Թուրքական «Cumhuriyet»-ը հաղորդում է, որ այսօր Ստամբուլի ծանր հանցագործությունների 15-րդ դատարարանում տեղի է ունեցել PKK-ի թևը հանդիսացող KCK կազմակերպությանը անդամակցելու մեղադրանքով ձերբակալված 46 լրագրողների և մամլո աշխատակիցների գործով դատական նիստը:

Հայտնի  է դարձել, որ նիստի ընթացքում մեղադրյալ բոլոր լրագրողների անունից հանդես է եկել ձերբակալված լրագրող Էրթուշ Բոզքուրթը` նշելով.  «Այսօր արիլի 24-ն է՝ հայկական կոտորածների տարելիցը: Մենք կիսում ենք այս ցավը»:

Ադրբեջանի արտգործնախարար Էլմար Մամեդյարովի Իսրայել այցի նպատակը Ադրբեջանում նախագահական ընտրություններն են: “Ազատություն” ռադիոկայանի ադրբեջանական ծառայությանը տված հարցազրույցում այսպիսի տեսակետ է հայտնել ադրբեջանցի քաղաքագետ Վաֆա Գուլուզադեն:

Նրա կարծիքով՝ տպավորություն է ստեղծվում, որ Բաքուն բոլոր ոլորտներում ցանկանում է ստանալ Իսրայելի աջակցությունը: Գուլուզադեն նշել է, որ մյուս կողմից Բաքվի նման մարտավարությունը կարող է հարևան երկրների՝ մասնավորապես Թեհրանի հետ նրա հարաբերությունների վատթարացման պատաճառ հանդիսանալ:

“Ես ընդհանրապես Իսրայելի հետ հարաբերությունների մերձեցման կողմնակից եմ եղել դեռ 1990-ականներին: Այդ ժամանակ Իրանը այն աստիճան ագրեսիվ չէր, ինչպես այժմ: Ներկայում մերձենալով Իսրայելի հետ մենք ավելացնում ենք ռիսկերը”,-ասել է Գուլուզադեն:

Նշենք, որ Ադրբեջանի արտգործնախարար Էլմար Մամեդյարովը Իսրայել կատարած պաշտոնական այցի շրջանակներում ապրիլի 23-ին հանդիպում է ունեցել Քնեսեթի (Իսրայելի խորհրդարան) նախագահ Յոել Էդելշտեյնի, Իսրայելի վարչապետ Բինյամին Նեթանյահուի հետ:

Թուրքիայի Դիարբեքիր (Տիգրանակերտ) քաղաքում Հայոց ցեղասպանության 98-րդ տարելիցին նվիրված “Դիրաբեքիրի հայերը Ցեղասպանության տարելիցին” խորագրով կոնֆերանս է տեղի ունեցել, հաղորդում է թուրքական “Demokrathaber.net” կայքը:

Հայոց ցեղասպանության 98-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառմանը մասնակցել են քաղաքապետարանի ներկայացուցիչներ,  Լոնդոնում գործող “Կոմիտաս” ինստիտուտի տնօրեն Արա Սարաֆյանը, “Խաղաղություն և  Ժողովրդավարություն” քրդական կուսակցության մի շարք ղեկավար անձինք, Դիարբեքիրի հայ համայնքի ներկայացուցիչներ, մարդու իրավունքի պաշտպաններ և այլք:

Դիարբեքիրի փաստաբանների միության նախագահ Թահիր Էլչին բացման խոսքում նշել է, որ քուրդ հասարակությունը կիսում է հայերի մեծ ցավը, և այնուհետև հավելել, որ հայ ժողովրդի վերքերը բուժելու համար անհրաժեշտ է ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը:

Այնուհետ պատմաբան Արա Սարաֆյանը ներկաններին Դիարբեքիրի (Տիգրանակերտի) հայերի և ցեղասպանության վերաբերյալ տեղեկություններ է տրամադրել:

Միջոցառման ավարտից հետո մասնակիցները քայլել են դեպի Տիգրիսի ափերը և Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին կամրջից ծաղիկներ նետել գետը:

Թուրքիայի խաղաղության խորհրդարան կոչվող կազմակերպությունը ապրիլի 24-ի կապակցությամբ տարածած հաղորդագրության մեջ կոչ է արել «կիսել» հայերի ցավերը, հաղորդում է թուրքական “T24” կայքը:

Թուրքիայի խաղաղության խորհրդարանի տարածած հայտարարության մեջ նշվել է, որ 1915 թվականին Անատոլիայում 3 հազար տարի ապրած հայ ժողովուրդն իր հայրենիքից արտաքսվեց և մեծամասամբ վերացվեց։

“Ավերվեցին գյուղերը, բռնազավթվեցին դաշտերը, ունեցվածքը, եկեղեցիները վերածեցին մզկիթների, պահեստների, ախոռների։ 1915թ.-ից հետո Անատոլիայում (Արևմտյան Հայաստան) ծնվածները մինչ վերջերս հայերի մասին ոչինչ չգիտեին:

Հայերի հետքերն այս հողերից ջնջելու համար Ստամբուլում ձերբակալված հայ մտավորականներին ոչնչացնելուց հետո բոլոր հայերին քշեցին Դեր Զորի անապատներ։ Հարյուր հազարները չավարտեցին այդ մահվան ճանապարհորդությունը։ Կենդանի մնացած հազարավոր որբեր որպես մուսուլման դաստիարակվեցին:

2013 թվականի ապրիլի 24-ին` Հայոց ցեղասպանության 98-րդ տարելիցին, հրաշքով փրկված և աշխարհի չորս կողմում սփռված հայերի թոռները սպասում են, որ իրենց ցավերը  հասկանան և ներողություն խնդրեն։ Թուրքիայի խաղաղության խորհրդարանը հասկանում և կիսում է հայերի վիշտը։ Ապրիլի 24-ին կլինենք բոլոր այն վայրերում, որտեղ սգո միջոցառումներ կլինեն։ Խաղաղության կողմնակից բոլորին կոչ ենք անում մասնակցել”,-նշվում է հայտարարության մեջ։

 Թուրքական «Radikal» թերթի սյունյակագիրներից Ահմեդ Ինսելը իր այսօրվա հոդվածում, որը վերնագրված է «Հաշտվել մեր պատմության հետ», անդրադարձել է Հայոց ցեղասպանության տարիներին օսմանցիների կողմից հայ կանանց ու երեխաների առևանգման թեմային: Ահա թե ինչ է գրում հոդվածագիրը. «Վաղը՝ ապրիլի 24-ին, կլրանա 98-րդ տարին այն օրից, երբ 1915 թվականին Ստամբուլի հայկական համայքի պատգամավորներին, գրողներին, լրագրողներին, փաստաբաններին, երաժիշտներին, բժիշկներին և մտավորականների կարևոր հատվածին ձերբակալելով աքսորի ուղարկեցին: Նրանց մեծ մասը մահացավ աքսորավայրում կամ աքսորի ճանապարհին: Սրանից մեկ ամիս անց սկիզբ առավ Օսմանյան կայսրության հայ ազգաբնակչության պլանավորված ոչնչացումը: Սա միայն բնակչության հետ կապված մի քաղաքականություն չէր: Մուսուլման օսմանցիները նպատակ ունեին բռնազավթելու հայերի ունեցվածքը: 1920-ական թվականներին Անատոլիայի տարբեր քաղաքներում նկատվում է մի շարք ընտանիքների վայրկյանական հարստացում, ինչի պատճառը սրընթաց տնտեսական վերելքը չէր: Հայկական համայնքից խլվեց ոչ միայն նրանց ունեցվածքը, այլև մուսուլման օսմանցիներին բաժանվեցին հայ կանանց և երեխաների մի մասը: Նրանք իսլամացվեցին: Տեղահանությունից խուսափելու համար շատ հայեր իսլամ ընդունեցին: Վախեցնելու, ահաբեկման և փախցնելու այս քաղաքականությունը շարունակվեց նաև հանրապետության հռչակումից հետո, որի հետևանքով Անատոլիայում վերացվեց հայ ազգաբնակչությունը: Այս հողերում հայերի հազարամյա գոյության հետքերը ջնջելու համար պլանավորված այս պետական քաղաքականությունը անընդհատ շարունակվեց  մինչև վերջին տարիները»:

Հոդվածագիրը, կարևորելով պատմական անցյալում տեղի ունեցած դեպքերի ճիշտ գնահատումը, իր միտքն ավարտում է հետևյալ կերպ. «Խաղաղությունը միայն մեր օրակարգում եղած քրդական հարցը չէ: Մեր պատմության փառավոր էջերի նման այս ամոթալի էջերը հիշելն ու դրանց առերեսվելը, ինչպես նաև ամենից առաջ մեր համընդհանուր հիշողության ու խղճի հետ հաշտվելը այդ խաղաղության մի մասն է կազմում:»

  Հայոց ցեղասպանության 98-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումներ տեղի կունենան ինչպես աշխարհի տարբեր երկրներում գտնվող հայկական համայնքներում, այնպես էլ Ստամբուլում: Վերջին երեք տարիների նման այս տարի ևս Ստամբուլի կենտրոնական Թաքսիմ հրապարակում ապրիլի 24-ին կհիշեն Ցեղասպանության զոհերին:

«Ակօս»-ը հաղորդում է, որ «Հիշում ենք ցեղասպանության զոհերին» վերնագրով կոչի մեջ մասնավորապես ասվում է. «Վերջին հարյուր տարում այս հողերը շատ ցավ են տեսել: Ժողովուրդների խճանկար հանդիսացող Անատոլիան ամայացավ, գունազրկվեց, դալկացավ ամբողջական մի ազգ ստեղծելու կրքով: Գլխավորապես մուսուլման չլինելու համար ժողովուրդները համընդհանուր կերպով քշվում էին երկրից, նրանց ստիպում էին փախչել, նրանք հողազրկվում էին, իսկ նրանց, ովքեր կարողանում էին մնալ, ձուլում էին, հակառակ դեպքում՝ սպանում: Սակայն ամենասարսափելին պատահեց այս հողերի ամենահին տերերը հանդիսացող հայերի հետ: 2015 թվականի ապրիլի 24-ին սկսված այս կտտանքներով հայ ժողովուրդը համընդահուր վերացվեց: Այս ողբերգական հիշողությունը մոռացության չտալու համար Հայոց ցեղասպանության 98-րդ տարելիցին հրավիրում ենք ձեզ հարգանքի տուրք մատուցելու մեր կորցրած բոլոր հայրենակիցների հիշատակին»:

Թաքսիմ հրապարակում ապրիլի 24-ին անմեղ զոհերի ոգեկոչման արարողությունը կսկսվի խորհրդանշական ժամին՝ 19:15-ին:

Այսօր ողջ Թուրքիայում նշում են Ազգային սուվերենության օրը և Երեխաների տոնը, ինչպես նաև Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի հիմնման 93-րդ ամյակը: Մեջլիսի նախագահ Ջեմիլ Չիչեքը Անկարայում այցելել է Աթաթուրքի դամբարան և իր հարգանքի տուքն է մատուցել Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադրին: Այնուհետև Չիչեքի նախագահությամբ տեղի է ունեցել թուրքական խորհրդարանի հատուկ նիստը, որին մասնակցել է երկրի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլը:

Ինչպես հաղորդում է «Anadolu» գործակալությունը,  նիստին ելույթ է ունենալու նաև վարչապետ Էրդողանը, ինչպես նաև ԺՀԿ-ի նախագահ Քեմալ Քըլըչդարօղլուն, ԱՇԿ-ի առաջնորդ Դևլեթ Բահչելին և ԽԺԿ-ի նախագահ Սելահադդին Դեմիրթաշը: Նիստից հետո տեղի է ունենալու պաշտոնական ընդունելություն՝ նվիրված խորհրդարանի հիմնադրման տարեդարձին:

Ադրբեջանական բանակի զինծառայողը ինքնասպան է եղել:

Ինչպես հաղորդում է ադրբեջանական “ԱՊԱ” գործակալությունը, Բաքվի Խոթայի շրջանի Նահիմով փողացում վարձով բնակվող, ադրբեջանական ռազմածովային ուժերի զինծառայող Իբրահիմ Ռաջաբ օղլու Գաֆարովը կախվելով ինքնասպան է եղել:

Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության մամուլի ծառայությունը հաստատել է այս տեղեկությունը:

Գործի առնչությամբ քրեական գործ է հարուցվել, սկսվել է հետաքննություն:

Ադրբեջանական Շեքի քաղաքում այսօր ոստիկանությունը ձախողել է ընդդիմադիր Ազգային Ճակատ և “Մուսավաթ” կուսակցությունների տեղական կառույցների համատեղ նիստը:

“Ոստիկանները մտել են կենտրոնակայան, որտեղ գտնվել են երկու կազմակերպությունները, և պահանջել են ցրվել”,- ասել է Ազգային ճակատի Շեքիի կառույցի ղեկավար Ալի Աբդուլլաեւը:

Ինչպես հաղորդում է ադրբեջանական “Contact.az” կայքը, ոստիկաններին բացատրելու փորձերը, թե օրենքի ներկայացուցիչները խախտում են օրենսդրությունը, ոչինչ չի տվել: Բախումից խուսափելու համար հավաքի մասնակիցները դադարեցրել են հանդիպումն ու լքել են շինությունը:

Ադրբեջանում ընդդիմության ներկայացուցիչների տեղական հավաքները կասեցնելն  արդեն նորմա է դարձել: Նախօրեին արգելվել են Նախիջևանում, Լենքորանում, Սաբիրաբադում և այլուր կազմակերպված ժողովները:

Բաքվի շրջանային դատարանը երեկ`ապրիլի 22-ին, Ադրբեջանի միջնակարգ դպրոցներում հիջաբ (գլխաշորը) կրելն արգելող որոշման դեմ պայքարի ակտիվիստներից 8-ին 5-6-ական տարվա ազատազրկման է դատապարտել, հաղորդում է ադրբեջանական “Contact.az” կայքը:

Նրանք մեղավոր են ճանաչվել “ոսստիկանության ներկայացուցիչներին դիմադրություն ցույց տալու” և “հասարակական կարգի խախտմանն ուղղված գործողություններ կատարելու” համար:

Ակտիվիստները ձեբակալվել էին 2012թ-ի հոկտեմբերի 5-ին տեղի ունեցած բողոքի ակցիայի ժամանակ: Նրանք պահանջում էին չեղյալ հայտարարել 2010թ-ի որոշումը, ըստ որի՝ դպրոցների աշակերտները հանրակրթական ուսումնական հաստատություններ պետք է հաճախեն միանման դպրոցական համազգեստով և առանց հիջաբի: Ձերբակալվել էր 33 մարդ:

Բաքվի շրջանային դատարանը երեկ կայացրել է ձերբակալվածներից 8-ի դատավճիռը. նրանցից 2-ը դատապարտվել են 6-ական, 4-ը՝  5,5-ական, ևս երկուսը՝ 5-ական տարվա ազատազրկման: Նրանք իրենց մեղավոր չեն ճանաչել:

Իրանի գերագույն հոգևոր առաջնորդ այաթոլլահ Ալի Խամենեիի ներկայացուցիչ այաթոլլահ Սեյիդ Հասան Ամիլին Արդեբիլի շրջանում ուրբաթօրյա աղոթքի ժամանակ խստորեն քննադատել է Ադրբեջանի իշխանություններին:

Ինչպես հաղորդում է ադրբեջանական “Haqqin.az” կայքը, հոգևորականը հայտարարել է, որ Ադրբեջանը “տարածաշրջանում անբորայականության  որջ է”: Ըստ նրա`դրանում կարելի է համոզվել`նայելով ադրբեջանական հեռուստատեսության ծրագրերը:
“Ադրբեջանի հեռուստատեսությամբ ամեն օր մերկ երգչուհիներ և դերասանուհիներ են ելույթ ունենում, անբարոյականություն է քարոզվում: Այդ իսկ պատճառով Ադրբեջանում երիտասարդները կրթությամբ և գիտությամբ չեն հետաքրքրում, քանի որ կյանքում հաջողության հասնելու ուղին նրանք համարում են անառակությունն ու անբարոյականությունը”,-նշել Ամիլին:
Այաթոլլան Ադրբեջանի իշխանություններին և պատգամավորներին կոչ է արել հակաիրանական քարոզչությամբ զբաղվելու փոխարեն ուշադրությունը սևեռել բժշկության և կրթության ոլորտներին:
“Ադրբեջանում կրթությունը սարսափելի վիճակում է, իսկ երկրի քաղաքացիներից շատերը բուժօգնություն ստանալու համար ստիպված այլ երկրներ են այցելում, այդ թվում՝ Իրան: Իսկ ամենապարադոքսայինն այն է, որ իշխանությունները քաղաքացիներին նույնիսկ թույլ չեն տալիս բարձրաձայնել իրենց հուզող  խնդիրների մասին”,- ասել է Ամիլին:

Թուրքիայում քրդական հարցի կարգավորման համար ստեղծված “Իմաստունների հանձնաժողովի” անդամները երեկ այցելել են Վաքըֆլը, որը Թուրքիայում մնացած վերջին հայկական գյուղն է, հաղորդում է թուրքական “Միլլիյեթ” թերթը։

Պատվիրակության անդամները այցելել են Վաքըֆլըի Սուրբ Աստվածածին հայկական եկեղեցին, մոմ վառել։ Դերասանուհի Լալե Մանսուրը հայերին ողջունել է հայերենով՝ ասելով.” Ձեզ շատ ենք սիրում: Ողջույն և բարով եկաք”։

Պատվիրակության կազմում գտնվող թուրք հայտնի դերասան Քադիր Ինանըրը հայ քաղաքացիներին խոստացել է, որ ստեղծվելիք նոր Սահմանադրությունը լուծելու է Թուրքիայում ապրող բոլոր հատվածների խնդիրները։ “Հանգիստ ապրեք, սահմանադրության մեջ դուք էլ եք ընդգրկվելու”, – ասել է նա:

Վաքըֆլըի հայ համայնքի ղեկավարը հիշեցրել է, որ իրենց գյուղը Թուրքիայում մնացած վերջին հայկական գյուղն է։ “Մեր եկեղեցին 100 տարեկան է։ Այստեղ ապրում ենք արդեն 135 տարի։ Ցավոք, մեր գյուղը Թուրքիայում մնացած միակ հայկական գյուղն է”,-ասել է նա։

Համայնքի ղեկավարը նշել է նաև, որ քանի որ իրենք ընդամենը 29 աշակերտ ունեն, գյուղում դպրոց չի բացվում, և երեխաներին ստիպված ուղարկում են Ստամբուլի հայկական դպրոցները։

Ապրիլի 22-ին պաշտոնական այցով Իսրայելում գտնվող Ադրբեջանի արտգործնախարար Էլմար Մամեդյարովը հանդիպում է ունեցել Կնեսեթի (Իսրայելի խորհրդարան) արտաքին հարաբերությունների գծով հանձնաժողովի ղեկավար Ավիգդոր Լիբերմանի հետ:

Ինչպես հաղորդում է ադրբեջանական “Contact.az” կայքը, հանդիպման ընթացքում կողմերը քննարկել են երկկող հարաբերությունների վերաբերյալ հարցեր, միջազգային կազմակերպությունների շրջանակներում համագործակցության հեռանկարներ, Ղարաբաղյան հակամարտությունը, իրավիճակը Մերձավոր Արևելքում:
 

Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը այցելելու է Գազայի հատված, չնայած ԱՄՆ-ի ԱԳՆ նախարար Ջոն Քերին կոչ էր արել հրաժարվել այդ այցից,  հաղորդում է թուրքական “Հուրիյեթ” թերթը` հիմնվելով դիվանագիտական աղբյուրների տրամադրած տեղեկության վրա։

“ԱՄՆ-ի կոչը՝ Գազա այցելելուց հրաժարվելու մասին, նորություն չէ մեզ համար։ Այս պահին Էրդողանի`Գազա այցելելու ծրագրում որևէ փոփոխություն չկա”,-ասել է դիվանագիտական աղբյուրը։

Նշենք, որ նախօրեին Ստամբուլում կայացած մամուլի ասուլիսի ընթացքում ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Քերին նշել էր, որ իր կարծիքով՝ ավելի լավ կլինի, եթե Էրդողանը հետաձգի իր այցը Գազայի հատված։
Ակնկալվում է, որ Էրդողանը մայիսի 16-ին ԱՄՆ կատարելիք պաշոնական այցից հետո Գազայի հատված կայցելի։
 

Իրանի խորհրդարանի փոխխօսնակ Աբութորաբիի կողմից գործընկերների, պետական պաշտօնատարների, քաղաքական ու մտաւորական պարսիկ շրջանակների ներկայութեամբ Հայոց Ցեղասպանութիւն եզրոյթի բարձրաձայնումը բնութագրելի է որպէս աննախընթաց.-

1 – Զբաղեցնող հանգամանքի մակարդակի առումով,

2- Քաղաքական (արտաքին) պահի եւ մասնաւորապէս Իրան-Թուրքիա ոչ այնքան ջերմ փոխյարաբերութիւնների առումով:

Թեհրանի Հայ Դատի յանձնախմբի միջոցով ամենամեայ կարգով պարսիկ բարեկամների ու պաշտօնական լսարանի համար նախաձեռնւող Հայոց Ցեղասպանութեան տարելիցին նւիրւած հանդիսութիւններին միշտ էլ քիչ թէ շատ՝ ներկայ են եղել խորհրդարանի անդամներ ու այլ բարձրաստիճան պաշտօնեաներ, բայցեւայնպէս՝ փոխխօսնակի մակարդակով, որն հանդէս է գալիս առանձին ելոյթով ու կարեւորը՝ ցեղասպանութիւն եզրոյթի օգտագործմամբ, դա իրօք աննախընթաց է եղել:

Փոխխօսնակ դոկտ. Աբութորաբին իր կարեւոր ելոյթի ընթացքում ակնյայտօրէն փաստեց. «Հայ ժողովրդի արեամբ շաղախւածի ձեռքը այսօր Սիրիայի ժողովրդի արեամբ է շաղախւում…»: Դրանով նա փաստացիօրէն արդարացնում է հայոց պահանջատիրութեան թէ՛ պատմական, եւ թէ՛ իրաւա-քաղաքական այժմէականութիւնն ու անժամանցելիութիւնը:

Միւս կողմից վերջին ժամանակաշրջանում Իրան-Թուրքիա փոխյարաբերութիւններում Սիրիայի ճգնաժամը ըստ էութեան վճռորոշ հանգամանք է հանդիսացել, ընդհուպ մինչեւ Իրանի համար ազգային-պետական շահի ու անվտանգութեան խնդրի վերածւելով: Իսկ այդ դէպքում Իրանը ամէն հիմք ու պատճառ ունի, որպէսզի քաղաքական-դիւանագիտական միջոցներ բանեցնի՝ տարածաշրջանային իր շահերի մասին յորդորների ու զգուշացումների ճամբով ուղերձներ յղելու նոյն տարածաշրջանում սուննիզմով ու «նէոօսմանիզմ»-ով յոխորտացող ու վերստին գլուխ բարձրացնող Թուրքիային:

Եւ այս ընդհանուր կոնտեքստում, ահա, Իրանը, որ անկախ մարտավարական մղումներից՝ խորքում (առանց բարձրաձայնութեան) միշտ էլ իւրայատուկ ոճով ու եղանակով ընդունել-դատապարտել է Հայոց Ցեղասպանութեան իրողութիւնը, այժմ տրամաբանօրէն որդեգրում է նոյն իրողութիւնը բարձրաձայնելու քաղաքականութիւնը: Սա, անշուշտ, տարածաշրջանային մակարդակով աւելիով է ընդգծելու թէ՛ Իրան-Հայաստան բարեկամական-քաղաքական փոխյարաբերութիւնները, եւ թէ՛ խրախուսելու է իրանահայութեանը՝ աւելի ամրակուռ քայլերով իր պահանջատիրութեան ձայնը լսելի դարձնելու ի լուր աշխարհի:

«ԱԼԻՔ» ՕՐԱԹԵՐԹԻ ԳԼԽԱՒՈՐ
ԽՄԲԱԳԻՐ ԴԵՐԵՆԻԿ ՄԵԼԻՔԵԱՆ

Ադրբեջանում Հանրապետական զինվորական դատախազությունը տեղեկացրել է, որ Պաշտպանության նախարարության զորամասերից մեկում  սպանություն է տեղի ունեցել:

Ինչպես հաղորդում է ադրբեջանական “ԱՊԱ” գործակալությունը, Նախիջևանում տեղակայված ադրբեջանական զորամասերից մեկում այսօր Ռաֆայել Շահվերդիևը իրեն ամրակցված զենքից կրակել է դասակի հրամանատար, ավագ լեյտենանտ Էլշան Մամեդովի վրա: Վերջինս տեղում մահացել է:

Հարուցվել է քրեական գործ, սկսվել է ինտենսիվ հետաքննություն:

  Երեկ իրանա-պակիստանյան սահմանին տեղի ունեցած երկրաշարժը Իրանի սեյսմոլոգիական հետազոտությունների ինստիտուտի կողմից ճանաչվել է ամենաուժեղը վերջին 40 տարվա ընթացքում:

Ինչպես հաղորդում է «Anadolu» գործակալությունը՝ 7,5 մագնիտուդ ուժգնությամբ երկրաշարժի հետևանքով 46 մարդ է զոհվել: Իրանի տարածքի 90 տոկոսը գտնվում է սեյսմիկ անկայուն գոտում: Վերջին 13 տարիների ընթացքում Իրանում տեղի ունեցած 13 երկրաշարժի հետևանքով 31 հազար մարդ է մահացել:

Իսկ Պակիստանում 7,8 մագնիտուդ երկրաշարժը 34 մարդու կյանք է խլել: Փորձագետները նշում են, որ ստորգետնյա ցնցումները տեղի են ունեցել տափաստանային գոտում, ինչի շնորհիվ զոհերի թիվը քիչ է եղել: Իրանի հետ սահմանային շրջանում 1200 բնակելի տուն ու շենք է փլվել, հավանականություն կա, որ փլատակների տակ զոհվածներ ու վիրավորներ են գտնվում:

Թուրքական Կարմիր մահիկի միությունը հայտնել է, որ պատրաստ է օգնություն ուղարկել Իրան:

 Այսօր Թուրքիայում հիշում են երկրի 8-րդ նախագահ Թուրգութ Օզալին: 20 տարի առաջ՝ 1993 թվականի ապրիլի 17-ին Օզալը անսպասելիորեն մահացավ: Այսօր երկրում բազմաթիվ միջոցառումներ և արարողություններ են տեղի ունեցել՝ ի հիշատակ Թուրգութ Օզալի: «Anadolu» գործակալությունը հաղորդում է, որ Թուրքիայի ներկայիս նախագահ Աբդուլլահ Գյուլը իր հայտարարության մեջ ընդգծել է. «Թուրգութ Օզալը քաղաքական և պետական այն գործիչներից էր, որը անձնուրաց աշխատում էր երկրի և ժողովրդի բարօրության համար: Նա Թուրքիան տանում էր դեպի ժողովրդավարության և տնտեսության զարգացում: Թուրք ժողովուրդը միշտ վառ է պահելու Թուրգութ Օզալի հիշատակը»:

Իր հերթին վարչապետ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել է, որ Օզալը հատուկ տեղ է զբաղեցնում համաքաղաքացիների սրտերում:

Նշենք, որ Օզալի մահվան առեղծվածը դեռևս վերջնականապես բացահայտված չէ: Վերջերս իրականացված արտաշիրիմման և դատաբժշկական փորձաքննություննից հետո տարածվեց այն վարկածը, թե Թուրքիայի 8-րդ նախագահին թունավորել են:

Վերջերս միջազգային մամուլը պարբերաբար անդրադառնում է Ադրբեջանի խնդիրներին` կապված իր հարևանների հետ. այդ երկիրը կոնֆլիկտային հարցեր ունի բոլոր հարևանների հետ:

Քաղաքագետ Լևոն Շիրինյանի կարծիքով` Ադրբեջանի նկատմամբ ճնշման որոշակի քաղաքականություն է վարվում, «դա անգամ կարող է կապված լինել նավթի գների հետ»: Քաղաքագետը նշում է, որ Արևմուտքը նաև լավ տեսնում ու հասկանում է, որ Ադրբեջանը վերածվում է ռազմականացված հետամնաց ասիական երկրի, որը ցեղասպանության դարավոր ավանդույթներ ունի. «Արևմուտք ասածը, որ ձայն չի հանում, չի նշանակում, թե չգիտի: Կան բաներ, որոնք դրան զսպելու քաղաքականության  մեջ են  մտնում»:

Ռազմական փորձագետ Արծրուն Հովհաննիսյանն էլ նշում է, որ հայերը պետք է ստեղծված իրավիճակն օգտագործեն աշխարհին ցույց տալու համար, թե ով է իրական խնդիրներ ստեղծողը:

«Անքննելի է, որ Ադրբեջանը բոլոր հարևանների հետ հակամարտություններ ունի, ուղղակի այդ հակամարտությունները շատ դեպքերում աշխարհի ուժեղագույն երկրների ճնշման տակ դեռ զարգացման  տարբեր փուլերում են: Որ այդ բոլոր հակամարտությունները պոտենցիալ պատերազմի սպառնալիք են, անկասկած է»,- ասում է  ռազմական փորձագետը ` հավելելով, որ  Վրաստանի, Թուրքմենստանի և Իրանի հետ հակամարտությունը փոքր զարգացման դեպքում անգամ կարող է վերածվել պատերազմի:  Ադրբեջանն է  ստեղծել  նման լարված իրավիճակ:

«Չկայացած, ներքին և արտաքին խնդիրներ ունեցող արհեստական պետություն է: Միշտ էլ այդպես է եղել,  արհեստական պետությունները միշտ էլ մաքսիմալիստ, չկշռադատված ձգտումներ ունեն, որոնք պիտի խնդիրներ առաջացնեն հարևանների համար»,- ասում է Հովհաննիսյանը:

Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև առկա խնդիրների մասին խոսելն ավելորդ է. բոլորին են  հայտնի Ադրբեջանի նկրտումները Արցախի նկատմամբ:

Իրականում Հայաստանը բացառություն չէ. տարածքային պահանջներ Ադրբեջանն ունի գրեթե բոլոր հարևաններից:

Ադրբեջան–Իրան

Այս տարվա փետրվարին Բաքուն Իրանին տարածքային պահանջներ ներկայացնելու պաշտոնական փորձ արեց. իշխող «Ենի Ազերբայջան» կուսակցության  մի խումբ պատգամավորներ  հանդես եկան երկիրը Հյուսիսային Ադրբեջան վերանվանելու նախաձեռնությամբ ` պնդելով,  որ իրենց երկիրը մասնատված է, և տարածքի 2/3-ը Իրանին է պատկանում:

Փորձագետներն Ադրբեջանի այս քայլը դիտարկեցին որպես Իրանին փորձելու միջոց. Ադրբեջանը տարածաշրջանում ստեղծված լարված իրավիճակում հարևանի ամրությունն ու արձագանքն էր ստուգում: Ոմանք էլ նշեցին, թե այդպիսով ԱՄՆ-ն ու Իսրայելը Իրանին հիշեցնում են, որ հարևանների առումով էլ խոցելի տեղեր ունի:

Ավելի ուշ երկու երկրները դիվանագիտական նոտաներ փոխանակեցին. Իրանը Ադրբեջանին մեղադրեց իրանցի գիտնականների սպանության հարցում իսրայելցիներին աջակցելու մեջ:  Ադրբեջանն իր հերթին թմրանյութեր պահելու մեղադրանքով ձերբակալեց իրանական լրատվամիջոցների ներկայացուցիչների: Մարտին էլ Ադրբեջանում ձերբակալվեց 22 մարդ, որոնց մեղադրում էին Իրանի օգտին լրտեսություն անելու մեջ:

Մայիսին երկու երկրների հարաբերություններն ավելի սրվեցին, երբ Իրանը հետ կանչեց իր դեսպանին Ադրբեջանից Բաքվում տեղի ունեցած հակաիրանական ցույցերից հետո, որոնք էլ պատասխան էին Իրանի քննադատությանը Ադրբեջանի հասցեին «Եվրատեսիլն» անցկացնելու համար:

Որոշ փորձագետներ նշեցին, որ տարաձայնությունների իրական պատճառը Ադրբեջանի զարգացող հարաբերություններն են Իսրայելի ու արևմտյան երկրների հետ, որոնց Իրանը թշնամի է համարում:

Ադրբեջան-Իրան հարաբերությունները, թե՛ ըստ Հովհաննիսյանի, թե՛ ըստ Շիրինյանի, առաջիկայում լուրջ հակամարտության չեն վերածվի:

Ադրբեջան–Թուրքմենստան

Այս երկու երկրները  ցամաքային սահման չունեն, սակայն տարածքային  վեճ ունեն. համաձայնության չեն գալիս, թե ում են պատկանում Կասպից ծովի չեզոք գոտու  նավթի ու գազի մի քանի հանքավայրերը: Ադրբեջանը պնդում է, որ իրեն են պատկանում, Թուրքմենստանն էլ` իրեն: Անգամ 2009-ին Թուրքմենստանը հայտարարեց, որ դիմելու է միջազգային արբիտրաժային դատարան` հարցին վերջնական իրավական լուծում տալու համար: Մինչ Թուրքմենստանը փորձում է ապացուցել, որ հանքերն իրենն են, Ադրբեջանը սկսել է շահագործելդրանք:

Երկու երկրների կոնֆլիկտը Արծրուն Հովհաննիսյանը լուրջ է համարում, քանի որ դա պայքար է սնուցման աղբյուրների համար: Ադրբեջանը գոյատևում է նավթից ու գազից ստացվող եկամուտների հաշվին: «Քանի  որ սնուցման աղբյուրի հետ  կապված խնդիր կա, մեխանիկորեն այն դառնում է առաջնահերթ: Ինչքան ուզում է քողարկի, մի օր պիտի  խոստովանի, որ այդ խնդրի լուծումն է առաջնահերթ, հետագա սնուցման հարցը պիտի լուծվի, և հետո նոր մտածեն մյուս կոնֆլիկտների մասին: Թուրքմենստանի հետ խնդիրը կարող է շատ լուրջ զարգացումներ ստանալ»,- ասում է Հովհաննիսյանը և նշում, որ Ադրբեջանի ռազմական սպառազինությունը նաև Կասպյան թատերաբեմի համար է:

Ադրբեջան–Վրաստան

Ադրբեջանը տարածքային վեճ ունի նաև Վրաստանի հետ. 15 տարի շարունակ երկու երկրները համաձայնության չեն գալիս սահմանային Դավիդ Գարեջի վանքի պատկանելության շուրջ:

Վերջերս խնդիրը նորից թեժացավ, երբ ադրբեջանցիները չթողեցին վրացի հավատացյալներին վանք մտնել, ի պատասխան Թբիլիսիում բողոքի ցույցեր եղան:

Երկու երկրների նախագահների հանդիպումից հետո զբոսաշրջիկների  մուտքը վանք նորից թույլատրվեց մինչև երկու երկրների միջև հստակ սահմանագծումը: Բայց փորձագետները  տարաձայնության սառեցումը ժամանակավոր են համարում: Երկու երկրները սահմանների հստակեցման շուրջ բանակցություններ են վարում ավելի քան 15 տարի, այդ ընթացքում համաձայնեցրել են ընդհանուր սահմանի 66 տոկոսը, տարաձայնություններ կան 10 գոտիների շուրջ, որոնցից մեկն էլ վանքի տարածքն է:

Չնայած ներկայումս վիճելի սահմանը գծվել է խորհրդային տարիներին, ադրբեջանցի պատմաբանները պնդում են, որ վանական համալիրն իրենցն է, մինչդեռ վրացի մասնագետներն էլ փաստում են, որ հուշարձանը վրացական ծագում ունի և նախկինում եղել է Վրաստանինը:

Ադրբեջան–Ռուսաստան

Վերջին ամիսներին սառել են նաև ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունները: Դրա դրսևորումը դարձավ Գաբալինսկի ռադիոլոկացիոն կայանի շուրջ ստեղծված իրավիճակը. Ադրբեջանը 2011-ին կայանի համար որպես վարձակալության վճար պահանջեց 15 մլն դոլար նախկին 7-ի փոխարեն: 2012-ին արդեն Ադրբեջանը 300 մլն դոլար էր պահանջում կայանի համար: Մարտի սկզբին ռուսական կողմը հայտարարեց, թե գնի շուրջ բանակցություններն ընթացքի մեջ են, մինչդեռ, ըստ  ադրբեջանական կողմի, բանակցությունները փակուղի են մտել: Սկսեցին լուրեր շրջանառվել, թե ՌԴ-ն կհրաժարվի կայանից, ինչը փորձագետները քիչ հավանական են համարում, քանի որ ՌԴ-ին կարող է փոխարինելու գալ ՆԱՏՕ-ն:

Երկու երկրների բարդ հարաբերությունների վկայություն է նաև այն, որ Ադրբեջանը վերջերս արգելեց երկրում ցուցադրել Հարավային Օսիայում  2008-ի օգոստոսյան իրադարձությունների մասին պատմող ռուսական ֆիլմը:  Ադրբեջանը դժգոհ է նաև, որ ՌԴ-ն ձգձգում է Կասպից ծովի բաժանման մասին համաձայնագրի ստորագրումը, ինչի պատճառով Բաքուն մեծ գումարներ է կորցնում:

Ադրբեջանցիները դժգոհ են նաև ՌԴ-ի դիրքորոշումից Ղարաբաղի հարցում:

Ադրբեջան–Թուրքիա

Հարթ չեն նաև Ադրբեջանի հարաբերությունները մեծ եղբայր Թուրքիայի հետ. երկու երկրների շահերը երբեմն հակասում են միմյանց` լարվածություն ստեղծելով հարաբերություններում: Այսպես, Ադրբեջանի և Իսրայելի հարաբերությունները հետզհետե խորանում են, միմյանց են կապվում առևտրային բազմաթիվ պայմանագրերով, մինչդեռ թուրք-իսրայելական հարաբերությունները հակառակ ուղղությամբ են ընթանում:

Հարկ է նշել, որ բոլոր դեպքերում վեճերի նախաձեռնողը Ադրբեջանն է: