ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի մոտ մեկնարկել են ՀՀ 2014 թվականի պետական բյուջեի նախագծի նախնական տարբերակի քննարկումները: Հանրապետության գործադիր մարմինների ղեկավարները մեկ շաբաթվա ընթացքում կներկայացնեն առաջարկություններ «ՀՀ 2014թ. պետբյուջեի մասին» ՀՀ օրենքի նախագծի տեքստային մասի նախնական տարբերակի վերաբերյալ:
Ըստ ընթացակարգի՝ վարչապետի մոտ տեղի են ունենում նախնական տարբերակի քննարկումներ բոլոր գերատեսչությունների հետ, ինչի արդյունքում վերջնականացվելու է բյուջեի նախագիծը և ներկայացվելու է Ազգային Ժողով:
ՀՀ կառավարությունը սեպտեմբերի 13-ին կայացած նիստում ի գիտություն է ընդունել ՀՀ ֆինանսների նախարարության ներկայացրած ՀՀ 2014թ. պետբյուջեի նախագծի խոշորացված ցուցանիշների նախնական տարբերակը:

Panorama.am-ը ներկայացնում է հարցազրույց ՀՀ փոխվարչապետ, տարածքային կառավարման նախարար Արմեն Գևորգյանի հետ: Հարցազրույցում անդրադարձ է կատարվել Հայաստանում սպասվելիք տեղական ինքնակառավարման ոլորտի բարեփոխումներին, դրանց նպատակին ու մեթոդաբանությանը:

– Ինչպե՞ս կգնահատեք իրավիճակը տեղական ինքնակառավարման համակարգում: Առհասարակ, համակարգի կենսունակությունն ինչպիսի՞ն է:

– Համակարգն արդեն 17 տարի է, ինչ գործում է, ընդամենը երկու տարի առաջ նշեցինք 15-ամյակը, և մեծ հաշվով կարելի է ասել, որ ՀՀ-ում ՏԻՄ համակարգը կայացել է, ունի բավականին լուրջ ավանդույթներ, գործում է օրենսդրության շրջանակներում և պաշտպանված է Հայաստանի Սահմանադրությամբ: Այն, ինչ թվարկեցի, պատահական չէ, որովհետև, ըստ էության, բավականին ամուր օրենսդրական հիմքեր կան գործունեության համար: Բայց դա դեռ չի նշանակում, որ մենք կարող ենք ասել, որ ունենք լիարժեք տեղական ինքնակառավարման համակարգ: Մեր զարգացումն ուղղված է այդ լիարժեքությունն ամբողջությամբ ունենալուն, ստանալուն, և այդ իմաստով մենք դեռ շատ անելիքներ ունենք:

– 1995 թվականից հետո, երբ հիմք դրվեց ներկայումս գործող համակարգին, բազմաթիվ քայլեր են կատարվել համակարգն ավելի բարելավելու և արդիականացնելու ուղղությամբ: Այդ թվում նաև 2005-ի սահմանադրական բարեփոխումները: Այսօր, ըստ Ձեզ, կա՞ փոփոխությունների կարիք, և դրանք կոնցեպտուալ, փաթեթային բնույթ են կրո՞ւմ, թե՞ էլի փոքր քայլերով առաջ ընթանալու փիլիսոփայությամբ են:

– Ես կարծում եմ` ժամանակակից աշխարհն ու հասարակությունը զարգացման այն աստիճանի են, որ փոքր քայլերով շատ դժվար է մեծ նպատակների հասնելը և այդ իմաստով բացառություն չի մեր տեղական ինքնակառավարման համակարգը: Ես համոզված եմ, որ մենք, ըստ էության, արդեն հասել ենք համակարգի զարգացման այնպիսի հանգրվանի, որ պետք են արդեն էական քայլեր` առաջընթաց ունենալու համար: Խնդիրն ինչո՞ւմն է կայանում, ըստ էության. մենք այսօր ինչ-որ մի մակարդակում կարողացել ենք ապահովել տեղական ինքնակառավարման համակարգի մարմինների պարտականությունների և լիազորությունների կատարման համապատասխանեցումն իրենց հնարավորություններին, բայց,  զարգացող հասարակությունը, նոր ձևավորվող պահանջները և այլն, ավելի մեծ ակնկալիքներ են ձևավորում: Այսօր մեր խնդիրն է` կարողանալ ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որ այդ ավելի մեծ ակնկալիքները բավարարվեն: Ուստի, կարող ենք արձանագրել, որ մեր տեղական ինքնակառավարման համակարգի այսօրվա զարգացման աստիճանը դեռ հնարավորություններ չի ստեղծում, որպեսզի այդ նոր ձևավորված պահանջմունքները բավարարենք և նոր որակի ծառայություններ մատուցենք մեր բնակչությանը: Այսինքն` առաջիկայում մեր բարեփոխումների նպատակը գլոբալ իմաստով դա է լինելու` ստեղծել նոր պայմաններ և հնարավորություններ, որպեսզի մեր տեղական ինքնակառավարման համակարգը կարողանա նոր և ավելի որակյալ ծառայություններ մատուցել մեր բնակչությանը:

– Կմանրամասնեք` կոնկրետ ի՞նչ պայմանների անհրաժեշտությունն է այսօր զգում համակարգը զարգացման, առաջընթացի համար, և ի՞նչն է այսօր խոչընդոտում, որ, ենթադրենք, այն համայնքներ, որոնք իսկապես տիրապետում են ունակությունների, հասնեն այդ նպատակներին` առանց փոփոխությունների:

– Երբ խոսում եմ կարողությունների մասին, առաջին հերթին կոնկրետ այս պարագայում խոսքը նյութատեխնիկական, ֆինանսական ռեսուրսների և համապատասխան մարդկային ռեսուրսների առկայության մասին է: Մենք այսօր հասել ենք մի մակարդակի, երբ տեղական ինքնակառավարման համակարգը իր սեփական եկամուտների հաշվին կարողանում է քիչ թե շատ ինչ-որ ծառայություններ մատուցել բնակչությանը, բայց այդ ծառայությունների մատուցման ծավալը և որակն այնպիսին չեն, որ բնակչությունն իր հիմնական, կենցաղային պահանջմունքների բավարարումը կապի և տեսնի տեղական ինքնակառավարման համակարգի մեջ: Դրա հետևանքով ուշադրությունը միշտ սևեռվում է դեպի պետություն, դեպի կառավարություն: Մյուս կողմից էլ այսօրվա մեր օբյեկտիվ հնարավորություններն այպիսին չեն, որպեսզի համայնքները կարողանան ավելի շատ գումար հավաքագրել իրենց բյուջեներում, որպեսզի այդ խնդիրները լուծեն: Այդ իսկ պատճառով պետությունն է տարիներ շարունակ իր համապատասխան օժանդակությունը ցույց տալիս` դոտացիաների ձևով կամ այլ նպատակային ծրագրերով: Հիմա այդ խնդիրն է, որպեսզի կարողանանք այդ կարողությունները բարձրացնել, մեծացնել, որ իրենք կարողանան նաև տեղերում ավելի շատ հարցեր լուծել: Մյուս կողմից էլ խնդիր է առաջանում` արդյո՞ք մենք տեղական ինքնակառավարման համակարգում այսօր այդ մակարդակում ունենք անհրաժեշտ մարդկային պոտենցիալ, որն ի վիճակի է լուծել համայնքի առջև առաջացող խնդիրները: Խոսքը ոչ միայն գյուղապետերի մասին է, այլև ավագանիների մասին է, խոսքը համայնքային ծառայողների մասին է, որովհետև միայն համայնքի ղեկավարով շատ հարցեր համայնքում չես կարող լուծել: Եվ այդ իմաստով կարող եմ ասել, որ մենք դեռ շատ անելիքներ ունենք այդ ուղղությամբ: Եվ հուսով եմ, որ այդ խնդիրները ևս կկարողանանք լուծել:

Շարունակությունը կարդացեք Panorama.am-ում

ՀՀ փոխվարչապետ, տարածքային կառավարման նախարար Արմեն Գեւորգյանի մոտ այսօր մարզպետների մասնակցությամբ կայացած խորհրդակցության ընթացքում քննարկվեցին 2014թ. մարզպետարանների բյուջետային հայտերի, ինչպես նաեւ 2014թ. հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձի բարձրացմամբ պայմանավորված համայնքային ենթակայության հիմնարկների աշխատակիցների աշխատավարձերի հետ կապված հարցեր:

Փոխվարչապետը մարզպետներին հանձնարարեց ներկայացնել համապատասխան հաշվարկները, ինչպես նաեւ հնարավոր խնդիրների եւ դրանց լուծումների վերաբերյալ առաջարկությունները:

Քննարկվեց նաեւ 2014թ. ՀՀ պետական բյուջեից ֆինանսական համահարթեցման սկզբունքով համայնքներին տրամադրվող դոտացիաների հարցը: Տեղեկացվեց, որ 2014թ-ին դոտացիաներն առաջին անգամ հաշվարկվելու են` հիմնվելով Բնակչության պետական ռեգիստրի տվյալների վրա:

Փոխվարչապետը կարեւորեց համայնքների ղեկավարների եւ ՀՀ ոստիկանության համապատասխան ստորաբաժանումների հետ համատեղ աշխատանքը` ռեգիստրի տվյալների ճշգրտման ուղղությամբ, որից հետո միայն կկատարվի դոտացիաների հաշվարկը: 2014թ. համար համայնքներին տրամադրվող դոտացիաների ընդհանուր ծավալը նախատեսվում է շուրջ 39 մլրդ դրամ, ինչը 2,7 մլրդ դրամով գերազանցում է 2013թ. ցուցանիշը:

Քննարկվեցին նաեւ դպրոցներում ուսումնաօժանդակ հաստիքների թվաքանակի հաշվարկների, աշխատավարձերի ֆոնդերի, պահպանման ծախսերի հետ կապված հարցեր:

Անդրադարձ եղավ նաեւ հողօգտագործողներին 2013 թ. աշնան գյուղատնտեսական աշխատանքների համար մատչելի գնով ազոտական պարարտանյութի, դիզվառելիքի եւ աշնանացան ցորենի առաջին վերարտադրության սերմացուի բաշխման ծրագրերի ընթացքին: Փոխվարչապետը կարեւորեց նաեւ աշնանացանի ընթացքում ոռոգման աշխատանքների արդյունավետ կազմակերպումը եւ ջրօգտագործողների ընկերությունների հետ համագործակցությունը` ձեւավորված հասույթների դիմաց վարձավճարների ամբողջական հավաքագրման հարցում:

Խորհրդակցությանը քննարկվեցին նաեւ առաջիկայում իրականացվելիք մի շարք միջոցառումների կազմակերպչական հարցեր: Մասնավորապես սեպտեմբերի 20-ին “Գյումրին` 2013 թ. ԱՊՀ մշակութային մայրաքաղաք” ծրագրի շրջանակներում Գյումրիում կկայանա ԱՊՀ երկրների “Art EXPO” I միջազգային ցուցահանդեսը: Փոխվարչապետը հորդորեց մարզպետներին ապահովել մարզերի պատվիրակությունների ակտիվ մասնակցությունը ցուցահանդեսի շրջանակում կազմակերպվելիք միջոցառումներին:

Հոկտեմբերի 3-5-ը Ջերմուկում կանցկացվի գյուղական համայնքների երրորդ համաժողովը, որը կրկին կհամախմբի գյուղական համայնքների կայուն զարգացման ոլորտում գործող բոլոր դերակատարներին ` փորձի, իրականացվող ծրագրերի եւ քաղաքականությունների վերաբերյալ տեղեկատվության փոխանակման նպատակով: Փոխվարչապետը կարեւորեց համայնքապետերի եւ ավագանու անդամների ակտիվ մասնակցությունը թեմատիկ կլոր սեղաններին, որոնց ընթացքում քննարկվելու են ՏԻՄ-երին վերաբերող ամենահրատապ հարցերը:

Քննարկվեցին նաեւ սեպտեմբերի 21-ին Անկախության տոնի կապակցությամբ մարզերում կազմակերպվող միջոցառումների իրականացման հետ կապված հարցեր:

Հհասարակայնության հետ կապերի բաժին

Սեպտեմբերի 16-ից 18-ը ՀՀ ԿԳՆ պատվիրակությունը` նախարար Արմեն Աշոտյանի գլխավորությամբ աշխատանքային այցով գտնվում է Բելառուսի Հանրապետությունում: Պատվիրակության կազմում են` “Փյունիկ” բարեգործական հիմնադրամի նախագահ Լ. Սարգսյանը, ՀՀ ԳԱԱ քիմիական և երկրի մասին գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար Լ. Թավադյանը, ՀՀ ԿԳՆ արտաքին կապերի վարչության պետ Տ. Սահակյանը:
Այցի ընթացքում տեղի է ունեցել ՀՀ ԿԳ նախարար Արմեն Աշոտյանի և Բելառուսի ԿԳ նախարար Սերգեյ Մասկևիչի հանդիպումը, որի ընթացքում քննարկվել են երկու երկրների բուհերի համագործակցության, հանրակրթական փոխանակման ծրագրերի և դրանց իրականացման, ինչպես նաև կրթության միջազգայնացման, համատեղ գիտական գործունեության հարցեր:
Արմեն Աշոտյանը, մատնանշելով տարբեր օլիմպիադաներում բելառուս աշակերտների ցուցաբերած բարձր արդյունքները, նշել է, որ Հայաստանին հետաքրքրում է Բելառուսում իրականացվող ուսուցման մեթոդիկան, ինչպես նաև նոր ծրագրերի ներդրումը: “Նախատեսվում է, որ մի քանի տարի հետո Հայաստանի ԿԳ նախարարությունը կառաջարկի հանրակրթության նոր հայեցակարգ և այդ ոլորտում Բելառուսի փորձը չափազանց օգտակար է մեզ համար”,-ասել է Ա. Աշոտյանը: Սերգեյ Մասկևիչն իր հերթին նշել է, որ երկու երկրների համագործակցությունն իրականացվում է ԱՊՀ անդամ երկրների միջև ձեռք բերված պայմանավորվածությունների շրջանակում: Վերջինիս խոսքով` այս պահին գործում է 16 միջբուհական համաձայնագիր: Մասկևիչը նշել է նաև, որ Բոլոնիայի գործընթացի մասնակից Հայաստանի փորձը օգտակար կլինի ոչ միայն գերատեսչության ղեկավարության, այլև բուհերի ղեկավարության համար:
Նախարարների հանդիպումից հետո կայացել է նրանց համատեղ մամուլի ասուլիսը, որի ընթացքում անդրադարձ է կատարվել ձեռքբերված պայմանավորվածություններին, մասնավորապես, նշվել է, որ երկու երկրները հայտարարում են մրցույթ` բուհական լավագույն նախագծի համար, որին մասնակցելու համար բուհերը պետք է համապատասխան հայտ ներկայացնեն մինչև հոկտեմբերի 25-ը: Նախարարները տեղեկացրել են նաև, որ հանդիպման ընթացքում քննարվել է նաև կրկնակի դիպլոմների տրամադրման հնարավորությունը: Ասուլիսի ընթացքում Արմեն Աշոտյանը լրագրողներին է ներկայացրել Եվրոպական Բարձրագույն Կրթական տարածքի վերջին զարգացումները և գերակայությունները
Այցի ընթացքում Արմեն Աշոտյանի գլխավորած պատվիրակությունն այցելել է Բելառուսի պետական համալսարան և դասախոսություն կարդացել բուհի իրավաբանական և միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետների ուսանողների համար:
Պատվիրակությունն այցելել է նաև Նեսվիժ քաղաքի նախադպրոցական ուսումնական հաստատություն, ինչպես նաև ծանոթացել Նեսվիժի գիմնազիայի աշխատանքներին:

ՀՀ առողջապահության նախարար Դերենիկ Դումանյանի մոտ կայացած հանդիպման ընթացքում Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) եվրոպական տարածաշրջանային գրասենյակի առողջապահության ոլորտում մարդկային ռեսուրսների ծրագրի ղեկավար Գալինա Պերֆիլիևան ներկայացրեց, թե ինչու է առողջապահության ոլորտում մարդկային ռեսուրսներով ապահովումն ԱՀԿ տարածաշրջանային գրասենյակի գերակա ուղղություններից մեկը և ինչպիսի խնդիրների հետ են առընչվում ԱՀԿ անդամ պետություններն այս ոլորտում: Նա նշեց, որ բոլոր երկրներում առողջապահության ոլորտում կադրերի պատրաստումը կարևորագույն ներդրում և գործոն է։ Միաժամանակ մարդկային ռեսուրսներն այս ոլորտում լուրջ դերակատարություն ունեն։ Բանախոսն ընդգծեց, որ տնտեսական համաշխարհային ճգնաժամի ընթացքում ավելի մեծ ծավալներով աշխատել է միայն առողջապահական համակարգը։ Ռազմավարական այս կապիտալը` բուժաշխատողները կազմում են ընդհանուր աշխատուժի շուրջ 10%-ը: Միաժամանակ առողջապահական բյուջեի 62-80%-ը որպես աշխատավարձ տրամադրվում է հենց մարդկային ռեսուրսներին: Նշվեց նաև, որ առողջապահական ծառայությունների հասանելիությունն և արդյունավետությունը, ինչպես նաև առողջապահական համակարգի զարգացումն անմիջականորեն պայմանավորված են մարդկային ռեսուրսների առկայությամբ և արդյունավետ աշխատանքով:

Գալինա Պերֆիլիևան փաստեց, որ առողջապահության ոլորտի կադրերն աշխարհագրորեն խիստ անհամաչափ են բաշխված։ Ուսումնասիրությունները վկայում են, որ բուժաշխատողների պակասն ուղղակիորեն անդրադառնում է մարդկանց կյանքի որակի և առողջական վիճակի վրա։ Որպես դրա վկայություն բանախոսը հիշատակեց այն փաստը, որ մայրական մահացության ցուցանիշներն անմիջականորեն կապված են մարդկային ռեսուրսների կրիտիկական պակասի հետ։ Նա ընդգծեց, որ ամբողջ աշխարհի համար լրջագույն այս խնդիրը խոչընդոտում է հազարամյակի զարգացման նպատակների ցուցանիշներին հասնելու գործին։

Եվրոպական տարածաշրջանի երկրների, այդ թվում` Հայաստանի համար ընդհանուր խնդիր է առողջապահության ոլորտում մարդկային ռեսուրսների վերաբերյալ պատշաճ վիճակագրության բացակայությունը և անհրաժեշտ կադրերով ոչ լիարժեք ապահովվածությունը: Այս ցուցանիշներով Հայաստանի Հանրապետությունը գտնվում է միջին տեղերում հետևյալ ցուցանիշներով` 100,000 բնակչի հաշվով 251,1 բժիշկ, 48,5 առաջնային օղակի բժիշկ, 463,0 բուժքույր։ Այս առումով ամենաբարձր ցուցանիշները Հունաստանում են` 612,6 բժիշկ, 159,4 առաջնային օղակի բժիշկ, իսկ ամենացածրը` Ալբանիայում` 113,6 բժիշկ, 20,6 առաջնային օղակի բժիշկ:

Առողջապահության նախարարության հասարակայնության հետ կապերի և լրատվության բաժնից տեղեկացնում են, որ հանդիպման ընթացքում քննարկվեցին նաև ԱՀԿ կողմից վերջին տարիներին ընդունված մի շարք ռազմավարական կարևոր փաստաթղթեր` ուղղված առողջապահության ոլորտում մարդկային ռեսուրսների բազմազան խնդիրների լուծմանը։ Միաժամանակ ներկայացվեցին մարդկային ռեսուրսների գնահատման, մշտադիտարկման պլանավորման և իրականացման, ինչպես նաև կանխատեսման ԱՀԿ տարբեր գործիքներ:

Նախարար Դումանյանը, կարևորելով ԱՀԿ-ի փորձագետի հետ հանդիպումը, նշեց, որ չափազանց ակտուալ հարցերի քննարկումն օգտակար կլինի նախարարության մասնագետների համար։