Հունիսի 30-ին, ժամը 11.22-ին տեղեկություն է ստացվել, որ Տավուշի մարզի Իջևան քաղաքի Երևանյան փողոցի մոտակայքում քաղաքացին շինարարական աշխատանքներ կատարելիս ընկել է Աղստև գետը. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Մինչ հրշեջ-փրկարարների կանչի վայր հասնելը՝ քաղաքացի Ա. Խաչատրյանն ինքնուրույն դուրս է եկել գետից և դիմել Իջևան քաղաքի բժշկական կենտրոն, որտեղ ստանալով համապատասխան բուժօգնություն` դուրս է գրվել:
***
Հրշեջ-փրկարարները Բերդ քաղաքում օձ են հայտնաբերել
Հունիսի 30-ին, ժամը 08.57-ին տեղեկություն է ստացվել, որ Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքի Ս. Դավթի փողոցի թիվ 20 տան բակում օձ է նկատվում, որին որսալու համար անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել Բերդ քաղաքի հրշեջ-փրկարարական ջոկատի օպերատիվ խումբը:
Հրշեջ-փրկարարները տան բակից հայտնաբերել են օձը և տեղափոխել անվտանգ տարածք:
Բաբաջանյան փողոցում օձ է հայտնաբերվել
Հունիսի 30-ին, ժամը 10.39-ին տեղեկություն է ստացվել, որ Երևանի Բաբաջանյան փողոցի թիվ 30 տան մոտակայքում օձ է նկատվել, որին որսալու համար անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել հատուկ փրկարարական ջոկատի հերթապահ խումբը:
Փրկարարները հայտնաբերել են օձը և տեղափոխել անվտանգ տարածք:
Ջրվեժի ամառանոցների տարածքում օձ է հայտնաբերվել
Հունիսի 30-ին, ժամը 15.57-ին ահազանգ է ստացվել, որ Կոտայքի մարզի Ջրվեժի ամառանոցների 3-րդ տարածքի թիվ 9/6 տան բակում օձ է նկատվել, որին որսալու համար անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարարները հայտնաբերել են օձը (գյուրզա) և տեղափոխել անվտանգ տարածք:
***
Փրկարարները տեղափոխել են օձը անվտանգ վայր
Հունիսի 30-ին, ժամը 15.30-ին ահազանգ է ստացվել, որ Արարատի մարզի Արտաշատ քաղաքիԱղայան փողոցի թիվ 6 տան բակում օձ է նկատվել, որին որսալու համար անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել Արտաշատ քաղաքի հրշեջ-փրկարարական ջոկատի օպերատիվ խումբը:
Հրշեջ-փրկարարները հայտնաբերել են օձը և տեղափոխել անվտանգ տարածք:
Հունիսի 30-ին, ժամը 09.12-ին ահազանգ է ստացվել, որ Արարատի մարզի Տիգրանաշեն գյուղի ոլորաններում ավտոմեքենան շրջվել է ձորը, կան տուժածներ. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ և Արարատ քաղաքի հրշեջ-փրկարարական ջոկատի օպերատիվ խումբը:
Դեռևս չբացահայտված հանգամանքներում Երևան-Մեղրի ավտոճանապարհի 84-րդ կմ-ում «Օպել» մակնիշի 18 ՍՏ 917 պետհամարանիշով ավտոմեքենան դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի մասից և շրջվել ձորը:
Մինչ հրշեջ-փրկարարների կանչի վայր հասնելը` տեղի ուժերով ավտոմեքենայից դուրս է բերվել 1981 թ. ծնված Ա. Գևորգյանի դին (Վանաձոր քաղաքի բնակիչ):
Հրշեջ-փրկարարները տուժածներ` 1993 թ. ծնված Մ. և 1968 թ. ծնված Վ. Դավոյաններին տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներով դուրս են բերել ավտոմեքենայից և պատգարակով մոտեցրել շտապօգնության ավտոմեքենային: Տուժածներին հոսսպիտալացրել են Արարատի բժշկական կենտրոն:
Հրշեջ-փրկարարները դադարեցրել են վառելիքի արտահոսքը և հոսանքազրկել ավտոմեքենան:
Բժիշկները Մ. Դավոյանի վիճակը գնահատել են ծանր, իսկ Վ. Դավոյանինը` բավարար:
Այրվում է Բաղրամյան պողոտայի վրա գտնվող Ճարտարապետների միության մասնաշենքը: Այն գտնվում է միության հիմնական շենքի ետևում և ամբողջ արխիվը պահպանվում է այդ մասնաշենքում: Քիչ առաջ պարզ դարձավ, որ
հրդեհը բռնկվել է Բաղրամյան պողոտայի թիվ 17 հասցեում գտնվող Ճարտարապետների միության շենքի տանիքում:
Հրդեհը մեկուսացվել է ժամը 17.42-ին, մարվել՝ 17.47-ին: Շենքի տանիքից այրվել է 600 քմ հատված:
Գյումրիի Վարդանանց հրապարակում գրեթե ավարտված են նախապատրաստական աշխատանքները: Նշենք, որ հունիսի 30-ին Գյումրին վերջապես կստանձնի ԱՊՀ մշակութային մայրաքաղաքի տիտղոսը: Այդ օրը` երեկոյան տեղի կունենա ծրագրի պաշտոնական բացումը:
Հանրապետությունում եզակի բեմ է կառուցվել իր չափերով ու հզորությամբ: Արդեն տեղադրվել են 1300 աթոռներն ու նստարանները: Քաղաքի գրեթե ամբողջ ազգաբնակչությանն արդեն բաժանված են համապատա
Թուրքիայում առաջին անգամ հանցանք է համարվել «հայ» բառի վիրավորական իմաստով օգտագործումը: Հայկական ծագում ունեցող Լևոն Բալջըօղլուն և նրա որդին Արթուն Բալջըօղլուն դատական հայց են ներկայացրել քաղաքացի Յուսուֆ Փոլաթի դեմ, որը նրանց «հայ գյավուրներ» է անվանել:
Թուրքական «Սաբահից» Աբդուռահման Շիմշեքի լուրի համաձայն՝ քաղաքացի Յուսուֆ Փոլաթին երկու տարվա ազատազրկում է սպառնում «հայ» բառ հայկական ծագում ունեցող մեկի նկատմամբ ստորացնող իմաստով կիրառելու համար: Եթե դատարանը Փոլաթին մեղավոր ճանաչի, ապա նա կդառնա առաջին մարդը, որը Թուրքիայում կպատժվի հայերին վիրավորելու համար: Դատական գործը քննող մարմինները հայտնել են, որ առաջին անգամ են հանդիպում «հայկականությանը վիրավորելու համար» դատական գործի հետ, որը վարելու են Եվրամիության և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի սկզբունքների համաձայն:
Հունիսի 29-ին Հայաստանում նշվում է անհայտ կորած ազատամարտիկների օրը: Միջոցառումներին առաջին անգամ մասնակցում էր նաև Շիրակի մարզը: Գյումրիի արցախյան ազատամարտին նվիրված “Փառքի թանգարանում” հիշատակի միջոռացում էր կազմակերպվել, որին մասնակցում էին Շիրակի մարզպետ Ֆելիքս Ցոլակյանը, ոստիկանության մարզային վարչության պետ Կարեն Բաբակեխյանը, “Հայկական Կարմիր խաչի” Շիրակի մարզային ներկայացուցիչները, ազատամարտիկներ, զոհված և անհայտ կորածների ընտանիքներ:
Արցախյան պարտադրված ազատամարտում, ըստ “Կարմիր Խաչի” տվյալների, հայկական կողմը տվել է մոտ 6000 զոհ և 600 անհայտ կորած ազատամարտիկներ: Իսկ Շիրակի մարզից 12 անհայտ կորած ազատամարտիկ կա, որից մեկը` սպա: Առ այսօր կատարվում են կորածների տվյալների հավաքագրում, փաստագրվում են անգամ զինվորների այնպիսի արտաքին նշաններ, որոնց զննությամբ հնարավոր կլինի այսքան տարի անց ճանաչել նրանց դիակները:
Շիրակի մարզպետ Ֆելիքս Ցոլակյանը, դիմելով անհայտ կորածների ընտանիքներին, նշեց. “Ես առանձնապես ասելիք չունեմ. դժվար է գտնել սփոփանքի խոսքեր որդեկորույս մոր կամ հարազատի համար: Միակ բանը, որ ես կասեմ` հույսով սպասենք, հույս ունենանք` մի բարի լուր կստանանք: Այսօր այցիս նպատակը մի քիչ այլ է. այն ընտանիքները, որոնք բացի մեծ կորստից ունեն խնդիրներ, ես կխնդրեի իրենց պրոբլեմներով դիմեին ինձ”:
՛՛Ավելի մաքուր Երևան՛՛ նախաձեռնության հերթական հավաքը Հաղթանակ զբոսայգում էր։ Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանի նախաձեռնած ՛՛Ավելի մաքուր Երևան՛՛ ծրագրով և կամավորների ներգրավմամբ շաբաթ օրերին սանմաքրման աշխատանքներ են իրականցվում Երևանի հանրային օգտագործման տարածքներում։ Երևանի քաղաքապետարանի կոմունալ տնտեսության վարչության պետ Կառլեն Ղազարյանի խոսքով՝ նախաձեռնությունը մեծ արձագանք է ստացել և բազմաթիվ հասարակական կազմակերպություններ են դիմում քաղաքապետարան՝ մաքրման աշխատանքներին մասնակցելու համար։
՛՛Անշուշտ, Երևանի բոլոր վարչական շրջանների սանմաքրող ընկերությունները պարբերաբար մաքրում են այս բոլոր տարածքները, սակայն նախաձեռնությունը ավելի մաքուր Երևան ունենալու լրացուցիչ հնարավորություն է, ինչպես նաև քաղաքը մաքուր պահելու ուղեցույց՛՛,-նշել է Երևանի քաղաքապետարանի կոմունալ տնտեսության վարչության պետը։
Քաղաքացիներին իրազեկման և կազմակերպչական աշխատանքներին մասնակցում է նաև Երևանի քաղաքaպետին կից քաղաքաշինական խորհրդի երիտասարդական հանձնաժողովը։
՛՛Ավելի մաքուր Երևան՛՛ նախաձեռնության շրջանակում Հաղթանակ զբոսայգու սանմաքրման օրվան մասնակցել են Երևանի քաղաքապետարանի ենթակառուցվածքների, վարչական շրջանների աշխատակազմերի աշխատակիցները, բուհերի ուսանողներ, ինչպես նաև Խուլերի միավորումն ու ՛՛Ունիսոն՛՛ հասարակական կազմակերպության ներկայացուցիչները։ Այս անգամ ևս մասնակիցների ընդհանուր թիվը շուրջ 400 էր։
Երևանի քաղաքապետարանի տեղեկատվության
և հասարակայնության հետ կապերի վարչություն
ՊԲ օպերատիվ տվյալների համաձայն, հունիսի 23-ից 29-նընկած ժամանակահատվածում ղարաբաղա-ադրբեջանական սահմանին հակառակորդի կողմից հրադադարի պահպանման ռեժիմը խախտվել է շուրջ 300 անգամ, որի ընթացքում, տարբեր տրամաչափի հրաձգային զինատեսակներից, հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակվել է ավելի քան 1000 կրակոց:
ՊԲ առաջապահ զորամասերը կանխարգելիչ քայլեր են ձեռնարկել հակառակորդի ակտիվությունը կանխելու համար և մարտագծի ողջ երկայնքով շարունակել են վստահորեն իրականացնել մարտական հերթապահություն:
Հունիսի 29-ին Արցախում նշվում է անհայտ կորած ազատամարտիկների օրը:
ԼՂՀ ՊՆ-ից տեղեկացնում են, որ այսօր վերջիններիս հիշատակին հարգանքի տուրք մատուցելու համար մայրաքաղաքի եղբայրական գերեզմանոց են այցելել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության նախագահ Բակո Սահակյանը, Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև Արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը, բարձրաստիճան պաշտոնյաներ ու զինվորականներ, հասարակության տարբեր խավերի ներկայացուցիչներ:
Անհայտ կորած ազատամարտիկների օրվան նվիրված միջոցառման ընթացքում նախ՝ ծաղիկներ ու ծաղկեպսակներ են տեղադրվել Ստեփանակերտի քաղաքային հուշահամալիրի անհայտ կորած ազատամարտիկների հիշատակին կանգնեցված խաչքար-հուշարձանին, իսկ այնուհետև հնչել են ելույթներ ու մատուցվել է պատարագ:
Հունիսի 28-ին, ժամը 17.17-ին ահազանգ է ստացվել, որ Հրազդան քաղաքի Հացագործների փողոցում այրվում է տան տանիք:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Պարզվել է, որ հրդեհը բռնկվել է Հրազդան քաղաքի Մյասնիկյան փողոցի թիվ 56 տան մոտակայքում գտնվող ավտոտնակի տանիքում:
Հրդեհը մեկուսացվել է ժամը 17.29-ին, մարվել` 17.44-ին: Գ.Մկրտչյանին պատկանող ավտոտնակի տանիքում այրվել են 10 փայտյա արկղ և տնտեսական իրեր:
Հունիսի 29-ին, ժամը 05.33-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևան-Արտաշատ ավտոճանապարհին տեղի է ունեցել ՃՏՊ, կա տուժած. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Տեղում պարզվել է, որ Երևան-Արտաշատ ավտոճանապարհի 7-րդ կմ-ում «Շեվրոլե ավեո» մակնիշի Լ3001 պետհամարանիշի ավտոմեքենան բախվել է ճամփեզրի արգելապատնեշին և կողաշրջվել, ինչի հետևանքով վարորդ` Կարեն Մանգասարյանը մարմնական վնասվածքներով տեղափոխվել է «Էրեբունի» բժշկական կենտրոն:
Հրշեջ-փրկարարները դադարեցրել են գազի արտահոսքը:
Ըստ բժիշկների` տուժածի առողջական վիճակը գնահատվել է բավարար:
Հունիսի 28-ին, ժամը 00.30-ին, Երևանի Շիրակի փողոցում իրար են բախվել անհայտ մակնիշի և պետհամարանիշի երկու ավտոմեքենա, ինչի հետևանքով մեքենաներից մեկի ուղևորուհին՝ 7-րդ դասարանի աշակերտուհի, մարմնական վնասվածքներով տեղափոխվել է հիվանդանոց:
Ոստիկանությունից տեղեկացնում են, որ կատարվում է քննություն:
Հունիսի 29-ին, ժամը 00.00-ի սահմաններում, «ԴՈՋ» մակնիշի ավտոմեքենան Հրազդանի կիրճում դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի գոտուց և ընկել Հրազդան գետը:
Վարորդը մարմնական վնասվածքներով տեղափոխվել է հիվանդանոց:
Կատարվում է քննություն:
Հունիսի 28-ին, ժամը 12.20-ին, Երևանի Մարգարյան փողոցում անհայտ ավտոմեքենայի վարորդը վրաերթի է ենթարկել 56-ամյա կնոջ, որը մարմնական վնասվածքներով տեղափոխվել է հիվանդանոց:
Ոստիկանությունից տեղեկացնում են, որ կատարվում է քննություն:
ՀՀ տարածքում հունիսի 30-ին և հուլիսի 1-ին սպասվում է առանց տեղումների եղանակ, հուլիսի 2-4-ը շրջանների զգալի մասում սպասվում է կարճատև անձրև և ամպրոպ, հնարավոր է կարկուտ, ամպրոպի ժամանակ սպասվում է քամու ուժգնացում մինչև 15-20 մ/վրկ:
Քամին արևմտյան` 2-7 մ/վրկ:
Օդի ջերմաստիճանը հունիսի 30-ին և հուլիսի 1-ին կբարձրանա 2-3, հուլիսի 2-3-ը կնվազի 3-4 աստիճանով:
Երևանում հունիսի 30-ին և հուլիսի 1-ին սպասվում է առանց տեղումների եղանակ, հուլիսի 2-4-ը սպասվում է կարճատև անձրև և ամպրոպ, ամպրոպի ժամանակ սպասվում է քամու ուժգնացում մինչև 15-20 մ/վրկ:
Հունիսի 28-ին, ժամը 21.00-ի սահմաններում, «ՎԱԶ-2107» մակնիշի ավտոմեքենան Արզական-Աղվերան ճանապարհին դուրս է եկել երթևեկելի մասից և ընկել ձորը:
Վարորդը մարմնական վնասվածքներով տեղափոխվել է հիվանդանոց:
Ոստիկանությունից տեղեկացնում են, որ կատարվում է քննություն:
Հունիսի 28-ին ոստիկանության Մալաթիայի բաժին է ներկայացել Շահումյան 7-րդ փողոցի մի բնակիչ և հայտնել, որ տան տանիքում վերանորոգման աշխատանքներ կատարելիս հայտնաբերել է կարճեցված փողով որսորդական հրացան, որը պատկանել է հանգուցյալ հորեղբորը:
Քաղաքացին նաև նշել է, որ պատրաստվել է կամավոր հանձնել հրացանը, սակայն տեղեկանալով ոստիկանության ծառայողների՝ իր տուն այցելության մասին, ներկայացրել է այն:
Նշանակվել է դատաձգաբանական փորձաքննություն:
Ոստիկանությունից տեղեկացնում են, որ կատարվում է հետաքննություն:
Հունիսի 28-ին, ժամը 11.50-ին, ոստիկանության Մալաթիայի բաժնում հաղորդում է ստացվել, որ Անդրանիկի փողոցի թիվ 45 շենքի 3-րդ հարկում բնակարան է այրվում, իսկ ժամը 11.55-ին «շտապօգնության» 7-րդ ենթակայանից հաղորդում է ստացվել, որ նշված բնակարանում շնչահեղձ եղած կնոջ դիակ կա:
Մեկնած օպերատիվ խումբը Անդրանիկի փողոցի 45 շենքի թիվ 9 բնակարանի խոհանոցի հատակին հայտնաբերել է 1938 թ. ծնված Հռիփսիկ Թորոսյանի դիակը:
Պարզվել է, որ նշված բնակարանում իրականում հրդեհ չի եղել, իսկ ծուխն առաջացել է գազի սալիկի վրա դրված կաթսայի սնունդն այրվելու հետևանքով:
Արտաքին զննությամբ դիակի վրա բռնության հետքեր չեն հայտնաբերվել:
Նշանակվել է դատաբժշկական փորձաքննություն:
Ոստիկանությունից տեղեկացնում են, որ կատարվում է նախաքննություն:
Արցախյան պատերազմում զոհված յուրաքանչյուր ազատամարտիկ, դեպք, իրադարձություն իր օրն ունի: Այդ առումով բացառություն չեն հունիսի 27-ը` Մարտակերտի ազատագրման օրը և 29-ը` Անհետ կորած ազատամարտիկի հիշատակի օրը:
Արցախյան գոյամարտի առաջին իսկ օրերից ակնհայտ դարձավ, որ մեր հակառակորդը սադրանքներով, ահաբեկչությամբ մարդաորսության և պատանդներ վերցնելու ճանապարհով հարստանալու լուրջ նկրտումներ ունի: Իսկ դա այնքանով էր ակներև, որ փոխանակումների համար խոշոր փրկագին էին պահանջում: Ու դա նրանց համար սովորական «ձեռագիր» դարձավ:
Եթե 1991 թ. ադրբեջանական բանտերը, այդ թվում նաև Շուշին, լցված էին հազարավոր հայերով, ապա 1992 թ., երբ պատերազմը հետզհետե խորանում էր (հիշենք թեկուզ Մարաղայի ողբերգությունը, երբ ավելի քան 50 պատանդ վերցրին), պատանդների նկատմամբ գործադրվող վայրագությունները սաստկանում էին: Մարաղացի պատանդների հետ «աշխատում» էր անձամբ ոստիկանապետը, որը «լավ» ոստիկանապետ լինելուց զատ, նաև լավ փող աշխատող վաշխառու էր, հայ պատանդներին «լավ գնով» վաճառում էր Մինգեչաուրում, Բաքվում, Կիրովաբադում: Եվ մյուս վայրերում էլ պատկերը նույնն էր: Ասել է թե` դա արվում էր պետական մակարդակով: Մարաղացի Լենայի որդին, 3 մլն ռուբլի վճարելով, մորը փոխանակեց սպանված թուրքի հետ:
Իսկ Շուշիի բերդում Քրիստոսի տանջանքներ կրած էջմիածնեցի Արային, որ գերեվարվել էր 1990 թ. Հադրութի շրջանի Դուդուկչի (Քյոռաթաղ) գյուղի մոտակայքում, հանդիպելու բարեբախտություն ունեցա շատ տարիներ առաջ: Ի դեպ, Հայրենական պատերազմի ժամանակ այդ գյուղն իր միջոցներով գնել և ռազմաճակատ է ուղարկել մեկ ինքնաթիռ, որը վարել է Խորհրդային Միության հերոս, գյուղի բնակիչ Աշոտ Գասպարյանը: Կտտանքներով փորձում էին Արայից միայն մի պատասխան, որ իրենց Արցախ է ուղարկել Վազգեն Առաջին կաթողիկոսը: Մեկամյա գերությունից ազատվել է միայն Կարմիր խաչի միջամտությամբ:
Հակամարտության հետևանքով երկու կողմում էլ հայտնվեցին ռազմագերիներ:
1993 թ. ԼՂՀ ՊԲ նախաձեռնությամբ ստեղծվեց պատանդների, անհետ կորածների և ռազմագերիների հարցերով զբաղվող հանձնաժողով: Նման հանձնաժողով էլ Հայաստանի ՊՆ-ում է գործում` համագործակցելով ԵԱՀԿ առաքելության և Կարմիր խաչի հետ: Փորձում էին իրավիճակ շտկել, բայց գաղտնիք չէ,որ մենք ավելի հաճախ ենք բարի կամք դրսևորում, քան մեր հակառակորդը:
Իմ այս կարծիքին համաձայնեց նաև «Անհետ կորած ազատամարտիկների խորհուրդ» հասարակական կազմակերպության նախագահ Ռիմա Առաքելյանը, որ նաև պետական հանձնաժողովի անդամ է: Նա իր 13-ամյա հասարակական գործունեության ընթացքում է եկել այդ համոզման: «Փոխանակման առումով մենք ավելի պարտաճանաչ ենք, քան մեր հակառակորդը»: Ըստ նրա` հակամարտության հետևանքով անհետ կորածների ընդհանուր թիվը հասնում է 1000-ի, որից 400-ը` Հայաստանից: Տիկին Առաքելյանը վստահեցնում է, որ ընդհանուր առմամբ փոփոխություն ասվածը չկա, որովհետև եթե փոխանակում է կատարվում, ապա հատկապես վերջին շրջանում պատանդ ընկածներն են փոխանակվում, ոչ թե հակամարտության հետևանքով գերեվարվածները: Թեև նմանատիպ հանձնաժողով էլ Ադրբեջանն ունի բայց, ըստ զրուցակցիս, նրանք երբեք մեր հանձնաժողովի նախաձեռնած դեմ առ դեմ հանդիպումների չեն ներկայանում, անգամ Կարմիր խաչի միջամտությունների դեպքում: Մինչդեռ երկկողմ հանդիպումները կարող են առավել արդյունավետ լինել: Այնպես որ, Առաքելյանի հավաստմամբ, հանդիպումների մեր բոլոր առաջարկները մինչ օրս ապարդյուն են եղել:
Հրադադարից 19 տարի է անցել: Շատ բան է հնացել, շատ բան նորացել, բայց շատ բան էլ նույնն է մնացել: Նույն երկիրն է, նույն ցավը, նախկին գոց դռներն են գուցե մի քիչ բացվել, բայց անհայտ կորած զավակների մայրերը մինչ օրս դեռ սպասում են իրենց զավակների տունդարձին, ինչպես, օրինակ` ստեփանակերտցի Արփիկ մայրիկը, որի միակ որդին` Հրաչը, իր 11 ընկերների հետ 1993 թ. ապրիլի 3-ից անհետ կորել է Մարտակերտի «Պուշկին յալի» պահակակետից, երբ մարտական ընկերները Քարվաճառի ազատագրման մարտին մեկնեցին` նրանց թողնելով պահակակետում: Ամեն դռան թակոցից մոր սիրտը թրթռում է. տեսնես որդի՞ն է, թե՞ որդուց մի լուր բերողը:
1992 թ. հունիսի 12-ին Բուզլուխի սարերում կարոտ թողեց նաև Պռոշյան գյուղի ջոկատի հրամանատար Կարոտ Մկրտչյանը. նրա վերադարձին սպասում են հարազատներն ու ընկերները: Ցավոք, մարտի դաշտից տուն չվերադարձած տղաները շատ են: Այդ թվում` 76 ազատամարտիկ` «Արաբո»,«Զեյթուն», Հոկտեմբերյանի «Արծիվ-13» ջոկատների արծիվ տղաներ…
Մարաղայի իրադարձություններից հետո Լենինավանի և Կարմիրավանի վիճակը ոչ միայն նախանձելի չէր, այլև առավել սրվեց հատկապես Շահումյանի և Այգեստանի անկումից հետո: 1992 թ. հունիսի 29-ին ինքնապաշտպանական շատ ջոկատների (այդ թվում և վերոնշյալ) հանձնարարվեց պահել գյուղը: Ժամանակահատված, երբ մեր տղաները տարբեր ուղղություններով կենաց-մահու պայքար էին մղում ոչ միայն ադրբեջանական ոսոխի, այլև ռուսական 23-րդ դիվիզիայի դեմ: Սակայն ոչ միայն չհաջողվեց պահել գյուղը, այլև մեծաթիվ կորուստներ ունեցանք: Անհետ կորածների թիվը 76-ով ավելացավ: Գտնվեցին միայն երեքի` Արմավիրի հրամանատար Ռուբիկ Եղոյանի, Սերգեյ Ավետիսյանի և ղարաբաղցի Ժորայի դիակները: «Արաբո» ջոկատում էին նաև Մարտակերտի 3-րդ սովխոզի բնակիչներ, եղբայրներ Արտակ և Սպարտակ Մնացականյանները: Նրանց հորը` Գենային, հանդիպել եմ Մարտակերտում: Որդիների կորստից հայրը ցամաքել, մի բուռ էր դարձել…
Այդ տղաների մայրերն էլ մինչև 2008 թ., աչքները ջուր կտրած, սպասում էին իրենց զավակների վերադարձին, բայց երբ Մանվել Եղիազարյանի ձեռքն է ընկնում տղաների դիակները պատկերող հոգեմաշ կադրերով մի ժապավեն, որը ցուցադրում են բոլոր հեռուստաալիքները, մայրերը թևաթափ եղան, աչքներն արդեն կտրեցին որդիների տունդարձի ճամփեքից, որովհետև շատերը ճանաչեցին իրենց զավակներին:
Հիմա միայն մխիթարվում են, որ ամեն տարի, սկսած 2000-ից, հունիսի 29-ի նախօրեին Արցախ են մեկնում, ծաղիկներ դնում Լենինավանի սահմանին մոտ գտնվող Մաղավուզի ջրանցքին հարևան սահմանային մի տեղանքում, իսկ 29-ին` Եռաբլուրում կանգնեցված անհետ կորած զինվորի հուշակոթողին ու թեթևացած սրտով տուն վերադառնում` հաջորդ տարվան սպասելով:
Առավել ծանր է անորոշության մեջ մինչ օրս հայտնված մայրերի վիճակը, չնայած ադրբեջանական կողմը ճգնում է ապացուցել, որ իրենց մոտ այլևս ռազմագերիներ չկան, իսկ միջազգային կազմակերպություններն էլ միանգամայն այլ կարծիքի են: Տա Աստված, որ բոլոր անհետ կորած տղաները տուն վերադառնան, նրանց մայրերի աչքերը պայծառանան, և օրն էլ որպես վերադարձի օր նշենք:
Ամալյա ԵԴԻԳԱՐՅԱՆ