Աշխարհում այսօր ավելի ու ավելի է ստվարանում բուսակերների բանակը, ու շատ հայտնի մարդիկ են դառնում երդվյալ բուսակեր:
Այնուամենայնիվ, որոշ սննդաբաններ պնդում են, որ միայն միսն է օրգանիզմի համար անփոխարինելի ամինաթթուներ պարունակում: Ճի՞շտ է դա, թե՞ ոչ: Ինչպե՞ս են ապրում Հնդկաստանում, որտեղ չեն օգտագործում ո՜չ միս, ո՜չ ձուկ և ո՜չ անգամ ձու: Ինչպե՞ս են առանց այդ ՙլիարժեք սպիտակուցների՚ ապրել Պյութագորասը, Լև Տոլստոյը, Էյնշտեյնը, Բերնարդ Շոուն, Լեոնարդո դա Վինչին, Պլուտարքոսը և շատ ու շատ պատմական ու ժամանակակից դեմքեր: Ինչպե՞ս է, որ կովը, օրական իր խոտը որոճալով, մեզ ապահովում է բարձրսպիտակուցային մթերքով` կաթով: Փորձենք հասկանալ:
Մասնագետների մեծ մասը կարծում է, որ միսն է անփոխարինելի ամինաթթուներով ու B12 վիտամինով ապահովում. առանց այդ ամինաթթուների մարդը կմեռնի կամ կհիվանդանա: Այդ մասնագետները տվյալ կարծիքը փաստարկում են նրանով, որ մարդու օրգանիզմում ամինաթթուներ (սպիտակուցների աղյուսները) չեն մշակվում, բուսական սննդի մեջ նույնպես դրանք բացակայում են: Իսկ առանց B12 վիտամինի, որը, ի դեպ, միայն մսի մեջ կա, մարդը կհիվանդանա այնպիսի բարդ ու լուրջ հիվանդությամբ, ինչպիսին անեմիան է: Ուստի կարծում են, որ միսը պարտադիր սնունդ պետք է լինի:
Իրականում այդ տվյալները հնացած են. միսը սպիտակուցների լավագույն աղբյուրն էր համարվում մինչև 1950-ականները: Այսօր արդեն բազմաթիվ ուսումնասիրություններով ապացուցվել է, որ բուսական սնունդն իր արժեքով էականորեն գերազանցում է մսեղենին: Սակայն ամեն ինչի մասին` հերթով:
Շվեդիայի ու Գերմանիայի համալսարանների մասնագետները կարողացան ապացուցել, որ բանջարեղենի, մրգի, ընկուզեղենի, հատիկավորների ու սերմերի մեծ մասը սպիտակուցների լիարժեք աղբյուր են: Բացի այդ, դրանք ավելի հեշտ են յուրացվում, քան կենդանական ծագում ունեցող սնունդը: Բուսականը, ի տարբերություն կենդանականի, դիաթույներ, աճի հորմոններ, ճիճուների ձվեր, խոլեստերին, հակաբիոտիկ, գունանյութ ու տրանսգեն չի պարունակում: Չմոռանանք նաև, որ որոշ բուսամթերքներում սպիտակուցները շատ ավելի են, քան կենդանականում: Այդպիսիք են սոյան, լոբին, ոլոռը, ընկույզը, կաթնաշոռը, ոսպը, արևածաղկի ու դդմի սերմերը:
1954-ին արդեն Հարվարդի համալսարանի գիտնականները կարողացան ապացուցել, որ միայն բուսական ծագման սնունդ օգտագործողներն են ամեն օր ստանում սպիտակուցի լրիվ նորմն ու դեռ մի բան էլ ավելին: Նրանք ապացուցեցին, որ բուսակերի համար այդ նորմը չգերազանցելը նույնիսկ փոքր ինչ դժվար է: Դա 1972-ին հետազոտությամբ ապացուցեց Ֆ. Սթեարը. նա պարզեց, որ բուսակերն օրական սպիտակուցի նորմը կրկնակի է ստանում. ավելի քան 20 տարի առաջ գիտնականները պնդում էին, որ օրգանիզմին հարկավոր սպիտակուցի օրական նորմը 150 գ է, իսկ հիմա ապացուցել են, որ այն չպետք է գերազանցի 45 գ, և այդ նորմի գերազանցումը ոչ միայն անիմաստ, այլև վտանգավոր է, կարող է քաղցկեղի, պոդագրայի, գիրության, հորմոնալ խանգարման ու սիրտ-անոթային հիվանդության պատճառ դառնալ: Այն վատ անդրադարձ է ունենում նաև աշխատունակության ու մտածողության գործընթացի վրա: Յեյլի համալսարանից Իրվինգ Ֆիշերը պարզեց, որ բուսակերներն ավելի դիմացկուն են, քան իրենց մսակեր ցեղակիցները:
Աշխարհում հաշվվում է ամինաթթուների 22 տեսակ, որոնցից 8-ը համարվում են հիմնական կամ անփոխարինելի, այսինքն` օրգանիզմում ինքնուրույն չեն մշակվում ու պետք է օրգանիզմ մուտք գործեն սննդի հետ: Դրանք են իզոլեցինը, լեցինը, լիզինը, տրեոնինը,տրիպոֆանը, ֆենիլալանինը, մեթիոնինը:
Մսակերության կողմնակիցները թերահավատ են. ստացվում է, որ խոտակերները, որոնց սնունդը կարծես թե բազմազանությամբ աչքի չի ընկնում, իրենց աղքատիկ կերից կարողանում են սինթեզել ամինաթթուներ, բայց մարդը` ո՞չ: Մասնագետները պարզեցին, որ բույսերի բաղադրության մեջ այդ 8 հիմնական ամինաթթուները կան: Այլապես ինչպե՞ս կարող էր կովն առնվազն օրական 15 լ բարձր սպիտակուցային մթերք տալ:
Հիմա` B12 վիտամինի մասին, որի անբավարարությունից մարդը հիվանդանում է սակավարյունությամբ` անեմիայով: Եթե այդ վիտամինը մարդու օրգանիզմում չի մշակվում ու բույսերի մեջ նույնպես չկա, ապա որտեղի՞ց է այն հայտնվում մսի մեջ:
Պատասխանն ավելի քան պարզ է. շատ այլ օգտակար տարրերի նման, B12 է մշակում աղիքային միկրոֆլորան, ու որքան այդ ֆլորան առողջ է, այնքան արդյունավետ է մշակում օգտակար նյութեր ու այնքան արդյունավետ ենք յուրացնում բուսական սնունդը:
Իսկ երբ է խախտվում այդ միկրոֆլորան.
- Անընդհատ մսի, ձկան, ձվի օգտագործման պարագայում, ինչը նեխում է առաջացնում աղիքներում:
- Միկրոֆլորան կարող է խախտվել մեծ քանակությամբ դեղամիջոցների` հատկապես հակաբիոտիկների ընդունման դեպքում:
- Կոֆեինի, թեյի, խթանիչների ու արհեստական ծագման մթերքների մեծ քանակության դեպքում:
- Աղիքների հաճախակի լվացման հետևանքով (հոգնաներ և այլ մաքրող պրոցեդուրաներ):
- Սննդի չարաշահում, անհամատեղելի մթերքների խառնում ու, որպես հետևանք` սննդի նեխում` թույների գոյացմամբ:
- Սառը մթերքի չարաշահում:
- Թթու մթերքի չարաշահում:
Արժե նշել, որ մարդուն B12-ի չնչին քանակ է հարկավոր, ընդ որում, մարդու օրգանիզմն ընդունակ է նույն նյութը կրկնակի կիրառել: Ուստի օրգանիզմում B12-ի նորմը պահպանելու համար ընդամենը հարկավոր է չքայքայել աղիքների միկրոֆլորան: Այսինքն` հետևել առողջ ապերլակերպին:
Ասվածից չի հետևում, որ պետք է կտրուկ անցում կատարել մսակերությունից բուսակերության: Եթե համոզված եք, որ դա է ձեզ հարկավոր, ապա կարելի է աստիճանաբար, հարթ ու սահուն անցնել, որ օրգանիզմը հասցնի վերակառուցվել ու ախտածին միկրոֆլորան առողջացնել:
Շատ հայտնի մարզիկներ, գրողներ, քաղաքական գործիչներ, դերասաններ, երաժիշտներ են եղել ու հիմա էլ բուսակեր են:
Միլիոնավոր մարդկանց կուռքեր` բռնցքամարտիկներ Մուհամեդ Ալին ու Մայք Թայսոնը բուսակերներ են (բուսակեր դարձավ իր պրոֆեսիոնալ կարիերայի ավարտից հետո):
Շախմատի աշխարհի չեմպիոն Վիշվանաթան Անանդը, առանց կանոնների մարտի աշխարհի չեմպիոն Մակ Դանցիգը ևս բուսակեր են:
Դերասաններից շատերն են հրաժարվել մսից, ձկից ու ձվից. Բրեդ Փիթը, Քիմ Բեսինջերը, Ռիչարդ Գիրը, Քլին Իսթվուդը: Երգիչներից բուսակեր են Մադոննան, Չելենտանոն ու Փոլ Մաքքարթնին:
Ականավոր քաղաքական դեմքեր Աբրահամ Լինքոլնը (ԱՄՆ 16-րդ նախագահը), Բենջամին Ֆրանքլինը (նա սկսել է բուսակերությամբ, սակայն անցել է պեսկետարիանության, այսինքն` սնվելու այն ձևին, որը բացառում է տաքարյունների միսը):
Լև Տոլստոյն ու Բերնարդ Շոուն նույնպես բուսակեր էին:
Կեռաս
Լինում է կարմիր, վարդագույն, դեղին, մուգ-կարմիր, քաղցր ու հյութեղ, հաճելի համով: Պտուղն ընտրելիս ուշադրություն դարձրեք կոթունին. այն պետք է կանաչ լինի: Գերհասած պտղի կոթունը դեղին է:
Կեռաս կարելի է օգտագործել օրական մի քանի անգամ փոքր չափաբաժիններով, որպեսզի փքվածության զգացում չառաջանա: Իսկ եթե աղիների անցանելության խնդիր ունեք, ուրեմն, ավելի լավ է առժամանակ հրաժարվեք կեռասից:
Օգտակար հատկությունները. կեռասի պտուղներում մեծ քանակությամբ շաքար, կալիում, կալցիում, երկաթ, պղինձ, մանգան, յոդ ու ֆոսֆոր, С, РР, В1, В3, В6, Е, К վիտամիններ կան, ինչը կարևոր է հղիության ու կրծքով կերակրման շրջանում: Ռետինոլը պատասխանատու է բոլոր հյուսվածքների առաջացման համար` սկսած ոսկրերից, մաշկից և վերջացրած աչքի ծիածանաթաղանթով:
B1 վիտամինը մասնակցում է նյութափոխանակությանը, B6-ը` սպիտակուցների սինթեզին, խթանում է լյարդի, սրտի, գլխուղեղի աշխատանքը, РР-ն` բջիջների շնչառությունը:
Կեռասը նպաստում է արյան մակարդելիության նվազմանը և կանխարգելում թրոմբների առաջացումը: Այն օրգանիզմն ազատում է նյութափոխանակության վնասակար արգասիքներից ու խոլեստերինի ավելցուկից: Մուգ գույնի սորտն օգտակար է արյան բարձր ճնշման դեմ: Իսկ կեռասի մեջ պարունակվող անտոցիաններն ամրացնում են մազանոթները: Կեռասի պտղակոթունի եփուկը կարելի է օգտագործել որպես սրտի հիվանդությունների դարման, պտուղները խթանում են երիկամների ու լյարդի աշխատանքը, բարելավում արյան շրջանառությունը, աղիքների աշխատանքը, օգնում արթրիտի ու ռևմատիզմի ժամանակ: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել սակավարյունության դեպքում, քանի որ պտուղները պարունակում են երկաթ ու վիտամիններ: Օրգանիզմից շատ լավ դուրս է բերում խարամները, թույները, իսկ արյունից` վնասակար նյութերը:
Բարերար ազդեցություն է ունենում ստամոքս-աղիքային տրակտի հիվանդությունների դեպքում, բարելավում է մարսողությունը: Քաղցած փորին կերած կեռասը օգնում է փորկապության, փորացավի ժամանակ ու ախորժակ գրգռում: Խորհուրդ է տրվում նաև դիսբակտերիոզի դեպքում: Շաքարային դիաբետով հիվանդների համար նույնպես այն օգտակար է, քանի որ կեռասի ածխաջրերի 75%-ը հեշտ յուրացվող ֆրուկտոզա է: Պտղակոթունը կարելի է կիրառել որպես միզամուղ ու նիհարեցնող միջոց:
Հրաշալի օգնում է մաշկային զանազան հիվանդությունների դեպքում, ինչպիսիք են էկզեման, փսորիազն ու կորյակները: Կիրառում են նաև դիմակների տեսքով. հարկավոր է մեկ թ/գդալ թթվասերին ավելացնել տրորած, ճզմած կեռաս: Իսկ եթե այս խառնուրդին նաև ելակ ավելացվի, ապա, այս դիմակը կօգնի հեռացնելու մաշկի մահացած բջիջները, նեղացնել ծակոտիները: Այն նաև հրաշալի խորխաբեր միջոց է: Դրա համար հարկավոր է առանց շաքարի կոմպոտ եփել ու խմել տաք վիճակում: Իսկ հյութն օգտակար է ռևմատիզմի, փորկապության, մարսողության խանգարման դեպքում: Հարկավոր է խմել օրական մի քանի անգամ` կես բաժակ:
ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվում է նաև կեռասի ծաղիկների, տերևների եփուկը, որն օժտված է հակաբորբոքային ու հակասեպտիկ հատկությամբ, կիրառվում է մրսածության ու վարակիչ հիվանդությունների ժամանակ: