ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարության տեղեկատվության և հասարակայնության հետ կապերի վարչությունը տեղեկացնում է, որ Կարբի և Օհանավան համայնքների բնակիչների հետ հանդիպման ժամանակ Արագածոտնի մարզպետ Սարգիս Սահակյանը տեղեկացրել է, որ ՀՀ Արագածոտնի մարզում Արզնի-Շամիրամ արագահոս դոտացիոն ջրատարի վրա շինաշխատանքները կկասեցվեն: Արագածոտնի մարզպետը գյուղացիներին տեղեկացրել է, որ Կառավարությունը խրախուսելու է համայնքային զարգացման միայն այն ծրագրերը, որոնք գյուղատնտեսությամբ զբաղվելու հարցում խոչընդոտներ չեն ստեղծում, ուստի, հաշվի առնելով ծրագրի արդյունավետության վերաբերյալ բնակիչների մտահոգությունները, որոշվել է կասեցնել արագահոս դոտացիոն ջրատարի վրա շինարարական աշխատանքները»,- ասել է Արագածոտնի մարզպետը:

Հիշեցնենք,որ «Գահա էներջի» ընկերությունը Արագածոտնի մարզի Արզնի-Շամիրամ դոտացիոն ջրանցքի վրա նախատեսում է կառուցել «Շամիրամ-1» փոքր ՀԷԿ-ը: Արագածոտնի մարզի մի շարք գյուղերի բնակիչներ վստահ են, որ ոչ թե ջրանցքն է վերակառուցվում, այլ ՓՀԷԿ է կառուցվում, ինչի արդյունքում իրենք ջուր չեն ունենա հողագործությամբ զբաղվելու համար: Մարտի 19-ին Արագածոտնի 7 համայնքների գյուղացիները փակել էին Ապարան-Երևան ավտոճանապարհը` պահանջելով դադարեցնել շինարարությունը: Բնակիչների հետ բանակցելու էր եկել ՀՀ փոխվարչապետ, տարածքային կառավարման նախարար Արմեն Գևորգյանը:

Նույն աղբյուրի համաձայն` հանդիպման արդյունքները ներկայացվել են ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանին և ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանին, ինչից հետո նախագահի հանձնարարել է բնակիչներին հայտնել շինաշխատանքների դադարեցման մասին:

Միաժամանակ ՀՀ Նախագահը փոխվարչապետին հանձնարարել է համապատասխան աշխատանքներ իրականացնել տարածաշրջանի համայնքների ղեկավարների հետ` ոռոգման համակարգին առնչվող մտահոգությունները քննարկելու և համապատասխան լուծումներ առաջարկելու համար:

Ապարանի ջրամբարի ջրային ռեսուրսների կառավարման ընթացակարգերն ուսումնասիրելու և դրանց արդյունավետությունը բարձրացնելու համար կստեղծվի հանձնաժողով:

 Անկախ

Հունվարի 29-ին կառավարությունում «Որոտան հիդրոէլեկտրակայանների համալիր» ՓԲԸ–ի, ամերիկյան «Քոնթուր գլոբալ հիդրոկասկադ» և «Սի–Ջի սոլյուշնս գլոբալ հոլդինգ քամփնի» ընկերությունների ու ՀՀ կառավարության միջև ստորագրվեց գույքի առուվաճառքի պայմանագիր, որով «Որոտանի կասկադը»` ՀՀ–ի տնօրինության տակ եղած վերջին ամենախոշոր էներգետիկ հզորությունը, 180 մլն դոլարով վաճառվեց ամերիկյան ընկերությանը:

Բացի գույքի արժեքից` 180 մլն դոլարից, «Որոտանի կասկադը» գնող ամերիկյան «Քոնթուր գլոբալ» ընկերությունը, ըստ գործարքի պայմանագրի, ստանձնեց պարտավորություն, այն է`  առաջիկա 6 տարվա ընթացքում կասկադում  ներդնել շուրջ 70 մլն դոլար  համալիրի արդիականացման և վերանորոգման համար:

 Հայտնի չէ, թե ինչ հիմքով է օտարվել «Որոտանի կասկադը»

Պայմանագրի ստորագրումից առաջ կայացած հանդիպման ժամանակ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը նշեց. «Հայաստանը շահագրգռված է երկկողմ փոխգործակցությամբ և նոր ներդրումային ծրագրերով»: Իսկ գործարքի կայացումից հետո ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար Արմեն Մովսիսյանն այս գործարքը Հայաստանի Հանրապետության համար «հաջող գործարք» անվանեց: Մի՞թե:

Որոտանի կասկադի վաճառքի հետ կապված երկու կարևոր հարց, ինչպես նշեց ԱԺ պատգամավոր Արծվիկ Մինասյանը, բաց է մնում.  ՀՀ օրենսդրությունը պահպանվե՞լ է, և երկրորդ` տնտեսական և էներգետիկ անվտանգության ի՞նչ բաղադրիչների ապահովմանն է միտված նման գործարքը:

Առաջին հարցի կապակցությամբ պատգամավորը հիշեցրեց, որ որոշ ժամանակ առաջ ԱԺ-ում իրենք պահանջել են, որ նման օբյեկտները  միայն մասնավորեցման ծրագրում ընդգրկվելուց հետո մասնավորեցվեն: Այն ժամանակ էներգետիկայի նախարարը նշել էր, որ կասկադի վաճառքի որևէ ցանկություն չկա, և, իհարկե, ծրագրում կընդգրկվի, նոր կորոշվի վաճառել այն: «Դրանից առաջ էլ կրկնվում էր, որ ծրագրում ընդգրկված է: Հետո պարզվեց, որ ծրագրում չէ, իսկ հետո էլ վերահաստատվեց, որ ծրագրում կընդգրկվի ու նոր կվաճառվի: Հետո մեր հանձնաժողովը քննարկեց համաձայնություն տալու հարցը, նույն հարցը ԱԺ-ում հնչեց, և էներգետիկայի նախարարը նորից պատասխանեց, որ նման որևէ գործարք չկա, և իրենք չեն կարող ԱԺ-ն շրջանցել»,- նշեց Արծվիկ Մինասյանը:

Բայց այժմ, երբ Որոտանի կասկադն արդեն վաճառվեց, պարզվում է, որ ԱԺ-ն, ամեն դեպքում, շրջանցվեց: Այսինքն` պետական սեփականություն հանդիսացող խոշորագույն ձեռնարկությունն օտարվեց, և դա այն դեպքում, երբ Սահմանադրության համաձայն, կառավարությունն ունի միայն պետական սեփականության կառավարման իրավասություն, ոչ թե տնօրինման: Հետևաբար, այս հարցը պետք է պարզաբանում ստանա, թե իր ո՞ր իրավասությամբ է կառավարությունը նման գործարք իրականացրել:

Երկրորդ կարևոր հարցը. տնտեսական և էներգետիկ անվտանգության ի՞նչ բաղադրիչների ապահովմանն է միտված նման գործարքը:

«Ի վերջո, չմոռանանք, որ 500 մեգավատտից ավելի հզորությամբ պետական խոշորագույն սեփականություն հանդիսացող «Որոտանի հիդրոէլեկտրակայանների համալիրը»  գրեթե կես ատոմակայան է, և էներգետիկ անվտանգության բաղադրիչում պետական երևի թե ամենահզոր ու ամենամեծ սեփականությունն էր: Այս ամենից ելնելով` պետք է հստակ ներկայացվի, թե ինչո՞ւ է որոշվել պետական այս հսկայական սեփականությունն օտարել, ի՞նչ է արվելու գումարը, որ դրա դիմաց վերցվել է, ինչպե՞ս է որոշվել այդ գումարի մեծությունը, և որ ամենակարևորն է` Հայաստանի էներգետիկ համակարգը դրանից ի՞նչ է շահելու: Սրանք հարցեր են, որոնք բաց են մնում»,- նշեց Արծվիկ Մինասյանը:

 «Որոտանի կասկադը», ինչպես մեզ հետ զրույցում նշեց տնտեսագետ Վարդան Բոստանջյանը, շահագործվող, աշխատող համակարգ է, որը մեր կողմից շահագործվելու առումով որևէ դժվարություն չէր ներկայացնում և շահութաբեր էր Հայաստանի Հանրապետության համար: Տնտեսագետը ուշադրություն հրավիրեց նաև այն հանգամանքի վրա, որ Հայաստանի` էլեկտրաէներգիա արտադրող ամբողջ համակարգի մեջ «Որոտանի կասկադը» ամենաէժան էներգիան էր արտադրում` «1 Կվտ/ժ.-ի համար 4-4.5 դրամի սահմաններում», ուստի այդպիսի տնտեսությունը պետք է օգտագործվեր հենց Հայաստանի Հանրապետության կողմից: «Ես ուզում եմ մտածել, որ մասնագիտական առումով էլ դա անելու բավականաչափ մեծ պոտենցիալ կար: Դա չի եղել: Արդեն իսկ դրանով պայմանավորված` ես այս երևույթը համարում եմ ոչ ողջունելի մեզ համար»,- ասաց տնտեսագետը:

Ինչ վերաբերում է Որոտանի կասկադը 180 մլն դոլարով վաճառելուն, ապա Վարդան Բոստանջյանը նշեց.-«180 մլն ամերիկյան դոլարն այդպիսի համակարգի համար բավականաչափ փոքր գումար է: Երկրորդ`  չի կարելի հուզական անդրադառնալ այն 70 մլն դոլար ներդրումներին, որ խոստացել են կատարել գնորդները. նման համակարգերի շահագործումը մշտապես ենթադրում է համակարգերի տեխնիկական արդիականացում: Եվ կարծում եմ`  այստեղ ևս Հայաստանի Հանրապետությունն ինքը մեծ հնարավորություն ուներ այդ 70 մլն դոլարի ներդրումներն ինքնուրույն կատարելու»:

«Տալ 180 մլն դոլարով և ասել, թե 6 տարում ևս 70 միլիոն կներդնի` լուրջ չէ: Որովհետեւ 500 մեգավատտ հզորության դեպքում արտադրում ես տարեկան 1.5-2 մլրդ կիլովատտ էլեկտրաէներգիա, եթե դա վաճառում ես 18 դրամով, վաճառքի ծավալը կազմում է 30-40 մլրդ դրամ, այսինքն` 100 միլիոն դոլար, ուրեմն միայն ամորտիզացիան, որ հաշվում ենք, ստացվում է, որ 6 տարում մենք միայն 40 մլն ինքներս կներդնեինք»,- իր հաշվարկները ներկայացրեց տնտեսագետ, ՀՀ նախկին վարչապետ, ԱԺ պատգամավոր Հրանտ Բագրատյանը` շեշտելով, որ այդ գործարքը տնտեսական առումով ոչնչով աչքի չի ընկնում:

«Որոտանի կասկադը», ըստ Բագրատյանի, երևի աշխարհի ամենաշահութաբեր համակարգերից մեկն էր, քանի որ ինքնուրույն աշխատող, հումք չպահանջող, առանձնապես մեծ մարդկային ռեսուրսներ չպահանջող համալիր է: Տնտեսագետն էներգետիկայի օբյեկտների սեփականաշնորհման իմաստը չի տեսնում, իսկ հիդրոէներգետիկ օբյեկտների սեփականաշնորհումն ընդհանրապես անհասկանալի է համարում: Բիզնես միջավայրում հնարավոր է, ինչ-որ ապրանք վաճառվի իր ինքնարժեքից ավելի էժան միայն այն բանի համար, որ գնորդը համարվի ստրատեգիական ներդրող, հետագայում կարող է լուրջ ներդրումներ իրականացնել ոլորտում կամ երկրում: Բայց Որոտանի համալիրը վաճառվել է մի ընկերության, որը տնօրինում է ընդամենը 3500 մեգավատտ հզորության:

Թաթուլ Մանասերյանը նշեց, որ «Որոտանի կասկադի» վաճառքի պես գործարքներ նախկինում շատ են եղել: Պարզապես այս պարագայում գործարքի միակ հիշարժան մասը կարելի է համարել այն, որ, օտարերկրյա ներդրումները դիվերսիֆիկացնելով, ամերիկացիներին հնարավորություն ընձեռվեց Հայաստանում ներդրումներ կատարել: Կասկադն ընդամենը 180 մլն դոլարով վաճառելու առումով Թաթուլ Մանասերյանը նշեց, որ ամեն ինչ հարաբերական է. հարցին պետք է նայել ենթակառույցների տեսանկյունից:

«Էներգետիկ ենթակառույցի իմաստով, կարևոր է, թե որքանով է դա ծառայում տնտեսությանը, որքանով է ինտեգրված մարզի, համայնքի և երկրի տնտեսություններին: Այս պարագայում նոր կարելի է գնահատականներ տալ, ընդ որում` ոչ միայն այսօրվա դրությամբ, այլև հեռանկարի առումով… Հարցերը բազմաթիվ են»,- նշեց տնտեսագետը` չցանկանալով միանգամից, առանց խոր մասնագիտական վերլուծության գնահատական տալ գործարքին:

Ինչ վերաբերում է այն հարցին, որ Որոտանի կասկադը ձեռք բերող ընկերությունն ընդամենը 5-6 տարվա պատմություն ունեցող և մոտ 3500 ՄՎտ էներգետիկ հզորություններ տնօրինող ընկերություն է, հետևաբար կասկածելի է, որ կարող է Հայաստանի համար հեռանկարային` ռազմավարական ներդրող հանդիսանալ, տնտեսագետը հիշեցրեց, որ մեր տնտեսության մեջ պարադոքսները քիչ չեն:

Անկախ

 Ինչպես արդեն «Անկախը» նշել է, Հայաստանում դեռ արդիական է մնում էներգետիկ անվտանգության խնդիրը: Տարբեր փորձագետներ կարծիք են հայտնում, որ Հայաստանի էներգետիկ անվտանգությունը, առաջին հերթին, էներգիայի այլընտրանքային ռեսուրսների ներդրումն է, մասնավորապես` վերականգնվող էներգետիկան: Այս մասին նշել են թե՛ Հայաստանի Հանրապետությունում ԱՄՆ արտակարգ և լիազոր դեսպան Ջոն Հեֆերնը, թե՛ հայ էներգետիկները, թե՛ տարբեր փորձագետներ: Մասնավորապես ասվել է, որ Հայաստանում արժե շեշտը դնել ՀԷԿ–երի, հատկապես` փոքր ու միջին ՀԷԿ–երի  վրա: Հետո, ինչպես նշում են փորձագետները, պետք է զարգացնել արեգակնային, հողմային, բիո և այլ տեսակի էներգետիկական ուղղությունները: 

Էլեկտրաէներգիայի քանակության մեջ փոքր ՀԷԿ–երի կշիռը փոքր է

Այս ամենը, իհարկե, բավականին հրապուրիչ է թվում հատկապես այն ժամանակահատվածներում, երբ Հայաստանում սուր զգացվում է արտաքին էներգետիկ ռեսուրսներից կախվածությունը: Այս անգամ այդ առիթը գազի և էլեկտրաէներգիայի թանկացումն է: Եվ ամեն անգամ, երբ դրսից Հայաստան ներմուծվող  էներգակիրների գները բարձրանում են, բոլորս, բնականաբար, հարց ենք  տալիս. «Իսկ հնարավոր չէ՞ խուսափել արտաքին էներգակիրներից և հենվել սեփական ռեսուրսների վրա»:

Քանի որ էներգակիրներով հարուստ երկիր չենք, մեր ուշադրության կենտրոնում է հայտնվում էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը:  Հայաստանում այսօր էլեկտրաէներգիա արտադրող վեց խոշոր կայան կա` ԱԷԿ-ը Հրազդանի ՋԷԿ-ը, Երևանի ՋԷԿ-ը, Հրազդանի 5-րդ էներգաբլոկը, Որոտանի հիդրոէլեկտրակայանների կասկադն ու Սևան-Հրազդան կասկադը` միջազգային էներգետիկ կորպորացիան: Դրանից բացի ունենք 142 վերականգնվող էներգիայի կայաններ, որոնցից 1-ը Պուշկինի լեռնանցքի հողմակայանն է, մեկը` Լուսակերտի թռչնաֆաբրիկայի թռչնաղբի բազայի վրա աշխատող բիոէներգետիկ կայանը և մնացածը փոքր ՀԷԿ-երն են: Ու ինչքան էլ նշվի, որ մեր երկրի էներգետիկ անվտանգության համար կարևորագույն նշանակություն ունեն փոքր ՀԷԿ-երը, միևնույն է, Հայաստանում արտադրվող էլեկտրաէներգիայի ամբողջ ծավալի մեջ այս սեկտորի արտադրած էլեկտրաէներգիան կազմում է ընդամենը 6.47%: Որովհետև 2012 թ. Հայաստանում արտադրվել է 8 մլրդ, 36 մլն 200 հազար կվտ/ժամ էլեկտրաէներգիա, որից միայն 512.8 միլիոն կվտ /ժամ-ն է բաժին հասնում փոքր ՀԷԿ-երին:

«Մենք փոքր ՀԷԿ-երի մասով մեծ հաջողությունների օրինակ ունենք` չնայած էկոլոգիական և այլ խնդիրներին, և բնական է, որ գործընթացը սահուն չի անցնի, բայց բոլոր դեպքերում դա այն ոլորտն է, որտեղ 6-7 տարվա ընթացքում 100 մլն կվտ/ժամից հասել ենք շուրջ 600 մլն կվտ/ժամ էլեկտրաէներգիայի արտադրության: Դա մեր ներքին պահանջարկի մոտ 8%-ն է: Դա ֆանտաստիկ լավ արդյունք է: Ցավոք, մեր ՀԷԿ-երը չեն կարող ինչ-որ մի օր էներգետիկ պահանջարկի մեծ մասը բավարարել: Մենք շատ ջուր չունենք, մեր գետերը փոքր են, և մենք հիմնականում օգտագործում ենք ոչ թե ջրի քանակությունը, այլ ճնշումը` ռելիեֆը, քանի որ այդ գետերը բարձրից ցած են իջնում, մենք հիմնականում ճնշումն ենք օգտագործում:  Մեր ամբողջ պոտենցիալը գնահատել ենք այսպես (կլիմայական փոփոխություններից կախված` ջրերի քանակությունը նվազում է,  ուստի կլորացրած թիվ եմ ասում), որ մոտ 1 մլրդ կվտ/ժամ կարող ենք արտադրել: Հիմա արտադրում ենք 600 մլն:  Իսկ մեր ներքին պահանջարկը`  արտադրանքը  2012 թ. դրությամբ, 6 մլրդ է եղել: Համեմատենք` կարո՞ղ ենք ներքին պահանջարկը փակել միայն փոքր ՀԷԿ-երով: Այդպիսի խոսակցություններ լինում են: Մենք հիմա մոտավորապես 80 նոր փոքր ՀԷԿ ենք կառուցում, որոնք լիցենզիա են ստացել: Դրանց կառուցումից հետո նոր ցուցանիշը կհասնի 1 միլիարդ կվտ/ժամի»,- ասաց ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների փոխնախարար Արեգ Գալստյանը:

Ըստ պաշտոնական թվերի` Հայաստանում 2012 թ. բնակչության էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը կազմել է 1 մլդ 901 մլն 700 հազար կվտ/ժամ: Սա նշանակում է, որ շինարարական ընթացքի մեջ գտնվող փոքր ՀԷԿ-երի կառուցումից հետո էլ դրանք չեն կարող ծածկել բնակչության պահանջարկը: Ուստի ուզած-չուզած պետք է դիտարկել նաև էլեկտրաէներգիայի ստացման մյուս հնարավոր աղբյուրները ևս:

Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի սակագնային քաղաքականության վարչության պետ Գարեգին Բաղրամյանը համոզված է, որ հնարավոր չէ խուսափել, օրինակ, Հրազդանի 5-րդ էներգաբլոկի ծառայություններից: Որովհետև էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը տարվա կտրվածքով հավասարաչափ չի բաշխվում: Ձմռան սեզոնին բնակչությունը, հասկանալի պատճառներով, ավելի շատ էլեկտրաէներգիա է սպառում: Եվ այդ ժամանակ առաջանում է սպառման պիկ, մեծ պահանջարկ: Դա, իհարկե, երկար չի տևում, 4-5 ամիս, սակայն այդ պիկի ժամանակ էլ հենց անհրաժեշտություն է առաջանում գործի գցել 5-րդ էներգաբլոկը, որպեսզի խափանումներ չառաջանան, էլեկտրաէներգիան էլ հերիքի քաղաքացիներին:

Ընտրենք այլընտրանքային էներգետիկան, եթե այդպիսին կա

Ինչ վերաբերում է էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրների ներդրմամբ աստիճանաբար անկախ էներգետիկ համակարգ ունենալուն, Գարեգին Բաղրամյանի պարզաբանմամբ, դա շատ թանկ հաճույք է դեռևս, ու ոչ ոք պատրաստ չէ մեկ կվտ/ժամ էլեկտրաէներգիայի համար վճարել արեգակնային կամ հողմային թանկ էլեկտրաէներգիայի գնով:

Նույն կարծիքին է նաև Արեգ Գալստյանը:  Նա նշեց,  որ ամեն մի էներգառեսուրս իր դրական ու բացասական կողմերն ունի, և ոչ մեկից չպետք է հրաժարվել: Որովհետև, ինչպես պարզվեց, ՀԷԿ-երի ներուժը չի հերիքում էներգետիկ պահանջարկն ամբողջությամբ ծածկելու համար, ՀԱԷԿ-ի գործողության ժամկետը մոտենում է ավարտին, իսկ ատոմային նոր էներգաբլոկ դեռ չունենք:

«Եթե ամեն ինչ ստացվի այնպես, ինչպես ծրագրում ենք, 2022 թ., երբ կառուցենք ԱԷԿ-ի նոր էներգաբլոկը, մենք կլինենք աշխարհի ամենամաքուր էներգետիկա ունեցող երկրներից մեկը, ինչպես Կանադան, Նորվեգիան և նմանատիպ երկրները: Ատոմային էներգետիկան, ինչքան էլ քարկոծում են, մաքուր էներգետիկա է: Եթե մոռանանք ռիսկային գործոնները, այնտեղ որևէ արտանետում չկա: Մեծ էներգետիկայում մենք 100 տոկոսով կարող ենք օգտագործել միայն վերականգնվող էներգետիկան և ատոմայինը: Գազը կարող է օգտագործվել կենցաղում, ջեռուցման համակարգերում և այլն»,- նշեց էներգետիկայի փոխնախարարը:

Ինչ վերաբերում է այլընտրանքային էներգետիկային` արևային և հողմային, Արեգ Գալստյանի տեղեկացմամբ, 3-4 տարի հետո գուցե այդ ոլորտն այնքան զարգանա, սարքավորումներն էժանանան, որ այդ եղանակով ստացված էներգիայի ինքնարժեքը հավասարվի Հայաստանում արտադրվող ամենաթանկ` ՋԷԿ-երում արտադրվող էլեկտրաէներգիային:

Բայց մինչ այդ «էժանացմանը» սպասելը, մինչ նոր ատոմակայանի կառուցումն ու շահագործումը պետք է մտածել նաև էներգախնայողության մասին, ինչն այսօր ամբողջ աշխարհում դառնում է էներգետիկ քաղաքականության գերակա ուղղություն:

«Հիմա ի հայտ են եկել  բավականին լուրջ և շատ էֆեկտիվ ֆինանսական գործիքներ, որոնք առաջարկվում են, օրինակ, Եվրամիության կողմից,  և դրանց վերաբերյալ մենք արդեն մեր հետաքրքրությունը պաշտոնական նամակով հայտնել ենք: Դրանք համապատասխան ֆոնդերի գումարներ են… Ապագա շինարարության մեջ քաղշիննախարարությունն ավելի խիստ նորմատիվային սահմաններ կընդունի, տեխնիկական պայմաններ, քանի որ էներգախնայողությունը մեր ներքին ռեսուրսն է. ավելի էժան են նստում էներգախնայող տեխնոլոգիաները, քան էներգիայի նոր աղբյուր ստեղծելը»,- տեղեկացրեց Արեգ Գալստյանը:

Մեկ բան, սակայն, հիմա էլ ակնհայտ է. Հայաստանը չի կարող հրաժարվել ռուսական գազից: Չի կարող նույնիսկ այն ժամանակ, երբ Իրանը որոշի Հայաստանին գազ վաճառել, որովհետև որքան տարբեր ուղիներով ու տարբեր տեսակի էներգետիկ հոսք լինի Հայաստան, այնքան մեզ ավելի վստահ ու ապահով կզգանք թե՛ տնտեսական առումով, թե՛ քաղաքական: