Օրերս հին բարեկամուհիներիցս մի օրիորդի` բուհերից մեկի կառավարման ֆակուլտետի երրորդ կուրսի ուսանող Շուշանիկ Ա.-ին առաջիկա տոների կապակցությամբ բարեմաղթանքներ ուղղեցի. «Առաջիկա տոներդ շնորհավոր, Շուշանիկ ջան, ուսմանդ մեջ հաջողություններ, իսկ հետագա ծրագրերիդ` կատարում. մի օր վարչապետ դառնաս ու երկրի տնտեսությունը նորմալ կառավարես»:

Շուշանիկն էլ, քաղաքավարությունից ելնելով, շնորհակալություն հայտնեց, բայց նաև չմոռացավ ավելացնել. «Մեր երկրի նորագույն պատմության մեջ քանի՞ կին վարչապետ ես տեսել, որ ես էլ հնարավորություն ունենամ վարչապետ դառնալու: Երկրի կառավարումը, բարձրագույն իշխանության համակարգը տղամարդկանց մոնոպոլիան է: Իսկ կանանց թողել եք տնային գործերը կառավարելու սրբազան պարտականությունը»:

Չօգնեց անգամ իմ այն փաստարկը, թե կին նախարարներ, պատգամավորներ էլ ունենք: Շուշանիկի մեկնաբանությամբ` մի երկու պաշտոն ձևի համար տղամարդկանց իշխանության կողմից ուղղակի թողնվել է կանանց:
«Չե՞ս հավատում, շուրջդ նայիր, ուսումնասիրիր, թե երկրի բարձրագույն իշխանությունների կազմում քանի կին կա, ու ինչպիսի համամասնությամբ են ներկայացված իշխանության տարբեր ճյուղերում»,- խորհուրդ տվեց բարեկամուհիս:

Հայաստանում հստակ արտահայտված «հայրիշխանություն» է

Հետաքրքիր «առաջադրանք» էր, որոշեցինք հաշվել: Իրավիճակը, մեղմ ասած, Շուշանիկի «կողմից էր» ու ստացվեց հետևյալ պատկերը:
Երկրի գործադիր մարմնում` կառավարությունում, 18 նախարարներից ու 1 կառավարության աշխատակազմի ղեկավար-նախարարից միայն 2-ն են կին` սփյուռքի նախարար Հրանուշ Հակոբյանն ու մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը: Այսինքն` տոկոսային հարաբերակցության առումով կառավարության կազմում կանայք կազմում են նախարարների 10.5 տոկոսը:
Փոխնախարարների շրջանում համատարած հայրիշխանություն է: 62 փոխնախարարներից միայն 7-ն են կին` աշխատանքի ու սոցիալական հարցերի 2 փոխնախարարները, էկոնոմիկայի, ԿԳՆ-ի, մշակույթի, քաղաքաշինության և ֆինանսների 1-ական փոխնախարարները: Այսինքն` փոխնախարարների մեջ կանայք կազմում են 12.3 տոկոս: Կառավարությանն առընթեր 8 մարմիններից վարչություններից ու ծառայություններից և ոչ մեկը կին չի ղեկավարում: Նույնիսկ դրանց ղեկավարների տեղակալների մեջ էլ, ըստ կայքերում հրապարակված տեղեկատվության, կանայք բացակայում են:10 մարզերն ու մայրաքաղաքն էլ են 100 տոկոսով տղամարդիկ ղեկավարում: Ինչ վերաբերում է տեղակալներին, ապա Երևանի քաղաքապետի 4 տեղակալներից և ոչ մեկը կին չէ, ՀՀ 25 փոխմարզպետներից էլ ընդամենը 2-ը կամ 8 տոկոսն են կանայք` Արմավիրի ու Արագածոտնի 1-ական փոխմարզպետները:

Ինչ վերաբերում է երկրի օրենսդիր իշխանությանը` Ազգային ժողովին, ապա այստեղ մի քանի տարի առաջ, ինչպես հիշում ենք, հայ օրենսդիրները գնացին կանանց թվաքանակի քվոտավորման ճանապարհով: Այսինքն` պատգամավորների որոշակի տոկոսը պետք է լինեն կանայք: Նայենք ներկա ԱԺ-ին:131 պատգամավորներից միայն 12-ը կամ 9.16 տոկոսն են կանայք: Մասնավորապես` ՀՀԿ խմբակցության 70 պատգամավորներից կանայք 8 հոգի են և կազմում են խմբակցության մոտ 11.43 տոկոսը, ԲՀԿ 36 պատգամավորներից 2-ն են կանայք և կազմում են խմբակցության մոտ 5.5 տոկոսը, ՕԵԿ 6 պատգամավորներից միայն 1-ն է կին, ինչի արդյունքում խմբակցութան մոտ 17 տոկոսն է կազմում իգական սեռի ներկայությունը, ՀՅԴ-ի 5 պատգամավորներից և ոչ մեկը կին չէ, «Ժառանգությունում» էլ Զարուհի Փոստանջյանի հեռանալուց հետո կանայք բացակա են: Խումբ-խմբակցություններում չընդգրկված 3 պատգամավորներն էլ տղամարդիկ են: ԱԺ կին պատգամավորներից 1-ը` ՀՀԿ խմբակցությունից Հերմինե Նաղդալյանը, փոխխոսնակ է, 1 կին խմբակցության ղեկավար է` Հեղինե Բիշարյանը (ՕԵԿ), մեկ կին էլ խմբակցության քարտուղար է` Նաիրա Զոհրաբյանը (ԲՀԿ):
Եթե անուններով նշենք, ԱԺ կին պատգամավորներն են` ՀՀԿ-ից` Հերմինե Նաղդալյանը, Մարգարիտ Եսայանը, Նաիրա Կարապետյանը, Արփինե Հովհաննիսյանը, Մարինե Մարաբյանը, Ռուզաննա Մուրադյանը, Շուշան Պետրոսյանն ու Կարինե Պողոսյանը: ԲՀԿ-ից` Նաիրա Զոհրաբյանն ու Էլինար Վարդանյանը, ՀԱԿ-ից` Լյուդմիլա Սարգսյանը և ՕԵԿ-ից` Հեղինե Բիշարյանը: Միայն անուններին նայելով` արդեն իսկ պարզ է, որ ԱԺ կին պատգամավորները հիմնականում ակտիվ են, մշտապես մամուլի ու հասարակության ուշադրության գոտում են, շատ դեպքերում ԱԺ իրենց գործընկերներից շատ ավելի ակտիվ են ու արդյունավետ են աշխատում:

Դատական իշխանություններում էլ գրեթե նույն պատկերն է. սահմանադրական դատարանի 9 անդամներից միայն 1-ն է կին, արդարադատության խորհրդի 11 անդամներից միայն 2-ն են կանայք, իսկ դատարանների նախագահների խորհրդի 23 անդամներից և ոչ մեկը կին չէ: Այսինքն` իշխանության այս ճյուղում ևս հայրիշխանություն է. ոլորտի բարձրագույն կառավարման օղակներում 43 հոգուց ընդամենը 3-ն են կանայք:

Այսպիսով ստացվում է, որ հանրապետության իշխանության 3 ճյուղերի ղեկավար օղակներում 303 բարձրաստիճան պաշտոնյաներից ընդամենը 26-ն են կանայք:

(այստեղ պետք է լինի գրաֆիկը)

Նայելով համաշխարհային պատմությանը` տեսնում ենք, որ հռչակավոր կին առաջնորդների օրինակներ, թեկուզ քիչ, բայց կան: Օրինակ` Ժաննա Դ’Արկը, Մարգարետ Թետչերը, Ինդիրա Գանդին և այլք: Ներկայումս էլ կան երկրներ, որոնց ղեկավարները կանայք են: Օրինակ` Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը, որ աշխարհաքաղաքական գործընթացներում բավական ազդեցիկ գործիչ է, Լիտվայի նախագահ Դալյա Գրիբգաուսկայտեն, որ նույնպես բավականին հանրաճանաչ ղեկավար ու ակտիվ գործիչ է, և այլն:

Իսկ Հայաստանում ղեկավար պաշտոններում կանանց քիչ հայտնվելը հոգեբաններն ու սոցիոլոգները, ինչպես նաև բազմաթիվ ուսումնասիրողներ ու վերլուծաբաններ ազգային մենթալիտետի հետ են կապում: Հայերիս մոտ ավանդաբար ձևավորված մոտեցում է` կինը պետք է տան հոգսը հոգա, իսկ տղամարդը աշխատի, կռվի, ղեկավարի տունը, երկիրը և այլն:

Բայց կա նաև հարցի մյուս կողմը: Մեր դիտարկումները ցույց են տալիս, որ կանայք հատկապես իրենց հեռատեսության, արագ կողմնորոշվելու շնորհիվ (որը կենսահոգեբանների պնդմամբ` մայրական բնազդ է) ինքնադրսևորվում են որպես բավական հաջողված ղեկավարներ: Բազմաթիվ հաջողակ կին գործարարներ կան մեր կողքին, հիմնարկ-ձեռնարկությունների ղեկավարներ: Բայց քաղաքականության մեջ կանայք իրենց ուղին դեռ չեն հարթել: Եվ առաջին հերթին այն պատճառով, որ տղամարդիկ քաղաքական կուսակցությունները, իշխանական պոստերը վերածում են տղամարդկային ակումբների ու ամեն ինչ անում են, որ կանայք այդ ակումբներ հնարավորինս քիչ մուտք գործեն: Սա առաջին հերթին պայմանավորված է տղամարդկանց` կանանց հետ մրցակցությունից վախենալով, քանի որ կանայք, լինելով ավելի գրավիչ, ավելի կոռեկտ, միշտ էլ ավելի լավ այլընտրանք են եղել տղամարդ թեկնածուների համար: Ուստի տղամարդիկ ամեն ինչ անում են, որ կանայք քիչ հայտնվեն քաղաքական գործընթացներում: Տղամարդ քաղաքական գործիչները մեխանիկորեն փոքրացնում են իրենց մրցակիցների զուտ ֆիզիկական թվաքանակը:

Ամեն դեպքում, բացի որոշ հաջողված ու խոստումնալից օրինակներից, հայաստանյան քաղաքական գործընթացներում, վարչական բարձր պաշտոններում կանայք դեռ շատ փոքր թիվ են կազմում:

Սա իր օբյեկտիվ պատճառն էլ ունի. նույն մենթալիտետից ելնելով, ինչպես նաև տնային բազմաթիվ հոգսերով ծանրաբեռնված լինելով, կանայք ավելի քիչ ժամանակ ու ցանկություն են ունենում քաղաքականությամբ զբաղվելու, հետևաբար, նաև ավելի դժվար են վեր բարձրանում քաղաքական կարիերայի սանդուղքով: Տարբեր կուսակցությունների ու քաղաքական միությունների ներկայացուցիչների հետ մեր ունեցած զրույցներից դատելով էլ կարելի է ասել, որ քաղաքականապես պատրաստված ու շատ ակտիվ կանայք շատ չեն` միայն անհատներ են: Արդյունքում ունենք վերոհիշյալ պատկերը:

Ինչևիցե, շնորհավոր բոլոր կանանց, աղջիկների, մայրերի ու քույրերի միամսյակը, ու թող ղեկավար պաշտոններում նշանակվել-չնշանակվելու հարցերն այլևս պայմանավորված չլինեն քնքուշ սեռի հետ մրցակցելուց վախենալու հանգամանքով:

Tags: աժ, կին, կին քաղաքական գործիչներ, մարտի 8, միամսյակ