Գեղարքունիքի մարզի Մարտունի քաղաքի բնակիչները և աշխարհի ցանկացած ծայրում ապրող մարդը, որ կուզենա տեղեկանալ Մարտունու անցուդարձին, այսուհետ կարող է լսել «ՌադիոՄարտունի» օն-լայն ռադիոն: Հուլիսի 23-ին գործարկվեց առաջին օն-լայն ռադիոկայանը Մարտունու կյանքի և անցուդարձի մասին:
Գաղափարի հեղինակը քաղաքի բնակիչ, լրագրող Լիանա Հովհաննիսյանն է: Նա պատմում է, որ նման գաղափար վաղուց է ունեցել, դեռ 2012-ից ձեռքի տակ եղած միջոցներով ձայնագրում ու հանրությանն էր ներկայացնում իր գործունեությունը քաղաքացիական սեկտորում: Երբ 2013-ին «Մարտունի ինֆոտունը» (ծրագիր է, որն իրականացնում է «Մարտունու կանանց համայնքային խորհուրդ» ՀԿ-ն «Եվրասիա» համագործակցության հիմնադրամի հետ) «ինֆոգաղափար» սոցիալական նորարարական գաղափարների հավաք հայտարարեց, Լիանան Մարտունիում ռադիո ստեղծելու իր ցանկությունը ձևակերպեց և ներկայացրեց:
Ժյուրիի անդամները, ի թիվս այլ գաղափարների, հավանության արժանացրին նաև Լիանայի ծրագիրը և ֆինանսավորում հատկացրին ռադիոտեխնիկա ձեռք բերելու համար:
Մեկնարկը տրվել է http://www.spreaker.com/ ռադիոտիրույթ տրամադրող կայքում: «Առանձին ռադոհոսթին կտեղափոխվենք, երբ ունենանք անհրաժեշտ քանակով մշտական ունկնդիրներ, հետևողներ և իհարկե ֆինանս»,- ասում է Լիանան:
Ասում է, որ առայժմ պլանավորել է շաբաթական երկու հաղորդում եթեր հեռարձակել: Իրադարձային նյութերից բացի, կպատրաստվի ու եթեր կհեռարձակվի թեմատիկ շարք` նվիրված Մարտունու տարածաշրջանին:
Լիանան ասում է, որ «ՌադիոՄարտունու» հիմնական նպատակը տեղական ռադիո ստեղծելն է. աշխարհագրական դիրքով պայմանավորված` մարդիկ զրկված են հայաստանյան ռադիոհաճախականությունները լսելու հնարավորությունից, ռադիոընդունիչը լավագույն դեպքում կարողանում է որսալ հանրային ռադիոն և բազմաթիվ թուրքական ու քրդական հաճախականություններ:
«Ռադիոն ցանկանում էի ստեղծել տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ օգտագործելով, որպեսզի այն լոկալ թեմաներ մատուցելով` չմնա տեղային մակարդակում, այլ հասանելի լինի բոլորին, աշխարհի տարբեր անկյուններում: Վերջին հաշվով դրսում մեծ թվով մարտունեցիներ են ապրում, ցանկանում էի ռադիոյի միջոցով ինչ-որ կերպ նրանց էլ հաղորդակից դարձնել իրենց հարազատ օրրանին»:
«Մարտունու կանանց համայնքային խորհուրդ» ՀԿ-ի նախագահ Անահիտ Գևորգյանը կարևորում է օն-լայն ռադիոյի գոյությունը մարտունեցիների կյանքում, ասում է, որ սա հեռանկարային նախաձեռնություն է, որը կոչված է օգնելու մարդկանց կողմնորոշվելու առօրյա լրատվահոսքում, որում մեծ տեղ են զբաղեցնում սուտ լուրերը, ապատեղեկատվությունը: Նրա խոսքով`«ՌադիոՄարտունին» կդառնա հարթակ, որտեղ ամեն մարտունեցի կկարողնա իր համայնքի մասին ստույգ և հակիրճ տեղեկատվություն ստանալ:
Առաջին թողարկումից հետո հեղինակը բազմաթիվ դրական արձագանքներ է ստացել թե՛ մարտունեցիներից, թե՛ ոչ մարտունեցիներից: Արձագանքերից ոգևորված` Լիանան պլանավորում է ակտիվ գործունեություն ծավալել և «ՌադիոՄարտունու» համար լայն լսարան հավաքել:

Մարտունի-Եղեգնաձոր ճանապարհով ամեն օր էլ զբոսաշրջիկների ավտոբուսներ անցնում են, հազվադեպ որոշ մեքենաներ կանգ են առնում Սելիմի քարավանատան մոտ, որտեղ զբոսավարը ներկայացնում է մոտակայքում գտնվող մի քանի հուշարձաններ, ու ճանապարհը շարունակում են: Մարտունու չբացահայտված գանձերը զբոսաշրջիկներին ներկայացնելու փորձեր է անում Տիգրան Բաղիշջանյանը: Պատմում է, որ 6 տարեկան հասակից ամռանը սար է գնացել` տատիկին օգնելու: Այստեղից էլ սերն ու կապվածությունը բնության հանդեպ:
Տարիներ առաջ Բաղիշջանյանը տուրիստական մի խմբի է ուղեկցել` դժվար երթուղին դյուրացնելով: Այդ օրվանից արդեն տասը տարի է` Մարտունի այցելած զբոսաշրջիկների հույսը Տիգրան Բաղիշջանյանն է, որ մանրամասն ներկայացնում է ոչ միայն ձեռակերտ ու անձեռակերտ հուշարձանների պատմությունը, այլև պատմում ճանապարհին հանդիպող ամեն կենդանու, քար ու թփի մասին:
«Սարերն ու ձիերն ինձ համար ազատության ու անկախության խորհրդանիշ են: Ու ես որոշեցի անել այն, ինչ ոչ ոք չէր արել Մարտունիում. որոշեցի տուրիզմը զարգացնել»,- պատմում է նա:
Բաղիշջանյանը տուրիստական խմբերի համար իրականացնում է հեծյալ տուրեր, ինչպես նաև քայլարշավներ Արգիճիի սարահարթում, դեպի Արմաղան լեռան գագաթը, ինչպես նաև Սև քարի աստղադիտարան, Սարի սուրբ և Սուրբ Վարդան սրբատեղիներ: Եվ ոչ միայն:
Արգիճիի սարահարթը Հայաստանի տարածքում ամենաբարձրադիրներից է, գտնվում է Վարդենիսի և Գեղամա լեռնաշղթաների անցման վայրում, դեռ ամբողջությամբ չի ուրբանիզացվել, ուստի բնության տեսարաններն այստեղ անկրկնելի են:
Բաղիշջանյանը պատմում է, որ մինչև հուլիսի վերջը Արգիճիի սարահարթը կանաչ դրախտ է հիշեցնում, իսկ խոտհունձից հետո այստեղ թռչնադիտումներ կարելի է կազմակերպել. բազեներն ու արծիվներն ակտիվորեն որսում են խոտհունձից հետո հեշտ որսվող մկներին:
Տուրիստների համար հաջորդ սիրելի վայրը Սև քարի աստղադիտարանն է: «Մեծ սալաքարի վրա պատկերված է արեգակնային համակարգը: Հնում քարերը որոշակի դասավորվածություն են ունեցել, այժմ դրանք տեղափոխել են, խառնել: Բայց հնագետների համար հսկայական գիտական աշխատանք կա այստեղ: Քարերը սկսել են քայքայվել: Վերջին այցելության ժամանակ նկատեցի, որ քարտեզով սալաքարը ճաք է տվել: Եթե լուրջ գիտական ուսումնասիրություններ չկատարվեն այս վայրում, մեր հինգհազարամյա պատմության մի կարևոր էջ կկորցնենք»,- ասում է նա:
Դժվարհասանելի, բայց անկրկնելի վայր է Սարի սուրբ կոչված սրբատեղին: Սա Հայաստանի ամենաբարձրադիր սրբավայրն է, գտնվում է Աստղոնք լեռան գագաթին` 3470 մ բարձրության վրա: Բաղիշջանյանը պատմում է, որ ամեն օր ժամը 15-ից հետո սրբավայրի այցելուները հայտնվում են ամպերից վեր` Զևսի կարգավիճակում: «Դա աննկարագրելի տեսարան և զգացողություն է»,- ասում է նա:
Զբոսաշրջիկների սիրելի վայրերից է նաև Արմաղանը` 2829 մ բարձրություն ունեցող լեռը, որի գագաթին կա խառնարանային լիճ, իսկ կողքին էլ` հին մատուռ, որի տեղում 2009-ին նոր եկեղեցի կառուցվեց:
Դիտարժան վայրեր են նաև Ներքին Գետաշենում գտնվող Կոթավանքի վանական համալիրը, որը կառուցվել է IX դարում, Վանեվան վանքը` կառուցված X դարում հայոց սպարապետ Շապուհ Բագրատունու և նրա քույր Մարիամի կողմից, Ծակքարի բնական կամուրջը, Ձորագյուղի և Ներքին Գետաշենի խաչքարերը, երեք ջրվեժները, որոնք գտնվում են Մարտունի գետի ակունքում ու սկիզբ տալիս գետին, Թեյշեբա աստծուն նվիրված բերդի ավերակները, որ կառուցել է Ռուսա Առաջին արքան, սեպագիր արձանագրությունը և այլն:
Բաղիշջանյանն ասում է, որ Մարտունիում տուրիզմի զարգացմանը խանգարող մի շարք գործոններ կան: Հիմնականը ենթակառուցվածքների բացակայությունն է. չկան ճանապարհներ, հանրային զուգարաններ, հյուրանոցներ ու հյուրատներ:
«Այսօրվա և 10 տարի առաջվա տուրիստը տարբեր են, այժմ ուզում են ջերմ կոնտակտ ունենալ, տեսնել բնակչի կենցաղը, իսկ այդ կուլտուրան դեռ նոր-նոր դուռն է թակում, կենցաղ էլ չի մտել»:
Մյուս խոչընդոտող հանգամանքը անգլերենի ոչ բավարար իմացությունն է բնակչության շրջանում: Ասում է` պատահել է, որ ավտոստոպով շարժվող զբոսաշրջիկը ժամերով հարցրել է, թե ինչպես կարող է Վարդենիս հասնել:
Իսկ հիմնական խոչընդոտը, ըստ Բաղիշջանյանի, աղտոտվածությունն է: Ասում է` սարսափով է լսում, որ այս կամ այն հուշարձանի հարևանությամբ «բիսետկա» են սարքել, որպեսզի մարդիկ կարողանան իրենց հանգիստը «քաղաքակիրթ» պայմաններում վայելել: Որպես կանոն, դա նշանակում է, որ այդ վայրը դրանով վերածվում է աղբանոցի:
«Ամեն անգամ Արմաղան խմբեր տանելիս ողջ ճամփին սարսափով մտածում եմ` Աստված ջան, տեսնես վերջին օրերին Արմաղանի գագաթին հանգստացողներ եղել են, թե ոչ»,- ասում է Բաղիշջանյանը և նշում, որ հանգստացողներն իրենց տարած ողջ աղբը թողնում են բնության գրկում: Այս դեպքում հաջորդ այցելուներն ականատես են լինում աղբանոցի վերածված խառնարանի` պատված քամուց ցաքուցրիվ պոլիէթիլենային տոպրակներով ու մեկանգամյա օգտագործման սպասքով:
Ասում է, որ հարևան համայնքի համայնքապետարանը պարբերաբար տարածքը մաքրում է աղբից, բայց դա էլ չի օգնում, երբ մեկը մաքրում է, իսկ հազարավորները` կեղտոտում:
«Մեր ժողովրդի սիրած առաջին կենացն է` բնությունից անպակաս լինենք, բայց իրենց հետևից թողնում են բնությանն անպիտան իրերի կույտ` աղբ, ու վերադառնում են բնությունից անպակաս լինելու և հաջորդ անգամ նորից այնտեղ գնալու ցանկությամբ»,- ասում է նա:
Բաղիշջանյանի խոսքով` Հայաստանն արկածային տուրիզմի մեծ հնարավորություններ ունի, սակայն աշխարհին այս առումով քիչ է հայտնի, քանի որ չի գովազդվում. «Հայաստան գալիս են հիմնականում տարեցները, որոնք քայլելու քիչ հնարավորություն ունեն, նրանց համար ձի նստելը կամ երկար քայլելը դժվար է: Այստեղից էլ մեր տարածաշրջանի չբացահայտված լինելու պատճառը»:
Իսկ ով էլ դեպքերի բերումով տեղանքում է լինում, առաջին արձագանքը հետևյալն է. «Դուք դրախտում եք ապրում»:
Իր փորձն ամփոփելով` Բաղիշջանյանն ասում է, որ օտարերկրացիներին հատկապես շատ է հետաքրքրում, թե սարերում ինչպես է ապրում հնագույն քաղաքակրթության ներկայացուցյիչ հայ մարդը, ինչպես է մեղր քամում, անասուն պահում, կթում, կաթ զտում, հող մշակում: Ասում է, որ մի քանի տուրիստական ընկերությունների առաջարկել է այս ուղղությամբ աշխատել, բայց ապարդյուն:
Իսկ Մարտունի հիմնականում գալիս են Ֆրանսիայից, Գերմանիայից և Հոլանդիայից, նաև Մեծ Բրիտանիայից և ԱՄՆ-ից: Այս տարի Մարտունիով սկսել են հետաքրքրվել նաև ռուսները:
Բաղիշջանյանն ասում է, որ հատկապես հեծյալ տուրերի մասնակիցների աչքերում վերադառնալու ցանկություն է տեսնում: Ու տարիների ընթացքում պատահել է, որ զբոսաշրջիկները երկրորդ անգամ են Մարտունի եկել: Կրկնայցելուների պնդմամբ` Հայաստանում փոքր տարածքի վրա կտրուկ փոփոխություններն այնքան շատ են, այնքան տեսնելու բան կա, որ անընդհատ ուզում ես նորից վերադառնալ: Բայց Հայաստան գալու ցանկությունը սկսում է աստիճանաբար նվազել, երբ տուրփաթեթի արժեքն են լսում:
Հարցին, թե տարածաշրջանի հուշարձաններից հատկապես որն է հավանում, Բաղիշջանյանը պատասխանում է, որ Մարտունու տարածաշրջանը սիրում է իր ամբողջության մեջ` ձեռակերտ ու անձեռակերտ հուշարձաններով, բնությամբ ու ռելիեֆով. «Սա մեր հոգու քարացած ճիչն է: Մեր բնությունն է մեզ կերտել այնպիսին, ինչպիսին կանք»:
Նա հուսով է, որ իր ջանքերը մի օր արդյունք կունենան, և Մարտունին կդառնա տուրիստական կենտրոն, կգան ոչ միայն օտարերկրացիներ, այլև Հայաստանի բնակիչներ, չէ՞ որ հայրենասիրությունը հենց հայրենաճանաչությունից է սկսվում:

Մարտունիում ազգաբնակչություն-փող հակամարտությունում կարծես թե հաղթող է դուրս գալիս երկրորդը:

Չնայած 250 բնակիչ դիմում-բողոքներ է հղել Մարտունու քաղաքապետին, Գեղարքունիքի մարզպետին, Տարածքային կառավարման նախարարին և Հանրային խորհրդի նախագահին, հարցը դեռ լուծված չէ: Առաջին երեք դիմումները մերժվել են այն պատճառաբանությամբ, թե տվյալ տարածքով որևէ փաստաթղթով ճանապարհ նախատեսված չէ: Իսկ հակառակն ապացուցող փաստաթղթերի մասին թե՛ քաղաքապետարանի, թե՛ մարզպետարանի ներկայացուցիչները միաձայն նշում են` մենք նման փաստաթղթից տեղյակ չենք, նման բան չկա:
Այժմ բնակիչները սպասում են Հանրային խորհրդի արձագանքին: ՀԽ նախագահը մարտունեցիների խնդիրը ներկայացնող նամակ է ուղարկել վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանին: Վարչապետի աշխատակազմից, սակայն, նամակին դեռևս չեն պատասխանել:
Մարտունու բնակիչները խոստացել էին, որ խնդրին դրական լուծում չտալու դեպքում կփակեն Երևան-Մարտունի մայրուղին` իրենց խնդիրը բարձրաձայնելու համար: Սակայն այս ընթացքում ոչ միայն խնդիրը չի լուծվել, այլև ակտիվիստներին առանձին-առանձին ՆԳՆ են հրավիրել, հետները «զրույց ունեցել» և անգամ հեռախոսահամար տվել, որ ճանապարհը փակելու դեպքում իրենց նախապես տեղեկացնեն, որպեսզի «կոորդինացնեն» աշխատանքները: Արդյունքում ամեն մեկը վախեցած իր գործին է անցել`պատճառաբանելով, թե «իբր երբ են ազատ ժամանակ ունենում, որ մի հատ էլ Սևանա լիճ գնան»: Մի քանի ակտիվիստներ են, որ դեռ շարունակում են պայքարը, այն էլ հարց է, թե դեռ ինչքան միայնակ կպայքարեն:
Դեռ մայիսին «Անկախը» գրել էր, որ Մարտունուց դեպի Սևան ազգային պարկ տանող ճանապարհը փակվել է բնակիչների համար: Քաղաքի և Սևան ազգային պարկի միջև ընկած է արտադրական տարածք, որը հիմա նոր սեփականատեր ունի: Նա արտադրական տարածքով անցնող ճանապարհն է փակել, իսկ արդեն հաջորդող գոտում էլ հողը գնած սեփականատերն է ճանապարհը փակել` մեծ ջրանցք փորելով: Սկզբում երկու սեփականատերերն էլ բնակիչներին կտրուկ մերժում էին: Աղմուկ բարձրանալուց հետո ամեն սեփականատեր բնակիչներին մյուսի մոտ է ուղղորդում: Բնակիչների պնդմամբ` արտադրական տարածքի սեփականատեր Արմեն Ղուկասյանը բազմիցս բանավոր ասել է, որ ինքը թույլ կտա` իր տարածքով բնակիչներն անցնեն, եթե կարողանան երկրորդ սեփականատիրոջ հետ լեզու գտնել և ջրանցքի վրայով ճանապարհ բացել: Քաղաքապետարանից էլ պնդում են, որ երկրորդ սեփականատերը` Հրաչիկ Կարապետյանը, բնակիչներին ճանապարհ կտա, եթե առաջինը թողնի իր տարածքով անցնել: Իրականում ոչ մեկն էլ մտադիր չէ ճանապարհ բացել, պարզապես բնակիչների աչքում իրավիճակի մեղավոր ուզում են մյուսին ցույց տալ:
«Անկախը» կապ հաստատեց Արմեն Ղուկասյանի հետ, որը հերքեց, թե երբևէ բնակիչներին խոստացել է ճանապարհ տալ իր տարածքով: «Որտեղով որ իրենք ցանկանում են ճանապարհ անցկացնել, իմ սեփական հողն է: Կարծում եմ` իմ հողի միջով ճանապարհ թողնելը տրամաբանական չէ»,- ասաց նա:
Մեր նկատառմանը, թե ըստ փաստաթղթերի` այդ հատվածով ճանապարհ է անցնում, Ղուկասյանը նշեց, որ ինքն էլ է օրենքից հասկանում ու առքուվաճառքի ժամանակ գլխավոր հատակագծով նայել է և համոզվել, որ տվյալ տարածքով ճանապարհ չի անցնում:
Այս պարագայում խոսքը 2005-ին կազմված գլխավոր հատակագծի մասին է, որտեղ իսկապես ճանապարհ չկա այդ հատվածում ու չէր էլ կարող լինել, քանի որ հենց համայնքապետարանն է վաճառել այդ հողերի մի մասը: Սակայն «Անկախը» ՀՀ ազգային արխիվից վերցրել է 1981-ի Մարտունու շրջկենտրոնի գլխավոր հատակագիծը, որտեղ ոչ միայն ներկայիս վիճելի տարածքով է ճանապարհ անցնում, այլև այլ ճանապարհներ էլ կան, որոնք հիմա փակվել են տարածքների սեփականատերերի ձեռքով:
Բնակիչների` տարածքային կառավարման նախարարություն ուղարկված նամակը հասցեագրվել է Գեղարքունիքի մարզպետարանին և նաև իրենց ուղարկված նույն նամակի հետ քննարկվել Մարտունու քաղաքապետարանի հետ:
Արդյունքում, մարզպետարանից բնակիչներին հետևյալ պատասխանն են տվել. «Ուսումնասիրությունից պարզվել է, որ ինչպես Մարտունի քաղաքատիպ ավանի 1982 թ., այնպես էլ Մարտունի քաղաքի 2005 թ. գլխավոր հատակագծերում Մարտունու նախկին արտադրական բազայի տարածքով դեպի «Սևան» ազգային պարկի տարածք ճանապարհ նախատեսված չի եղել, քանի որ արտադրական բազան մեկ ամբողջություն է»:
«Անկախը» կապ հաստատեց մարզպետարանի ներկայացուցիչների հետ պարզելու` ծանոթ են արդյոք արխիվում առկա փաստաթղթին և ինչու են վերոնշյալ պատասխանը տվել արխիվում առկա նման փաստաթղթի առկայության պարագայում:
Գեղարքունիքի մարզպետարանի աշխատակազմի ղեկավար Սևակ Խլղաթյանն «Անկախի» հետ զրույցում նշեց, որ իրականում այս հարցում մարզպետարանը որևէ իրավասություն չունի. մարդն ունի սեփականության վկայական, որը կարող է չեղյալ համարվել միայն դատարանի կողմից: «Մեր մասնագետները գնացել և ուսումնասիրել են. կադաստրի վկայականից դուրս ոչինչ արված չէ, խախտումներ չկան»,- ասում է Խլղաթյանը` հավելելով, որ ամեն դեպքում մարդկայնորեն ճիշտ կլիներ բնակիչներին ճանապարհից չզրկելը:
Իսկ մարզպետարանի քաղաքաշինության վարչության պետ Դերենիկ Հովհաննիսյանն «Անկախի» հետ զրույցում նշեց, որ տվյալ տարածքով մինչև արտադրական գոտու կառուցումը ճանապարհ եղել է, իսկ կառուցումից հետո էլ մարդիկ տասնամյակներ շարունակ սովորության ուժով անցել-դարձել են այդ ճանապարհով: «Հիմնարկի միջով ճանապարհ չի կարող լինել, ուղղակի հին ճանապարհն է մնացել, մարդկանց թողել են անցուդարձ անել»,- ասում է նա:
Հովհաննիսյանն ասում է, որ ինքը 1982 թ. գլխավոր հատակագծի հեղինակներից մեկն է, և առնվազն այդ ժամանակից սկսած` հատակագծում վիճելի տարածքով ճանապարհ չի անցնում: Խոսելով արխիվից վերցրած փաստաթղթի մասին` ասում է, որ նման բան չի կարող լինել:
Իսկ Մարտունու փոխքաղաքապետ Արամ Կարապետյանն «Անկախի» հետ զրույցում ասաց, որ խնդրում առաջընթաց չկա: Նրա խոսքով` բնակիչների մուտքն ազգային պարկ որևէ մեկը չի փակել, նրանք կարող են մեքենաների համար թողնված ճանապարհով ազգային պարկ մտնել և լիճ հասնել (նշենք, որ մեքենայի համար նախատեսված երկու ճանապարհներն էլ բավականին հեռու են Մարտունու 5-րդ և 6-րդ թաղամասերից, և բնակիչները սովորականից բազմակի երկար ճանապարհ պետք է անցնեն լիճ հասնելու համար):
Կարապետյանի խոսքով` քաղաքապետարանը, չխախտելով մարդկանց սեփականության իրավունքը, փորձում է արտադրական տարածքի հետևով ոտքի ճանապարհ` նեղ արահետ բացել, որտեղով մարդիկ կկարողանան ազգային պարկ մտնել և Սևանա լիճ հասնել: Ժամկետ նշելու բազմաթիվ պնդումներից հետո Կարապետյանն ասաց, որ մեկ ամսից ճանապարհը բաց կլինի: Իսկ թե որքանով է ասվածը համապատասխանում իրականությանը, պարզ կդառնա ընդամենը 30 օրից:

Մարտունի քաղաքի բնակիչներն այս գարնանը տհաճ անակնկալի են դեմ առել. պարզվում է, որ մարտունեցիների մուտքը Սևան ազգային պարկ այսուհետ արգելված է: Սա սեփականատիրոջ որոշումն է, որը, ի թիվս այլ հողատարածքների, չգիտես ինչպես, գնել է նաև դեպի ազգային պարկ տանող ճանապարհը: Եվ որպեսզի իսկապես արգելի քաղաքացիների մուտքն ազգային պարկ իր տարածքով, նոր սեփականատերը ճանապարհին քարեր է լցրել և ջրանցք է փորել, ըստ բնակիչների` մոտ 5 մ լայնությամբ և 3 մ խորությամբ: Ջրանցքը բնակիչների գլխին կրկնակի պատուհաս է դարձել. ոչ միայն դեպի անտառ և լիճ տանող ճանապարհն է իսպառ փակվել, այլև հարևանությամբ բնակվող բնակիչների ջրհորներում և արտեզյան հորերում ջրի մակարդակն է իջել:

Մարտունի քաղաքի 250-ից ավել բնակիչներ հավաքվել ու նամակ են հղել քաղաքապետին` խնդրելով պարզել, թե որքանով է օրինական տարածքում նման ջրատար փորելը և օրենքի սահմաններո՞ւմ է արդյոք այդ հողերի վարձակալության պայմանագիրը:
«Հարգելի՛ պարոն Հարությունյան, Մարտունի քաղաքի 5-րդ և 6-րդ թաղամասերի բնակիչները տասնյակ տարիներ Մարտունու «Օդանավակայան» կոչվող տարածքից մինչև Պահածոների գործարան հասնող տարածքով ունեցել են բազմաթիվ մուտքեր դեպի անտառ և Սևանա լիճ։ Տարիների ընթացքում սեփականաշնորհվող և վարձակալվող տարածքներում աստիճանաբար փակվեցին մուտքերը դեպի անտառ։ Մենք բավարարվել ենք մնացած միակ ճանապարհով, որը երթևեկելի էր և՛ հետիոտնի, և՛ մեքենայի համար։ Այդ ճանապարհն օգտագործվում է ինչպես հանգստի, այնպես էլ գյուղատնտեսական նպատակներով՝ անտառից խոտի և ցախի տեղափոխման համար: …Հավելենք նաև, որ կանալը փորելուց հետո շրջակա տարածքի ջրհորները ջրազրվել են, և վտանգվում է ամռանը մեր հողատարածքների ոռոգումը։ Արտակարգ իրավիճակների դեպքում, օրինակ` հրդեհի, անտառի տվյալ հատված մեքենաների և մարդկանց մուտքն անհնար է»,- նշված է նամակում։

Բնակիչները պատրաստ են անգամ բողոքի ցույցի դուրս գալ: Նրանք սպասում են քաղաքապետարանի արձագանքին մինչ բողոքի ակցիաները սկսելը:

«Անկախի» հետ զրույցում Մարտունու փոխքաղաքապետ Արամ Կարապետյանը նշեց, որ ամեն ինչ արված է օրենքի սահմաններում. «Մարդն իր տարածքը չորացնելու համար կանալ է փորել, որի համար մեզանից թույլտվություն ստանալու կարիք չունի»:
Կարապետյանն ասում է, որ ճամփեզրի ու Սևան ազգային պարկի միջև ընկած արտադրական տարածքները խորհրդային միության փլուզումից հետո սեփականաշնորհվել են և բազմիցս վերավաճառվել: Դրա հետ քաղաքապետարանը որևէ կապ չունի: Իսկ արտադրական տարածքին հաջորդող հատվածում, ըստ Կարապետյանի, տվյալ սեփականատերը 99 տարով ազգային պարկից 25 հա վարձակալած հողատարածք ունի: 2010-ից հետո, երբ այդ հողերը համայնքային հաշվեկշռին են անցել, քաղաքապետարանը այդ հատվածից նույն սեփականատիրոջն ուղիղ վաճառքով 5 հա է վաճառել: «Ճանապարհի մասը, որքան գիտեմ, այդ 5 հեկտարի մեջ չի մտնում, բայց դա էլի իրենն է: Դեմն էլ իր սեփական շենքերն են արդեն, որի հետ քաղաքապետարանն ընդհանրապես կապ չունի»:

Կարապետյանը պնդում է, որ քարտեզով նշված տարածքում ճանապարհ չկա նախատեսված: «Բոլոր քարտեզներով ուսումնասիրություններ ենք կատարել, իրենցից բոլորից պահանջել ենք սեփականության վկայականները, Սովետական Միության ժամանակներից այդտեղ եղել է արտադրական տարածք և ճանապարհը, որը հիմա բնակիչները շեշտում են, եղել է արտադրական տարածքների համար»,- ասում է Կարապետյանը:
Սակայն անգամ այս պարագայում անհասկանալի է, թե ինչպես է մի քանի արտադրական ընկերությունների` նախկին պանելի գործարանին, բետոնի գործարանին և կահույքի արտադրամասին սպասարկող տարածքը հայտնվել մեկ սեփականատիրոջ կադաստրային վկայականում` փաստի առաջ կանգնեցնելով նաև մյուս երկու արտադրամասերի սեփականատերերին:

Չնայած Կարապետյանի հավաստիացումներին, թե քարտեզով տվյալ հատվածում ճանապարհ նախատեսված չէ, բնակիչները հակառակն են պնդում:
«Նոր քարտեզով են նայում, որն իրենք են գծել, ինչ ուզեցել են, ներառել են, ինչը չէ` բաց են թողել: Թող 20 տարի առաջվա քարտեզները նայեն: Վստահաբար հին քարտեզներում ճանապարհ կա նախատեսված այս հատվածում»,- ասում են նրանք:

Կարապետյանը նշում է, որ քարտեզով դեպի լիճ տանող երկու ճանապարհ կա` Ներքին Գետաշենից դեպի Մարտունի` ավտոկայան չհասած տարածքով և Մարտունուց դեպի Վաղաշեն, այսպես կոչված` շրջկոպի տարածքով: Այս ճանապարհները, սակայն, հեռու են և ամենօրյա օգտագործման համար պիտանի չեն, քանի որ կրկնակի ու անգամ եռակի երկարացնում են բնակչի ճանապարհը դեպի անտառ:

Կարապետյանն ասում է, որ իրենք ցանկանում են օգնել բնակիչներին` հասկանալով նրանց դժգոհությունը: Այդ նպատակով չափագրումներ են իրականացրել` հուսալով, որ ինչ-որ բան չի համապատասխանի կադաստրային վկայականին, բայց ապարդյուն: Ներկա սեփականատերը քաղաքապետարանում հայտարարել է, որ դա իր սեփականությունն է, որի համար գումար է վճարել, ուստի չի պատրաստվում զիջել ու բնակիչներին ճանապարհ տալ:
«Նախկին սեփականատիրոջն ենք կանչել, բացատրել, որ սխալ վաճառք է իրականացրել»,- ասում է Կարապետյանը:

«Անկախը» փորձեց նաև պարզաբանում ստանալ Սևան ազգային պարկից:
«Քաղաքապետարանի տարածքում է դա, մեր տարածքում չէ: Եթե բնակիչները բողոք ունեն, թող քաղաքապետարանից քարտեզը վերցնեն, եթե քարտեզով ճանապարհ կա ուրեմն կբացվի: Բայց դա հաստատ մասնավոր մարդու տարածքով է անցնում դեպի ազգային պարկ»,- ասաց Սևան ազգային պարկի Վարդենիկի մասնաճյուղի տնօրեն Աշոտ Հակոբյանը:
Նրա խոսքով` եթե բնակիչներն արտադրական տարածքների սեփականատերերի հետ համաձայնության գան ճանապարհի առումով` Սևան ազգային պարկի հետ որևէ խնդիր չի լինի, ազատ կկարողանան մուտք գործել անտառ:

Իսկ կանալի օրինականության հարցը փորձեցինք պարզել բնապահպանության նախարարությունից: Այստեղից մեզ ուղղորդեցին Ջրային ռեսուրսների կառավարման գործակալություն, որտեղից պնդեցին, որ կանալներն իրենց իրավասությունից դուրս են և առաջարկեցին դիմել Ջրային տնտեսության պետական կոմիտե: Այստեղ էլ պատասխանեցին, որ իրենք միայն ոռոգման ջրի հարցով են զբաղվում, հետևաբար նշված կանալն իրենց իրավասությունից դուրս է և էլի ուղղորդեցին բնապահպանության նախարարություն: Այստեղ նորից պնդեցին, որ արտեզյան հորերի ու ջրհորների համար է ջրօգտագործման թույլտվություն հարկավոր, իսկ կանալի համար` ոչ, եթե անգամ դրա պատճառով առուներն ու ջրհորներն են ցամաքում: Նախարարությունից նշեցին, որ կանալով և դրա հետևանքներով պետք է զբաղվի համայնքապետարանը:

Հ.Գ.
«Անկախը» հետամուտ կլինի խնդրի հանգուցալուծմանը և առաջիկայում այլ հրապարակումներ ևս կներկայացնի այս թեմայով:

Մայիսի 1-ին, ժամը 14.00-ին, ոստիկանության Մարտունու քննչական բաժանմունքից Մարտունու բաժնում գրություն է ստացվել, որ նույն օրը, ժամը 10.00-ի սահմաններում, ՌԴ քաղաքացի, 1969 թ. ծնված Կամո Ս.-ն (հոգեկան հիվանդ) իր ազգականի 2 տարեկան որդուն գրկելով` կանգնել է Ծովասար գյուղում գտնվող ձորի եզրին և ձեռքին եղած դանակը երեխայի պարանոցին մոտեցնելով` սպառնացել, որ իրեն մոտենալու դեպքում երեխային կսպանի և կնետի ձորը:

Կամո Ս.-ի գործողությունները կանխվել են ոստիկանության ծառայողների կողմից:
Դանակն առգրավված է:
Նշանակվել է փորձաքննություն:

Կամո Ս.-ն բերման է ենթարկվել բաժին` հոգեբուժական հիմնարկ տեղափոխվելու համար:
Կատարվում է նախաքննություն:

Անկախ

Մարտի 29-ին, ժամը 21.30-ին, ոստիկանության Մարտունու բաժին է դիմել Մարտունու թիվ 1 հիմնական դպրոցի տնօրենը. նույն օրը, ժամը 18.00-ի սահմաններում, դպրոցի պատուհանի ապակին կոտրելով` մտել են դպրոցի տարածք, կոտրել հաշվապահի աշխատասենյակի դուռը, որը ծառայում է նաև որպես բուժկետ, հրկիզել սենյակի հաշվապահական արխիվը, պահարանը, աթոռը, կինոցուցադրության համար նախատեսված էկրանը և գողացել դեղորայք` պատճառելով 800.000 դրամի նյութական վնաս:
Ձեռնարկված օպերատիվ հետախուզական միջոցառումների շնորհիվ` նույն օրը, ժամը 22.00-ին, Զոլաքար գյուղից բերման է ենթարկվել 1976 թ. ծնված Միսակ Ս.-ն, որը խոստովանել է հանցանքը:
Միսակ Ս.-ն ձերբակալված է:
Կատարվում է նախաքննություն:

Անկախ