է: Ամենատարածված տեսակը    Dieffenbachia picta (Dieffenbachia maculta) է, ձվաձև տերևներով `վրան փղոսկրե գույնի պուտիկներ: Այդ  կետերը տարբեր չափերի են կամ միձուլվում են ավելի մեծ նշանի  հետևյալ տեսակների մոտ  ` Camila, Marianne և Rudolf Roehrs , որոնց տերևները համարյա ամբողջովին  կրեմագույն է կամ փղոսկրի գույնի: Dieffenbachia amoena –ն ավելի խոշոր բույս է , նրա տերևները հասնում են  50 սմ, իսկ ցողունը 1,6 մ բարձրության: Մուգ կանաչ տերևների վրա սպիտակ գծիկներ են , որոնք ավելի հստակ երևում են  Tropic Snowտեսակի վրա: Անսովոր տեսք ունի դեղնականաչավուն Dieffenbachia basei-ը և հսկայական տերևներով Dieffenbachia bowmannii (մինչև  70 սմ և ավելի) :

Տարիքով դիֆենբախիան կարող է  հասնել մինչև 2 մետրի և ավել, սակայն սովորական տան պայմաններում ներքևի տերևները թափվում են  և բույսը նմանվում է կեղծ արմավենու:

Դիֆենբախիան աճեցնելը դյուրին չէ, նա չի սիրում սառը միջանցահովիներ,  ձմռանը ցածր ջերմաստիճան:  Այս  խոշոր դեկորատիվ բույսը սիրում է աճել տաք պայմաններում կլոր տարին նվազագույնը  18°С ջերմաստիճանում,ավելի լավ է ավելի բարձր: Որոշ կամակոր տեսակներ կարող են մահանալ ջերմաստիճանի տատանումներից, բայց ավելի տարածված տեսակները  (Dieffenbachia picta и Dieffenbachia amoena) բավականաչափ դիմացկուն են և լավ են աճում կենտրոնացած ջեռուցում ունեցող բնակարաններում:

Պետք է հիշել, որ դիֆենբախիայի և մի քանի այլ արոիդների հյութը մաշկի կամ լորձափաղանթի վրա ընկնելու դեպքում,  կարող է հանգեցնել անսպասելի ռեակցիայի: Այդ պատճառով վերատնկելիս հարկավոր է մտածել անվտանգության մասին: Հարկավոր է  հագնել ձեռնոցներ, ինչու չէ նաև մառլիայի վիրակապ: Աշխատանքից հետո հարկավոր  է լավ լվանալ ձեռքերը: Բույսի հյութը թունավոր  է, այն խորհուրդ չի տրվում դնել երեխաների սենյակում:

Դիֆենբախիան շատ օգտակար հատկություններ ևս ունի: Այն մաքրում է օդը տոկսիններից: Այս բույսը խորհուրդ է տրվում աճեցնել արտադրությունում կամ այն տներում, որոնք գտնվում են խոշոր գործարանների կամ մայրուղիների կողքին:

Տեղը
Դիֆենբախիան լուսասեր է , բայց չի սիրում արևի ուղիղ ճառագայթներ: Մութ տեղում տերևները գունաթափվում են և բույսը կորցնում է գրավչությունը:.

Ջրելը
Բույսը չի սիրում, երբ հողը չափազանց չորանում է : Այսպիսով  այն պահանջում է մշտական ջրել և տերևները լվանալ տան ջերմաստիճանի ջրով:

Օդի խոնավությունը 
Չափավոր

Բազմացումը

Բազմացնում են վերին ցողունի կտրոնով:

Վերատնկումը

3-4 տարին մեկ անգամ վերատնկում են ոչ շատ մեծ թաղարներում: Պարբերաբար հարկավոր է պարարտեցնել ապրիլից մինչև օգոստոս, այդ  ժամանակշրջանում է նա նոր տերևներ տալիս և գեղեցկանում: Բայց եթե այն շատ է մեծացել և ցողունը մերկացել է , այն կարելի կտրել  10սմ բարձրության,
որից շատ արագ նոր ցողուններ են աճում:

Հնարավոր դժվարությունները

Ցողունի հիմքը փափուկ է և կորցնում էգույնը`ցողունը  փտում է: Հիվանդությանը նպաստում է չափից շատ ջրելը  և  ցածր ջերմաստիճանը: Հիվանդության սկզբում կարելի է կտրել վնասված մասը և վրան փայտածուխ լցնել, այնուհետև բույսը տնկել թարմ հողով թաղարում: Եթե վնասվածքը մեծ է, ապա ցողունի վերևի մասը հարկավոր է կտրել, արմատակալել, իսկ մնացած հիվանդ մասը դեն նետել:

Ներքևի տերևները դեղնում են և շրջվում`ձմռանը ցածր ջերմաստրճան և սառը միջանցահովիկներ: Բույսը կարող է ապրել 10-12°С ջերմաստիճանում, բայց ներքևի տերևները տուժում են :

Գույների կորուստ ` չափազանց պայծառ լույս կամ տերևների վրա արևի ուղիղ ճառագայթներ, որոնք  հանգեցնում են գունաթափման: Տեղափոխեք բույսը ավելի քիչ լուսավոր տեղ:

Տերևների մահ`  ամենահավանական պատճառը չափազանց ցածր ջերմատիճանն է, չոր օդը կամ  սառը միջանցահովիկները: Հին տերևները տարիքի հետ միշտ մահանում են:

Տերևների եզրերի շագանակագույնը հողի շատ չոր լինելու հետևանք է, այն պետք է խոնավ լինի , բայց ոչ թաց: Հաջորդ պատճառը սառը օդն է:

Բույսի մասին ընդհանուր տեղեկություններ
Հոյա (hoya),արալիազգիների ընտանիքի մշտադալար բույսերի ցեղ. գոյություն ունի մոտավորապես  200  տեսակ:
Հայրենիքը` Չինաստան, Հնդկաստան, Ավստրալիա:
Օգտագործվում է որպես սողացող, կախվող գեղեցիկ ծաղիկներով լիաններ:

Բույսի չափսերը` մինչև 6մ երկարություն:

Աճում է արագ:Ծաղկում է մայիսից- սեպտեմբեր ամիսներին:

Տեսակները`

Հարավային Հոյա ( Hoya australis )

Սա ձվաձև կամ համարյա կլոր, մսոտ և 5-8 սմ երկարությամբ   տերևներով լիանա է: Ծաղիկները փնջերով են,մեկ սանտիմետր տրամագծով,սպիտակ`մեջտեղը կարմիր:

Հոյա գեղեցկուհի ( Hoya bella )

Հայրենիքը Հնդկաստան, Բիրմա: Խիտ ճյուղավորված թուփ է, կախված, հանգույցներում արմատացած ցողուններով: Տերևները`  ձվաձև-երկարավուն, սրացված մինչև  3 սմ երկարությամբ: Ծաղիկները սպիտակ, մոմանման, մինչև 1,5սմ տրամագծով, մուգ կարմիր թագով, հաճելի հոտով, որոնք 8-10 –ը միասին հավաքված են հովհարաձև փնջում: Ծաղկում է ամռան կեսերից:

Հոյա մսալի ( Hoya carnosa )

Հայրենիքը `Հյուսիս -արևելյան Ավստրալիա : Սողացող լիանա է `մինչև 6 մետր հասնող ցողուններով:  Տերևները `դեմ դիմաց, մսոտ, օվալաձև կամ երկարավուն, բութ կամ կարճ սրոտ ծայրերով, մուգ կանաչ, մոտ  8 սմ երկարությամբ: Բազմաթիվ ծաղիկները հավաքված են հովանոցաձև փնջերում, ունեն հաճելի բուրմունք: Պսակը հինգ մասերից ,1,5սմ տրամագծով, սպիտակ, մոմանման , վարդագույն ծածկով; ծաղկում է գարնանն ու ամռանը:

Հոյա շքեղ ( Hoya imperialis )

Բույս բաղեղ կամ թփեր:  Ցողունները աղվամազոտ են: Տերևները երկարավուն-օվալաձև` 15—20 սմ երկարությամբ,հիմքում կլորացած, ծայրը` սուր, հարթ, կաշենման:

Կտրոններն իջեցված են խոշոր, 5-7 սմ երկարությամբ: Ծաղիկները 6-10 հատ են` կախված հովհարանման, 12-20 սմ երկարությամբ. Մուգ կարմիր, արտաքինից կանաչա-դեղնավուն, կեղևը կարճ իջած, աստղանման տեղադրությամբ ծաղիկներով, իջած ծաղկաոտիկով, հաճելի բուրմունքով: Տարածված է Մալակայում:

Երկարատերև հոյա ( Hoya longifolia )

Արևադարձային Հիմալայներ: Բազմամյա մշտադալար, խիտ ճյուղավորմամբ, կիսաթուփ:  Նուրբ, 1 մետր երկարություն ունեցող կախված ցողուններով,  տերևները կաշենման են, անփայլ կանաչ կամ էլ կանաչ, հարթ: Ծաղիկներն աստղանման են, սպիտակ, իսկ կենտրոնում` մորեգույն, որոնք հավաքված են հովհարանման ծաղկաբույլի մեջ: Ծաղկման  տևողությունը` 2-3 ամիս (ամառը):

Բազմածաղիկ հոյա( Hoya multiflora )

Մագլցող բույս է : Ծաղիկները` երկարավուն, բազմաթիվ, հավաքված հովհարի նման, ծաղկաթերթիկները նեղ են: Ծաղկում է Մալազիայի անտառներում:

Խնամք

Ջերմաստիճանը ամռանը` 22 — 25
Ջերմաստիճանը ձմռանը`12 — 15

Լուսավորությունը. պայծառ ցրված լույս, որոշ չափով արևի ուղիղ ճառագայթներ: Հարմար է արևմտյան և արևելյան պատուհաններին, հարավային պատուհանին օրվա շոգ ժամերին հարկավոր է ստվերել, ձմռանը հոյան արևի լույսի  առավելագույն պահանջ ունի:

Ջրել հարկավոր է գարնուն- աշուն ժամանակահատվածում:  Պետք է ջրել այն ժամանակ, երբ հողի վերին շերտն արդեն  չոր է: Ձմեռը պետք է ավելի քիչ ջրել` կախված սենյակի ջերմաստիճանից: Ջուրը պետք է փափուկ ու սենյակային լինի: Հոյան   հողի չորությանն ավելի հեշտ կհարմարվի քան չափից դուրս ջրելուն:

Բազմացումը. Ցողունի կտրոններով, որոնք վերցվում են նախորդ տարվա ցողուններից: Մի թաղարում տնկվում է միանգամից մի քանի կտրոն:

Օդի խոնավությունը: Պարբերաբար ջուր է ցողվում վրան, սակայն ծաղկման ժամանակ պետք է ցողել այնպես, որ ծաղկի վրա ջուր չլինի: Կարելի է հոյայով թաղարը դնել ջրով լի տադիրի վրա: Վերատնկում. կատարվում է 2-3 տարուց, գարնանը:

Սնուցումը. մարտից օգոստոս, սնուցում են յուրաքանչյուր շաբաթ`  սենյակային ծաղիկների հեղուկ պարարտանյութով:

Էտում, անհրաժեշտ է կատարել տարվա  ցանկացած եղանակին: Վնասատուներն ու հիվանդությունները. հիմնական վնասատուներից են սպիտակաթևիկները: Սխալ ջրելու հետևանքով արմատները փտում են ու բույսը` մահանում: Անհրաժեշտ է սողացող ցողունների համար  ամրակալներ դնել:

Խնամքի առանձնահատկությունները. երբ ծաղկում է, պետք չէ դիրքը փոխել, չի կարելի թարմ օդին դուրս բերել: Ծաղիկն ամրակալների կարիք ունի: Եթե տերևները թափվում են, ապա նշանակում է,  արմատների մոտ կուտակված  ջուրը նեխել է:

Հոյան քմահաճ բույս չէ: Ամռանն այն պետք է առատ ջրել,իսկ ձմռանը `չափավոր: Անընդհատ հարկավոր է հետևել հողին, որ այն շատ չչորանա: Ակտիվ աճման շրջանում հարկավոր է երկու  շաբաթը մեկ պարարտացնել:  Բույսը կարելի է ցողել ամբողջ տարվա ընթացքում`օգտագործելով  սենյակային  ջերմաստիճանի ջուր: Տարին մի քանի անգամ հոյային կարելի է լողացնել`տաք օճառաջրով փափուկ սպունգի միջոցով, մաքրել տերևները փոշուց :   Մշակման այս փուլում հարկավոր է հեռացնել չորացած տերևներն ու ճյուղերը:Հոյան լավ է աճում 12 °С ջերմաստիճանում: Տնկման համար պիտանի է  2 բաժին ճլի , 4 բաժին տորֆի ու մեկ բաժին ավազախառնուրդը:

Դժվար է պատկերացնել, որ աշխարհի ամենամեծ ծաղիկը  մարդու բոյից բարձր է, բույրն էլ  չարագուշակ է,   ինչպես քայքայվող սատկած կենդանին, մուգ կարմիր է նեխած մարմնի նման: Սակայն ինդոնեզիական Аморфофаллус Титанум  կամ «դիածաղիկը» , ինչպես նրան անվանում են տեղացիները, իրականություն է ,  փոշոտվում է բնական ձևով `այն միջատների օգնությամբ , որոնք  լեշ են փնտրում : Նրանից  հոտած ձվի և փտած ձկան հոտ է գալիս:

Այս բույսերը ոչ միայն ապրում են վայրի պայմաններում , այլև շատերը  վերջին տարիները ծաղկում են աշխարհի տարբեր բուսաբանական այգիներում :   Նրանցից վերջինը մեծ աղմուկ հանեց , երբ ծաղկեց  Վաշինգտոնի հասարակական վայրում:  Հասարակության հետաքրքրությունը  ծաղկի կյանքի նկատմամբ այնքան մեծ է , որ Բուսաբանական այգին հատուկ թեժ գիծ է բացել  ծաղկի զարգացման վերաբերյալ տեղեկություններ հաղորդելու համար :

Հասուն  «դիածաղիկը»  հայտնվում է  հողի տակ  թաքնված  հսկայական թմբից` երեք տարին մեկ:  Որպեսզի լույս աշխարհ բերի  այդ ահռելի  ներկված  ծաղիկը, բույսը մեծ ուժ է կիրառում: Երիտասարդ ժամանակ  բույսը միայն մի տերև է  դուրս թողնում, որը կարող է  հասնել բազմաթիվ տերևներով ոչ մեծ ծառի բարձրությանը և տեսքին:  Այնուամենայնիվ , մի քանի օր պատրաստվելով ծաղկելուն , բույսը պետք է  գցի 4 ամիսից ավել քնած տերևը, որ կարողանա էներգիա հավաքել:

Մեծ` ութ տարեկան ծաղիկը սովորաբար 1,82 մ. բարձրություն է ունենում : Բայց 2003թ. մայիսին Բոնում  այն ծաղկեց 2,74 մ բարձրությամբ:  Նախկին ռեկորդը գրանցվել է  1932 թ., երբ Հոլանդիայում  ծաղիկը  հասավ  2,67 մ. բարձրության :

Գիտնականները պարզել են, որ  այդ հսկայական ծաղիկը  շրջակա միջավայրի ջերմաստիճանը փոխում է : Փորձը կատարվել է գիշերը: 20 աստիճանից  բնակարանում ջերմաստիճանը բարձրացել է մինչև 32°С: Ջերմաստիճանի բարձրացումը կատարվել է  23:00-ից մինչև առավոտյան 3-4-ը, որից հետո ջերմաստիճանը նորից իջել է մինչև 20 աստիճան:

Իտալական բուսաբանները  առաջին անգամ  այս ծաղիկի մասին գրառումներ են կատարել 1878 թ.: Առաջին  աճեցված ծաղիկը  մշակվել է Անգլիական թագավորական բուսաբանական այգում  1889 թ., այն  հասարակության մեջ այնպիսի մեծ իրարանցում է առաջացրել, որ ոստիկանությունը ստիպված է եղել  ամբոխին հսկել:

Վերջին տարիները Սումատրայի խոնավ անտառները  տուժեցին քաղաքակրթության  զարգացումից  և  աղտոտությունից, և  հայտնի չէ, թե  այս տեսակի քանի ծաղիկ է վերացել: Ինդոնեզիայի  փորձագետները  համոզված են ,որ ծաղիկը վտանգված է : Միայն  հանգստացնում է  այն փաստը, որ  այդ անսովոր բույսի նկատմամբ  ահռելի հետաքրքրությունը կստիպի գիտնականներին  աճեցնել այն արհեստական պայմաններում:

Բույսը իր անունը ստացել է շնորհիվ  իր չարագուշակ հոտի, որը համեմատում են  դիակի և փտած ձվի    հոտի հետ: Այդ պատճառով  նրանով հիանալ կարելի է միայն  թաշկինակի առկայության դեպքում:

Ծաղկի քաշը կարող է հասնել  100կգ.:  Նա ունի 1,5-3մ հասնող  ներկայանանալի վարսանդ , որին գրկում է  կարմիր պսակը:

Այն ծաղկում է  ընդամենը  72 ժամ   5–10 տարին մեկ անգամ:  Չնայած նա զզվելի հոտ ունի , շատերը պնդում են , որ «դիածաղիկը» սեքսուալ  էներգիայի մեծ լիցք է  կրում:

Titan Arum հայտնաբերվել է  1878 թ. Ինդոնեզիական Սումատրա կղզում, որի բնակիչներն են նրան տվել այդ  անունը:  Այն արհեստական կարողացել են աճեցնել միայն աշխարհի մի քանի բուսաբանական  այգիներում:  Նրա հոտը  գրավում է  մեռելակեր բզեզներին  և մսի ճանճերին, որոնք էլ կատարում են փոշոտումը:

Տնային պայմաններում աճեցնում են ցիտրուսների հատուկ տեսակներ: Դրանք կարճահասակ են  և ոչ պահանջկոտ:  Այդ ծառերը աճ են տալիս 2-3 անգամ գարնան -ամռան ընթացքում, իսկ ձմռանը , եթե լրացուցիչ լուսավորում չկա , հանգստանում են: Ծաղկում և պտուղ են տալիս տարին 1-4 անգամ,կախված տեսակից:

Պանդերոզի լիմոնը ծաղկում է տարին 4 անգամ

Տնային լիմոնների հատապտուղները լավ աճում ու հասունանում են, նրանք ավելի համով են, քան ներկրածները, քանի որ վերջիններս  կտրում են չհասունացած: Այո,  դա այդպես է, ցիտրուսների պտուղները համարվում են հատապտուղ, ոչ թե միրգ, ինչպես շատերը կարծում են: Որպեսզի քաղցր տեսակի ցիտրուսների պտուղները  համեղ լինեն, անհրաժեշտ է նրանց խնամքի և պահելու համար ստեղծել լավ պայմաններ: Ձմռանը ցանկալի է նաև լամպի լուսավորություն:

Ցիտրուսների տերևները արձակում են թռչող նյութերի խառնուրդ`ֆիտոնցիդներ, որոնք օդը մաքրում են շատ հիվանդաբեր մանրէներից: Այսպիսով, ցիտրուս բազմացնողները, իրենք էլ չկասկածելով, ավելի քիչ են հիվանդանում մրսածության հիվանդություններով:

Լիմոնի հաճելի հոտը մարդու վրա թարմացնող ազդեցություն է թողնում, հանում է սթրեսները, բարելավում է տեսողությունը, բարձրացնում է աշխատունակությունը: Հոտը արձակում են ոչ միայն պտուղները, այլև լիմոնի ծառի տերևները:

Այդ պատճառով շատ այգեպաններ, ովքեր աշխատում են համակարգչի վրա, ընտրում են ուժեղ հոտ արձակող տեսակներ: Շաբաթը մեկ մաքրում են տերևները `միաժամանակ  ուժեղացնելով հոտը:

Լիմոնի և թուրինջի պտուղները բուժիչ հատկություններ ունեն, քանի որ պարունակում են շատ վիտամիններ: Տնային պայմաններում ցիտրուսային ծառերը ապրում են մինչև 70 տարի, իսկ պլանտացիաներում 100-200տարի:

Տնային լիմոնի խնամքը

Տեղափոխում

Լիմոնի, նարնջի և այլ ցիտրուսների տնկիները մինչև  1-3 տարեկան հասակն  ամեն տարի տեղափոխում են նոր թաղարի և հողի մեջ:  Տարիքով բույսերը` 2-3 տարին մեկ: Լիմոնը կարելի է տեղափոխել տարվա ցանկացած ժամանակ, սակայն ցանկալի է գարնանը:

Ջրելը

Ցիտրուսները ջրում են  քլորից առանձնացած, տան ջերմաստիճանի , ջրի խողովակից վերցված ջրով: Ձմռանը ջուրը  մի փոքր գոլացնում են:

Տնային լիմոնները անհրաժեշտ է պարարտացնել

Ծառերը անպայման պետք է ջրել պարարտացված ջրով ամիսը 3-4 անգամ: Ձմռանը ,եթե բույսը քնած է, պարատանյութ պետք է հազվադեպ տալ: Չորս լիտրանոց թաղարը պետք է ջրել մեկ բաժակ պարարտանյութով:

Լուսավորությունը

Ձմռանը, երբ  օրը կարճ է, ցիտրուսային բույսերը ցանկալի պահել 7-14 աստճան տաքության պայմաններում: Այդ պայմաններում ծառը քնում է և լավ լուսավորության պահանջ չունի: Եթե ծառը աճում է տաք սենյակում` +18…+22°С, ցանկալի է լրացուցիչ լուսավորություն, քանի որ ընդհանուր օրվա լույսը  10-12 ժամ է:

Լիմոնի բազմացումը

Հայտնի է լիմոնի բազմացման երեք եղանակ:

սերմերով

բույսի հյուսվածքի եղանակով

վեգետատիվ (պատվաստում  կամ  կտրոններով)

Սերմերով

Պտղաբերության համար միջինով պետք է սպասել մինչև 20 տարի, իսկ արդյունքը միշտ չէ, որ լավն է : Իհարկե, եթե վերցնենք որոշակի տեսակ, օրինակ Պոնդերոզան  և օգտագործենք հատուկ գյուղտեղնիկա, կարելի է ստանալ  պտղաբեր ծառ 4-6 տարում:

In Vitro եղանակ

Բույսի այս եղանակով (In Vitro) `հյուսվածքով բազմացուման դեպքում տերևի կտորը տեղադրում են հատուկ սննդարար-խթանիչ միջավայրում: Աճեցնում են փոքրիկ բույսը առանց արմատների, հետո արմատակալում են և տնկում հողում: Այս եղանակը պահանջում է հատուկ սարքավորումներ և մեթոդիկա, այդ պատճառով դա սիրող ցիտրուսաբանների  ուժերից վեր է:

Բազմացման վեգետատիվ եղանակ

Սա բազմացման ամենատարածված ձևն է, որը բաժանվում է երեք  եղանակի:

Առաջին եղանակ`կտրոններով: Այն լիմոնի և ցիտրոնի  բազմացման ամենահաջողված  եղանակն է, հատկապես բարձրահասակ տեսակների համար: Նարինջները այնքան էլ լավ չեն աճում, բայց այնուամենայնիվ այս եղանակը խորհուրդ են տալիս:
Տնական բույսը կտրոնում են սովորաբար գարնանը կան ամռանը: Բազմացման համար վերցնում են լիմոնի ճյուղ `երեք տերևներով, ներքևի մասը մշակում են արմատակալման խթանիչով և խրում թեթև ավազաոտ հողի մեջ, ջրում և ծածկում ապակյա բանկայով: Ջրում են ամեն օր: Երիտասարդ ճյուղեր երևալուն պես  բանկան կարելի է  հանել:

Երկրորդ  եղանակը` հատումներով: Սա ավելի նպատակահարմար է նարինջի համար: Բայց լիմոնի համար էլ վատ չէ:

Պտղաբեր ծառի լավ զարգացած ճյուղի վրա օղակաձև հանում են կեղևը`1-2սմ լայնությամբ: Մերկացած փայտը մշակում են արմատակալման խթանիչով, ծածկում  ճահճային մամուռով, որը խառնված է գետի ավազի հետ և փաթաթում սև պոլիէթիլենով: Որոշ ժամանակ անց երևում են արմատները: Մեկ երկու ամիս սպասելուց հետո ճյուղը արմատներով կտրում են և տնկում: Այս եղանակի երեք տարատեսակներ կան`ռուսական, հոլանդական և Կոմբի: Վերջինը լավ է մանդարինների համար:

Երրորդ եղանակը `պատվաստումն է :   Տնական ցիտրուսների համար  խորհուրդ է տրվում:   Ճեղքվածք կտրոնի համար կամ պարզ  պատվաստում:

Ռուս գիտնականներին հաջողվել է կենդանացնել 30 հազար տարեկան բույս:  Proceedings of the National Academy of Sciences ամսագրում մանրամասն պատմվում է, թե ինչպես է դա նրանց հաջողվել:

Silene stenophylla կոչվող բույսը, որը սառած վիճակում գտնվել է 38 մետր խորության տակ, հանվել է Կալիմա գետի մոտակայքից: Այդքան տարի սառցե «պատյանով»քողարկված բույսի սերմերը զերծ են մնացել ջրի և օդի ազդեցությունից: Գիտնականներին հաջողվել է աճեցնել բույսը` շնորհիվ դրա մեջ առկա սախարոզի մեծ քանակի:

Բրիտանական Էկսետեր քաղաքի համալսարանի  կենսաբաններին հաջողվել է ապացուցել, որ բույսերը, հատկապես բանջարեղեններն,  իրար հետ շփվում են: Հետազոտողները  ժապավենի վրա արձանագրել են , թե ինչպես ֆլորայի  մի ներկայացուցիչը  մյուսին զգուշացրել է  վերահաս վտանգի մասին, հաղորդում է BBCռադիոհեռուստաընկերությունը:

Դուք սիրում եք պարտեզում կամ այգում զբոսնել, քանի որ համոզված եք , որ այնտեղ  տիրում է իսկական լռություն:  Էկսետեր  համալսարանի գիտնականները պնդում են , որ դա այդպես չէ. դուք  պարզապես  չեք լսում,  թե ինչպես են իրար  հետ հաղորդակցվում բույսերը:  Իսկ նրանք  միշտ զրուցում են, հատկապես վտանգի ժամանակ: Բույսերի շփման մասին կենսաբանները վաղուց գիտեին , բայց միայն այժմ նրանց հաջողվեց  ստանալ տեսանելի գիտական հիմնավորում:

Դրա համար գիտնականները մի փոքր մոդիֆիկացրեցին կաղամբի ԴՆԹ-ն`  նրա պարունակության մեջ  ավելացնելով լյուցիֆերազ սպիտակուցի քանակը, որի առկայությունը թույլ է տալիս լուսատիտիկներին լույս տալ մթության մեջ:

Դա արվել է , որպեսզի տեսախցիկները  կարողանան արձանագրել  բանջարեղենների  շփումը միմյանց հետ, գրում է Daily Mail-ը:  Կենսաբանները կտրել են կաղամբի տերևը , որից հետո  բույսը բաց է թողել  մետիլ ժասմոնտ հատուկ գազը:  Իսկ դա հենց «բանջարեղենի  ձայնն է», հայտարարում են գիտնականները:  Այդ նյութի միջոցով բույսերը  միմյանց զգուշացնում են սպասվող վտանգի մասին:

Լսելով այդ յուրահատուկ  SOS ազդանշանը`  կողքը աճող բանջարեղենները  ավելացնում են իրենց տերևների  մեջ պարունակվող թունավոր նյութերի քանակը և դրանով վախեցնում վնասատուներին , որոնք կարող են կրծել տերևները:

Էկսետեր  համալսարանի աշխատակցի ասելով` նմանատիպ եղանակով միմյանց հետ շփվում են  նաև   ծաղիկները,  նույնիսկ ծառերը:    Չնայած ֆենոմենալ բացահայտմանը, կենսաբաններն ասում են , որ  սա բույսերի միջև շփման ուսումնասիրության սկիզբն է:

Ավելացնենք, որ բույսերը ի  վիճակի են  տարբերել  իրենց «ազգականներին»    «անծանոթներից», ինչը երևում է  արմատների միջև  պատերազմի բացակայությունից, նաև  հիշում են  իրենց նախնիների  անհաջողությունները`   վատ դեպքերի մասին տեղեկատվությունը նրանց գեներում է:

Ֆատսիա – Արալիա (Araliaceae) ընտանիքի գեղեցկագույն ներկայացուցիչն է : Նրա գլխավոր արժանիքը  դեկորատիվ տերևներն  են : Այս մշտադալար ծառի հայրենիքը  Թայվանն ու Ճապոնիան են: Այնտեղ նա աճում է  անտառներում  գոյություն ունեցող ջրամբարների ափերին:

Ֆատսիան  ոչ մեծ ծառ է  և բարենպաստ պայմաններում  հասնում է 4մ բարձրության:  Հատկապես գեղեցիկ են ֆատսիայի տերևները :  Երիտասարդ բույսինը դրանք ամբողջական են , սակայն աճի ընթացքում  դրանք նմանվում են «ձեռքի մատների»: Տրամագիծը  մոտ 30 սմ է:  Ֆատսիայի ցողունը ծածկված   է  դարչնագույն  կեղևով:

Ֆատսիայի տեսակը  (Fatsia Decne. et Planch.)   արալիա ընտանիքի համասեռ տեսակ է և իր մեջ պարունակում է  մի տեսակ` ճապոնական ֆատսիա  (fatsia japonica):

Տարածված է  ֆատսիայի և բաղեղի հիբրիդը` х Fatshedera Guillaum (ստեղծված1910 թ.):

Ֆատսիայի  պարտեզային տեսակները  գրականության մեջ հայտնի են հետևյալ անուններով:
F. japonica aureimarginatis — դեղին երիզով տերևներ:
F. japonica var. argenteimarginatis — սպիտակ երիզով տերևներ:

F. japonica var. moseri — խիտ, գետնին մոտ բույս:

Բույսի խնամքը

Ֆատսիան սիրում է լուսավորություն, բայց ոչ  արևոտ  տեղ, դյուրին է տանում  թեթև ստվերը:  Չալպտուրիկները  լույս են սիրում, բայց ոչ արև, միագույն տեսակները  ստվերը  ավելի հեշտ են տանում:

Աճեցման համար հարմար է  արևմտյան կամ արևելյան պատուհանների մոտ  տեղադրելը:  Հարավային  պատուհաների մոտ հարկավոր է  պաշտպանել արևի ճառագայթներից:

Հյուսիսային կողմում   ավելի լավ է աճեցնել  կանաչ տերևներով տեսակները:  Ֆատսիան հաջողությամբ կարելի աճեցնել  արհեստական լուսավորության  տակ:

Ամառը բույսը կարելի տանել մաքուր օդի,մի պայմանով, որ նա պաշտպանված լինի արև ուղիղ ճառագայթներից:

Գարուն-ամառ  ժամանակահատվածում  ֆատսիայի համար օդի օպտիմալ  ջերմաստճանը 18-22°C:  Ձմռանը ֆատսիան կարող է հանգիս մնալ տան ջերմաստիճանում, բայց լուսավոր սենյակում: Ավելի լավ է  լուսավոր  և զով պայմաններում`10°C, հնարավորության դեպքում ոչ բարձր 15°C:

Ֆատսիան ջրում են  փափուկ ջրով  այն ժամանակ, երբ  հողի վերին շերտի չորանացել է: Ամռանը առատ, իսկ աշնանը ջրելը կրճատում են:

Բույսի ջրելուն հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել` մի կողմից չի կարելի ջրի ավելցուկ թողնել, մյուս կողմից ` հողը  շատ չորացնել:  Եթե թեկուզ մի անգամ ջրելը ուշացնեք , բուսի տերևները կթոշնեն  և դժվար կլինի նրան ետ բերել իր նախկին տեսքին:

Մեծ տերևները անհրաժեշտ է  պարբերաբար ցողել  և  խոնավ շորով  մաքրել :  Ամռանը բույսը կարելի  լողացնել գոլ ցնցուղով:   Ձմռանը ցողելը կրճատում են:

Գարնանից   աշուն  ֆատսիային  հանքային կամ օրգանական պարարտանյութեր են  տալիս ամեն շաբաթ:

Բույսը բավականին հեշտ է տանում ձևավոր էտումը:  Ձևավորելու համար երիտասարդ բույսի դեպքում  անհրաժեշտ է  կտրտել ծայրի ճյուղերը:

Ֆատսխեդերա Լիցեն պահանջում է մշտական էտում  և ձևավորում:  Ֆատսիան տեղափոխում են 2-3 տարին մեկ անգամ `գարնանը կամ ամռան սկզբին : Նոր թաղարը հնից  մի փոքր մեծ պետք է լինի:  Արմատակալած ճուտերի հաշվին  կարող է ձևավորվել մի քանի  երիտասարդ ցողուն:

Ֆատսիան շատ հեշտ է բազմանում  վերգետնյա  արմատների  և  ծայրի  ճյուղերի միջոցով:  Հնարավոր է նաև սերմերով բազմացում:

Սածիլավորում են   վերին ճյուղերի  ծայրերի միջոցով, սովորաբար գարնանը:  Նա բավականին արագ է արմատակալում  տորֆի և ավազի խոնավ խառնուրդում 22-26°C ջերմաստիճանին: Սածիլները  (նրանք պետք  է ունենան  մի քանի  աչքեր `աճի համար) ծածկում են ապակյա բանկայով կամ  պոլիէթիլային  թաղանթով: Արմատակալումից հետո սածիլները տեղափոխում են հողի խառնուրդի մեջ:

Ֆատսիայի հիվանդություններն ու վնասատուները

Ֆատսիան կարող է  հիվանդանալ ալրացողի որդով, կարմիր ոստայնատզով, սպիտակաթևիկով, ուտիճով  և  գորշ փտախտով:

Սպիտակաթևիկը և  ուտիճը մաքրում են օճառաջրով  և  ակտելիկով: Ալրացող որդը ` տնտեսական օճառաջրով  կամ կարբոֆոքսով:  Կարմիր ոստայնատիզը`   ակտելիկի  խառնուրդով (0,15%):  Գորշ փտախտը` բուսի մեխանիկական մշակմամբ, խոնավությունը իջեցնելով:

Օգտագործումը

Բույսը լայնորեն օգտագործվում է  պատերի, սյուների, ցուցափեղկերի  դեկորացիայի համար, իսկ թաղարների մեջ  և կտրտած ճյուղերը  օգտագործում են զամբյուղներ ձևավորելու համար: Ֆատսիան արագ է աճում  և 1,5-2 տարում  կարող է հասնել 1 մետրի: Գեղեցիկ պսակ ձևավորվում է միայն բույսի ազատ աճելու ժամանակ:

Բացի իր դեկորատիվ գործառույթներից, ֆատսիան  բարելավում է սենյակի մթնոլորտը: Նա կարողանում է վերհսկել բացասական էներգետիկան և թեթևացնում է խրոնիկ հիվանդությունների ընթացքը:

Սագաների ընտանիք.Սա հնագույն բույս է , հունարենից թարգմանաբար  (Kykas) նշանակում է արմավենի, քանի որ արտաքին տեսքով նման այդ բույսերին: Սագաների ազգացականություն կա և արմավենիների և պտերների հետ:  Արտաքնապես ցիկասները նման են արմավենիներին, սակայն բուսաբանների մեծ մասը նրանց մեջ ազգակցական կապ չի տեսնում:

Սագաների հայրենիքը Հարավ-արևելյան Ասիան է և Ավստրալիան: Նրանք համարվում են դանդաղ աճող բույսեր և ճիշտ խնամքի դեպքուն երկար ապրում են տան պայմաններում: Երիտասարդ տերևները սկզբում պարույրաձև են պտերների նման: Տերևները փետուրանման են 50սմ երկարությամբ:Բնության մեջ սագաները հսկայական ծառեր են : Իրենց հայրենիքում սագաների տերևները օգտագործում են  ծաղկային կոմպոզիցիաների և փնջերի մեջ:  Ռուսաստանում մերձարևադրձային շրջաններում սագաները աճեցնում են բաց հողում , օրինակ Սոչիում: Բայց այնտեղ նրանք հաճախ տառապում են չափազանց ցածր ջերմաստիճանից:

Ցիկաս գնելիս պետք է համոզվել, որ կոնի վրա գտնվող տերևային սկիզբը վնասված չէ:Լավ կլինի գնել առնվազն երեք լավ զարգացած տերևներով բույս: Ցիկասը շատ դանդաղ է աճում:

Խորհուրդներ խնամքի համար

Ցիկասը բավական պահնջկոտ բույս է

Ջերմաստիճան. Չափավոր, ցիկասը  լավ է տանում ջերմաստիճանի տատանումները, աճում է և տաք ,և  սառը շինություններում: Ձմռանը գերադասելի է   12-16°C, մինիմում 8°C: Ցանկալի է  ամռանը սագայի թաղարը դնել դուրսը, որտեղ նա հավասարաչափ կլուսավորվի և պաշտպանված կլինի քամուց:

Լուսավորությունը. Պայծառ և առատ լույս, ձմռաննու ամռանը դրվում է ամենալուսավոր տեղում : Հարմար են տան հարավային կամ հարավ արևմտյան կողմերը:

Ջրելը.Գարնանից ամառ առատ, ձմռանը`չափավոր: Ցւկասը տանել չի կարողանում ջրի ավելցուկ թաղարում:  Ջրելիս չպետք է թողնել , որ ջու կաթա կոնի վրա, քանի որ այնտեղից են  դուրս գալիս տերևները և խոնավությունը կարող է բերել փթեցման:

Պարարտացում. Արագ աճի ընթացքում `ապրիլից օգոստոս ցիկասին պարարտեցնում են երկու շաբաթը  մեկ արմավենիների կամ տնային այլ բույսերի համար նախատեսված  սննունդով: Պարարտանյութը պիտի պարունակի կալցիում և մագնիում:

Օդի խոնավությունը. Սիրում է խոնավ օդ, այդ պատճառով պետք է պարբերաբար ցողել, հատկապես ամռանն ու ձմռան ջեռուցման ժամանակ:

Տեղափոխումը. Երիտասարդ բույսը մինչև 5 տարի տեղափոխում են  ամեն տարի, իսկ դրանից ավելի տարիքովներին 4-5 տարին մեկ : Հողը կազմված պետք է լինի 2մաս կավադրենաժային, 1մաս փթած, 1մաս  տերևներ  , 1մաս տորֆ, 1մաս ավազ  և մի քիչ փայտածուխ : Լավ դրենաժը պարտադիր է : Տեղափոխելիս կոնը չպետք է խրվի հողի մեջ:

Բազմացումը. Ձագերը, որ հայտնվում է  մայրական ցողունին , կտրել հանելուց հետո պետք է ծածկել մոխրով, մի քանի օր չորացնել  և տնկել տերևային,տորֆայի և ավազային խառնուրդի մեջ, ջրում են շատ չափավոր, մի փոքր խոնավեցնելով հողը: Լավ կլինի օգտագործել հողի տաքացում և արմատակալման  արագացուցիչներ: Բազմացնում են նաև սերմերով , ծլերը դուրս են գալիս մեկ երկու ամսից:

Բոնսայ (ճապ.   «աճեցում սկուտեղի վրա») — իսկական ծառի ճիշտ գաճաճ նմանակ  աճեցնելու արվեստն է:  «Բոնսայ» բառն  առաջացել է չինական «պեն-  ցայ» բառից: Արվեստն առաջացել է   մթա 231թ.   Չինաստանում:

Պատմությունը

Բոնսայի տեսակի առաջացման առաջին հավաստի գրավոր աղբյուրները գալիս են Չինաստանից և վերաբերում են Տան դինաստիայի ժամանակաշրջանին  (VIII—X вв.), որտեղ առաջին անգամ պատերի գեղանկարչության մեջ հայտնվում են  պենցզայերի պատկերներ` բույսեր  վերցված բնությունից  և թաղարների մեջ տեղավորած: Այդ  բույսերը աճեցնում էին բուդդա վանահայրերը, հավանաբար մի քանի դար մեր թվարկությունից առաջ: Հետագայում  դա դարձավ տեղական ազնվականության  զբաղմունքներից մեկը:

Բոնսայները  զարդարում էին  ճապոնական տներն ու այգիները:  Տոկուգավայի ժամանակաշրջանում պարտեզների  ձևավորումը նոր թռիչք ունեցավ` ազալիաների և կլյոների   աճեցումը  դարձավ հարուստների  ժամանց:  Գաճաճ  բուսաբուծությունը (խատի-նո-կի — «ծառ թաղարի մեջ») նույնպես զարգացավ, բայց այն ժամանակվա բոնսայները շատ մեծ էին:

Այժմ բոնսայների համար օգտագործում են սովորական ծառեր, նրանք փոքր են մնում անընդհատ կտրտվելու և այլ մեթոդների շնորհիվ:  Այդ դեպքում արմատների, սահմանափակ թաղարի չափերի և բոնսայի վերգետնյա մասի հարաբերակցությունը պետք է համապատասխանի բնության մեջ եղած մեծ  ծառի չափսերին:

Ներկայումս գոյություն ունեն բոնսայների հետևյալ ձևերը.

Տյոկան(Chokkan)- Ֆորմալ ուղիղ ձև, այս ավանդական ձևում ցողունը ուղիղ է`արմատի մոտ հաստացած:

Մոյոգի(Moyogi)-ոչ ֆորմալ ուղիղ ձևում ճյուղերը կամ ցողունը կարող է մի փոքր ծռված լինել: Ցողունի գագաթը միշտ ուղիղ գծի վրա է `արմատի սկսվելու տեղում,  գետնին ուղղահայց:

Սոկան(Sokan)- «կրկնակի  ցողուն»-ը  կոմպոզիցիա է, ինչը նրան առանձնացնում է մյուս երկու ցողուն ունեցողներից: Նրանք կարող են լինել տարբեր չափերով և ձևավորել մի պսակ:

Սյական(Shakan)- թեքված ձև , տարբերվում է ուղիղ ֆորմալ ձևից, որովհետև ցողունը գետնի հետ անկյուն է կազմում:

Կենգայ(Kengai)- կասկադը նմանեցված է ջրի ափին կամ սարերի վրա աճող ծառերին: Լրիվ կասկադի դեպքում ծառի գագաթը թաղարի սահմաններից իջնում է բավականին ներքև `հողից էլ ցած:

Հան-կենգայ(Han-Kengai)- կիսակասկադ ձև: Այս ձևում գագաթը թաղարի միջի հողին հավասար է:

Նեցունագարի(Netsunagari)- սա մի ձև է , որը նմանեցված է այն ծառերին, որոնց ցողունի մի մասը խրված է հողի մեջ, այս ծառի ճյուղերը աճում են ինչպես առանձին ծառեր:

Բուջինգի(Bunjingi)(գրական ձև)-«Գիտնական ամուսինների ոճ»`մինիմում ճյուղերով ուղիղ ցողունով ծառ:

Սեկիջոջու(Sekijoju)- «արմատը քարի վրա» ծառը` հաճախ թզենի, աճում է քարի վրա: Ցողունը գտնվում է հենց քարի վրա, իսկ արմատները փաթաթվում են քարին:

Իսիձուկի(Ishitsuki)-«քարի վրա աճող» , սա նման է Սեկիջոջուին, բայց այս դեպքում արմատներն աճում են քարի ճեղքերում և արմատների տեղը փոքր է: Այս ձևը օգտագործում են ծառերի  դիմացկութնունը ներկայացնելու համար:

Հոկիդատի(Hokidachi)-«Ավելի ձև»- օգտագործում են բացված ճյուղերով ծառերի վրա: Ցողունը մնում է ուղիղ, իսկ ճյուղերը նրա շուրջը աճում են ծառի 1/3 բարձրությունից, որից հետո տերևները գնդի ձև են ընդունում:

Յոսե  Ուն(Youse-Ue)- ծառ կամ ծառերի խումբ, որի ձևի մեջ մտնում են 9-ից ավելի ծառեր մի կոմպոզիցիայի մեջ: Նրանց քանակը կարող է փոփոխվել ,բայց չի կարող լինել  ուղիղ 4 («սի» բառը— «չորս» ճապոներեն հնչում է «մահ»): Հաճախ թաղարի մեջ տնկում են միատեսակ ծառեր, իսկ կոմպոզիցիայի գեղեցկությունը կայանում է ծառերի բարձրության և տարիքի զուգորդման մեջ:

Իկադբուկի(Ikadabuki)- բազմացողուն ձև, տարբերվում է նրանով , որ ներկայացնում է ճահիճն  ընկած ծառ, հիմքը գետնին ընկած ցողունից առաջացած լաստի նման է, որից տարբեր մեծության ծառեր են աճում:

Ջրելը

Թաղարի սահմանափակ չափերի պատճառով  բոնսայի խնամքը բավական բարդ է: Խոր ամանները հաճախ չեն թողնում արմատներին ճիշտ զարգանալ, այդ բույսի ջրելը ծանր աշխատանք է դառնում: Ջրելու տարբեր ձևերը իրենց մեջ պարունակում են ուղիղ ջրել բանկայով կամ թեյնիկով, բոնսային իր թաղարով մտցնել ջրով լիքը  թասի մեջ: Բույսի որոշ տեսակներ կարող են դիմանալ չորությանը, բայց մեծ մասը անընդհատ ջուր են պահանջում: Եթե հողը չոր թողնենք կամ ջրենք չափից դուրս շատ, կարող ենք ստանալ փտած բույս կամ կսպանենք արմատային համակարգը:  Արևը և քամին կարող են արագ չորացնել հողը, այդ պաճառով դուրսը գտնվող բույսը պիտի հաճախ ստուգել և անհրաժեշտության դեպքում ջրել: Ընդհանրապես հողը նույնիսկ կարճ ժամանակ չի կարելի չոր թողնել: Բոնսայի բույսերի մի մասը երբեք  ցույց չեն  տալիս, որ հողը ջրի պակաս ունի և կանաչ են մնում  նույնիսկ, երբ արմատային համակարգն  ամբողջովին վերացել է:

Օդը պահել խոնավ

Բույսի համար խոնավությունը  անհրաժեշտ մակարդակի վրա պահելու համար  այն պետք է օրական մի քանի անգամ  ցողել, այդ ժամանակ տերևների վրայից փոշին լվացվում է:

Շատ անգամ խոտի տեսք տալու համար հողի մակերեսը ծածկում են մամուռով, որը պահանջում է ամենօրյա ցողում և օդի խոնավություն:

Տեղափոխումը

Սովորաբար բոնսայները տեղափոխում են երկու տարին մեկ,  գարնանը, երբ ձմռան քնից հետո սկսվում է հյութի շարժը: Դա կանխում է արմատների գերաճը թաղարի ներսում և արագացնում է աճը: Տեղափոխման ժամանակ արմատների մի մասը կտրատվում է: Տեղափոխումը անհրաժեշտ է նաև արմատների փտելու դեպքում: Բույսը հանում են ամանից, հեռացնում վնասված արմատները:

Ձևավորումը

Ծառի չափսերը փոքրացնելու համար գոյություն ունեն տարբեր մեթոդներ: Սեզոնային էտումը հաջողության գրավական է, բայց եթե  այն  սխալ արվի, ապա կարող է ծառը կործանվել:  Բոնսայի ծառերի մեծ մասը կարող են տձևանալ պղնձե և ալյումինե լարերի օգնությամբ: Որոշ ծառեր չեն ենթարկվում այդ ձևավորմանը, նրանց տեսքը հիմնականում փոխում են կտրտվածքների միջոցով: Որպեսզի տարիքով ծառի տպավորություն ստեղծվի, օգտագործում են մեռած ծառեր` «ձին» և «սյարի»:  Դրանք ստանում են կենդանի ծառի ցողունից ճյուղ պոկելով և կեղևը ամբողջովին կամ մասամբ հանելով (սյարի), ծառի  վրա բնական սպիի տպավորություն ստեղծելով : Այդ մեթոդների հետ պետք է շատ զգուշ լինել, քանի որ այն կարող է ծառի վարակի պատճառ դառնալ: Չի կարելի նաև ցողունից պոկել կեղևի ամբողջ օղակ, հակառակ դեպքում ծառի մեջ կխախտվի հյութի հոսքը:

Կապել

Լիգատուրան այն լարն է, որի օգնությամբ ճյուղերին տալիս են անհրաժեշտ ուղղություն: Ծառերի կապելը ամենգործուն միջոցն է ծառը ձևավորելու համար: Դրա լավագույն ժամանակը  գարունն է կամ աշունը:  Երբեմն ճյուղերից ծանրություն են կախում առաջացնելով կորացածություն  և ծերության էֆեկտ:   Չնայած լարով կապելը չափազանց ամուր է կատարվում, լարը ոչ մի դեպքում չպիտի խրվի ճյուղի մեջ: Լարը հանում են մանր կտորների կտրտելով, այլ ոչ պտտացնելով:  Լարի հաստությունը պիտի հավասար լինի ճյուղի հաստությանը: Մեկ հաստ լարի փոխարեն կարելի է օգտագործել երկու բարակ, պտտեցված լար: Չի կարելի խաչել լարերը, ավելի լավ է ցողունը փաթաթել ներքևից վերև մի քանի ամսվա ընթացքում:

Էտել

Էտելը բոնսայը ձևավորելու անհրաժեշտ միջոց է: Դրա միջոցով մի քանի խնդիր է լուծվում`փոքրանում է բույսի չափը, ձևավորվում է ճյուղերի դասավորության կմախքը  և նոր ճյուղերի առաջացմանն է նպաստում:

Կարելի է առանձնացնել էտման մի քանի տեսակ:

• Ձևավորելու էտում — խոշոր կմախքային ճյուղերի էտում, ցողունի կարճեցում, որը ձևավորում է ծառի «հիմքը»:
• Ճյուղերի էտումը կարճացնում է նրանց երկարությունը և նպաստում աճի նոր կետերի ստեղծմանը:

Ճյուղերի կտրտելը ձևավորում է բույսի պսակի ուրվագիծը

• Սաղարթի վերին հատվածի էտելը ծառայում է ճյուղի աճի սահմանափակմանը
• Տերևների էտումը ծառայում է պսակի թարմացմանը, այդ ժամանակ տերևների քանակը շատանում է , բայց չափսերը փոքրանում են
• Արմատների էտումը անհրաժեշտ է արմատային համակարգը  թարմացնելու համար:

Ցողունի հաստության ձևավորումը

Բույսին  տարիքով  ծառի տեսք տալու համար անհրաժեշտ է բավականաչափ հաստ ցողուն: Այն ստանալը  բոնսայ ստեղծելու կարևոր պայմաններից  է: Գոյություն ունեն հետևյալ մեթոդները`

1. Մի քանի բույսերի միահյուսված աճեցնելու միջոցով, այդ դեպքում կարող է հանվել կեղևի մի մասը և ցողունները հյուսել պարանի կամ հյուսքի տեսքով:Սահատկապես կիրառվում է ճկուն բույսերի նկատմամբ, օրինակ`ֆիկուսների:
2. Տարիքով բույսին նոր ճյուղերի պատվաստման միջոցով:
3. Ինտենսիվ ագրոտեխնիկա:
4. Էտապային էտման միջոցով:

Մարանտաները բազմամյա բույսեր են ,երկար ուղիղ ցողուններով,կծիկաձև արմատներով: Տերևները ուղիղ նշտարաձև, երկարավուն էլիպսաձև, օվալաձև  կլոր, կանաչ կամ գունավոր: Ծաղիկները սովորաբար սպիտակ են `հավաքված հասկանման բույլի մեջ:

Տարածված է  արևադարձային Ամերիկայում: Ընտանիքում կա  23-25 տեսակ, մեծ մասը դեկորատիվ տերևներով  բույսեր են: Աճում են  ջերմոցներում,   նաև բնակարաններում:

Գիշերը մարանտայի տերևները բարձրանում են և շրջվում, այստեղից էլ առաջացել է նրանց հայտնի անգլիական անունը «Prayer Plant»(«Աղոթող բույս»):

Մարանտան կարելի է աճեցնել առանց արևի լույսի, օգտագործելով  հատուկ լամպեր օրը 16 ժամ:

Մարանտայի  տեսակները

M. arundinacea L. – Հավաք  թփեր են 0.6-1.2 մ. բարձրությամբ(ցողունները ձմռանը չորանում են), հաստ կծիկաձև արմատներով:  Տերևները ձվաձև-նշտարաձև են, 18-25 (30) սմ երկարությամբ և մինչև  10 սմ լայնությամբ, սրածայր, կլորացած հիմքի մոտ, վերևից և ներքևից թավշապատ, մուգ կանաչ, գորշակապույտ երանգով: Ծաղիկները սպիտակ են:

Աճում է Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայի խոնավ արևադարձային անտառներում: Դեկորատիվ և սննդային բույս է (թփերը հարուստ են օսլայով), լայնորեն տարածված է  արևադարձային երկրների մշակույթում:   Աճում է  տաք  ջերմոցներում:

Maranta leuconeura erythroneura (Maranta tricolor) – Եռագույն մարանտան հայտնի է իր դեկորատիվ մուգ կանաչ, լավ ընդգծված, կարմիր երակներ ունեցող  տերևներով : Ծաղիկները անշուք են `բաց վարդագույն , ծաղկում են  տերևների արանքից գարնանը կամ ամռանը:  Տերևները օվալաձև են ,10-12սմ երկարությամբ, 5-6սմ լայնությամբ, մուգ  կանաչ, արտաքին կողմում լավ արտահայտված կարմիր երակներով, իսկ տերևի տակը վարդագույն է:

M. bicolor Ker-Gawl. (Calathea bicolor Steud.) – Երկգույն մարանտանկարճահասակ բույս է կծիկաձև արմատներով, ցողունը կարճ է : Տերևները մինչև 35սմ բարձրությամբ, օվալակլոր, 10-15սմ երկարությամբ և 6-10սմ լայնությամբ կամ  լայն էլիպսաձև ալիքավոր եզրերով: Տերևի  վերևը կանաչ, մուգ կանաչ կետերով կամ կենտրոնական երակի վրա մուգ դարչնագույն հետքերով , տակը` ալ կարմիր , տերևապատյանը`   թավշապատ: Ցողունը կարճ  է` 2.5 սմ երկարությամբ, կարմրավուն:

Հանդիպում է Բրազիլիայի արևադարձային խոնավ անտառներում, դեկորատիվ տեսք ունի, աճեցնում են տաք ջերմոցներում  և բնակարաններում:

М. leuconeura E. Morr. – Սպիտակաերակ մարանտա: Կարճ ցողունով`25-30սմ,կծիկաձև արմատներով Տերևները էլիպսաձև-կլորավուն`10-15սմ երկ.և 5-9սմ լայն., հիմքի մոտ սրտսձև, երեսը մուգ կանաչ` արծաթագույն միջնագծով և արծաթա-սպիտակ կողքի երակներով, տակը`գորշականաչավուն և կարմրավուն:

Հանդիպում է Բրազիլիայի արևադարձային խոնավ անտառներում, դեկորատիվ տեսք ունի, աճեցնում են տաք ջերմոցներում  և բնակարաններում, ունի մի քանի տեսակ:

М. leuconeura var. kerchoveana E. Morr. – Խոշոր , մուգ կանաչավուն տերևներով, վերին մասում մուգ կանաչ , կողքերը միջին 4-5 հատ մուգ կանաչ հետքերով և սպիտակ բծերով երակներ, տակը` գորշականաչ:  Բրազիլիա:

Որտեղ  է  հարմար  տեղադրել 
Բույսը կարիք ունի ստվերի, ամռանը լավագույն ջերմաստիճանը  22-24° С, ձմռանը` 18-20° С. Լույսի  պակասության ժամանակ մարանտայի  տերևները ձգվում են ուղղահայաց վեր: Նորմալ լույսի դեպքում հորիզոնական դիրքում են: Փոթորկից մի քանի ժամ առաջ տերևները բարձրանում են ուղղահայաց:

Լուսավորությունը

Կիսաստվեր

Ջրելը

Տնային ջերմաստիճանի փափուկ  ջրով, հողը միշտ խոնավ պետք է լինի, սակայն ջրի ավելցուկ չի կարելի թողնել թաղարում:

Օդի խոնավությունը

Բույսը  հաճախակի  պետք է ցողել, խուսափելու  համար   տերևների վրա լաքաներից: երբեմն  խոնավությունը բարձրացնելու համար  բույսը դնում են  ջրով խորը ամանի մեջ:

Խնամքը

Ամառը երկու շաբաթը մեկ, ձմռանը ամիսը մեկ մարանտան պետք է պարարտացնել: Ձմռանը հանգստի շրջան է և նա կորցնում է տերևների մի մասը, այդ ժամանակ քիչ են ջրում:

Բազմացումը

Մարանտաները  բազմացնում են բաժանման միջոցով փետրվար-մարտ ամիսներին: Բազմացնում են նաև կտրոններով: Կտրոններն արագ են արմատակալում հատուկ արկղերում 20-24° ջերմաստիճանում: Մարանտաների համար ջերմոցի ջերմաստիճանը ձմռանը պետք է լինի գիշերը 18°  և ցերեկը 20° :

Տեղափոխումը

Երկու տարին մեկ գարնանը: Մարանտան տեղադրում են  մեծ ամանի մեջ` լավ դրենաժով :

Հնարավոր դժվարությունները

Տերևների ծայրերը շագանակգույն են և չոր :Աճը դանդաղ է:  Պատճառը չափազանց չոր օդն է: Ստուգեք  , վարակված չէ՞ արդյոք բույսը ոստայնատիզով: Հեռացրեք մեռած տերևները և պարբերաբար ցողեք բույսը:

Տերևները շրջվում են և ծածկվում լաքաներով:

Պատճառը  խոնավության պակասն է : Հողը հարկավոր է խոնավ պահել և թույլ չտալ այն չորանա ջրումների արանքում:

Տերևները թափվում են

Պատճառը  շատ չոր օդն է , բույսը պահանջկոտ է խոնավ օդի նկատմամբ :

Թառամած և փթող ցողուններ

Պատճառը  ցուրտ օդն է և  հողի չափազանց թացությունը ձմռանը:

Տերևները կորցնում են գույները և չորանում

Պատճառը  շատ պայծառ լույսն է , հատկապես ուղիղ արևի ճառագայթներն անթույլատրելի են : Բույսը պետք  է անմիջապես տեղափոխել:

Օգտակար հատկությունները

Մարանտան  պահպանում է մարդուն  մրսածությունից, և այն բոլոր հիվանդություններից,որոնք կապված են մրսածության հետ: Մարանտան  նպաստում է  տրոմբի ներծծմանը  անոթների մեջ:

Տան միջավայրի վրա ազդեցությունը

Եռագույն  մարանտան  այնքան արտասովոր է, որ ավելի շատ նման է բեղավոր կենդանու քան բույսի: Նրա  թավշյա կանաչ  տերևների վրա հստակ երևում են կարմիր երակներ` բեղիկներ, իսկ տերևի մեջտեղը պատված է դեղին լաքաներով:  Մարանտան հարկավոր է  տեղադրել աղմկոտ ,պայծառ և մեծ հնարավորությոններ ունեցող մարդկանց միջավայրում: Տանը կարելի պահել մարանտան,եթե տան անդամները գործնական են և տան կյանքը ակտիվ է: Մարանտան կարծես թե ամեն մարդու համար առանձին միջանցք է բացում `ապահովագրելով նրանց վեճերից:   Չնայած մարանտան պատկանում է օդային նշանին , բայց նա ունի կրակի բնավորություն: Դրանով նա կլանում է  ագրեսիվ էներգիան:

Ազդեցությունը զգացմունքային վիճակի վրա

Այս բույսի տերևները գիշերը բարձրանում և շրջվում են «զգաստ», և այս  անսովոր պահվածքի մեջ թաքնված է  նրա հատկություններից մեկը:  Մարանտան իր ներկայությամբ հանգստացնում է տնեցիներին երեկոյան, և գիշերը: Այս բույսը նպաստավոր է պահել այնտեղ, ով ունի անքնություն, ով երեկոյան գրգռված վիճակում է  և ցանկանում է  երեկոյան աշխատել:

Ի տարբերություն այլ բույսերի մարանտայի տերները արևից խամրում են :  Մարանտան ստեղծված է այն մարդկանց համար, ովքեր տարբեր գործեր են ձեռնարկում, բայց չեն գտնում իրենց հոգեհարազատ գործը: Մարանտան օգնում է մարդուն որոշ ժամանակ ձեռնպահ մնալ առօրյա գործերից, որպեսզի ինքն իր մեջ որոշի ինչն է իրականում իր սրտին մոտ և որտեղ կարող է  իր հնարավորությունները դրսևորել: Այս հատկությամբ մարանտան օգնում է հիասթափված մարդկանց

Ազդեցությունը առողջության վրա

Մարանտան մեզ պահպանում է  մրսածությունից և այն բոլոր հիվանդություններից, որոնք կապված են մրսածության հետ: Բայց Ջրհոսի նշանը, ինչին պատկանում է մարանտան, կարգավորում է  անոթային համակարգը  և մարանտայի ներկայությունը ձեր տանը նպաստում է  անոթների մեջ տրոմբերի ներծծմանը :

Մինչ այժմ մի քանի կարծիք կա Քլորոֆիտումի ընտանեկան պատկանելիության վերաբերյալ, ոմանք նրան դասում են շուշանների ,իսկ մյուսները  ծնեբեկի ընտանիքին: Հայրենիքը  `Հարավային Ամերիկան է:

Քլորոֆիտումը  ամենատարածված սենյակային բույսերից է: Դա զարմանալի չէ, քանի որ նա շատ արագ է մեծանում,ունի  կորացած գեղեցիկ տերևներ,  գարնանը ու ամռանը նրա բարակ ցողուններին հայտնվում են մանր սպիտակ ծաղիկներ ,իսկ հետո փոքրիկ տերևների փունջ: Դրանք կարելի է  առանձնացնել և արմատակալել:  Քլորոֆիտումի  ճանաչված լինելու մյուս պատճառը նրա դիմացկունությունն է : Այս բույսը շատ է սիրում լույս:

Քլորոֆիտում փուփուլավորը`Chlorophytum comosus շատ երկրներում աճեցնում են ավելի քան 200 տարի: Կորացած տերևները գեղեցիկ փունջ են կազմում, երկար ծաղկատարների վրա աճում են դուստր տերևային փնջերը: Քլորոֆիտումը կարելի աճեցնել հոլերում կամ աստիճանավանդակներում, ինչպես նաև լողարաններում,եթե այնտեղ կա պատուհան:

Խնամքը

Ջերմաստիճանը` չափավոր: Ձմռանը  18°С-ից ոչ ցածր: Չնայած  դիմացկուն Քլորոֆիտումը չի մահանա ոչ բարենպաստ ջերմաստիճանի դեպքում, բայց դա կազդի նրա արտաքին տեսքի վրա: Սառը միջանցահովիկը կամ  չտաքացվող պատուհանի մոտ լինելը նրան կվնասի:

Լուսավորությունը` Պայծառ  ցրված լույս: Լավ է աճում արևմտյան կամ արևելյան  պատուհանների մոտ : Կարող է աճել նաև հյուսիսային պատուհանի մոտ , բայց մութ տեղում բույսը կորցնում է իր դեկորատիվ ու հաճելի տեսքը: Հարավային  պատուհանի մոտ անհրաժեշտ է մի փոքր ստվեր:

Ջրելը` առատ գարնանից մինչև աշուն: Հողը միշտ պետք է խոնով լինի: Ձմռանը ջրել չափավոր:

Պարարտացնել` մարտ ամսից մինչև օգոստոս երկու շաբաթը մեկ անգամ, ջրի մեջ լուծել հատուկ պարարտանյութեր նախատեսված դեկորատիվ-տերևավոր բույսերի համար:

Օդի խոնավությունը` ամռանը ժամանակ առ ժամանակ  տերևները ցողել կամ կազմակերպել գոլ ցնցուղ: Ցողելը անհրաժեշտ է,եթե բույսը գտնվում է տաքացնող համակարգի  մոտ:

Տեղափոխումը` ամեն տարի փետրվար-մարտ ամիսներին: Խոշոր բույսերը կամ հները տեղափոխում են երկու տարին մեկ, բայց սնուցում են ամեն տարի: Քլորոֆիտումը ունի մեծ հաստ արմատներ և նրանց մեծանալու դեպքում  թաղարը կարող է հատակից ճաքել,այդ պատճառով  նրա համար պատրաստում են ընդարձակ աման:

Բազմացումը` արմատակալում դուստր փնջերից,ինչպես նաև տեղափոխման ժամանակ անջատելով իրարից արմատները:

Կիսաթփային բույս է ,ցողունը ճյուղավորված  `փոքր կտրտված տերևներով:  Քրիզանթեմը աստրաների ընտանիքից  է և ունի ավելի քան  200 տեսակ: Քրիզանթեմը  շատ է տարածված Ասիայի երրներում:

Այս բույսի մասին առաջին հիշատակումները հանդիպում են դեկորատիվ այգեգործության մասին չինական և ճապոնական գրականության մեջ:

Հայտնի չին փիլիսոփա Կոնֆուցին, որ ապրել է մեր թվարկությունից 500 տարի առաջ ,իր «ԼԻ-կի» ստեղծագործության մեջ հիշատակում է քրիզանթեմների մասին: Մինչև հիմա պահապանվել են այն չին  այգեգործների  անունները,ովքեր զբաղվել են քրիզանթեմների մշակությամբ,ճապոնիայում ավելի ուշ են զբաղվել այդ գործով: Եվրոպայում քրիզանթեմը հիշատակվում է 1689թ.-ից:

Քրիզանթեմի տեսակներից տարածված են խոշորածաղիկ,դեկորատիվ և մանրածաղիկ թփիկավորները,լիաթերթ և հասարակ բազմերանգ ծաղիկներով: Խոշորածաղիկներից  մեծ ժողովրդականություն են վայելում կախ ընկած,ասեղնավոր, խողովակաձև  և գոգավոր ձևերի սպիտակ, վարդագույն, դեղին ,բրոնզի , կարմիր և այլ գույների պսակաթերթիկներ ունեցողները:

Սկզբում Քրիզանթեմը համարվում էր միայն բաց հողում աճող բույս, բայց հետագայում, մասնագետների ջանքերով ,այն սկեցին աճեցնել նաև թաղարների մեջ:

Խոշորածաղիկ քրիզանթեմների սորտերը շատ բազմազան են և մեծ  ժողովրդականություն են վայելում  , մշակվում են ամենուրեք:

Հայտնի են և մշակվում են հետևյալ տեսակները`

Մոնակո (Princesse Alice deMonaco)  սորտը աչքի է ընկնում ձյունաճերմակ խոշոր ծաղիկներով:

Քուին Մերի (Queen Mary)  սորտի ծաղիկները սպիտակ են,լրիվ բացված ժամանակ գնդաձև,պսակաթերթիկները գանգուր են և կախ ընկած:

Մոն Բլանը(Mont  Blanc) սպիտակ է ,խոշոր ,գանգուր պսակաթերթիկներով, կարճահասակ է և ամենավաղն է ծաղկում:

Օլիվյեն (Olivier) խոշոր ,բաց մանուշակագույն  ծաղիկ է,պսակաթերթիկները թեքված են դեպի վեր,  բարձրահասակ է:

Հոկտեմբերյան արև (Soleil d’ October  ) սորտն աչքի է ընկնում դեղնագույն ծաղիկներով,ծաղկում է վաղ:

Լիոնեն(Lionet) ունի խոշոր դեղնա-ծիրանագույն ծաղիկներ,որոնք ուշ են բացվում:

Ոսկյա անձրև(La  oluie d’or) սորտը մանրածաղիկ է`դեղին-ոսկեգույն:

Մագդեբլիկը (Magdeblick) մուգ կարմիր մանրածաղիկ է `փայլուն տերևներով:

Դեկորատիվ սորտերից է Էֆեկտոլը(Efiektol),որի ծաղիկը խոշոր է և դեղին:

Քրիզանթեմը  դյուրին է աճեցնել

Այս  սիրում են թարմ և սառը օդ: Լավ են զգում պատշգամբում,որտեղ ծաղկում են միչև սառնամանիքները: Տանը այն պետք է դնել պատուհանի գոգին ,որտեղ արև է ընկնում առավոտը և երեկոյան, ցանկալի է 13-15 աստիճան, հաճախ օդափոխություն: Շոգին բույսը վատ է ծաղկում:

Կիրառումը

Չինական ժողովրդական բժշկության մեջ  քրիզանթեմը  համարվում է բուժիչ բույս: Նրա տերևները նշանակում են միգրենի դեպքում,իսկ չորացրած ծաղիկները բարձրացնում են ախորժակը:  Շատ երկրներում քրիզանթեմի ծաղիկներն ու տերևները գործածում են աչքի հիվանդություններ բուժելու համար, ինչպես նաև մալարիայի և ալկոհոլիզմի , ստամոքսի հիվանդությունների ժամանակ, սրտ-անոթային հիվանդությունների պրոֆիլակտիկայի համար:

Ասիական երկրներում ցողունները,տերևները և հատկապես  բողբոջները  գործածում են կեակրի մեջ որպես բանջարեղեն և համեղ աղանդ: Չինաստանում  մեծ ժողովրդականություն է վայելում հայտնի տունհաո կերակուրը,որը պատրաստում են քրիզանթեմից:

Որպես խորհրդանիշ

Քրիզանթեմը  ավանդաբար պատկերված է Ճապոնիայի պետական էմբլեմայի և  դրամի վրա: Երկրի բարձրագույն պարգևներից է  Քրիզանթեմի շքանշանը :  Իսկ  16-պսակաթերթով  դեղին քրիզանթեմը  պատկերված է   1889 թվին պաշտոնապես ընդունված  Ճապոնիայի կայսերական կնիքի վրա:

Արև ծագող երկրում քրզանթեմի տոնը հատուկ արարողություն է ,պետք  է հիանալ բողբոջի յուրաքանչյուր երանգով և խորը մտածել անցած ուղու և կյանքի իմաստի մասին:

Հին ճապոնական պոետները իրենց բանաստեղծություններում  գովաբանում էին քրիզանթեմը:

Քրզանթեմը  ճապոնական օդաչու մահապարտների խորհրդանիշն էր,երբ նրանք գնում էին հանձնարարության:

Պատկանում է տուղտազգիների ընտանիքին :Հայրենիքը հարավային Չինաստանն է և հյուսիսային Հնդկաստանը: Բաղրջուկների ցեղը շատ մեծ է `25տեսակից ավելի:  Դրանք ցածր ծառեր են ,թփեր,խոտաբույսեր: Իրենց հայրենիքում օգտագործում են կահույք, նավակներ սարքելու,  իսկ ցողուններից մանրաթել պատրաստելու համար: Թելից գործում են պարկեր,  բրեզենտներ, ցանցեր, պարաններ,իսկ մնացորդներից պատրաստում են կոպիտ թուղթ,մեկուսիչ շինանյութեր: Որոշ տեսակի մատղաշ շիվերն ու տերևները  տեղի բնակիչները օգտագործում են ճաշի մեջ`որպես բանջարեղեն: Սենյակային պայմաններում հիմնականում աճեցնում են չինական վարդի H.rosa chinensis տեսակը,որը սովորաբար ծաղկում է վաղ գարնանից մինչև ուշ աշուն,իսկ  բարենպաստ պայմանների դեպքում ` նույնիսկ ձմռանը: Այս ցեղին պատկանող մյուս տեսակը սիրիական բաղնջուկը մեր պայմաններում  ազատ ձմեռում է բաց գրունտում և հանդիպում է ամենուրեք: Չինական վարդը բազմացնում են կտրոններով`գարնանը,որոնք վերցնում են ճյուղերի ծայրերից,արմատակալեցնում և հետո տնկում 7-9սմ –անոց թաղարներում: Ամռան ընթացքում բույսը մի քանի անգամ պիտի սնուցել: Ձնռան ընթացքում բույսը պահում են 12-15 աստիճան ջերմության պայմաններում`խիստ պակասեցնելով ջրելը:

Խոլորձ(օրխիդեա)

Սա պատկանում է  սուկուլենտ բույսերի ընտանիքին  և  ունի 2000-ից ավելի  տարատեսակ:  Շատ տեսակներ  աչքի են ընկնում իրենց մեծությամբ  և այդ պատճառով  նրանց հնարավոր չէ  տանը  բազմացնել:  Տանը  աճեցվող  մոլոչայը (euphorbia)կամ էուֆորբիա,  սիրված բույս է,քանի որ երկարակյաց է, օրիգինալ  տեսք ունի  և պահանջկոտ չէ; Կտրվելիս նրանց ցողունից դուրս եկած կաթնահյութը թունավոր է:

Այն եկել է Աֆրիկայից,Ամերիկայից,Մադագասկարից
Մոլոչայի ոչ բոլոր տեսակներն են ծաղկում տնային պայմաններում, օրինակ  գեղեցկուհի մալոչայը/պուանսետիան/ կամ  Միլիա մոլոչայը հեշտությամբ  ծաղկում են ամեն տարի,իսկ  տիրուկալի  կամ  խոշորակոտոշ մալոչայները  հազվադեպ են ծաղկում տան պայմաններում:

Ծաղկելուց հետո  պուանսետիան  կտրտում են  մինչև 10-12 սմ, տեղափոխում են հով և ստվերոտ տեղ ,քիչ են ջրում: Մայիսի կեսերին հողը փոխում են ,տեղափոխում լուսավոր տեղ  և պարբերաբար ջրում: որպեսզի այն ծաղկի Նոր տարուն  սեպտեմբերի վերջից 2ամիս այն 13-14ժամ պետք է պահել մթության մեջ:

Խնամք

Ամռանը 20-25 ջերմաստիճան, ձմեռը` 12-16

Պայծառ լուսավորություն և ամռանը ,և ձմռանը:

Ջրել  չափավոր  գարնանը և ամռանը,  պակասացնել ջրելը  ձմռանը:  Աճի ընթացքում  հողը չպետք է  ամբողջովին  չորանա: 
Մոլոչայը  չոր օդի նկատմամբ կայուն է,բայց երբեմն գոլ ջրով կարելի ցողել,դա շատ օգտակար է: Աճի և ծաղկման ժամանակ հողը երկու շաբաթը մեկ պետք է պարարտացնել: Երտասարդ բույսերը ամեն տարի պետք է  վերատնկել,իսկ տարիքովները ` 2-3 տարին մեկ:
Վնասատուներն են `սպիտակաթևիկը, ուտիճը և ալյուրաճիճուն;

Մամիլարիաները ելունդավոր կակտուսներ են, որոնց ծաղիկներն աճում են խավապատ տերևանութներից: Ընտանիքը ներառում է 400 տեսակներ: Մամիլարիան  փոքրիկ գնդաձե կակտուս է` ժամանակի ընթացքում փոքր-ինչ աճող ցողունով: Մանր մազանման  փշիկներ ունի, սովորաբար, լուասավոր գույնի:

Մամիլարիաներից շատերը ծաղկում են ձմռանը: Կան տեսակներ, որոնց ծաղիկները բավական խոշոր են, գեղեցիկ:  Որոշ տեսակներինը ավելի փոքր են ու աննշան: Բույսերը ցածրահասակ են, գնդաձև կամ գլանաձև, ծածկված փոքրիկ, փշապատ ելունդներով: Ընդհանրապես տեսակները միմյանցից տարբերվում են հիմնականում ծաղկի մեծությամբ ու գույնով:

Ամռանը բույսը պետք է ամեն օր ջրել, ինչպես նաև խորհուրդ է տրվում ամեն առավոտ ցողել տնային ջերմաստիճանի ջրով: Իսկ ձմռանը ջրելը պետք է խիստ կրճատել, մինչև երկու շաբաթը մեկ անգամ:

Թեպետ ինչպես ցանկացած կակտուս` մամիլարիան լուսասեր է, բայց պետք չէ այն դնել չափազանց պայծառ արևի տակ: Իսկ ձմռանը խորհուրդ է տրվում մամիլարիան պահել ստվերոտ մասերում:

Որպեսզի բույսը հաջորդ տարի առատ ծաղկի, անհրաժեշտ է, որպեսզի ձմռանը այն պահել 10-12 աստիճան ջերմաստիճանի սենյակում:

Բույսը կարելի է տեղափոխել երկու տարին մեկ անգամ:

Մամիլարիաները բազմանում են սերմերով և կտրոններով, իսկ որոշ տեսակներ` նաև անդալիսով: Հատկապես բարձր են գնահատվում երկար ելունդավոր մամիլարիաները, որոնց ծաղիկները դեղնավուն են ու բավական խոշոր:

Պատկանում է կակտուսների ընտանիքին: Հայրենիքը Կենտրոնական Մեքսիկան է: Ընտանիքը ներկայացված է 91 տեսակով:

Էխինոկակտուսները մեծ մասամբ փոքր բույսեր են, գնդաձև դուրս ցցված կողերով, որոնք բաժանված են լայնակի ակոսված ելունդներով: Դուրս ցցված կողերը ծածկված են սուր փշերով, որոնք բույսին ոզնու տեսք են տալիս,  որտեղից էլ ստացել են իրենց անունը` ոզնաձև կամ էխինոկակտուսներ: Շատ դանդաղ են աճում:

Կան տեսակներ, որոնց բարձրությունը  հայրենիքում հասնում է մինչև 2.5 մ, սակայն մեր մոտ, բնակարաններում, դրանք փոքր չափերի են մնում:

Ծաղիկները խոշոր ու ձագարաձև են, սպիտակ, կարմիր, վարդագույն կամ դեղին գույների: Թառամում են մեկ շաբաթվա ընթացքում: Ծաղկելուց հետո ծաղիկների տեղում կարող են մնալ 3սմ տրամագծով կարմրավուն պտուղներ:

Էխինոկակտուսը ծաղկում է ամռանը, այդ պատճառով անհրաժեշտ է այն դնել ուժեղ արևի տակ, իսկ ձմռանը կարելի է թողնել որտեղ կա: Ամռանը բույսը շատ պահանջկոտ է ջրի նկատմամբ և անհրաժեշտ է հաճախակի առատ ջրել և ցողել, իսկ ձմռանը այն կարելի է ջրել ամիսը մեկ-երկու անգամ:

Ընդհանրապես կակտուսները նախընտրում են բնակարանի արևոտ լուսամուտները, իսկ ձմռան սկսվելուն պես բույսը պարտադիր պետք  է դնել արևոտ պատուհանագոգերին:

Բույսը բազմանում է սերմերով, ինչպես նաև մայր գնդին աճած փոքրիկ գնդիկների բաժանմամբ: Դրանք պետք է զգուշորեն հեռացնել գլխավոր գնդից և պարզապես տնկել հողի մեջ: Բույսը շատ արագ արմատակալում է: Հողը կարող է պարունակել ավազային մաս, որպեսզի ապահովի ծակոտկենությունը:

Պատկանում է շուշանազգիների ընտանիքին:  Հայրենիքը Հյուիսային Ամերիկան է:

Ընտանիքը ներկայացված է 30 տեսակով: Մշտադալար բույս է, տարբեր տեսակների բարձրությունը տատանվում է 0.6-2.0 մ սահմաններում, երբեմն հասնում է մինչև 3 մ:

Յուկան ծառանման դանդաղ աճող բույս է, բունը պատվում է շագանակագույն կեղևով: Տերևները երկար են ու ժապավենաձև, կարող են հասնել մինչև 1 մետրի: Տերևների  եզրերը շատ կոշտ են, իսկ ծայրին կարող են լինել փոքր փշեր: Դրանք հավաքված են կոճղարմատի մոտ կամ բնի շուրջը դասավորված են վարդակաձև:

Բույսը ծաղկում է ամեն տարի և տարին մեկ անգամ: Ունի շատ գեղեցիկ սպիտակ, կամ բաց մանուշակագույն ծաղիկներ:

Արմավաշուշանի տարբեր տեսակների թփի արտաքինը տեսքով նմանվում է վիշապածառի,  ագավայի կամ հալվեի:

Բույսը նախընտրում է արևոտ տեղամաս, սակայն կարող է աճել նաև ստվերում:

Բնակարաններում ձմռան ընթացքում խորհուրդ է տրվում բույսը պահել որքան հնարավոր է լույսին մոտ, իսկ տան ջերմաստիճանը չպետք է բարձր լինի 12-16 աստիճանից: Թաղարը պետք է վերցնել պատուհանագոգից, քանի որ յուկան շատ վատ է տանում միջանցիկ քամիները:

Գարնանը անհրաժեշտ է բույսը դուրս հանել պաշտգամբ կամ պարտեզ, իսկ եթե այդ հնարավորությունը չկա` թաղարը դնել հարավ-արևմտյան կամ հարավ-արևելյան պատուհաններին:

Արմավաշուշանը խոնավասեր չէ, այն պետք է ջրել սիստեմատիկ, բայց ոչ շատ` շաբաթվա ընթացքում 3-4 անգամ իսկ ձմռանը ընդհանրապես պետք  է դադարեցնել և հետևել, որ հողը լինի ամբողջությամբ չոր: Խոնավության ավելցուկի առկայության դեպքում բույսը կարող է փտել: Ջրելուց պետք է զգույշ լինել, որպեսզի ջրի կաթիլները չթափանցեն վարդակի հիմքում, որովհետև դա նույնպես կարող է պատճառ հանդիսանալ, որպեսզի բույսը փտի:

Յուկան բազմացվում է ինչպես արմատածիլներով, այնպես էլ կտրոններով, որի համար օգտագործվում է բույսի գագաթի մասը: Երկու-երեք տարին մեկ անգամ բույսը պետք է տեղափոխվի, քանի որ մեծանալու հակում ունի:

Օգտագործում են ծաղկային ձևավորումներում, ինչպես նաև գազոնների վրա տնկում են որպես առանձնյակներ:

Յուկան հայրենիքում

Սենպոլիան կամ աֆրիկյան մանուշակը իր մեջ ներառում է 20 ցեղ, որոնք միասին պարունակում են մոտ 1500 տեսակ: Հայրենիքը համարվում է Արևելյան Աֆրիկան, որտեղ այն հանդիպում է ծովի մակերևույթից 500-1800մ բարձրությամբ  անտառներում:

Բույսն իր անունը ստացել է ի պատիվ Վալտեր Սեն-Պոլի, որը 1892թ. առաջին անգամ Ուզամբարի սարերով ճանապարհորդելիս նկարագրել է ծաղիկը: Տանզանիան, որտեղ էլ գտնվում է Ուզամբարի սարը, 19-րդ դարի վերջին, գերմանական գաղութ էր: Այնտեղ գերմանական ղեկավարությունը շրջանային ղեկավար էր նշանակել ծագումով շվեյցարացի Վալտեր Սեն-Պոլին, որն էլ իր ադմինիստրատիվ ծառայությունները կատարելու ընթացքում ուսումնասիրել է տեղանքն ու բուսական աշխարհը:

Բույսը բնական վիճակներում սիրում է ստվերոտ և խոնավ վայրեր` ոչ մեծ քարերի առկայությամբ, որոնք կարող են հանդիպել մանր գետակների ու առուների շրջակայքում:

Սենյակային պայմաններում դժվար է հանդիպել բնական սենպոլիայի, քանի որ տնային պայմաններում դրանք 2-3 տարի անց կորցնում են իրենց դեկորատիվությունը:

Մանուշակը բազմամյա  թուփ է` խավոտ, հյութալի, բայց դյուրաբեկ տերևներով, որոնք փնջով դասավորված են արմատակիր ցողունի շուրջը: Տեսակից կախված` տերևները օվալ-սրտաձև են, երկարությունը հասնում է մինչև 10 սմ:

Բույսի ծաղիկները բազմերանգ են` մուգ կապույտ կամ թանձր մանուշակագույն, բալագույն, սպիտակ, վարդագույն: Ճիշտ խնամքի դեպքում և բավարար լուսավորության դեպքում` բույսը ծաղկում է կլոր տարին, բայց ծաղկառատ շրջան է համարվում գարնանային և աշնանային սեզոնները: Ծաղկակիր ցողունները դուրս են գալիս տերևների փնջաձև կենտրոնից և ձգվում են դեպի լույսը: Ծաղկակիր ցողունի երկարությւոնը կարող է ձգվել մինչև 10 սմ, ամեն ցողունի վրա կարող է նստել 3-8 կոկոն: Դրանք ապրում են մեկից-երկու շաբաթ, որից հետ մեռնում են և  առաջ են գալիս երիտասարդ ծաղկակիրները:

Մանուշակի արմատային համակարգը շատ թույլ է զարգանում, այդ պատճառով այն պետք է տնկել ծանծաղ և խորություն չունեցող թաղարներում:

Բույսի հողը չի կարելի շատ պարարտացնել, որովհետև դրանից, թեպետ կարող են աճել հաստ և խոշոր տերևներ, սակայն  դրա փոխարեն այն չի ծաղկի:

Սենպոլիան  խոնավասեր բույս է, այդ պատճառով պահանջում է օրը մեջ առատ ջրում, իսկ ձմռանը` շաբաթը երկու անգամ: Ջրել պետք է շատ զգույշ, որպեսզի տերևների վրա ջուր չկաթա:

Ծաղիկը կարելի է տեղափոխել, սակայն դա պետք է կատարել վաղ գարնանը, երբ բույսը չի մտել ակտիվ աճի շրջան:

Սենպոլիան սիրում է մաքուր օդ, այդ պատճառով սենյակը պետք է հաճախակի օդափոխել, այդ թվում ձմռանը:  Բույսը լուսասեր է և հարավային լուսաամուտներին լավ է զգում ձմռանը, սակայն գարնան գալու հետ նրան պետք  է տեղափոխել ավելի ստվերոտ անկյուններում, որպեսզի տերևները չվառվեն: Ձմռանը սենյակի ջերմաստիճանը պետք է լինի 18-22 աստիճան:

Բույսը բազմացվում է տերևներով կամ թփի բաժանումով  Տերևի ցողունը ջրով բաժակի մեջ շատ հեշտ արմատակալում է: Իսկ թփիկը պետք է առանձնացնել այն դեպքում, երբ արմատակիր ցողունի շուրջը մի քանի թփիկներ կան գոյացած:

Դիտվել է 1743 անգամ: