Հայկական գամփռների լավագույն գիտակներից է Արմեն Խեչոյանը: Նա գյուղատնտեսական գիտությունների թեկնածու է, շնաբույծ-սելեկցիոներ, 2011-ին արժանացել է Անանիա Շիրակացի հուշամեդալի:

Ներկայումս տնօրինում է Հայաստանի խոշորորագույն ֆերմերային տնտեսություններից մեկը: Արմեն Խեչոյանին ու նրա տիկնոջը՝ Իրինային լիիրավ կարելի է համարել Հայաստանում գամփռների և Վանա կատուների պահպանման, տարածման ջատագովներ ու առաջամարտիկներ: Նրանք դեռ 1989-ին իրենց ընտանեկան ֆերմերային տնտեսությունն են հիմնել Ամասիայի նախկին վարչական շրջանի ամենահեռավոր, ներկայումս Դարիկ անունը կրող գյուղում:

Այնուհետև Հայաստանի ամենահեռավոր վայրերից ձեռք են բերել այդ թվերին հատուկենտ մնացած հայկական գամփռներ և սկսել են զբաղվել ավանդական այդ շնատեսակի բուծմամբ՝ կորստից փկելով հայկական գամռին: Նրանց ավելի քան հայտնի գամփռներին տեսնելու նպատակով մենք նախորդ շաբաթ այցելեցինք սահմանամերձ այդ փոքրիկ գյուղը և ականատես եղանք, առանց չափազանցության, եվրոպական չափանիշերին գրեթե ոչնչով չզիջող մի հսկա և հոյակապ ֆերմերային տնտեսության:

«Շիրակ կենտրոնի» պատրաստած այս տեսանյութում Արմեն Խեչոյանը պատմում է գամփռ շնատեսակի առավելությունների, գամփռին պետական մակարդակով որպես հայկական շնատեսակ ընդունելու անհրաժեշտության, դրա բազմացման և հատկապես անասնապահական մարզերում ոչխարների հոտերը շների միջոցով գայլերից պաշտպանելու կարևորության ու խնդիրների մասին:
Առավել մանրամասն՝ «Շիրակ կենտրոն» ՀԿ-ի  տեսանյութում

Միայնակ ամուրիները իրենց սիրուն փնտրում են ծանոթությունների կայքերում:

Սակայն Ռոբերթ Դարլինգը արդեն տասերկու տարի է, ինչ հայտարարության վահանակը ձեռքին շրջում է Նյու Յորքի փողոցներում և խնդրում կանանց ամուսնանալ իր հետ:

58-ամյա գործազուրկը, ընդունելով, որ ինքը հրաշալի զրուցակից է, ցանկանում է ամուսնանալ հարուստ տիկնոջ հետ, որ հոգ տանի իր մասին:

Նյու Ջերսիի բնակիչը շաբաթը երկու անգամ երկու ժամ է անցկացնում Մանհեթենում շրջելու համար:

Նրա հայտարարությունների վահանակի վրա նշված է, որ ինքը բաց է առաջարկների համար, և վահանակը ներառում է նաև նրա հեռախոսահամարը, ինչպես նաև էլեկտրոնային փոստի հասցեն:

Քառասուն տարի անհաջող սիրային կյանք ունենալուց հետո նա որոշել էր դիմել այդ ծայրահեղ միջոցին:

Դարլինգը հայտնում է, որ ինքը երբեք լուրջ հարաբերություններ չի ունեցել և հազվադեպ է իր կյանքի ընթացքում հանդիպել որևէ մեկի հետ:

Նա հայտնում է, որ ինքը երբեք տեղի չի տա և պարզապես ժամանակ է պետք այդ հարցը լուծելու համար, իսկ ինքը շատ համբերատար է և գիտի, որ մեծ հաջողությունը դեռ առջևում է:

Նախքան ՄԱԿ-ի համաժողովը՝ Զիմբաբվեի տարածքով հարյուրավոր սաֆարիի կենդանիներ են տեղափոխվել բնական արգելոց՝տարածքին բնակեցված տեսք հաղորդելու համար:

Մասնավոր արգելոցից կենդանիներին Զիմբաբվեի հրավարևելյան հատվածներ՝ Վիկտորիա ջրվեժի մոտ տեղափոխելու որոշումը կայացվել է արգելոցի տարածքը վերաբնակեցնելու նպատակով՝ ի նպաստ ՄԱԿ-ի զբոսաշրջության ոլորտի համաժողովի շրջանակներում այցելուների:

Զիմբաբվեի պահպանության հարցերով ուժերի անկախ բնապահպանների տվյալներով՝ 151 այծքաղները, 100 այծեղջյուրները, 60 զեբրաները, 25 եզնայծերը և 10 ընձուխտները տեղափոխվել են ավելի քան 643կմ:

Կենդանիներին ազատ են արձակել Զամբեզի գետի և Վիկտորիա ջրվեժի մոտակայքում գտնվող Զամբեզիի ազգային պարկում:

Զիմբաբվեի և Զամբիայի սահմանի մոտակայքում գտնվող Վիկտորիայի ջրվեժի մոտ վեցօրյա գագաթնաժողով անցկացնելու որոշումը զարմանքով էր ընդունվել՝ կապված վերջին ընտրություններում նախագահ Մուգաբեի հաղթանակի կապակցությամբ հնչած մեղադրանքների հետ:

ՄԱԿ-ի համաշխարհային զբոսաշրջության կազմակերպությունը կիրակի հայտարարել էր, որ իրենք Զիմբաբվեին ընտրել են հաջորդ երկու տարիների ընթացքում Աֆրիկայի հանձնաժողովը ղեկավարելու համար:

ՄԱԿ-ի համաշխարհային տուրիզմի կազմակերպությունը նաև տեղեկացրել է, որ Վիկտորիա ջրվեժի մոտ տեղի ունենալիք գագաթնաժողովի ընթացքում թղթի վրա տպված կոնֆերանսի նյութեր չեն բաժանվելու՝ ծառերը խնայելու նպատակով:

Վեցօրյա համաժողովը բացել են Զիմբաբվեի և Զամբիայի նախագահները, որոնք ավտոմատ կերպով վերցրել են վեց օրվա ընթացքում ՄԱԿ-ի զբոսաշրջության կազմակերպության նախագահությունը: Սպասվում է, որ համաժողովին կմասնակցեն մոտ 1200 մասնակիցներ ամբողջ աշխարհի կառավարություններից և զբոսաշրջային կազմակերպություններից:

Ադրբեջանական բանակում զինվորի ինքնասպանության հերթական դեպքն է գրանցվել:

Ադրբեջանի Գյոյթեփե քաղաքում տեղակայված Սահմանապահ զորքերի զինծառայող Նոֆել Մամեդովը կախվել է: Ինքնասպանության պատճառը դեռևս հայտնի չէ:
Ինչպես հաղորդում է ադրբեջանական “Կոնտակտ” կայքը, 1994թ.-ին ծնված Նոֆել Մամեդովը զորակոչվել էր Գերանբոյի շրջանից:
Հարուցվել է քրեական գործ, փաստի կապակցությամբ կատարվում է հետաքննությունը:
Կանյքը տեղեկացնում է, որ համաձայն ոչ պաշտոնական վիճակագրությանը` 2013թ.-ի ընթացքում Ադրբեջանում մահացել է ավելի քան 60 զինվորական, վիրավորվել`70-ը:

Արդեն տևական ժամանակ է, ինչ Արևմուտքի` հատկապես ԱՄՆ–ի կողմից շրջանառվում են մտքեր, թե իբր Սիրիայում կառավարական զորքերը գրոհայինների ու նրանց աջակցող խաղաղ ազգաբնակչության դեմ քիմիական զենք են կիրառել: Դեռևս հունիսին ԱՄՆ ղեկավարությունը հայտարարել էր, թե փաստեր ունի ապստամբ ուժերի դեմ կառավարական ուժերի կողմից քիմիական զենքի կիրառման վերաբերյալ:

 Բաշար Ալ Ասադի վարչակարգն էլ պնդում էր, թե ապստամբ ուժերն են քիմիական զենք կիրառել կառավարական զորքերի դեմ: Սիրիայի իշխանությունները ՄԱԿ-ին առաջարկել էին հանձնաժողով գործուղել Սիրիա` հետաքննելու, թե ով ու երբ է քիմիական զենք կիրառել այնտեղ: Այդ առաջարկությունը ՄԱԿ-ն ընդունել էր դեռևս հուլիսին, բայց բանակցություններ էին ընթանում ստուգումների անցկացման մանրամասների կապակցությամբ: Երկու շաբաթ տևած բանակցություններից հետո սիրիական իշխանություններն օգոստոսի սկզբին համաձայնության էին եկել ՄԱԿ-ի հետ երկրում քիմիական զենքի առկայության ուսումնասիրման հարցում: Ըստ ձեռք բերված համաձայնության` ՄԱԿ-ի աշխատակիցները Սիրիայում կարող են մնալ 14 օր` դրանք երկարացնելու հնարավորությամբ, երկու կողմերի միջև նախապես համաձայնեցնելուց հետո:

Եթե քիմիական զենքի օգտագործումը հաստատվի, ապա ԱՄՆ իշխանությունները մտադիր են ռազմական միջամտություն կիրառել Սիրիայի նկատմամբ: Այդ նպատակով, ինչպես նշվեց համաշխարհային մամուլում, Միջերկրական ծովից Սիրիայի ափերին են մոտենում ամերիկյան ռազմանավերը, Պենտագոնն էլ Սպիտակ տանն էր ներկայացրել Սիրիայի դեմ ռազմական հարված իրականացնելու տարբեր սցենարներ… Ինչպես նշվում է, Սպիտակ տունը մտադիր է բավարարվել երկօրյա հրթիռակոծմամբ, որը դաստիարակչական բնույթ է կրելու:

Այս տարբերակը միաձայն ընդունվել է Սպիտակ տան բոլոր ներկայացուցիչների կողմից, քանի որ ԱՄՆ-ն չի ցանկանում տևական պատերազմական գործողություններ ծավալել Սիրիայում, սակայն չի էլ թողնի, որ «Սիրիայի կառավարությունը կամայական գործողություններ  կատարի խաղաղ բնակչության նկատմամբ»:

Նշենք, որ չնայած ՄԱԿ-ի փորձագետները դեռևս ոչ մի ուսումնասիրություն չեն արել, Մեծ Բրիտանիայի ու Ֆրանսիայի պաշտոնատար անձինք մեղադրանքներ են ուղղել Բաշար Ասադին` պնդելով, թե «քիմիական զենքի օգտագործումը զինյալների դեմ անհերքելի փաստ է»:

Թե ինչ անհերքելի «փաստեր» կան, դեռևս անհայտ է, սակայն մեկ այլ անհերքելի փաստ կա, որին չի կարելի ուշադրություն չդարձնել: Ամերիկացիների մեծամասնությունը հավանություն չէր տալիս Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմին միջամտելուն: Դա էին վկայում սոցիոլոգիական հարցումները, որոնք համատեղ իրականացրել էին Reuters-ը և Ipsos-ը ապրիլի 26-ից մայիսի 1-ը:

Հարցվածների 61%-ը դեմ էր ԱՄՆ ինտերվենցիային: Հակառակն էր ցանկանում 10%-ը: Բայց այն դեպքում, երբ Դամասկոսը քիմիական զենք կիրառի, այդ թիվը, ըստ հարցումների, կհասնի 27%-ի: Ահա ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման պատրաստակամություն հայտնեց միջամտել Սիրիայի իրադարձություններին միայն այն դեպքում, երբ անհերքելի փաստեր լինեն այդ երկրում զանգվածային ոչնչացման զենքի կիրառման մասին: Ի դեպ, Սիրիայի նախագահ Բաշար Ասադի հակառակորդները համարյա ամեն շաբաթ հայտարարում են, թե կառավարությունը քիմիական զենք է կիրառել, սակայն այդ տեղեկատվությունը դեռևս չի ապացուցվել: 

Մեկ դար` նույն սցենարով

ԱՄՆ հայտարարությունները քիմիական զենքի կիրառման մասին և պատրաստակամությունը` «պաշտպանելու Սիրիայի  խաղաղ ազգաբնակչությանը», ինքնըստինքյան ԱՄՆ-ի պատմությանը հետադարձ հայացք ձգելու կարիք են առաջացնում:

XX դարասկզբին ԱՄՆ-ն հասցրեց մի քանի ֆինանսական համակարգեր ստեղծել ու վերացնել, որոնց հիմքում բանկիրների կողմից խորամանկորեն առաջարկված նույն ԿԲ-հիմքի վրա գործող համակարգերն էին: Վերջապես 1913 թ. ընդունվեց «Ֆեդերալ ռեզերվ» ստեղծելու մասին բանկիրների համաձայնագիր, որը ներկայացվեց կոնգրես ու հաստատվեց: Պետք է հասկանալ, որ «Ֆեդերալ ռեզերվը» մասնավոր բանկ է, որն ունի դրամ հատելու մենաշնորհ և  պետությանը տոկոսով փող է տալիս: Այս համակարգը հնարավորություն է տալիս վերահսկել փողի հետ կապված ամեն ինչ, հետևաբար նաև ամբողջ պետությունը:

Բայց մարդկանց կառավարման մեկ այլ միջոց էլ համարվում է պատերազմը: Հատկանշական է, որ 1913 թ. «Ֆեդերալ ռեզերվի» ստեղծումից հետո մի շարք խոշոր ու փոքր պատերազմներ են սանձազերծվել: Դրանցից ամենանշանակալին Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմներն են, Վիետնամական պատերազմը և այլն:

1914 թ. սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը: Ամերիկացիները չէին ուզում խառնվել այդ զինված հակամարտությանը, և ԱՄՆ այդ ժամանակվա նախագահ Վուդրո Վիլսոնը հայտարարեց չեզոքության մասին: Սակայն կուլիսների հետևում ԱՄՆ վարչախումբը փնտրում էր նույնիսկ ամենաչնչին առիթը պատերազմի մեջ մտնելու համար: Այդ ժամանակվա ԱՄն պետքարտուղար Ուիլյամ Ջենինգսն այդ իրավիճակը նկարագրել է հետևյալ կերպ. «Խոշոր բանկիրները հետաքրքրված էին պատերազմով, քանի որ այն դիտարկում էին որպես լրացուցիչ շահույթ ստանալու միջոց»:

Կարևոր է հասկանալ, որ բանկիրների համար պատերազմը  միանգամից հարստանալու ամենաարդյունավետ միջոցն է, քանի որ ստիպում է պետությանը «Ֆեդերալ ռեզերվից» ավելի շատ տոկոսով փող վերցնել պատերազմական ծախսերը հոգալու համար:

Այդ ժամանակ ԱՄՆ նախագահի գլխավոր խորհրդականն ու ներկայացուցիչը գնդապետ Էդուարդ Հաուսն էր: Նրա և Անգլիայի այդ ժամանակվա արտգործնախարար սըր Էդվարդ Գրեյի խոսակցության սղագրություններում, որոնք վերաբերում են ԱՄՆ-ի` պատերազմի մեջ ներքաշվելուն,  պարզ նշված է հետևյալը: Գրեյը հարցնում է Հաուսին. «Ի՞նչ կանի ԱՄՆ ղեկավարությունը, եթե գերմանական զինուժը կործանի ԱՄՆ քաղաքացիներ տեղափոխող օվկիանոսային նավ»: Հաուսը պատասխանում է. «Ես կարծում եմ, որ զայրույթի մեծ ալիք կբարձրանա ԱՄՆ-ում, ինչը բավարար պատճառ կլինի, որ ԱՄՆ-ն մտնի պատերազմի մեջ»:

Ահա 1915 թ. մայիսի 7-ին «Լուզիտանիա» նավը Էդվարդ Գրեյի ցուցումով ուղղվեց դեպի գերմանական ռազմածովային ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող ջրեր: Ինչպես և ակնկալվում էր, գերմանական սուզանավը տորպեդահարեց նավը, ինչի  հետևանքով զոհվեց մոտ 1200 մարդ:  Մինչդեռ ԱՄՆ-ում Գերմանիայի դեսպանությունը «Նյու Յորք թայմս» թերթում հայտարարություն էր հրապարակել, որ «Լուզիտանիայով» ուղևորվող քաղաքացիները մեծ ռիսկի են դիմում, քանի որ ռազմական գործողությունների վայրով անցնող ցանկացած միջոց ենթակա է կործանման զինվորականների կողմից…

«Լուզիտանիայի» կործանումը ԱՄՆ-ում դժգոհության մեծ ալիք բարձրացրեց, և շուտով ԱՄՆ-ն մտավ պատերազմի մեջ: Այդ պատերազմը ԱՄՆ-ից պահանջեց մոտ 323 հազար մարդկային կյանք: Ջոն Ռոկֆելլերն աշխատեց  200 մլն դոլար` չհաշված պատերազմի ժամանակ ԱՄՆ-ի 30 միլիարդանոց ծախսերը, որոնցից մեծ մասը տոկոսով վերցված էին «Ֆեդերալ ռեզերվից»` էականորեն ավելացնելով բանկիրների եկամուտները:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ` 1941 թ. դեկտեմբերի 7-ին, Ճապոնիան հարձակում գործեց Պիրլ Հարբորում տեղակայված ԱՄՆ խաղաղօվկիանոսյան նավատորմի վրա, ինչը պատճառ դարձավ, որ ԱՄՆ-ն մտնի Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մեջ: 60 տարվա լռությունից հետո  տեղեկատվության արտահոսք եղավ, որ Պիրլ Հարբորի վրա հարձակման մասին ոչ միայն հայտնի էր դրանից մեկ շաբաթ առաջ, այլև հենց բուն միջադեպը պրովոկացիա է եղել:

Նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտը, որի ընտանիքը Նյու-Յորքում բանկեր ուներ, իսկ հորեղբայր Ֆրեդերիկ Ռուզվելտը «Ֆեդերալ ռեզերվի» խորհրդի անդամ էր, համակրում էր բանկիրներին, իսկ պատերազմը նրանց շահերից էր բխում, քանի որ բանկիրների համար ավելի եկամտաբեր միջոց, քան պատերազմն է, չկա: Դրանից առաջ Ռուզվելտն ամեն ինչ արել է սադրելու համար ճապոնացիներին առաջինը հարվածել, որպեսզի բոլորի համար պարզ լինի, թե ով է իրական «ագրեսորը». կրճատել, իսկ հետո արգելել է ամերիկյան նավթի մատակարարումները Ճապոնիա, սառեցրել է ԱՄՆ տնտեսության մեջ եղած ճապոնական ակտիվները, ցուցադրաբար գումարներ է փոխառել Չինաստանից և դրանք ուղարկել Անգլիա և այլն: Մինչև Պիրլ Հարբորի միջադեպն ամերիկացիների 83%-ը չի ցանկացել պատերազմի մեջ մտնել, իսկ միջադեպից անմիջապես հետո 1 մլն մարդ կամավորագրվել է բանակին:

Վիետնամական պատերազմի սցենարն էլ կարծես կրկնվում է. 1964 թ. Հյուսիսային Վիետնամին ԱՄՆ-ի կողմից պատերազմ հայտարարելու պաշտոնական մեկնաբանությամբ նշվում է, թե իբր վիետնամական սուզանավերը Տանկինի ծովածոցում հարձակվել են ամերիկյան կործանիչ նավի վրա: Այս դեպքը հայտնի է որպես «Տանկինյան միջադեպ», որը առիթ դարձավ Վիետնամում պատերազմ սկսելու համար: ԱՄՆ աղբյուրների պնդմամբ` ամերիկյան կործանիչ նավի վրա հարձակում երբեք չի եղել, այլ սադրանք է եղել, որպեսզի պատերազմ սկսելու առիթ լինի: ԱՄՆ նախկին պաշտպանության նախարար Ռոբերտ Մակնամարան շատ տարիներ հետո հրապարակավ հայտարարեց, թե «Տանկինյան միջադեպը» սխալմունք էր, չնայած ամերիկյան մամուլում այդ միջադեպի բազմաթիվ այլ մասնակիցներ պարբերաբար հայտարարել են, որ  դա կեղծիք է, չի եղել…

Արդեն իսկ ամերիկյան իրականության մեջ բարձրաձայն ու բավականին համարձակ տեսակետներ են հնչում, որ սեպտեմբերի 11-ը նույնպես ԱՄՆ հատուկ ծառայությունների կողմից երկար տարիների ընթացքում մշակված ու իրականացված օպերացիա էր: Արդյունքում ԱՄՆ-ն միանգամից երկու` ոչնչով չհիմնավորվող պատերազմներ սկսեց Իրաքում և Աֆղանստանում: Չնայած մի դեպքում ԱՄՆ-ն ասում էր, թե Իրաքում զանգվածային ոչնչացման զենք կա, իսկ Աֆղանստանում իբր Ուսամա Բեն-Լադենն էր թաքնվում:

Բայց պետք է հիշել, որ Իրաքը նախևառաջ նավթ արդյունահանող երկիր է, և երկրորդ` հիանալի ռազմաբազա նավթով հարուստ տարածաշրջանում ներկայություն ապահովելու համար, երրորդ` հենարան` Իրաքի հարևան, խոշոր նավթարդյունահանող Իրանի և Սիրիայի վրա հարձակումներ գործելու համար: Աֆղանստանն էլ միջազգային նարկոթրաֆիքի կարևորագույն ու գլխավոր հանգույցներից է:

Պատմությունը կրկնվում է

Սրանից հետո Արևմուտքը, մասնավորապես` ԱՄՆ-ն, նախաձեռնեցին «Արաբական գարուն» կոչվող շարժումը, որով բոլոր այն երկրներին, որոնք էներգակիրների խոշոր արդյունահանողներ են կամ կարևորագույն դերակատարություն ունեն իրենց տարածաշրջանում, բայց չեն ուզում ենթարկվել հզոր Արևմուտքի թելադրած խաղի կանոններին, հերթով չեզոքացնում են:

Շատ ենք անդրադարձել Իրանի և սիրիական ճգնաժամերին: Նշենք միայն, որ Սիրիայում, որտեղ ներկա դրությամբ ծավալվում են աշխարհաքաղաքական շահերի դիմակայության հիմնական գործողությունները, տևական ժամանակ է, ինչ «Արաբական գարունը» քնած է, ու հակամարտության ելքը դեռ չի երևում: Բազմաթիվ փորձագետներ բազմիցս նշել են, որ այս հարաբերական բալանսի վիճակը կարող է փոփոխվել միայն արտաքին միջամտությամբ: Ուստի սպասելի էր, որ մի այդպիսի միջամտություն կլինի:

Թեև, ինչպես նշեցինք, ՄԱԿ-ի` Սիրիայում քիմիական զենքի կիրառման հետքեր փնտրող հանձնաժողովականները դեռ ոչ մի լուրջ ապացույց չեն գտել, այնուամենայնիվ ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Քերրին հայտարարել էր, որ Սիրիայի իշխանությունները վերացնում են քիմիական հարձակման վերաբերյալ ապացույցները: «Քիմիական զենք իսկապես օգտագործվել է Սիրիայում: Եվ այն օգտագործվել է Բաշար Ասադի զորքերի կողմից: Սիրիայում գործող վարչակարգը կարող է քիմիական հարձակումներ իրականացնել`  օգտագործելով հրթիռներ»,- հավելել է պետքարտուղարը` Reuters-ի տեղեկացմամբ:

Պարզ է, որ սոցիոլոգիական հարցումների տրամաբանությանը հետևելով` ԱՄՆ ղեկավարությունը սեփական ժողովրդին նախապատրաստում է մեկ այլ պատերազմի Սիրիայում: Առավել ևս, որ վերջին մի քանի օրերին ԱՄՆ-ի ռազմածովային ուժերը մոտեցել են Սիրիայի միջերկրածովյան ափերին:

Սակայն ամեն ինչ այնքան էլ հեշտ չէ: Ինչպես հայտնի է, Սիրիայի արևմտյան` Միջերկրական ծովին հարող ափերը այժմ գտնվում են ռուս զինվորականների վերահսկողության ներքո, այնտեղ են գտնվում ռուսական նյութատեխնիկական ապահովման բազաները,այլ ռազմաբազաներ ևն: Այսինքն` ռուս զինվորականները, թեև անմիջական մասնակցություն չունեն սիրիական հակամարտությունում, սակայն ֆիզիկապես ներկա են Սիրիայում: Ու եթե Սիրիայում հնարավոր պատերազմական գործողությունների ընթացքում նույնիսկ մեկ ռուս զինվորի կորուստ լինի, դիտավորյալ կամ միտումնավոր ռուսական ռազմաբազային ինչ-որ կերպ վնասվի. ապա այդ հանգամանքը Ռուսաստանի ռազմական միջամտության անմիջական պատճառ կդառնա:

Մեծ զգուշավորություն, բարձր վարպետություն և նիհար կազմվածք է պահանջվում Կոմիտաս 5 հասցեում կառուցվող բարձրահարկ շենքի արգելապատնեշի արանքով հարակից շենքի բակ մուտք գործելու համար:

Առաջին հերթին սկսում ես մտածել այդ շենքի բնակիչների մասին, թե տարիներ տևող շինարարության ժամանակ որքան անհարմարություն է ստեղծվելու նրանց համար, չհաշված ֆորսմաժորային իրավիճակները: Մի խոսքով, առաջին հայացքից արդեն իսկ ակնհայտ է դառնում, որ բնակիչների խնդիրներն անպակաս են:

Արգելապատնեշի անցքից երևում էր փորված հսկայական փոսը, որտեղ մի էքսկավատոր էր կանգնած` առանց էքսկավատորավարի: Օգոստոսի 24-ի իրադարձություններից հետո շինարարությունը դադարեցվել է:

Այդ պահին կողքի բակով անցնում էր Կոմիտաս 5ա-ի բնակիչներից մեկը` Միշա Գալոյանը, որն այդ հասցեում է ապրում 1966 թվականից:

Ասաց, որ օգոստոսի 27-ին մի խումբ բնակիչների հետ ինքն էլ է մասնակցել Երևանի գլխավոր ճարտարապետ Տիգրան Բարսեղյանի հետ հանդիպմանը, որին ներկա է եղել նաև Արաբկիրի թաղապետը: Նրա խոսքով` հանդիպման նպատակն իրենց համոզելն էր, բայց չստացվեց: «Մեզ ասում են` շինարարությունն օրենքի սահմաններում է: Այո, իրե՛նց օրենքի սահմաններում: Իսկ մենք արդեն ոչ ոքի չենք հավատում: Լուրեր են տարածում, թե բնակիչները համաձայնել են, կոմպրոմիսի են գնացել, բայց դա այդպես չէ: Արդեն երկու տարի է` մենք դատարաններում ենք, ամեն տեղ դիմել ենք` ոչ մի արդյունք:

Բնակիչները չեն պատրաստվում զիջել և շարունակելու են պայքարը ապօրինի շինարարության դեմ` թույլ չտալով փակել իրենց արևի լույսը, վտանգել իրենց շենքերի սեյսմակայունությունն ու հանդուրժել քաղաքաշինական նորմերին հակասող, ապօրինի շինարարությունը:

Զարմանալին այն է, որ մի կողմից` Երևանի քաղաքապետարանն ու Արաբկիրի թաղապետարանը փորձում են սիրաշահել ժողովրդին, բանակցել, հրավիրել քննարկումների, մյուս կողմից` ոստիկանության աշխատակիցները շարունակում են բերման ենթարկել ակտիվիստներին և նույն բնակիչներին:

Նախախորհրդարանի անդամ, քաղաքացիական ակտիվիստ Տիգրան Խզմալյանը, որը Կոմիտաս 5-ի իրադարձությունների ամենագործուն անձանցից է, «Անկախի» հետ զրույցում ասաց, որ օգոստոսի 27-ին` առավոտյան 8:30-ի սահմաններում, նախախորհրդարանի աջակիցներից 63-ամյա Սահակ Պողոսյանը գնացել է տեսնելու, թե ինչ իրավիճակ է տարածքում, և նրան անձամբ ձերբակալել է Արաբկիրի փոխոստիկանապետ, իր սադիստական և սեքսուալ խայտառակ պահվածքով հայտնի փոխգնդապետ Արայիկ Պետրոսյանը: Իսկ երբ բնակիչներից մեկը` 83-ամյա Վանիկ Հովհաննիսյանը, մոտեցել է, որ պարզի` ինչու են նրան ձերբակալում, նրան նույնպես բերման են ենթարկել: Նույն օրը տներից ձերբակալել են նաև երեք երիտասարդ ակտիվիստների: «Սա ճնշում է, ահաբեկչություն, որը ոչ մի օգուտ չի բերելու, ընդհակառակը, մարդիկ ավելի են մոբիլիզացվելու, իսկ իշխանության և հասարակության միջև անջրպետն ավելի է խորանալու»:

Ընդհանուր առմամբ Կոմիտաս 5-ի իրադարձությունները Տիգրան Խզմալյանը համարում է ընդամենը մի մանրակերտ, որտեղից երևում է շատ ավելի խորքային գործընթաց.  «Մարդիկ փոխվել են, և դա այլևս անվերադարձ է»,- համոզված է նա:

Նրա դիտարկմամբ` քաղաքացիական հասարակությունը` ժողովուրդը, գիտակցել է մի քանի կարևոր բան. ոչ ոք չի ներկայացնում ժողովրդի շահերը, և անհրաժեշտ է ինքնակազմակերպվել ու ինքնապաշտպանվել:

Իսկ ինքնակազմակերպվելն ու ինքնապաշտպանվելը Հայաստանի համար ամենևին էլ նոր փորձություն չէ, ընդհակառակը` Հայաստանն այդ առումով լուրջ փորձ ունի: «1988 թվականին` Խորհրդային Միության վերջին տարիներին, հեղափոխական և ժողովրդավարական շարժումների ներկայացուցիչները Ռուսաստանից, Ուկրաինայից, Մերձբալթիկայից Երևան էին գալիս ուսումնասիրելու դիմադրության մեր փորձը և դասեր էին քաղում: Հայաստանը ոչ միայն ժողովրդավարության կղզյակ էր, այլև փարոս բավականին մեծ տարածաշրջանի համար: Բայց, ցավոք, այդ ընդվզումից հետո 25 տարի շարունակ Հայաստանում տեղի ունեցավ նահանջ, որը նախ և առաջ վերաբերում է ժողովրդավարությանը»:

Թվում էր, թե ժողովուրդը թևաթափ է եղել, սակայն վերջին շրջանի իրադարձությունները ցույց տվեցին հակառակը: Ըստ Խզմալյանի` այսօր վերջնականապես տապալվել է ավանդական քաղաքական ներկայացուցչության համակարգը` կուսակցական կյանքը, և հասարակությունը կորցրել է հետաքրքրությունն ու վստահությունը քաղաքական կուսակցությունների հանդեպ: Իսկ քաղաքական կոլապսը լցվել է քաղաքացիական հասարակության շարժումներով:

Ասպարեզ են եկել քաղաքացիական շարժումներ ու խմբեր, որոնք օրեցօր շատանում են, և Խզմալյանի խոսքով` առաջիկայում բողոքի ակցիաներ են սկսվելու նաև «կարմիր գծերի» (վճարովի ավտոկայանատեղիների) դեմ: «Հակաօրինական ու հակասահմանադրական է, որ տուրքի 70 տոկոսը գնա մասնավորի գրպանը: Փաստորեն, ողջ հասարակությունը դառնում է 1-2 մարդու անթաքույց հպատակը»:

Եվ կրկին, անդրադառնալով Կոմիտաս 5-ին` քաղաքացիական ակտիվիստը ևս մեկ անգամ շեշտում է, որ դա ընդամենը մի փոսի պատմություն չէ: Ինչպես բնակիչներն են ասում, այդ փոսով իշխող համակարգը փորում է իր գերեզմանը. «Մի քանի օրում բնակիչների նեղ, բակային խնդիրը վերածվեց համաքաղաքային, իսկ այսօր արդեն` համազգային խնդրի, քանի որ այդ մասին գրում են նաև սփյուռքի հայկական օջախներում: Մենք ապրում ենք մի ժամանակաշրջանում, երբ իշխանությունը կորցրել է իր ամենակարևոր լծակը` տեղեկատվական մենաշնորհը, և համացանցի միջոցով մեզ հաջողվում է պարտության մատնել իշխանությանը տեղեկատվական ճակատում»:

Ինչ վերաբերում է հասարակություն-ոստիկանություն հակամարտությանը, ապա նա հիշեցնում է, որ 25 տարի առաջ հայ ժողովուրդը գործ է ունեցել Սովետի պես գերտերության բանակի և ոստիկանության հետ, որը շատ ավելի դաժան էր. «Այսօր մենք գործ ունենք մեր տղաների հետ, որոնց մեջ, իհարկե, կան սադիստներ ու տականքներ, բայց ճնշող մեծամասնությունը մեր ազգի զավակներն են, որոնք բոլորովին էլ երջանիկ չեն այն սարսափելի դերից, որը իրենց վերապահված է»:

Իսկ Կոմիտաս 5-ում ամեն ինչ սկսվեց հենց նրանից, որ ակտիվիստները տեսան, թե ինչպես են շինարարության դեմ պայքարում 15-16 տատիկ ու մի քանի երիտասարդ կին` փորձելով դիմակայել շինարարների, ոստիկանների բռի և կոպիտ ուժին: «Ես ո՛չ փաստաբան եմ, ո՛չ շինարար, ո՛չ ճարտարապետ և չեմ պատրաստվում մտնել բարդ, մասնագիտական վեճի մեջ, դա իմ գործը չէ: Որպես քաղաքացիական ակտիվիստի` իմ գործն է պաշտպանել քաղաքացիների, մարդու իրավունքներն ու նրանց ֆիզիկական անվտանգությունը: Բայց աբսուրդն այն է, որ ես նրանց պաշտպանում եմ Հայաստանի ոստիկանությունից, հատուկ ջոկատայիններից, կարմիր բերետավորներից: Այսինքն` կարմիր գլխարկը դարձել է գայլ և հարձակվում է տատիկների ու աղջիկների վրա: Իմ մանկության հեքիաթում գայլը գայլ էր, կարմիր գլխարկը` կարմիր գլխարկ: Հիմա կարմիր գլխարկով գայլեր են…:

Գայլերը կհոշոտե՞ն կարմիր գլխարկին ու նրա տատին, թե՞ որսորդները նրանց կփրկեն, ցույց կտա ապագան, սակայն ակնհայտ է, որ պատմությունն այդքանով չի ավարտվի, քանի որ Կոմիտաս 5-ի իրադարձությունները շղթայական ռեակցիայի էֆեկտով զանգվածային դառնալու միտում ունեն:

2012թ. հոկտեմբերի 30-ին պետք է ավարտվեր «Աջակցություն երիտասարդ համալսարանականների բնակարանաշինությանը» սոցիալական ծրագրի երկրորդ փուլը, որն իրականացնում է «ԵՊՀ շրջանավարտների միավորում» հասարակական կազմակերպությունը (ՀԿ) ՀՀ Նախագահ, «ԵՊՀ շրջանավարտների միավորում» ՀԿ-ի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ պարոն Ս. Սարգսյանի բարձր հովանու ներքո, ինչի արդյունքում պետք է շահագործման հանձնվեր Երևանի Ծարավ Աղբյուրի 55/6 հասցեում կառուցվող բազմաբնակարան շենքային համալիրը: Համաձայն շահառուների հետ կնքված նախնական պայմանագրի՝ այդ ժամկետը կարող էր երկարաձգվել վեց ամսով՝ մինչև 2013 թվականի ապրիլի 30-ը:

Անգամ հնարավոր առավելագույն երկարաձգված վրջնաժամկետից՝ ապրիլի 30-ից 4 ամիս անց, 2013թ. օգոստոսին, շենքը դեռ շահագործման չի հանձնվել: Ավելին, շահագործման կրկին երկարաձգված՝ հունիսի 30-ի վերջնաժամկետը «ԵՊՀ շրջանավարտների միավորում» ՀԿ-ի կայքում (http://www.ysugu.am/hy/1361799187/new_id/5054) 2013թ. հուլիսի 4-ին զետեղված հայտարարության համաձայն կրկին երկարաձգվել է՝ այս անգամ առանց նշելու հստակ նոր ժամկետ:

Այս ընթացքում շենքի մի խումբ շահառուներ ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարի տեղակալ, «ԵՊՀ շրջանավարտների միավորում» ՀԿ-ի նախագահ Արսեն Քարամյանին պաշտոնական նամակներով (2013թ. մայիս 17 և հուլիս 12) և հանդիպումների ընթացքում իրենց մտահոգությունն են հայտնել շենքի՝ ժամանակին չշահագործելու հետ կապված, ինչպես նաև պահանջել են հստակ տեղեկատվություն շինարարական աշխատանքների ընթացքի և շենքի բոլոր բնակարանների հանձնման և շահառուների՝ բնակարան մուտք գործելու վերջնական ժամանակացույցի մասին:

Ս.թ. մայիսի 17-ի նամակին ի պատասխան մայիսի 20-ի թիվ 01910513 նամակով Արսեն Քարամյանը հայտնել է, որ «…Երևան քաղաքի Ծարավ Աղբյուրի 55/6 հասցեում կառուցվող բազմաբնակարան շենքի կառուցման շինարարական աշխատանքները հիմնականում ավարտվել են և ներկայումս իրավասու մարմինների կողմից իրականացվում են բնակարանների մակերեսների փաստացի չափագրման և շինարարության ավարտի փաստագրման աշխատանքները: 2013 թվականի մայիսի 27-ից, ըստ բնակարանների հերթականության, շահառուների, ԵՊՀ շրջանավարտների միավորման և շինարարական կազմակերպության ներկայացուցիչների մասնակցությամբ, կատարվելու է բնակարանների ներքին հարդարման աշխատանքների որակի և համապատասխանության զննություն, որի ընթացքում հայտնաբերված թերություններն արձանագրվելու են և այդ թերությունները շտկելու համար շինարարական կազմակերպությանը տրվելու է մինչև 7 օր ժամանակ: Դրանից հետո կատարվելու է բնակարանի գնի ընդհանուր վերահաշվարկ, շահառուի հետ ստորագրվելու է անշարժ գույքի առուվաճառքի հիմնական պայմանագիրը և հանձնման-ընդունման ակտը: Բնակարանների հանձնման-ընդունման օրվա և ժամի վերաբերյալ շահառուներն անհատապես կծանուցվեն»:  Մինչդեռ հակառակ նամակում նշվածի՝ մինչ օրս իրենց բնակարանները տեսնելու հնարավորություն են ունեցել 14 բնակելի հարկերից միայն 1-4-րդ հարկերի բնակարանների շահառուների մի մասը, որոնց հետ այլևս որևէ գործարք չի կատարվել:

Ս.թ. հուլիսի 12-ին Արսեն Քարամյանին ուղղված նամակին այդպես էլ գրավոր պատասխան չտրվեց՝ չնայած նամակում հատուկ նշված գրավոր պատասխանի պահանջին: Նույն օրը պարոն Քարամյանի հետ շենքի մի խումբ շահառուների ունեցած հանդիպման ժամանակ նա հայտնեց, որ շենքի շինարարական աշխատանքներն ավարտվելու են մինչև ս.թ. օգոստոսի 15-ը, իսկ օգոստոսի 2-ին ակնկալվող շենքի շահագործման ակտը ստանալուն պես սկսվելու է առուվաճառքի հիմնական պայմանագրի կնքման գործընթացը ԵՊՀ շրջանավարտների միավորման ԽՆԴՐԱՆՔՈՎ բնակարանի արժեքի վերջին 15 տոկոսին համարժեք գումարը պայմանագրով սահմանված ժամկետից շուտ վճարած 7 շահառուների, ապա նաև մյուսների հետ: Այս պնդումը ևս, ինչպես հետո պարզվեց, իրականության հետ որևէ առնչություն չունի: Ավելին, ս.թ. օգոստոսի 16-ին  և 26-ին աշխատանքային ժամերին շինարարության հրապարակ այցելելով շահառուները համոզվել են, որ անգամ ժամկետների այսքան ուշացման պարագայում շենքում շինարարական աշխատանքներ չեն իրականացվում։

Հաշվի առնելով այն, որ ծրագիրն իրականացվում է  ՀՀ Նախագահի բարձր հովանու ներքո՝ իրավիճակի մանրամասն նկարագրությամբ նամակ է ուղարկվել նաև Սերժ Սարգսյանին։

Սոցիալական նշանակություն ունեցող այս ծրագրին միանալը պետական բուհերի երիտասարդ մասնագետներից շատերի համար 2010թ.-ի ապրիլին թվում էր իսկական երջանկություն և գնահատվում որպես այս խմբի հանդեպ պետական հոգածության իրական դրսևորում, մինչդեռ այսօր շենքի ճակատագրի հետ կապված բացարձակ անորոշությունը, ԵՊՀ շրջանավարտների միավորման անպատասխանատվությունը և երկրի բարձրաստիճան պաշտոնյայի կողմից պարբերաբար հնչող իրարամերժ  ու ստահոդ պատասխանները հանգեցնում են ծրագրի հանդեպ անվստահության և  շահառուների հիասթափության:

Երևանի Ծարավ Աղբյուրի 55/6 հասցեի բազմաբնակարան շենքի մի խումբ շահառուներ

Երեւանի սրտում՝ Մաշտոցի պողոտայում գտնվող պատմամշակութային հուշարձան Փակ շուկայի սեփականատեր, ՀՀ ԱԺ պատգամավոր Սամվել Ալեքսանյանի ցուցադրական անհնազանդությունը, օրինազանցությունը վերջնականապես լցրել է մտավորականների եւ ճարտարապետների համբերության բաժակը: Այս մասին գրում է «Ժամանակ» թերթը եւ հավելում.
«Նրանց մտահոգում է, որ շուկայի սեփականատերն իրենց աչքի առաջ բարբարոսաբար քանդում ու աղճատում է հանրապետական նշանակության հուշարձանը, իր տեսակի մեջ բացառիկ ճարտարապետական ստեղծագործությունը:

«Ծածկած շուկան» Սամվել Ալեքսանյանին պատկանող «Երեւան Սիթի» սուպերմարկետների ցանցի հերթական կենտրոնը դառնալու հեռանկարից փրկելու համար ձեւավորվել է «Ազատագրենք հուշարձանն օլիգարխից» հասարակական շարժումը: Շարժման պայքարի գործիքներն այսուհետ ավելի կառուցողական եւ որոշիչ կլինեն: «Ժամանակի»  հետ զրույցում նման հույս հայտնեց ճարտարապետ Սաշուր Քալաշյանը, ով նախաձեռնության ակտիվ անդամներից մեկն է: Նրա գնահատմամբ՝ իրենց այս նախաձեռնությունը վերջակետ է դնելու այս խնդրին: Ըստ նրա՝ իրենք դրել են «կամ-կամ»-ի հարց՝ կա՛մ իրենք կհաղթեն, կա՛մ Ալեքսանյանը: «Սա կենաց ու մահու հարց է: Մենք չենք դիմում օրենքին, մենք արդեն տեր ենք կանգնելու մեր ապրանքին:

Մեխանիզմն է՝ գնալ ու ֆիզիկապես արգելակել շենքի հետագա շինարարությունը՝ որպես հակազգային, ազգադավ գործունեություն: Ոչնչացել է մեր ազգային արժեքը, իսկ այն շատ ավելի բարձր է, քան հերթական սուպերմարկետը, որը կարելի է մեկ այլ տեղ կառուցել: Խնդիրն այն է, որ մենք իրավական բոլոր քայլերն իրականացրել ենք եւ երկու տարի է՝ անում ենք…»,- մեջբերում է «Ժամանակը» (Մանրամասները՝ թերթի այսօրվա համարում):

Ինչպես արդեն հաղորդել էինք՝ Մուշում քանդվել են ժամանակին հայերին պատկանող մի շարք տներ: Ահա «Aykırı doğrular» կայքը քիչ առաջ լուր է տարածել, թե Մուշի քաղաքապետի և նահանգապետարանի որոշմամբ հայկական տների քանդումից հետո մնացած մի քանի տուն կհանձնվի Մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության պահպանությանը:

Նախարարության Վանի մշակույթային ժառանգության պահպանության շրջանային խորհրդի կայացրած որոշման մեջ մասնավորապես նշվում է, որ հայկական տները հանդիսանում են ճարտարապետական նմուշներ և ենթարկվելու են վերակառուցման՝ նախապես պատրաստված նախագծի շրջանակներում:

Իսպանիայի ներքին գործերի նախարարությունը անվտանգության ծառայությանը «Ինչպես ճանաչել ծայրահեղ մուսուլմանին» վերնագրով գրքույկ է բաժանել՝ հանձնարարելով հետևել և հայտնաբերել երկրում գտնվող նման մարդկանց: Հետքրքրական է, որ գրքույկում ներկայացված են այն առանձնահատկությունները, որոնցով կարելի է տարբերակել «ծայրահեղականներին»:

Ինչպես հաղորդում է թուրքական «Ռադիկալը»՝ որպես փորձնական քաղաք ընտրվել է Բարսելոնան՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ այս քաղաքը վերածվում է Հարավային Եվրոպայում ծայրահեղական հավատացյալների հիմնման և գործունեության ծավալման կենտրոնի: Այսպես գրքույկում ներկայացված հատկանիշների հիման վրա ստեղծվել է համապատասխան ֆոտոռոբոտ, որի օգնությամբ կատալոնական ոստիկանությունը հսկողության տակ է առնելու կասկածելի անձանց: Ահա, թե ինչպես են նկարագրվում ծայրահեղական մուսուլմանները վերահիշյալ գրքույկում. «Նոսր բեղերով, 5-10 սանտիմետրանոց մորուքով անձինք, ովքեր լայն տաբատ են կրում, նրանց աշխատանքի վայրը հեռու է գտնվում ալկոհոլի վաճառակետերից, նրանց երեխաները դպրոցում չեն մասնակցում մարմնամարզության դասերին, ռամազանի ընթացքում պաս են պահում, չեն ինտեգրվում հասարակությանը և մտերմություն են անում միայն իրենց նմանների հետ»:

Այնուհանդերձ մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային կազմակերպությունները կատալոնական կառավարության այս որոշումը անօրինական են համարել՝ այն որակելով որպես մուսուլմանների նկատմամբ սկսված որս:

 Մինչ ԱՄՆ-ը և իր դաշնակիցները պատրաստվում են ռազմական ներխուժում իրականացնել Սիրիա, մամուլում լուրեր են տարածվում, որ երկրի նախագահ Բաշար Ասադը ընտանիքի և կառավարական մի շարք պաշտոնյաների հետ մեկնել է Իրանի մայրաքաղաք Թեհրան: Մասնավորապես եգիպտական «El-Nahar» հեռուստաընկերությունը տեղեկություն է տարածել, թե Ասադը երեկ երեկոյան անակնկալ այց է կատարել Թեհրան: Սակայն այս տեղեկությունը չի հաստատվել վստահելի աղբյուրների կողմից:

Ինչպես հաղորդում է թուրքական «Ռադիկալը»՝ Իրանի պետական հեռուստատեսությունը հարցազրույց է ունեցել Իրանի ԱԳՆ-ի աշխատակցի հետ, որը հաստատել է այն տեղեկությունը, թե Բաշար Ասադի ինքնաթիռը վայրէջք է կատարել Թեհրանի Իմամ Հոմեյնի օդանավակայանում: Սակայն այն լուրը, թե Ասադին ուղեկցել են ընտանիքի անդամներն ու պետական պաշտոնյաներ, առայժմ չի հաստատվել:

Այսօր ԿԳՆ է այցելել հանրապետության նախագահ Սերժ Սարգսյանը և հանդիպել  նախարարության ղեկավար կազմի, աշխատակազմի և առանձնացված ստորաբաժանումների  ղեկավարների հետ:  Հանդիպման ընթացքում նախագահին ներկայացվել  են  ուսումնական տարվա նախապատրաստական աշխատանքները, մանրամասնվել են միջնաժամկետ և երկարաժամկետ անելիքները. Այս մասին այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասած ԿԳ նախարար Արմեն Աշոտյանը: Նրա խոսքով` նախագահը հավաստել է, որ կրթության և գիտության ոլորտը նույնքան կարևոր է երկրի համար, որքան պաշտպանությանը:

Անդրադառնալով հարցին, թե նախագահի հետ ինչ են քննարկել բուհական կրթության գների մասին, ԿԳ նախարարը նշեց, որ բանաձևը մնում է նույնը`  լավ սովորող որևէ ուսանող չպետք է զրկվի  կրթության հնարավորությունից. «Ֆիքսվելու է ուսանողական զեղչերի մինիմալ ծավալը, որ բուհերը պարտավոր են լինելու իրենց վճարովի ծառայությունների  բյուջեից ուղղել դեպի ուսանողություն ինչպես նաև հստակեցվելու են սոցիալական խմբերը, որոնց զեղչը երաշխավորվում է օրենքով»:

Խոսելով առաջին կուրսեցիների խնդրի մասին, որոնք ուսանող չեն համարվում, մինչև չվճարեն ուսումնական առաջին կիսամյակի վարձն ամբողջությամբ, Աշոտյանը նշեց, թե մեկ քննաշրջան է հարկավոր հասկանալու ուսանողի առաջադիմությունը:

Նախարարի խոսքով`  գրեթե չկան մասնագիտություններ, որոնցով մեկ-երկու բուհեր  մենաշնորհ ունեն: Տնտեսագետներ պատրաստում են 40-ից ավել բուհեր, իրավաբաններ` 30-ից ավել բուհեր, մանկավարժներ` 20-ից ավելի բուհեր: Եթե որոշում է կայացվում ընդունվել ինչ-որ մի բուհ, ապա այդ կրթական ծրագրի կողքին կա  նմանատիպ էժանը:

«Երբ գնում եք սուպերմարկետ, ընտրում եք ոչ միայն ձեր ցանկություններից ելնելով, այլ նաև ձեր գրպանի հնարավորությամբ, մանավանդ եթե կա միևնույն մթերքի մի քանի տարբերակը, չեք վերցնում ամենաթանկ խմիչքը և փորձում վճարել տեղական արտադրողի գնագոյացման սկզբունքով, դուք ունեք ընտրության հնարավորություն:  Կրթությունը նաև շուկա է ձևավորել:,- ասում է Աշոտյանը:- Ակնհայտ է, որ բոլորի ընտրությունը պայմանավորված է երեք հանգամանքերով` ցանկություն, ունակություն և կարողություն, ընտանիքի հնարավորություն  :

Բժշկական համալսարանը թանկ բուհ է, չնայած չի բարձրացրել ուսման վարձերը: Բժշկական կրթություն մատուցում են 6 բուհեր, որոնք դեռ տալիս են պետական նմուշի դիպլոմ: Ինչո՞ւ ենք ընտրում 800 հազար դրամով բժշկական համալսարանը, եթե 400 հազարով կարող ենք սովորել Հայբուսակում:  Ուրեմն բժշկականը լավ է, չէ, որ ենթագիտակցորեն ընտրում եք բժշկականը: Դե եթե լավն է, ուրեմն պատրաստ եղեք լավի համար թանկ վճարել»:

Աշոտյանի խոսքով` հայաստանյան բարձրագույն կրթությունը շատ խայտաբղետ է`  կողք կողքի առկա են թե լավը, թե վատը. « Չենք կարող ասել, որ ունենք շատ լավ, որակյալ բարձրագույն կրթություն, բայց նաև չենք կարող ասել, որ ունենք վատ  և անորակ բարձրագույն կրթություն: Ունենք բուհեր, ֆակուլտետներ, կրթական ծրագրեր, որոնց մատուցած  կրթական ծառայությունները ամոթ  չէ ներկայացնել արտերկրում, որոնք հետաքրքիր են տեղացի և արտասահմանցի ուսանողների համար, ունենք կրթական ծրագրեր, որոնք հավատարմագրվել կամ հավատարմագրվում են եվրոպական լավագույն հավատարմագրային  գործակալություններում: Դրանց կողքին ունենք կրթական ծրագրեր, որոնց պիտանելիության ժամկետն անցել է, կրթական ծրագրեր, որոնք արդիականացման կարիք ունեն, կրթության կազմակերպման ձևեր, որոնք  այլևս մրցունակ չեն»:

Խոսելով դպրոցական կրթության մասին` Աշոտյանն ասում է, որ ըստ սոցհարցումների հանրությունը դժգոհում է 12-ամյա կրթական համակարգին անցումից, ավագ դպրոցների ստեղծումից և նոր միայն կոռուպցիայից:

« Այսինքն թոփ 3-ի մեջ երկու  բացասական լիդերները ռեֆորմներն են,- ասում է ԿԳ նախարարը:- 12-ամյա կրթության անցել ենք 2006-ից, այսինքն 2018-ին նոր կունենանք 12-ամյա համակարգի առաջին շրջանավարտները: Մինչ այդ 12-ամյա կրթությամբ ոչ մի շրջանավարտ Հայաստանում չենք ունենալու, ո՞նց եք ասում վատն է, եթե դրա պտուղը դեռ չեք քաղել»:

Ավագ դպրոցների առումով էլ, ըստ Աշոտյանի, կա նոր միջավայրին հարմարվելու հոգեբանական խնդիր, բայց դա չի նշանակում, որ համակարգը վատն է:

Ամռան ավարտը կլիմայական բնութագրմամբ համարվում է այն ժամանակը, երբ օդի օրական միջին ջերմաստիճանն իջնում է 15⁰C ցածր: Հանրապետությունում այդ անցումը տեղի է ունենում երեք ամսվա ընթացքում՝ հուլիսի առաջին օրերից (բարձր լեռնային գոտիներում) մինչև հոկտեմբերի երրորդ տասնօրյակը (Արարատյան հովտում, Սյունիքի և Տավուշի ցածրադիր մասերում): Այնպես որ, տաք շրջաններում սեպտեմբերին դեռևս շարունակվում է եղանակային պայմանների ամառային ռեժիմը, իսկ լեռնային շրջաններում սկսվում է աշունը:

Սեպտեմբերին օդի միջին ամսական ջերմաստիճանը հանրապետության տարածքի համար 13⁰C է: Բացարձակ առավելագույն ջերմաստիճանը Արարատյան դաշտում և ծայր հարավ-արևելքում դեռևս կարող է հասնել 35…40⁰C, նախալեռնային շրջաններում՝ 33…38⁰C, լեռնային շրջաններում՝ 30…31⁰C:

Բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանը հանրապետության տարածքում տատանվում է 9⁰C ցրտից (Աշոցքում) մինչև 4⁰C տաքություն (Բերդում):
Օդում առաջին ցրտահարությունը մեծ մասամբ դիտվում է լեռնային շրջաններում սեպտեմբերի վերջին, սակայն առանձին տարիների (1997թ.) այն կարող է դիտվել նույնիսկ ամսվա առաջին կեսին:

Երևանում սեպտեմբերը համարվում է տարվա մեջ ամենաբարեհաճ ամիսը՝ առաջին տասնօրյակում օդի օրական միջին ջերմաստիճանը 22…23⁰C է, երկրորդում՝ 20⁰C և երրորդում՝ 18…19⁰C: Ցրտահարություն կարող է դիտվել միայն հողի մակերևույթին (28.09.1985թ.):

Հանրապետության տարածքում տեղումները բաշխվում են անհավասարաչափ, միջինը դիտվում են 33մմ, Արարատյան դաշտում, Վայոց ձորում և Սյունիքի հովիտներում` 6-10մմ, Լոռիում` 50-60մմ, Սյունիքի նախալեռներում`60-65մմ:

Բազմամյա տվյալներով` 12 տարի Երևանում սեպտեմբերին տեղումներ չեն դիտվել և եղել է տարի (1932թ.), երբ տեղումների քանակը կազմել է 86մմ, որը գերազանցել է նորման 9 անգամ: Առատ տեղումներով տարի է եղել նաև 2009 թ. սեպտեմբերը, երբ ամսական տեղումների քանակը Երևանում կազմել է 70մմ, ինչը գերազանցել է նորման 7 անգամ: Տաշիրում տեղումների առավելագույն քանակը եղել է 218մմ, իսկ նվազագույնը՝ 12 անգամ նորմայից պակաս՝ 5մմ (1950թ.):

Տեղումներով օրերի թիվը ևս անհավասարաչափ է բաշխված՝ Լոռիում միջինը 12 օր, Արարատյան դաշտում` մինչև 3 օր: Բարձր լեռնային շրջաններում և Գեղարքունիքում ամսվա երրորդ տասնօրյակում կարող է առաջանալ ձյան ծածկ:

Ամպրոպային գործունեությունը թուլանում է՝ միջինը դիտվում է 3-6 օր, չնայած առանձին տարիների հյուսիսային կեսում կարող է դիտվել 10-20 օր: Կարկուտ դիտվում է հազվադեպ:

Սյունիքում հաճախակի դիտվում է մառախուղ՝ նախալեռներում` 6-11, իսկ լեռնային շրջաններում՝ 14-19 օր:

Չնայած սեպտեմբերին որոշ չափով ավելանում է արևմտյան ուղղության քամիների կրկնելիությունը` դրանց արագությունն էապես չի փոխվում:

Կոմիտաս փողոցում տեղի ունեցած միջադեպի ընթացքում լրագրողների տեսախցիկը ֆիքսել էր, որ ոստիկանական օպերացիայի և մարդկային խառնաշփոթի հենց կիզակետում մի ոստիկան թիկունքից փաթաթվել էր քաղաքացիական պայքարի մասնակցող կնոջը և համբուրում էր նրա պարանոցը: Նման երևույթը կարող է ակնհայտորեն բնորոշվել որպես սեռական ոտնձգություն՝ հետագա իրավական հետևանքներով: Պահանջում ենք նման վրդովեցուցիչ միջադեպի պատշաճ քննություն և անկալում ենք խիստ պատասխանատվություն անբարո և հանցավոր արարքի համար: Կանանց նկատմամբ ցանկացած սեռական ոտնձգություն խիստ դատապարտելի է, իսկ այլասերված որևէ ոստիկանի պաշտոնավարումը՝ անթույլատրելի: Այս մասին ասված է ՄԻՊ խորհրդական Աննա Սաֆարյանի հայտարարությունում:

Սեռական ոտնձգության մասին բարձրաձայնելը չափազանց բարդ է: Դրանից տուժած և սեփական արժանապատվության ու իրավունքների համար պայքարող կինը կարող է հանդիպել ոստիկանների և իրավապահ համակարգի այլ ներկայացուցիչների անտարբերությանը, քամահրանքին, ծաղրանքին, նույնիսկ` մեղադրանքին:

Այսօր Հայաստանում հատկապես խնդրահարույց է աշխատանքի վայրում կանանց նկատմամբ սեռական ոտնձգությունները: Հաճախ կարելի է հանդիպել աշխատանքի հրավեր- հայտարարություններ, որտեղ ներկայացված են մասնագիտական ունակությունների հետ կապ չունեցող պահանջներ, մասնավորապես, որպես նախապայման սահմանված է կնոջ որոշակի տարիք կամ արտաքին տվյալներ: Երբեմն աշխատանքի ընդունվելու հարցազրույցների ընթացքում գործատուների կողմից որպես պայման դրվում են սեռական կամ այլ ծառայությունների մատուցման անհրաժեշտությունը:

Աշխատանքի վայրում, փողոցում կամ որևէ այլ միջավայրում սեռական բռնության ենթարկված կանանց Պաշտպանի աշխատակազմը հրատապ կարգով կտրամադրի հատուկ աջակցություն՝ նրանց ուղեկցելով իրավական ողջ գործընթացում: Նման ծանր վիճակում հայտնված կանայք կարող են մեզ հետ կապվել՝ զանգահարելով Պաշտպանի 116 թեժ գծին կամ գրելով իմ էլեկտրոնային հասցեին [email protected]:

ՀՀ Հանրային խորհրդի պատմական-ազգային արժեքների, հուշարձանների պահպանության, պատկանելության և օգտագործմանխնդիրների ենթահանձնաժողովում ս.թ. օգոստոսի 27-ին տեղի է ունեցել նիստ, որի օրակարգում ընդգրկված է եղել Գանձասարի վանքային համալիրի շրջապարսպի երեսպատված սալիկների ապամոնտաժման հարցը:

Նիստին մասնակցել են ենթահանձնաժողովի անդամներ, անվանի ճարտարապետներ: Ենթահանձնաժողովի նախագահ Ժասմեն Ասրյանը, ներկայացնելով խնդիրը, ևս մեկ անգամ շեշտվել է համալիրի պարսպի պատմական տեսքը պահպանելու անհրաժեշտությունն ու առանց համապատասխան նախագծի և մասնագիտական քննարկման այն ձևափոխելու

անթույլատրելիությունը: Մասնակիցներն իրենց դժգոհությունն են արտահայտել սալիկապատման գործընթացի նկատմամբ պատկան մարմինների ոչ համարժեք գնահատականի և քայլերի վերաբերյալ:

Ենթահանձնաժողովի նիստում որոշում է կայացվել Գանձասարի վանքային համալիրի շրջապարսպի երեսպատված մասի սալիկները հեռացնելու առաջարկով ՀՀ և ԼՂՀ նախագահներին ու Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին ուղղված մտավորականների բաց նամակի վերաբերյալ:

Ենթահանձնաժողովը գտնում է, որ 350 ստորագրությամբ բաց նամակը և Գանձասարի պարսպի պատմությունը  ենթակա չեն քննարկման, քանի որ հստակ է, որ.

1. Պատմամշակութային բարձր արժեք հանդիսացող Գանձասարի վանքային համալիր-հուշարձանի նկատմամբ տարվում է աղավաղումների և պատմական կեղծիքների իրականացման գործընթաց, որի կասեցման պահանջով հանդես է եկել Հայաստանի մտավորականությունը` պաշտպանելու իր ազգային- պատմական հուշարձանը, ժառանգություն ստացած իր սրբավայրն ու իր պատմությունը:

2. 13-րդ դարում (կամ ավելի վաղ) կառուցված Գանձասարի շրջապարիսպը մշտապես մնացել է

կանգուն մինչև այժմ: Կառուցումից հետո վերանորոգվել է մի քանի անգամ, այն էլ միայն վերին շերտերը` պահպանելով նախկին`միջնադարյան պատմական տեսքը: Վերջին «վերանորոգման» ժամանակ  աղավաղվել է պարսպի թե´ որակը, թե´տեսքը, թե´ միջնադարյան ճարտարապետական կառուցվածքը, դրանով իսկ աղավաղվել ու կեղծվել է վանքային համալիրի ամբողջականության պատմությունը, որոնք փաստեր են, և որի մասին հայ մտավորականությունը ներկայացրել է «Բաց նամակում»:

3. Մասնագիտական ուսումնասիրությունները, եզրակացությունները, առաջարկություններն ու պահանջները ենթակա չեն այլոց (ոչ մասնագետ ղեկավար, բարերար, մեծահարուստ, հոգևորական և այլն) կողմից ուսումնասիրման կամ վերլուծության (քննարկման), իսկ բաց նամակը գրված և ստորագրված է բացառապես մասնագետների  մեծամասնությամբ (220-ից ավելի).

70  ճարտարապետ և հնագետ,

50  պատմաբան,

25  աստվածաբան, վիմագրագետ, ազգագրագետ,

75  արվեստի գործիչներ (մշակութաբաններ, նկարիչներ, քանդակագործներ…),

մատենադարանի, ակադեմիայի (և այլ) գիտաշխատողներ,

ինչպես նաև`

55  գրողներ, բանաստեղծներ, բանասերներ,

32  հասարակական-քաղաքական կազմակերպություններ:

Բաց նամակի ստորագրողներից 60-ից ավելին ակադեմիկոսներ և դոկտոր – պրոֆեսորներ են:

4. Քանի որ 350 ստորագրությամբ նամակն ուղղված է ՀՀ և ԼՂՀ նախագահներին ու Ամենայն Հայոց կաթողիկոսին` հաշվի առնելով իրավիճակի լրջությունն ու խնդրի անհապաղ լուծման կարևորությունը, ուստի նամակի պատասխանն էլ ենթահանձնաժողովն ակնկալում է ստանալ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանից, ԼՂՀ նախագահ ԲակոՍահակյանից և Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդից:

Ենթահանձնաժողովն անընդունելի է համարում ԼՂՀ ԿԱ Զբոսաշրջության և պատմական միջավայրի պահպանության

վարչության պետ Ս. Շահվերդյանի 2013 թ. հուլիսի 10-ի գրությունը, որն ընկալվում է իբրև ձևական և հասարակությանն ապակողմնորոշելու միտում ունեցող, քանի որ նույն վարչությունը նույնաբովանդակ գրություն հրապարակել է դեռևս 2012 թ. դեկտեմբերի 14-ին` Գանձասարի պարսպի երեսպատումը Լևոն Հայրապետյանի կողմից վերսկսելուց երեք շաբաթ անց` մասնագետների և հասարակայնության պահանջով և կրկնվել է դեկտեմբերի 26-ին, երբ երեսպատումը շարունակվում էր և դադարեցվել էր մարտ-ապրիլ ամիսներին` մասնագետների և հասարակայնության պահանջով:

Ենթահանձնաժողովը գտնում է, որ նշված գրության մեջ նկատելի է արհամարհանք մտավորականության նկատմամբ` 350մտավորականներին անվանելով «մի խումբ», իսկ երեսպատման գործընթացն արդարացնող անտրամաբանականպատճառաբանությունները հաստատում են, որ եզակի կառույցը գտնվում է կա՛մ մշակույթից, ազգային արժեքներից, հուշարձանից, պատմությունից ու պատմական ժառանգությունից, առավել ևս` քաղաքականությունից հեռու մարդկանց տնօրինության տակ, կա՛մ միջնադարյան հայկական ճարտարապետությունն ու սրբավայրի պատմությունն

աղավաղելու, խեղաթյուրելու գիտակցված գործընթաց է սկսված:

Ուստի, կարևորելով Գանձասարի վանքային համալիրի ամբողջականությունը կեղծարարությունից զերծ պահելու հանգամանքը, ինչպես նաև բարձր գնահատելով հայ մտավորականության դերը և արտահայտած հստակ դիրքորոշումն այս հարցում`  ենթահանձնաժողովը որոշում է.

Դիմել ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանին, ԼՂՀ Նախագահ Բակո Սահակյանին և Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ին` հետևյալ խնդրանքով.

ընդունել «Բաց նամակ»-ի պահանջները և բարձր հսկողության ներքո.

ա) պարտավորեցնել կառավարությանը (կառավարություններին)` անհապաղ կայացնել Գանձասարի շրջապարսպիերեսպատված մասը ապամոնտաժելու և պատմական իմաստին,  ոճին  ու որակին  համապատասխան լիարժեք  վերականգնելու որոշում:

բ) պարտավորեցնել կառավարությանը (կառավարություններին)` անմիջապես հրավիրել մասնագետ-հնագետների,գեոֆիզիկների, սեյսմոլոգների, վերականգնող ճարտարապետների ու շինարարների, պատմաբանների և հուշարձանագետների` մասնագիտորեն կազմակերպելու և սկսելու  շրջապարսպի երեսպատված մասի սրբատաշ

քարե սալիկների հեռացման աշխատանքները` ապահովելով մասնագիտական

խիստ հսկողություն, որից հետո կվերացվեն համալիրում գոյություն ունեցող թերությունները, կկատարվեն վերանորոգման  աշխատանքներ, և  հուշարձանին կվերադարձվի իր պատմականորեն

անաղարտ տեսքն  ու  խորհուրդը` որպես  Հայոց պատմական-ազգային-հոգևոր արժեք:

ՀԽ ազգային արժեքների պահպանման ենթահանձնաժողովն իր պատրաստակամությունն է 

հայտնում նշված բոլոր աշխատանքներում ապահովել  բարձրակարգ մասնագետների 

մասնակցությունը` ապամոնտաժման գործընթացը  պահելով իրուշադրության  ներքո, 

անհրաժեշտության դեպքում հրավիրելով նիստեր և անցկացնելով հանրային քննարկումներ:

ՀՀ Հանրային խորհրդի պատմական-ազգային արժեքների,

հուշարձանների պահպանության, պատկանելության

և օգտագործման խնդիրների ենթահանձնաժողով

Գյումրու բազմահարկերից մեկում բնակվող Թաթարյանների ընտանիքի հինգ անդամներից չորսը, այդ թվում երկու անչափահասերեխաները, ունեն երկրորդ կարգի հաշմանդամություն: Այս ընտանիքի ապրուստի միակ միջոցը հաշմանդամության թոշակն է, որըհիմնականում ծախսում են ամենամսյա բուժզննման նպատակով Երևան մեկնելու համար:«Շիրակ կենտրոնի» աշխատակիցներըԹաթարյանների ընտանիքի ապրելակերպին ծանոթանալու և օգնություն ցուցաբերելու նպատակով օրերս այցելեցին նրանց: Ընտանիքիմայրը պատմեց, որ անցած մեկ տարվա ընթացքում բազմիցս վիրահատվել է և վճարումները կատարելու նպատակով Գյումրու տարբերբանկերից վարկով գումարներ է վերցրել: Հիմա էլ, քանի որ եկամտի այլ աղբյուր չունեն, այդ վարկերը մարելու համար հարկադրվածվաճառում են բնակարանը: Ներկայացվող տեսանյութում ընտանիքի մայրը պատմում է իրենց դժվար ապրելակերպի մասին:

Թուրքական «Haberler»-ը, վկայակոչելով ՀՀ ԱԳՆ-ի «Facebook»–յան էջում տարածած հաղորդագրությունը, հայտնում է, որ Դամասկոսի կենտրոնում տեղի ունեցած հրաձգության հետևանքով զոհվել է հայազգի Հակոբ Սարգսյանը: «Հրաձգության հետևանքով կան նաև վիրավորներ, մասամբ վնասվել է Սուրբ Սարգիս հայկական եկեղեցին, ինչպես նաև եկեղեցուն կից գործող հայկական դպրոցի պատերը»,-ասվում է ԱԳՆ-ի հաղորդագրության մեջ:

Սիրիայի հայկական համայնքը մինչև վերջերս մոտ 100 հազարի էր հասնում, որից մոտ 60 հազարը ապրում էր Հալեպում, իսկ մնացածը Դամասկոսում, Լաթակիայում և այլ քաղաքներում: Երկրում ռազմա-քաղաքական իրադրության բարդացման պայմաններում սկսվեց սիրիահայերի արտագաղթը դեպի Հայաստան և այլ երկրներ: Սիրիայում շուրջ 1,5 տարի շարունակվող զինված ընդհարումը մոտ 93 հազար մարդու կյանք է խլել, ավելի քան 230 հազար մարդ փախստական է դարձել, մոտ 3 մլն մարդ հումանիտար օգնության կարիք ունի:

ՀՀ կառավարությանն առընթեր ոստիկանության Արաբկիրի բաժին 2013 թվականի օգոստոսի 24-ին քաղաքացի Արգիշտի Կիվիրյանին բերման ենթարկելիս արձանագրված դեպքի վերաբերյալ նյութերը, ՀՀ գլխավոր դատախազի հանձնարարությամբ, ուղարկվել են ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն։

Հաշվի առնելով հանրության հետաքրքրությունը՝ տեղեկացնում ենք, որ քաղաքացի Ա.Կիվիրյանը ոստիկանության բաժնում նախապատրաստվող նյութերի ժամանակ հայտարարել է, որ բերման ենթարկելիս ոստիկանության աշխատակիցներն իրեն ոստիկանության մեքենայի մեջ հայհոյել են եւ բռնություն գործադրել՝ պատճառելով մարմնական վնասվածքներ։

Նյութերի ուսումնասիրությամբ պարզվել է, որ դեպքի կապակցությամբ զեկուցագիր է ներկայացրել, ապա բացատրություն տվել նաև ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի դասակի հրամանատար Վ.Վրթանեսյանը՝ նշելով, որ Երեւանի Կոմիտաս 5 հասցեի մոտ ծառայություն իրականացնելիս՝ նույն փողոցի երթեւեկելի մասն ազատելու ոստիկանության ծառայողի օրինական պահանջը չկատարելու համար ոստիկանության ավտոմեքենայով Ա.Կիվիրյանին ոստիկանության բաժին տանելու ժամանակ վերջինս հայհոյել եւ բռունցքով հարվածել է իրեն՝ պատճառելով մարմնական վնասվածք։

Դեպքի առթիվ ոստիկանության բաժնում հարուցվել է քրեական գործ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասով։

Նախաքննության ընթացքում Ա.Կիվիրյանի եւ Վ.Վրթանեսյանի մարմնական վնասվածքների աստիճանն որոշելու նպատակով նշանակվել են դատաբժշկական փորձաքննություններ։

Նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 190-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն, Հայաստանի Հանրապետության օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանության մարմինների ղեկավար աշխատողների, պետական հատուկ ծառայություն իրականացնող անձանց` իրենց պաշտոնեական դիրքի կապակցությամբ հանցակցությամբ կամ նրանց կատարած հանցագործություններով նախաքննությունը կատարում են ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության քննիչները՝ ՀՀ գլխավոր դատախազի հանձնարարությամբ միջադեպի վերաբերյալ նյութերն ուղարկվել են հատուկ քննչական ծառայություն: