Նինա Մեհրաբյանի հայրը 20 տարեկանից տեղափոխվել է Բելառուս, 15 տարի անց վերադարձել է հայրենիք, ամուսնացել ու արդեն ընտանիք կազմած մեկնել:
1987 թ. ծնվել է Նինան, մեկ տարի անց` եղբայրը: Չնայած բելառուսական միջավայրում բավականին հաջող հաստատվելուն` ընտանիքում հայկական ավանդույթներն ու մշակույթը խստորեն պահպանվել են: Եվ այն, որ այսօր 27-ամյա Նինան որոշել է մենակ վեր կենալ գալ Հայաստանում ապրելու, ինքն էլ է համարում այդ դաստիարակության արդյունք և երախտապարտ է իր ծնողներին. «Մեր տանը հնչել են հայկական երգեր, մեր ծնողները մեզ համար հայկական գրքեր են կարդացել, մեզ միշտ ասել են, որ Հայաստանն ամենալավն է: Մեր տանն արգելված է եղել օտար լեզվով խոսելը: Հայրս ասում էր` տանը թուրքերեն չլսեմ: Այսինքն` ինչ էլ որ լիներ` ռուսերեն, բելառուսերեն, եթե հայերեն չէր` ուրեմն թուրքերեն էր»:

Սակայն նրանք հաճախ չէին լինում Հայաստանում: Չորս տարեկանից հետո, օրինակ, Նինան առաջին անգամ Հայաստան է եկել 19 տարեկանում` մասնակցելու միջազգային մշակութային մի կոնֆերանսի, ներկայացնում էր Բելառուսը: Դա առաջին լուրջ ծանոթությունն էր հայրենիքի հետ: Հաջորդ այցն արդեն քաղաքական էր` 2008-ի նախագահական ընտրություններին, որպես միջազգային դիտորդ:

Այդ այցը նրա համար շատ կարևոր էր, որովհետև բացահայտում է իրական Հայաստանը. «Երևանից բացի, ես տեսա նաև Արարատի մարզի գյուղերը: Ընտրական հանձնաժողովները տեղակայված էին գյուղերի դպրոցներում: Տեսա դպրոցներ, որոնք այդ ցրտին պատուհան չունեին, հատակը բետոնից էր, գրատախտակն աթոռով հենված էր պատին, որ չընկնի, երեխաները վերարկուով ու ձեռնոցներով դաս էին գրում… Ես նման բաներ երբեք չէի տեսել, և դա ինձ համար մեծ շոկ էր»:

Վերադառնալով Բելառուս` սկսում է մտածել Հայաստանի հետ կապերն ամրապնդելու մասին, որպեսզի ինչ-որ կերպ կարողանա նաև օգտակար լինել: Սակայն Նինայի ծննդավայրում` Վիտեբսկ քաղաքում, շատ հայեր չէին ապրում, հայ համայնք` որպես այդպիսին, գոյություն չուներ:

Երբ ընդունվում է Բելառուսի մշակույթի համալսարան և տեղափոխվում մայրաքաղաք` Մինսկ, միանգամից միանում է տեղի հայ համայնքի կյանքին: Սակայն նկատում է, որ Մինսկում էլ համայնքը, մասնավորապես` երիտասարդությունը, համախմբված ու կազմակերպված չէ, չկա որևէ երիտասարդական կառույց: Նինան մի քանի ընկերների հետ հիմնում է երիտասարդական հայ համայնք: «Հինգ տարվա ընթացքում Բելառուսը դարձավ ԱՊՀ երկրների ամենաերիտասարդ և հզոր հայ համայնքներից մեկը»,- ասում է նա:

Այդ ժամանակ Նինան ավելի հաճախ է տարբեր ծրագրերով Հայաստան գալիս: «Եվ այդպես, մեկ, երկու, զգացի, որ ամեն անգամ Հայաստանից ավելի ծանր հոգով եմ գնում, չեմ ուզում գնալ: Ճիշտ է` Բելառուսում ինձ համար շատ լավ էր, այնտեղ բավականին կայացած էի, դասախոսում էի համալսարանում, ի դեպ, հիմա էլ դեռ ասպիրանտ եմ, ղեկավարում էի Բելառուսի երիտասարդ հայ համայնքը, և բոլորը Հայաստան տեղափոխվելու միտքս անլուրջ էին համարում: Բայց որոշեցի վերադառնալ»:

Այդ որոշումն ավելի գործնական բնույթ է ստանում, երբ անցյալ տարի Երևանում հանդիպում է «Վերադարձ Հայաստան» (Repat Armenia) հասարակական կառույցի հիմնադիր Վարդան Մարաշլյանին, որին` որպես նախկին մոսկվաբնակ ակտիվ երիտասարդի, վաղուց գիտեր: «Repat»-ը շատ ճիշտ է աշխատում, հայրենադարձին երազներ ու հույսեր չի տալիս, շատ ճշգրիտ ներկայացնում է և՛ Հայաստանի դժվարություններն ու խնդիրները, և՛ առավելությունները, տեղեկացնում, թե ինչ ռեսուրսներ են պետք այստեղ հաստատվելու համար, և եթե դու պատրաստ ես հաղթահարելու բոլոր խոչընդոտները, ապա բարի գալուստ»:

Ըստ Նինայի` հիմնադրամի շուրջ հավաքված հարյուրավոր հայրենադարձներն են, որոնք օգնում են նորեկներին ավելի հեշտ անցնել այն ճանապարհը, որ անցել են իրենք:

«Repat»-ի շուրջ հավաքված տարբեր երկրների հայերն այսօր կուռ համայքն են ձևավորել Հայաստանում, և այդ բազմերանգությունը կարող է լրջորեն վերափոխել ու հարստացնել Հայաստանի գունապնակը: «Շատ ուրախ եմ, որ Հայաստանում գտնվում են տարբեր մարդիկ, անգամ արտասահմանցիներ, որոնք նոր շունչ, նոր ժպիտներ են բերում: Հիմա, երբ դուրս ես գալիս փողոց, ավելի հաճախ ես տեսնում ժպտացող մարդկանց»,- նկատել է Նինան:

Չնայած ահռելի փոփոխություններին, որ մեր հայրենադարձ զրուցակիցը տեսել է Հայաստանում 2007-ից ի վեր, լավ գիտի, որ այսօր Հայաստանի առջև ծառացած է լրջագույն մի մարտահրավեր` արտագաղթը: «Այո, կան մարդիկ, որոնք օբյեկտիվ պատճառներով են գնում, բայց կա նաև մարդու մի տեսակ, որի կյանքի նպատակը կենցաղն է, նման մարդիկ առաջնորդվում են «որտեղ հաց, էնտեղ կաց» կարգախոսով, և այդ տեսակի մարդկանց անիմաստ էլ է բացատրել բարձր գաղափարներ` ազգ, ժողովուրդ, պարտականություն: Մեկ է` քեզ չեն լսի: Պիտի գնան ու համոզվեն, որ ստամոքսի խնդիրը լուծվում է, բայց դրա փոխարեն կորցնում են շատ ավելի մեծ բան»:

Նինան հասկացել է, թե որն է այսօր Հայաստանի և ընդհանրապես, հայության ամենագլխավոր խնդիրը: Ասում է` չունենք ընդհանուր մի նպատակ, ռազմավարություն, գաղափարախոսություն` պետականորեն մշակված: «Այսօր որևէ պետական անձ կարո՞ղ է ասել, թե մենք ուր ենք գնում: Իմ կարծիքով` ոչ: Հայաստանն ու Սփյուռքն առանձին-առանձին են գործում: Միասնական են միայն Ցեղասպանության ճանաչման գաղափարի շուրջ, վերջին օրերին համախմբվեցին նաև Քեսաբի դեպքերի շուրջ, բայց եթե Ցեղասպանության խնդիրը լուծվի, ինչի՞ շուրջ ենք համախմբվելու»:
Երիտասարդ բելառուսահայն ունի իր պատասխանը. ողջ հայությանը համախմբել Անկախ Հայաստան պետության շուրջ:

Ի դեպ, նա նշում է, որ Սփյուռքում շատերն են ուզում հայրենադարձվել, սակայն ռիսկ չեն անում, քանի որ Հայաստանի մասին Սփյուռք հասնող լուրերը հիմնականում բացասական են: Նույն բացասական ֆոնն էլ` ավելի խիտ գույներով, Հայաստանում է: Նինան զարմանում է, որ տեղաբնակները, փոխանակ իրենց վերադարձով ուրախանան ու ոգևորվեն, հարցնում են, թե ինչու են եկել մի երկիր, որտեղից բոլորն ուզում են գնալ: «Սա նույնն է, որ երկար տարիներ հետո վերադառնաս քո տուն, դուռը բացես ուրախ սրտով, դրական էներգիայով, ոգևորությամբ, ու քեզ չասեն` ներս արի»:

Նինան ընդամենը չորս ամիս է, ինչ Հայաստանում է մշտական բնակություն հաստատելու նպատակով: Չնայած երեք բարձրագույն կրթություններին` առայժմ լուրջ աշխատանք գտնելու փուլում է և ընդունում է, որ այստեղ դա հեշտ բան չէ, քանի աշխատաշուկան փոքր է, լավ մասնագետները` շատ, մրցակցությունը` մեծ: Սակայն վստահ է, որ իր մասնագիտությամբ կկարողանա աշխատանք գտնել:
Համալսարանը միջազգային մշակութային կապերի մենեջերի որակավորմամբ ավարտած, զուգահեռ նաև պետական կառավարման խորհուրդն ավարտած ու դրանից բացի`քոուչինգի բնագավառում խորացած երիտասարդն այսօր Հայաստանում աշխատելու համար ընտրել է վերջինը: Ինչո՞ւ, որովհետև քոուչինգն այստեղ տարածված ու զարգացած չէ, մինչդեռ դա մի կարևոր ոլորտ է, որի նպատակն է մարդուն բերել այն համոզման, որ ինքն ի վիճակի է հասնելու իր առջև դրված նպատակներին, ճանաչելու ինքն իրեն, բացահայտելու իր հնարավորություններն ու կարողությունները: Արտերկրում այն տարածված է տարբեր բնագավառներում:

Նինան բիզնես քոուչինգի մասնագետ է, ինչը, ցավոք, Հայաստանում դեռևս այնքան էլ տարածված չէ, և դրանից օգտվում են միայն որոշ խոշոր կազմակերպություններ:
«Եթե քայլում ես, պետք է ինչ-որ տեղ հասնես: Ես ջահել եմ, ճկուն, սա չլինի` մյուսը կփորձեմ, դա էլ չլինի` մեկ այլ բան կձեռնարկեմ, բայց գիտեմ, որ առանց աշխատանքի չեմ մնա: Միշտ կարելի է ինչ-որ բան անել, եթե ցանկություն ունես»:
Կարևոր է, որ հիմա նա այստեղ է` տանը, ինչպես ինքն է ասում: Ճիշտ է` նրան ի սրտե «ներս արի» չեն ասել, բայց դե դուռն էլ երեսին չեն շրխկացրել, այնպես որ ամենևին չի պատրաստվում իր տնից հեռանալ:

Անի Գասպարյան

Անկախ

Ուղիղ մեկ տարի է, ինչ Անահիտն Անգլիայից վերադարձել է Հայաստան: Որքան էլ տարօրինակ թվա, 25-ամյա աղջիկն իր համար Հայաստանում շատ ավելի մեծ հնարավորություններ է տեսնում, քան աշխարհի կարևորագույն կենտրոններից մեկում՝ Լոնդոնում: «Լոնդոնն ինձ համար քաոս է, իհարկե՝ ոչ այնքան վատ առումով, բայց մի վայր է, որտեղ արդեն ամեն ինչ կայացած է ու կարծրացած, իսկ իմ նմանները՝ ինչքան ուզես: Իսկ Հայաստանը զարգացող երկիր է, ձևավորման մեջ, և դու կարող ես քո դերն ունենալ, ինչ-որ բան էլ դու անել այդ զարգացման մեջ»,- ասում է նա:

Անահիտը 6 տարեկան էր, երբ նրա ընտանիքը 1994 թ. տեղափոխվեց Լոնդոն: Հայրը, որ ծնվել էր Հնդկաստանում, կիսով չափ հայ է, կիսով չափ՝ իռլանդացի ու հնդիկ: 70-ականներին էր եկել Հայաստան՝ սովորելու Երևանի պետական համալսարանում: Այստեղ էլ ծանոթացել էր ապագա կնոջ հետ:  «Հորս առաջին լեզուն եղել է անգլերենը, հետո հնդկերենը, հետո ռուսերենը, հետո նոր՝ հայերենը: Սակայն ինքն իրեն զտարյուն հայ է զգացել և ինձ ու եղբորս էլ որպես հայ դաստիարակել»:

Չնայած սովորում էին անգլիական դպրոցում, ողջ օրն անցկացնում անգլիական միջավայրում՝ առանց որևէ հայ ընկերոջ, տանն ամեն ինչ հայկական էր՝ սկսած լեզվից, վերջացրած կենցաղով ու ավանդույթներով: «Մենք փորձում էինք համադրել երկու մշակույթները, ինչքան էլ որ դա դժվար էր մեզ համար, բայց կարողանում էինք՝  շնորհիվ մեր ծնողների, որոնցից շատ շնորհակալ եմ»:

Սակայն երբ 1999 թ. ամռանը ծնողները որոշում են Հայաստան գալ, Անահիտն ընդդիմանում է, քանի որ չէր ուզում բաց թողնել դպրոցի ավարտական խնջույքը. դա իրեն ավելի էր ձգում, քան Հայաստանը: Նրան մի կերպ են բերում: Ողջ ամառն անցկացնելով հայրենիքում՝ 11-ամյա Անահիտն իր մեջ հեղափոխական որոշում է կայացնում. մի օր անպայման պետք է վերադառնա Հայաստան. «Իմ մեջ տպավորվեց մարդկանց ջերմությունը, անկեղծությունը: Լոնդում երբեք մարդկանցից ջերմություն չես զգում: Բացի այդ, Հայաստանի եղանակը շատ սիրեցի, այստեղի ուտելիքը: Մի խոսքով, այդ այցն ինձ համար շատ կարևոր էր և որոշիչ»:

Լոնդոնում ավարտելով հիմնական դպրոցը՝ Անահիտն ընդունվում է ավագ դպրոց, հետո քոլեջ, ապա Քենթի համալսարան՝ քաղաքագիտություն և միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետ: Համալսարանն ավարտելուց հետո ուզում է աշխատանք գտնել, բայց պարզվում է՝ Լոնդոնում այդքան էլ հեշտ չէ մասնագիտությամբ աշխատանք գտնելը. կա՛մ մագիստրատուրայի դիպլոմ էին պահանջում, կա՛մ աշխատանքային փորձ:

Մեկ տարի անց նա ընդունվում է Լոնդոնի UCL համալսարանի մագիստրատուրա:
Իմանալով, որ «Լույս» հիմնադրամը ֆինանսավորում է UCL ընդունվող հայ երիտասարդներին, դիմում է և դառնում հիմնադրամի կրթաթոշակառու: Սակայն նրա համար պարզ չէր, թե ինչու են ֆինանսավորում հայ երիտասարդներին դրսի համալսարաններում սովորելու համար: Հետո իմանում է, որ ստանալով կրթաթոշակ` պարտավոր է, օրինակ, մասնակցել նաև որոշ ծրագրերի՝ կամավորական աշխատանք կատարելով Հայաստանում: Դա նրա սրտով էր:

Մագիստրատուրայի առաջին կուրսն ավարտելուց հետո, ամռանը 10 օրով Սևանի Ծափաթաղ գյուղում ծրագիր է իրականացնում գյուղի խնդիրների վերաբերյալ: Ուսումնասիրում է գյուղի երեխաների կյանքը, առօրյան, նրանց իրազեկում իրենց իրավունքների մասին: Հայաստանյան գյուղում թեկուզ 10 օր ապրելը նրան շատ բան է սովորեցնում, բացում իրական Հայաստանի պատկերը՝ իր բազմաշերտ խնդիրներով:

Համալսարանն ավարտելուց հետո Անահիտը վերջնականապես որոշում է վերադառնալ ու աշխատել Հայաստանում: «Ենթադրում էի, որ այստեղ ավելի շատ կգնահատվեմ և ավելի մեծ հնարավորություններ կունենամ, քան Անգլիայում կամ Էկվադորում, չնայած Էկվադորի ու Հայաստանի միջև շատ ընդհանուր բան կար՝ թե՛ խնդիրների առումով, թե՛ մշակույթի: Բացի այդ, շատ կարևոր էր Հայաստանի համար ինչ-որ բան անելը»:

Փորձում է «Լույս» հիմնադրամի միջոցով մինչև գալն աշխատանք գտնել կանանց, մարդու իրավունքների ոլորտում կամ ծայրահեղ դեպքում՝ լեզվի կենտրոնում, որպես անգլերենի մասնագետ: «Վերջին տարբերակը գտան, սակայն երբ գործատուներն իմացան, որ դեռ Անգլիայում եմ, ասացին՝ պետք է գամ, որ հստակ լինի: Եկա, բայց այդ աշխատանքին չդիմեցի, մեկ շաբաթ անց աշխատանք գտա մեկ այլ լեզվի կենտրոնում»:

Շուտով «Լույս» հիմնադրամի միջոցով տեղեկանում է «Repat Armenia» («Վերադարձ Հայաստան») հիմնադրամի մասին, որին անհրաժեշտ էր արտաքին կապերի մասնագետ, որը պետք է համակարգեր Հայաստան վերադառնալ ցանկացող հայերի հետ կապերը: Հիմնադրամի գործունեությունն ու գաղափարը Անահիտի սրտով էին, և նա հենց առաջին իսկ րոպեից մտածում է, որ այդ աշխատանքը հենց իր համար է: «Բախտս բերեց, ճիշտ ժամանակին եկա, թե ոչ, չգիտեմ, բայց ինձ համար Հայաստանում աշխատանք գտնելը միանգամից ստացվեց: Մեկ տարվա ընթացքում վեց տարբեր աշխատանքային հնարավորություններ եմ ունեցել»:

Անահիտն իր ապագան այսօր Հայաստանում է տեսնում, որտեղ նաև որոշակի ծրագրեր կան: Օրինակ` հասարակական կազմակերպություն ստեղծել, որը ոչ թե ձևական բնույթ ունենա, այլ իսկապես օգուտ բերի Հայաստանին: Բայց գիտակցում է, որ դրա համար պետք է դեռ որոշ ժամանակ ապրի Հայաստանում, խնդիրներին ավելի լավ ծանոթանա, զգա սեփական մաշկի վրա:

Անահիտի ծնողները չեն վերադարձել Հայաստան և միտք էլ չունեն, քանի որ Լոնդոնում լավ աշխատանք ունեն, հաստատվել են: Հավանաբար, կգան այն ժամանակ, երբ թոշակի անցնեն: «Մամաս ինձ ասում է՝ ախր ո՞նց Լոնդոնը թողեցիր, գնացիր, Լոնդոնում էսքան լավ բաներ կան, դու էստեղ ես մեծացել և այլն: Ես նրան ասում եմ՝ չէ, մամ, ես ինձ  էստեղ ավելի ապահով եմ զգում, ավելի հանգիստ և ավելի ուրախ»:

Եղբայրն էլ է վերադարձել Հայաստան, բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտի մասնագետ է, ամուսնացել է և աշխատում է «Թումո» կենտրոնում:

Անահիտն իր երկրորդ կեսին գտնելու կամ ամուսնության մասին մտածելիս ազգային պատկանելության առումով սահմանափակում չի դնում, սակայն գլխավոր պայմանն այն է, որ իր ընտրյալը պետք է հարգի իր հայությունը և իր ազգային արժեքներն ու ավանդույթները:

Ընկերների առումով էլ սահմանափակումներ չունի, կարող է շփվել ցանկացած ազգի ներկայացուցչի հետ, և այդ առումով շրջապատն իրոք բազմազան է: Սակայն խոստովանում է, որ հայկական կապերն ավելի ամուր ու հաստատուն են. «Հայաստանում, երբ որևէ մեկի հետ կապ ես ստեղծում, մնում է, իսկ Լոնդոնում, օրինակ` «networking event»-ներ են անում, իրար բիզնես քարտեր են փոխանցում, բայց հետո, երբ ուզում ես այդ մարդու հետ կապվել, չկա: Այստեղ զգում ես, թե ինչքան են մարդիկ փորձում իրար աջակցել: Թեկուզ ապրես Ֆրանսիայում, Անգլիայում կամ Ամերիկայում, եթե Հայաստանում հանդիպում ես, այդ կապը կարծես սոսնձվում է»:

Անի Գասպարյան