Դու չկաս արդեն աշխարհում այս մեծ,

Բայց զուր է մահը քեզ ինձնից խլում,

   Մայր, ես կրում եմ քեզ հիմա իմ մեջ,

Ինչպես դու էիր ինձ քո մեջ կրում…

 Մորիս Քարեմ

 Քառասուն տարի է արդեն, ինչ մայրս` Քնարիկ Վախթանգի Մելիքսեթյանը, որ հպարտությամբ էր կրում հորս ազգանունը, չկա այս մեծ աշխարհում: Իսկ ապրածը բազում հոգսերով ու դառնություներով լի 43 տարիներ էին ընդամենը, նաև համառության, կամքի դռսևորման, ծնողական սիրո ու մայրական հոգածության, նվիրումի օրինակելի տարիներ:

Շատ անգամ եմ հիշել կորստի առիթով հորեղբորս խոսքը մորս մասին. «Նա էլ մի ղուշ էր, որ իջավ մեր օջախին ու թռավ գնաց»:

Բոլորի պես մայրս էլ ուներ իր համոզմունքները: Ընդգծված առաքելությունը, որ մնացել է մերձավորների ու ճանաչողների հուշերում, նվիրումն էր օջախին, աշխատանքին ու ինքնամոռաց ծառայելը շրջապատին:

Մայրս հարգում էր ուսումը, գիրը, գրականությունը: Չգիտես ինչու, որոշել էր, որ ես ինժեներ եմ դառնալու: Սովորաբար չէր երգում (բնատուր շատ շնորհքներ ուներ, բայց այդ մեկը չուներ, կամ էլ գուցե ճակատագիրը երգելու տրամադրություն չէր թողնում), բայց այդ ժամանակ շատ տարածված «Ինժեներ բալա» երգի տողերը հաճախ էր արտասանում: Մորս այս ցանկությունը ես չկատարեցի, բայց ոչ նրա համար, որ դա չէր իմ ճանապարհը, այլ ուզեցի գնալ հենց նրա կիսատ թողած ճանապարհով: Նա ժամանակին ընդունվել էր մանկավարժական ինստիտուտ ու կիսատ թողել ընտանիքի ու նաև առողջական խնդիրների պատճառով:

Մանկավարժության մեջ իմ վարած նաև ունկնդրած ամեն մի դաս մորս տված «դասերն» էր հիշեցնում: Գերիշխում էր համոզման ու նվիրումի մեթոդը:

Հավերժ պարտք մնալով քեզ, մայր, շնորհակալ եմ իմ կյանքն իմաստավորելու, դասեր տալու համար: «Ուրիշի գործ չկա»,- սիրում էիր կրկնել: Հավատա մայր, որ դա ինձ համար ևս համոզմունք է:

Շատ բան տվեց աշխարհին մայրս, վայելքներ գրեթե չտեսավ: Հայրս դեռ կենդանի էր, երբ կիսակառույց մեր գյուղական տանը Վարդավառի առիթով մորթված ուլի  մսին մորաքույրս աղի փոխարեն շաքարավազ էր խառնել, ծիծաղը չէր դադարում: Մորս շատ ուրախ այդ օրն եմ տեսել ու մեկ էլ իմ և քրոջս օրագրերը թերթելիս, նաև ծնողական ժողովների օրերին:

Ինը տարի խնամել է հիվանդ հորս, հետո առանց նրա տասը տարի միայնակ իր հոգնած ուսերին առել մեր հոգսը: Երբ նայում էր հորս լուսանկարին, ու աչքերը սկսում էին թրջվել, մի պատրվակով առանձնանում էր մեզնից:

Հիմա ներողություն եմ ուզում խնդրել մորս, թող լինի ուշացած, թող լինի հիշատակի խոսք ու զղջում, բայց կոկորդս կչորանա, եթե չասեմ: Մորս միշտ ասում էի, որ հորս եմ շատ սիրում: Այդ անիմաստ հարցի իմ հստակ ու նույնքան անիմաստ պատասխանը այսօր էլ ճնշում է հոգիս: Ես կրկնակի եմ շնորհակալ ճարտարապետության դոկտոր, իմ համագյուղացի Գառնիկ Շախկյանին, որ շնողեցիներին նվիրված կենսագրական հանրագիտարանում հայրիկիս հետ նաև մորս  նկարն է ներկայացրել ու նրան, որպես հարգանքի տուրք, պարուրել իր չտեսած թոռնիկներով: Իմ Աղասին այնպես լիաթոք է ասում` «Քնարիկ տատիս արևը», որ ինձ թվում է, ահա դուռը կբացվի և տատ ու թոռ կգրկախառնվեն:

Ինչո՞ւ քեզ չխնայեցիր, մայր, նաև դրա համար: Առավոտյան դաշտ էիր գնում աշխատանքի, երեկոյան գալիս, ուսից գցում խոտի խուրձն ու տարվում ընտանեկան հոգսերով` այգի, բակ, անասուն… Ծխախոտագործ էր մայրս, այգեգործ, խոհարար, մի բառով` հրաշագործ: Ավարտել էր Օձունի գյուղատնտեսական տեխնիկումը, բայց չինովնիկ չէր ու չէր էլ ուզում դառնալ: Նրան նկատում էին, գնահատում: Գյուղական խորհրդի, շրջխորհրդի պատգամավոր էր, օղակավար…

Դեպքից դեպք ասում էր` հոգնել եմ: Ուզում էին օգնել, գյուղխորհրդի նախագահ էր լինելու: Տրտնջում էր, հրաժարվում, բայց համոզել էին կարծես:

Ես չեմ սիրում ոչ մի ընտրություն, քանզի մորիցս հավերժ բաժանումը ընտրական օրվա հետ է կապված: Նախախնամությունը մորս մեզնից խլեց Պարույր Սևակի մահվան օրը: 1971-ի այդ օրը նրա այգում տապալվեց հսկա ծիրանենին, իսկ 1973-ին երկփեղկվեց իմ սիրտը: Ու այդ օրից հոգիս շշնջում, մեկ-մեկ էլ հրաբխի նման ժաթքում է:

…Աստվածային էր օրհնանքը նրա,

Որ զգացել եմ ես ինձ վրա,

Իմ ամեն գործում, իմ ամեն քայլում

Մորս ուղեկից հայացքն է փայլում:

…Դու նախանձ չունեիր մայր ու դրա սաղմն անգամ իմ մեջ չկա, բայց բարի նախանձով եմ նայում նրանց, ովքեր հարազատ գյուղ ու հայրական տուն են գնում` մոր մերած մածունը կտրելու կամ տնական հավի ձվածեղը համտեսելու, կամ էլ  պարզապես բարի լույս ասելու նրան, ով արդեն արժանացել է հարևանների աչքալուսանքին:

Տոն չէր քեզ համար մարտի 8-ը, մայր, կապված հորս կորստյան սև օրվա հետ, իսկ ապրիլի 7-ն այն ժամանակ չէր նշվում: Հիմա թույլ տուր շնորհավորել բոլոր մայրերին ու նաև այդպես փարատել կարոտս…

Վաղարշակ ՂՈՐԽՄԱԶՅԱՆ

«Փակ շուկայի սեփականատիրոջ դեմ կարող են հայց ներկայացնել բոլոր այն հասարակական կազմակերպությունները, որոնց կանոնադրության մեջ ամրագրված է պատմա-մշակութային արժեքների պահպանության հարցը»,- ասում է բնապահպան, «Ազատագրենք հուշարձանն օլիգարխից» հասարակական շարժման նախաձեռնող խմբի անդամ Կարինե Դանիելյանը:

Նրա համար ամենաանհեթեթն այս ամենի մեջ այն է, որ մշակույթի նախարարությունը, Երևանի քաղաքապետարանը բազմիցս արգելել են շինարարությունը` այն համարելով ոչ օրինական, ապամոնտաժման որոշում են կայացրել և այլն, բայց շինարարությունը շարունակվում է: «Եթե լիազոր մարմինը համաձայն չէ, քաղաքապետարանը համաձայն չէ, ուրեմն պետք է որ նույն ոստիկանությունը գար և դադարեցներ շինարարությունը, հետո ապամոնտաժվեր, բայց հակառակն է տեղի ունենում»,- նկատում է նա:

Կան լուսանկարներ, որոնք փաստում են, որ դա այլևս այն շուկան չէ, դա «սիթի» է. երկրորդ հարկ է ստեղծվել, կամարների մի մասը վերացել է, չկա ջրավազանը, որտեղ ոսկե ձկնիկներ էին լողում, մի խոսքով, ըստ Դանիելյանի, ստանդարտ սուպերմարկետ է դարձել. «Մենք կորցրեցինք մեր պատմա-մշակութային հուշարձանը, որը սովետական, նաև միջազգային  մրցանակներ էր ստացել»:

Կարինե Դանիելյանին ամենից շատ ցավ է պատճառում այն, որ իրար դիմաց գտնվող երկու պատմա-մշակութային հուշարձանները` Ծածկած շուկան և Կապույտ մզկիթը, պիտի ներկայցվեին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկվելու, և որքան ինքն է տեղյակ, մզկիթի գործընթացը շատ դրական ընթացքի մեջ է, իսկ Ծածկած շուկայինը` ոչ:

«Մենք մեր ձեռքով քանդեցինք մեր պատմությունը, սա ուղղակի խայտառակ երևույթ է»:

Բնապահպանին ցավ է պատճառել նաև Սամվել Ալեքսանյանի շահերը ներկայացնող մի խումբ կանանց պահվածքը և այն տեսարանը, երբ շուկայի մոտ հավաքված այդ կանայք սկսել են բղավել, որ իրենց պետք չեն այդ կամարները. «Կամարս ո՞րն ա, ի՞նչ պատմա-մշակութային արժեք, մեզ աշխատանք է պետք, ստեղ կռիսանոց էր, ինքը (Սամվել Ալեքսանյանը) մաքրեց…»:

«Ես հասկանում եմ, չեմ ուզում մեղադրել, մարդիկ այդ վիճակին չպիտի հասնեին, որ լրիվ մոռանային իրենց արժանապատվությունը, ազգի արժանապատվությունը»,- ասում է նա:

Իսկ երբ հաջորդ օրն այդտեղով անցել է, զարմացած է մնացել Սամվել Ալեքսանյանի կողմից ստեղծած այն հզոր բանակից, որը մի գիշերվա մեջ հասցրել էր հսկա պաստառներ պատրաստել և հայտնվել շուկայի մոտ. «Անգամ նոյեմբերի 7-ին` խորհրդային տարիներին, նման պաստառներ

մարդիկ չէին տանում,- ասում է նա,-պաստառներ, որոնց վրա գրված էր, թե ի՜նչ բարերարի հետ մենք գործ ունենք, ի՜նչ լավ գործ է նա արել, մարդկանց աշխատանքով է ապահովել և այլն և այլն: Ամո՛թ է, շա՛տ ամոթ, որ մենք իջել ենք այս մակարդակի: Մենք այլևս այն ազգը չենք, որ 88-ին մեր արժանապատվության համար կանգնած էինք հրապարակում`մոռանալով մեր հացի խնդիրը»:

Ինչ վերաբերում է «կռիսանոցը մաքրելու և տարածքը բարեկարգելու» հակադարձ հիմնավորումներին, ապա Կարինե Դանիելյանը նկատում է, որ դա մարտավարություն է, որը կիրառվում է նաև կանաչ տարածքները կառուցապատելու դեպքում. «Երբ որ աչք են դնում տվյալ կանաչ գոտու վրա, որ պիտի կառուցապատեն, առաջին փուլում ջուրն են կտրում, որ չորանա, հետո աղբը չեն հավաքում, բերում, նույնիսկ իրենք են աղբ լցնում, իբր աղբանոց է, հետո ասում են` էկոլոգներ, էս աղբանոցի, էս կռիսանոցի համա՞ր եք պայքարում: Հիմա նույն պատմությունն էստեղ է»:

Բնապահպանին շատ է զարմացրել վերջերս Երևանի նախկին գլխավոր ճարտարապետ Նարեկ Սարգսյանի հայտարարությունը, թե ինքն էլ է տխրած: Մինչ այդ բուռն դեպքերը Երևանի քաղաքապետարանի էկոլոգիական հանձնաժողովը ճարտարապետական հանձնաժողովի ճարտարապետների հետ միասին հանդիպել է Տարոն Մարգարյանի հետ, որտեղ կրկին բարձրացվել է Ծածկած շուկայի հարցը: Կարինե Դանիելյանի խոսքով` քաղաքապետն ընդունել է, որ սխալ է տեղի ունեցել:

Այնուամենայնիվ, սխալն ընդունելով հանդերձ, որևէ բան չի փոխվել, ինչն էլ, ըստ Դանիելյանի, ամենագլխավոր խնդիրն է: «Եթե ամենաթողությունը մեր կյանքի հիմնական սկզբունքն է, ուրեմն մենք բոլոր ոլորտներում նույն վիճակին պիտի հանդիպենք, և գնալով վիճակն ավելի պիտի վատանա: Սա հանգույց է, որ պե՛տք է լուծվի»:

Իսկ լուծումը, ըստ նրա, քաղաքական կամքի խնդիր է: Սական դրանից էլ առանձնապես մեծ հույսեր չունենալով` Կարինե Դանիելյանն անիրական լավատեսությամբ հույս է հայտնում, որ միգուցե «մարդկանց կողմից ընտրված» պատգամավոր Սամվել Ալեքսանյանը բարի կամք կդրսևորի և կասի. «Հա՛յ ժողովուրդ, ես վերադարձնում եմ քեզ քո պատմա-մշակութային արժեքը»:

Սեպտեմբերի 5-ին, ժամը 02.55-ին տեղեկատվություն է ստացվել, որ Ուրցաձոր գյուղում այրվում է տուն և անասնագոմ:
Դեպքի վայր է մեկնել երկու մարտական հաշվարկ:
Պարզվել է, որ հրդեհը բռնկվել է գյուղի Զ. Անդրանիկի փողոցի թիվ 17 և 19 տների բակերում:
Հրդեհը մեկուսացվել է ժամը 03.58-ին, մարվել՝ 07.09-ին:
Այրվել են Ա. Ս.-ին պատկանող թիվ 17 տան բակում գտնվող անասնագոմի տանիքը (75 քմ), ներսում պահեստավորված 140 հակ անասնակեր և կից տան տանիքը` մասնակի (10 քմ) ու Գ.Ղ.-ին պատկանող թիվ 19 տան բակում գտնվող անասնագոմի տանիքը (70 քմ), ներսում պահեստավորված 130 հակ անասնակեր:

Սեպտեմբերի 5-ին, ժամը 06.02-ին ԱԻՆ-ում տեղեկատվություն է ստացվել, որ Աղավնաձոր գյուղի մոտակայքում տեղի է ունեցել ՃՏՊ, կան տուժածներ. անհրաժեշտ է շտապօգնություն:
Դեռևս չբացահայտված հանգամանքներում Հրազդան-Հանքավան ավտոճանապարհի 17-րդ կմ-ում «Ֆորդ Տրանզիտ» մակնիշի 31 SL 022 պետհամարանիշի ավտոմեքենան դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի հատվածից և շրջվել:
Տեղի ուժերով ավտոմեքենայից դուրս են բերվել քաղաքացիներ` 1957 թ. ծնված Ժ. Բ.-ն և Վ. Մ.-ն, ովքեր տեղափոխվել են Հրազդան քաղաքի բժշկական կենտրոն:
Ըստ բժիշկների` Ժ. Բ.-ի առողջական վիճակը բավարար է, իսկ Վ. Մ.-ինը` ծանր:

Սեպտեմբերի 4-ին ՀՀ ԱԻՆ Ճգնաժամային կառավարման կենտրոնում ահազանգեր են ստացվել հանրապետության տարբեր խոտածածկ տարածքներում բռնկված հրդեհների վերաբերյալ:

Մասնավորապես` Գեղարքունիքի մարզի Գետափնյա փողոցի թիվ 2 հասցեում այրվել է 700 քմ խոտածածկ տարածք, Արարատի մարզի Հովտաշեն գյուղի Պարույր Սևակ փողոցի թիվ 17 տան բակում` 200 հակ անասնակեր, Կոտայքի մարզի Բարեկամության փողոցի թիվ 4 հասցեում՝ չգործող մանկապարտեզի մոտակայքում` 300 քմ խոտածածկ տարածք, ջերմա­հար­վել՝ 9 ծառ, Ֆանտան գյուղի «Ավազան» կոչվող հանդամասում` մոտ 1,5 հա, Մայակովսկի գյուղի գերեզմանատան մոտակայքում` 1500 քմ բուսածածկ տարածք, Գորիս-Շինուհայր ավտոճանապարհի 16-րդ կմ-ի մոտակայքումայրվել է 20 հա ցորենի հնձած արտ, Երևան-Սևան ավտոճանապարհի 16-րդ կմ-ում` 3000 քմ խոտածածկ տարածք և 3 ծառի փչակ, ջերմահարվել 7 ծառ, Նորագյուղ թաղամասի «Հանրապետա­կան մանկական վերականգնողական կենտրոնի» մոտակայքում` 6000 քմ բուսածածկ տարածք:
Բոլոր հրդեհները հրշեջ-փրկարարները մեկուսացրել են և մարել:

Սեպտեմբերի 4-ին, ժամը 08.31-ին ահազանգ է ստացվել, որ Պռոշյան փողոցի թիվ 21 հասցեում՝ «Նաիրի» ԲԿ-ում,  ծուխ է նկատվում:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրդեհը մեկուսացվել է ժամը 08.43-ին, մարվել՝ 08.45-ին:
«Նաիրի» ԲԿ-ի վարչական շենքի նկուղային հարկում այրվել են գրքեր (մոտ 4 քմ):

Վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարությունում մասնակցել է Արտակարգ իրավիճակների աշխատողի օրվան նվիրված հանդիսավոր նիստին:

ՀՀ կառավարության և անձամբ իր անունից շնորհավորելով ԱԻՆ աշխատողներին տոնական օրվա կապակցությամբ՝ Տիգրան Սարգսյանը նշել է. «Տարիների ընթացքում մեր հասարակության մեջ ամրապնդվել է այն գաղափարը, որ արտակարգ իրավիճակների նախարարության կողմից մատուցվող ծառայությունների որակը բարձրացել է, և այս ինստիտուտը ՀՀ-ում կայացել է: Դրա հիմնական ազդակը մեր քաղաքացիները ստանում են ձեր ամենօրյա աշխատանքի շնորհիվ: Տասնյակ հազարավոր զանգերը, դիմումները՝ օգնություն ստանալու համար, չեն մնում անպատասխան: Եվ տարեցտարի բարելավելով ծառայությունների որակն ու մակարդակը՝ դուք կարողանում եք բարձրացնել ՀՀ քաղաքացիների վստահությունը ձեր նկատմամբ: Սա ամենակարևոր արդյունքն է, որը մենք ունենք»:
Վարչապետի խոսքով՝ էապես ավելացել են նաև այն ոլորտները, որտեղ ԱԻՆ-ն աշխատում է: Նախարարության գործունեությունը դարձել է բազմաբովանդակ, իսկ ԱԻՆ-ի աշխատակիցները հետզհետե ձեռք են բերում նոր գիտելիքներ ու հմտություններ, մատուցում նոր ծառայություններ:
Տիգրան Սարգսյանը նշել է, որ մեծ ուշադրություն է դարձվում նաև ժամանակակից մեթոդների ներդրմանն ու կիրառմանը, ինչին էլ ուղղված է ԱԻՆ-ի միջազգային համագործակցությունը: «Տեսնում ենք, որ շնորհիվ ձեր աշխատանքի՝ բարձրանում է նաև Հայաստանի միջազգային հեղինակությունը, որովհետև դուք ցույց եք տալիս ողջ աշխարհին, որ ՀՀ-ն ևս կարող է մասնակցել տարբեր կետերում տեղի ունեցող աղետների հետևանքների վերացմանը: Այդ առումով, մենք դարձել ենք միջազգային հանրության անբաժանելի մասը»,– ասել է կառավարության ղեկավարը:
Վարչապետը որպես առաջնահերթություն կարևորել է հատկապես կանխարգելիչ միջոցառումների իրականացումը, որպեսզի արտակարգ իրավիճակների պարագայում վնասները հասցվեն նվազագույնի: Այդ տեսակետից, վարչապետի խոսքով, նախարարության ծրագրերն ուղղված են առաջին հերթին ինտելեկտուալ, գիտական կարողությունների բարձրացմանը. ավելացվում են նաև գիտահետազոտական աշխատանքների ծավալները: Տիգրան Սարգսյանը նշել է, որ նախարարությունը կարողացել է համախմբել մեր երկրի գիտնականներին՝ իր առջև ծառացած խնդիրների լուծման նպատակով: Վարչապետի խոսքով՝ այդ ամենը հույս է ներշնչում, որ ապագայում էլ ԱԻՆ-ը կգտնվի բարձր մակարդակի վրա:
ՀՀ նախագահի հրամանագրով ՀՀ ԱԻՆ փրկարար ծառայության տնօրենի տեղակալ, փրկարարական ծառայության գնդապետ Նիկոլայ Գրիգորյանին շնորհվել է փրկարարական ծառայության գեներալ-մայորի կոչում: Կոչման վկայականը Ն. Գրիգորյանին հանձնել է վարչապետ Սարգսյանը:
Արտակարգ իրավիճակների աշխատողի օրվա կապակցությամբ ՀՀ նախագահի հրամանագրով ԱԻՆ մի քանի աշխատակիցների վարչապետը պարգևատրել է Անանիա Շիրակացու մեդալով:
Գերատեսչության մի խումբ ներկայացուցիչներ պարգևատրվել են նաև ՀՀ վարչապետի հուշամեդալով, խրախուսվել շնորհակալագրերով և հուշանվերներով:
Այնուհետև ՀՀ վարչապետի մասնակցությամբ բացվել է Արտակարգ իրավիճակների աշխատողի հուշարձանը: