Գործող գներով շինարարության արժեքի հաշվարկման նոր մեթոդաբանությունը քննարկելու նպատակով ՀՀ քաղաքաշինության նախարար Սամվել Թադևոսյանի գլխավորությամբ տեղի ունեցավ միջգերատեսչական հանձնաժողովի նիստ:

Այս անգամ հինականում քննարկումը ծավալվեց շինարարության ոլորտի աշխատավարձի ձևաչափի սահմանման շուրջ: Հանձնաժողովականների մոտեցումները 2 սկզբունքային տեսակետների էին բաժանվում: Առաջինը` Վերահսկիչ պալատի տեսակետն էր, որի համաձայն առաջարկվում է աշխատավարձի 1 ժամվա դրույքաչափը հաշվարկելիս հիմք ընդունել ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալը` ամսական միջին աշխատավարձի վերաբերյալ: Երկրորդ տեսակետը, որի կողմնակից էին շինարարական կազմակերպությունների ներկայացուցիչները` առաջարկվում է աշխատավարձը հաշվարկելիս հիմք ընդունել նվազագույն աշխատավարձի նկատմամբ համապատասխան գործակցը:

Նախարար Ս. Թադևոսյանը, շեշտելով հարցի կարևորությունը, հորդորեց ներկաներին զգուշավորություն ցուցաբերել հատկապես աշխատավարձի նոր սխեմայի ձևավորման հարցում, քանի որ ոչ միայն այս սկզբունքային հարցից են ածանցվում վերադիր ծախսերի, շահույթի չափի, տրանսպորտային ծախսերի և այլ կարևոր հաշվարկները, այլ նաև կարող է ուղղակի ազդեցություն ունենալ շինարարության որակի վրա:

Նախատեսվում է շինարարության արժեքի հաշվարկման նոր կարգը կառավարություն ներկայացնել սեպտեմբերին, ուստի պարոն Թադևոսյանը կոչ արեց հանձնաժողովի մասնակիցներին սեղմ ժամկետում ամփոփել ներկայացված առաջարկներ:

Նիստում քննարկում ծավալվեց նաև վերադիր ծախսերի, շահույթի չափի, տրանսպորտային ծախսերի հաշվարկների, շինմոնտաժային աշխատանքներում նյութերի և այլ հարցերի շուրջ:

Հիշեցնենք, որ միջգերատեսչական հանձնաժողովը ստեղծվել է ՀՀ վարչապետի որոշմամբ` «Պետական կարիքների համար իրականացվող կապիտալ ծախսերի հաշվարկի հիմքում դրվող ապրանքատեսակների կողմնորոշիչ գների և շինարարության ոլորտում գների ինդեքսների հաշվարկման կարգը հաստատելու մասին» որոշման 3-րդ կետի պահանջների կատարման և ՀՀ վերահսկիչ պալատի ներկայացրած առաջարկությունների քննարկման նպատակով:

 ՀՀ քաղաքաշինության նախարարության տեղեկատվության և հասարակայնության հետ կապերի բաժին

Վերջերս մամուլում հրապարակվեց Մեղրի քաղաքի ավագանու ուղերձը ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանին: Ուղերձում մասնավորապես ասվում է, որ մետաղական հանքավայրերի  շահագործման հետևանքով տարածաշրջանում արդեն աղետալի իրավիճակ է ստեղծվել, այդուհանդերձ  14 նոր հանքավայրերի ուսումնասիրության ու շահագործման արտոնագրեր են տրվել: Ուղերձին կցվել է «Հայաստանի ուրան պարունակող հանքային դաշտերի և հանքային շրջանների քարտեզը», որպեսզի ցույց տրվի ցրված ուրանի առկայությունը նաև իրենց տարածաշրջանում:

Զարմանալի է, որ ՀՀ նախագահին հղած ուղերձին պատասխանել է բնապահպանության նախարարության աշխատակազմի ղեկավարը, որը համարձակորեն գրում է. «Նախագահին հղած ուղերձում Լիճք, Տաշտուն և Լիճքավազ-Թեյ հանքավայրերը ներկայացված են որպես ուրանի և թորիումի առավել բարձր պարունակությունների օբյեկտներ, ինչպես նաև ներկայացված «Հայաստանի ուրան պարունակող հանքային դաշտերի և հանքային շրջանների քարտեզը» իրականությանը չեն համապատասխանում», միաժամանակ թվարկելով, թե Մեղրու տարածաշրջանում նորանոր ինչ հանքավայրեր են շահագործվելու:

Բնապահպանության նախարարությունը մեղրեցիներին ծայրահեղ հուսահատության մեջ գցող այս պատասխանով, փաստորեն ժխտում է Հայաստանի Հանրապետությունում ուրանի և թորիումի առկայությունը, այն դեպքում, երբ բազում են դրանց տարածվածությունն ապացուցող փաստերը:

Խորհրդային տարիներին Հայաստանը դիտարկվել է որպես ռադիոակտիվ հումքի հեռանկարային շրջան: Ահա թե ինչու 1948-ից այստեղ գործել են Խորհրդային միության Մինգեոյի մասնագիտացված Գրոմովյան, իսկ 1965-1975թթ.՝ Կոլցովյան արշավախմբերը: Ուրանի և ռադիոակտիվ այլ տարրերի որոնման այդ աշխատանքներին մասնակցել են նաև հայ գիտնականներ ու տարբեր բնագավառների մասնագետներ: Արդյունքում ձևավորված փաստաթղթերը, որպես հույժ գաղտնի նյութեր, հիմնականում տեղափոխվել են Ռուսաստան:

Երկրաբանական գիտությունների դոկտոր Պ.Գ. Ալոյանը «Ураноносность геологических формаций Армении» (Ереван, ГЕОИД, 2010) գրքում գրում է, որ իր այդ աշխատությունում օգտագործել է հրապարակված և գլխավորապես Ա.Ե. Քոչարյանի, Բ.Ի. Պիգուլսկու, Վ.Վ. Շելխովսկու, Մ.Դ. Զագայնովի, Ա.Պ. Պանչենկոյի, Վ.Ա. Մարկովիչի, Մ.Ա. Ենգոյանի, Լ.Ս. Ռուդիցկայի, Գ.Ե. Քոչինյանի, Ա.Մ. Անտրոպցևի, Է.Լ. Սարուխանյանի, Ի.Բ. Խառատովայի, Գ.Կ. Պետոյանի, Բ.Կ. Արխիպովի ֆոնդային նյութերը:

Այս գրքից բերենք որոշ քաղվածքներ՝

«Ըստ կատարված երկրաբանահետախուզական աշխատանքների, Հայաստանի տարածքում պայմանականորեն կարելի է եզրագծել ռադիոակտիվ էլեմենտների հեռանկար ունեցող 4 խոշոր շրջաններ՝ 1. Սյունիքյան՝ Զանգեզուրի խորքային խզվածքի գոտում՝ Որոտան-Ողջի-Արաքս գետերի միջագետք, 2. Վանաձոր-Դիլիջանյան՝ Սևան-Շիրակյան խորքային խզվածք, 3.Արզական-Փարաքարյան՝ Հրազդան գետի հյուսիս-արևելյան տարածք, 4. Վեդի-Վայքյան՝ Արաքսի ձախ ափ և Արփայի ներքին միջնահոսք:Դրանցից բացի. Շամլուղյան և Ջերմուկյան ոչ մեծ գոտիներ»(էջ 13-14):

«Փխրուտյան երևակումը գտնվում է Քաջարանի պղնձամոլիբդենային հանքավայրից 5-6 կմ արևելք, Մեղրու խորքային մագմայական մարմնի (պլուտոնի) հյուսիս-արևելյան գոտում, Ողջի գետի կիրճի լանջերում: Հետախուզված է Ողջի, Լեռնաձոր և Փխրուտ տեղամասերը: Այս տեղամասերում, ավելի քան 300 մ խորությամբ, որոնվել են ուրան-մոլիբդենայինավելի քան 20 հանքային մարմիններ՝ 0,2% ուրանի միջին պարունակությամբ (էջ 20-21):   Փխրուտ-Լեռնաձորյան հանքային դաշտին հարող Անդյան երևակումում առկա 22 հանքային մարմիններից համեմատաբար մանրազնին ուսումնասիրված է Առաջին հանքային մարմինը՝  ուրանի միջին պարունակությունը 0,2-0,3%: 1968 թվին Առաջինի հանքաքարից 2,5 տոննա վերամշակվել է» (էջ 22-23):

«Ուրան-ոսկի-բազմամետաղ հանքերևակումներից են Կայատեղի (ք. Վայք, Արփա գետի աջ ափին, ուրանի միջին պարունակությունը 0,06 %) և Ատդարի տեղամասերը…» (էջ 29):

«Ուրան-մոլիբդենային հանքերևակումներից է Անտառայինի (Աղվերան գետի ձախ ափին՝ ուրանի պարունակությունը 0,03-0,14%)… Ուրան-թորիում-հազվագյուտհողեր հանքերևակումներից է Ուլյաշիկ գետի վերին հոսանքում գտնվող Թեժսարի տեղամասը (Փամբակի լեռնաշղթա). ուրանի պարունակությունը հասնում է մինչև 0,086 %» (էջ 30-33):

«Նոր փաստացի նյութերը և մետալուրգիական հատուկ փորձերի արդյունքները գրականության և ֆոնդային նյութերի հետ մեկտեղ մեզ հիմք են տալիս Մեղրու խզվածքը …, դրա տակ փռված Մեղրու խորքային մագմայական մարմնի (պլուտոնի) գրանիտոիդների հետ մեկտեղ, դիտարկել որպես ոսկի-ուրան-հազվագյուտ մետաղների հանքայնացման կանխատեսումային հեռանկարային խոշոր հանքավայր» (էջ 65):

«Ներկայումս տնտեսապես նպատակահարմար է համարվում 0,05-0,07 % ուրանի օքսիդ պարունակող հանքանյութի վերամշակումը: Խորհրդային շրջանում տարրալվացվել են 0,012-0,02% ուրան պարունակող հանքանյութերը, որը կարող է լավ կողմնորշիչ լինել այնպիսի երկրի համար, ինչպիսին Հայաստանն է»(էջ 126):

«Փաստացի նյութը վկայում է, որ մոտակա տարիներին, հանրապետությունում կարելի է ստեղծել հանքավառելիքային հումքի պաշարներ ատոմային էներգետիկայիհամար, որոնք կապահովեն ոլորտի զարգացումն ապագայում: Այս պարագայում անհրաժեշտ է առանձնացնել ռադիոակտիվ հումքի տեսակետից հեռանկարային հանքային դաշտերը, հանքավայրերը և դրանց տեղամասերը: Ուսումնասիրվածության արդի վիճակով Հայաստանի համար առավել հեռանկարային են ուրան-մոլիբդենային, ուրան-ոսկի-բազմամետաղային, ուրան-մկնդեղային հանքավայրերն և ուրանինիտ-ֆլյուորիտ-բիոտիտային տեսակի հազվագյուտհողային հանքայնացմամբ.ուրանի պարունակությունը տատանվում է  լայն սահմաններում, միջինը՝ 0,2-0,5%: Առավել հեռանկարային են Քաջարանի պղինձ-մոլիբդենային և Ազատեկի ոսկի-բազմամետաղային (ոսկի-ծարիր-մկնդեղային) հանքավայրերը և Մարմարիկ գետի ավազանի հանքային դաշտը: Որոշակի հեռանկարներ կապված են Փխրուտ և Անդ հանքավայրերի մոլիբդեն-ուրանային ենթաֆորմացիայի հետ, որոնք տեղայնացված են Քաջարանի պղինձ-մոլիբդենային հանքավայրի թևերում և կապված են Լեռնաձորի խորքային խախտման հետ՝ Մեղրու խորքային մագմայական մարմնի կոնտակտային մասերում: Արդյունաբերական հետաքրքրություն են ներկայացնում Փամբակի խմբի Թեժսարի և Անտառայինի ուրան-հազվագյուտհողային հանքերևակումները, որոնք գտնվում են Փամբակի և Ծաղկունյաց լեռնաշղթանների բլոկների միջև ձգվող Մարմարիկի խախտման գոտում և որոնց յուրացումը կարող է ապահովվել Մարմարիկ գետի ավազանի արագ զարգացող լեռնահանքային ինֆրակառույցների շնորհիվ, հաշվի առնելով ոսկեբեր, պղինձ-մոլիբդենային և ոսկի-երկաթային ու տիտանամագնետիտային հանքաքարերի խոշոր պաշարները: Ոսկին և ուրանը ավելի հաճախ գտնվում են նուրբ-դիսպերս  վիճակում ու հաճախ սերտաճած են լինում պիրիտի և, հազվադեպ, տուխոլիտի հետ, ինչն էլ հանքաքարին տալիս է դժվարամշակ բնույթ, որի հետևանքով սովորական մեթոդներով դրանք դժվար են հայտնաբերվում ու դժվար են կորզվում» (էջ 157-165):

Նույն հեղինակի մեկ այլ աշխատությունից տեղեկանում ենք Հայաստանում ուրանի կանխատեսումային պաշարներիմասին, օրինակ, Փխրուտում՝ 20 հազար տոննա, Վայքում՝ 20-30 հազար տոննա, Վեդիում՝ 10-15 հազար տոննա, Անտառայինում՝ 30-40 հազար տոննա… (Г. П. Алоян, Ресурсный потенциал радиоактивного сырья Армении и перспективы его освоения, Горный журнал, 2007, № 635).

Պրոֆեսոր Հ.Ս. Ավագյանը իր «Լեռնահանքային և մետալուրգիական արդյունաբերությունների զարգացման ուղիներն ու հեռանկարները ՀՀ-ում» (Երևան, «Գիտություն», 2011 թ., էջ 260) գրքում գրում է, որ Ամուլսարի հանքաքարի 40 նմուշների տվյալներով այդտեղ առկա է 195 տոննա ուրան:

Հայաստանի Հանրապետությունում ցրված ուրանի և ուրանայինի հանքերևակումների առկայության հետ կապված, բերեմ մի քաղվածք վերջերս կատարված գիտական աշխատանքից. «Ուրանային հանքայնացումը ձգվում է Պիրամսարյան լեռնաշղթայի հարավային լանջհորիզոնականով՝ մոտ 700 մետր, որը ուրանային  հանքավայրերի համար խոշոր բացվածք է: Կվարցիտներում ուրանի հանքայնացումը կրում է ցրված բնույթ» (Երևանի Պետական համալսարանի գիտական տեղեկագիր, 2010 թ., թիվ 3, էջ 18-24):

Բացի վերը նշվածներից, Հայաստանում ուրանի առկայությունը հաստատվում է նաև այն փաստով, որ 2007 թվին Հայաստանի Հանրապետության և Ռուսաստանի դաշնության կառավարությունների միջև համաձայնագիր է կնքվել՝ ՀՀ-ում ուրանի և թորիումի հանքավայրերի համատեղ ուսումնասիրության և շահագործման վերաբերյալ: Այդ նպատակով ստեղծված «Հայ-Ռուսական լեռնահանքային կազմակերպության» կազմած՝«ՀՀ Սյունիքի մարզում ուրանի և ուղեկցող օգտակար հանածոնների երկրաբանահետախուզական աշխատանքների իրականացման 2009-2012թթ.»Նախագծում (հետայսու՝ նախագիծ)  գրված է,որ 2008 թ.«Ռուսատոմ» ատոմային էներգիայի պետական կորպորացիայի, Ռուսաստանի Դաշնության և ՀՀբնապահպանության նախարարության միջև ուրանի հանքաքարի երկրաբանական հետախուզման, արդյունահանման և վերամշակման ոլորտում համագործակցության մասին»Հուշագիր է ստորագրվել:

Նույն Նախագծի 17-րդ էջում կարդում ենք. «Տաշտունի խզվածքի… ծայրամասային հատվածներում կենտրոնացված են դայկաձև մարմիններ և հապլիտների ու պեգմատիտների երակներ, որոնք ուրան և թորիում պարունակող միներալի հաշվին բնորոշվում են բարձր՝ մինչև 800 մկռ/ժ ռադիոակտիվությամբ»: Իսկ 18-19 էջերում գրված է. «Հյուսիս-արևմտյան խախտումները գլխավորապես զարգացած են հրապարակի արևմտյան և արևելյան մասում, որտեղ դրանք կազմում են Տաշտունի, Քիրսի և Լեռնաձորի բեկվածքների համակարգերը: Շրջանի հիմնական կառուցվածքն է հանդիսանում Տաշտունի բեկվածքը, որը բաժանում է երկրորդ կարգի բլոկները և վերահսկում բազմամետաղների, պղնձի, մոլիբդենի (ներառյալ ուրանային) բոլոր հիմնական հանքերի և հանքերևակումների տեղադրումը: Այն արտահայտված է անընդհատ՝ Մեղրու խորքային մագմայական մարմնի (պլուտոնի) հարավային սահմաններից մինչև Գեղի գետի գետաբերանը… Տաշտունի բեկվածքը իրենից ներկայացնում է 100 մետրից մինչև 2 կմ լայնությամբ շերտ, որը կազմված է մանրացված, տրորված և ճեղքավորված ապարների մոտեցված տեկտոնական կարերի և գոտիների համակարգից, որոնք մեծ մասամբ ինտենսիվորեն հիդրոջերմային վերափոխված են սուլֆիդային, հազվադեպ ուրանային հանքայնացում կրող քվարցային և կարբոնատային երակներով:Զանգեզուրի հանքային շրջանում խիստ գերակշռող հանքայնացումը պղնձամոլիբդենայինն է… Հանքերևակումների հանդիպող հաճախականության աստիճանով երկրորդը ուրանային հանքայնացումն է»:

Մասնագիտական գրականությունից վերը բերված քաղվածքները, ինչպեսնաև 2008թ. Հայաստանում ուրանի և թորիումի հանքավայրերի համատեղ ուսումնասիրության ու շահագործման վերաբերյալ Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև կնքված համաձայնագիրն ու դրա արդյունքում կազմած Նախագիծը ցույց են տալիս, որ ՀՀ-ում ցրված ուրանը և ուրանային հանքերևակումները մեծ տարածք են զբաղեցնում, ինչպես նաև «Հայաստանի ուրան պարունակող հանքային դաշտերի և հանքային շրջանների քարտեզը» բացարձակորեն համապատասխանում է իրականությանը:

Պարզից էլ պարզ  է, որ ցրված և արդյունաբերական հեռանկար ունեցող ուրանի ներկայությունը ծածուկ պահելը հատուկ նպատակ է հետապնդում: Ցրված ուրան ասելավ պետք է հասկացվի տարբեր հանքավայրերում օգտակար տարրերին ուղեկցող ուրանի այնպիսի ցածր խտություններ, որոնց կորզումը գործնականում հնարավոր չէ և ուրանն ամբողջությամբ մնալու է պոչանքում: Հետևաբար, ցրված ուրան պարունակող հանքավայրերի շահագործումը Հայաստանի նման փոքր տարածք ունեցող երկրում ուղղակի հանցագործություն է: Վստահ եմ, որ հանքարդյունաբերական մաֆիային դա շատ լավ գիտի: Ցրված ուրանի գոյության կոծկումը նրան հնարավորություն է տալիս անաղմուկ, առանց խոչընդոտների շահագործել ցրված ուրան պարունակող հանքավայրերը, իսկ դա նշանակում է Հայաստանի Հանրապետության տարածքի թունավորում՝ հայ ժողովրդի կյանքի ընթացքի կասեցում:

Դժբախտաբար, լավատեսության համար ոչինչ չի երևում, հակառակը՝ Հայ-Ռուսական վերը բերված Նախագծում ասվում է, որ նախատեսվող աշխատանքները թույլ կտան նախորդ տարիներին կատարված աշխատանքների  արդյունքների նորագույն մեթոդներով վերամեկնաբանմամբ՝ «խոտանել» արդյունաբերական նշանակություն չունեցող ցրված ուրանային  հանքայնացման բազմաթիվ գոտիներ, ինչպես նաև երկրաքիմիական անոմալիաներ, որոնք ներկայացված են որպես ըստ խորության անհեռանկարային (էջ 11): Այստեղից կարելի է ենթադրել, որ Խորհրդային իշխանության տարիներին շահագործման համար անթույլատրելի համարվող հանքավայրերը կարող են շահագործվել, եթե, իհարկե, հայ մարդը քնից չարթնանա և չսթափվի:

Այսօր հանքարդյունաբերական մաֆիայի հետ բանակցելը. Նրան մահաբեր ծրագրերի իրականացնելուց հեռու պահելը համարյա անհնար է դարձել: Նրա «թուրը կտրում է» բոլոր ուղղություններով: Հանքարդյունաբերական մաֆիայի թիկունքում է կանգնած ոչ միայն բնապահպանության նախարարությունը, այլև իշխանական բոլոր համակարգերն ու նրանց ձեռքում գտնվող տեղեկատվության միջոցները:

Հայաստանի Հանրապետությունում հանքարդյունաբերության ոլորտում իրականացվող քաղաքականությունն ներմուծված է: Հանքարդյունաբերության թափոնները հարկային դաշտից հանելը, հանքատերերին՝ երկրի տնտեսությանը հասցրած վնասը հատուցելուց ազատելը և բազում այլ արտոնություններ, բխում են մեր երկրում վավերացված Միջազգային կոնվենցիաներից, որոնց հիման վրա էլ ստեղծվել են Հայաստանի Հանրապետության օրենքներն ու իրավական դաշտը: Հենց այդ հարկային արտոնություններն են, որ շահագործելի են դարձնում մետաղների շատ ցածր պարունակությամբ հանքավայրերը, որոնք հարկման դեպքում անգամ ծախսածածկող չեն լինի, իսկ երկրում բազում են այդպիսի հանքավայրերը: Պարզ է, որ այդպիսի հանքավայրերի համատարած շահագործումը, նշանակում է հարյուրամյակ առաջ գործը կիսատ թողած յաթաղանը փոխարինել գիշատչական եղանակով իրականացվող հանքարդյունաբերությամբ:

Ցանկանում եմ նաև ասել, որ չնայած ուրանի տարածվածությանը Հայաստանի Հանրապետությունը կյանքի համար խիստ նպաստավոր պայմաններ ունի. կարծր մարմիններում քողարկված ուրանը կյանքին վտանգ չի սպառնում, ուրիշ հարց է, երբ այդ կարծր մարմինները՝ հանքաքարերը ընդերքից հանում, մանրացնում ու փոշի են դարձնում:

Հակոբ Արբակի Սանասարյան                                                    

10 օգոստոսի     2013 թ.

Հայաստանի Կանաչների միության նախագահ

[email protected][email protected]

Վերջերս, երևանյան մամուլով իր դժգոհություններն էր  հայտնել Գյումրիի «Բոշի սադի»` Խաղաղության օղակում գտնվող այգու նախկին վարձակալ Հարութ Մուրադյանը: Նա նշել է, թե 2000 թվականից ինքն է վարձակալել տարածքը և այս մայիսին վերջացել է ժամկետը, ու նոր քաղաքապետը որոշել է այն ուրիշին տրամադրել: Գյումրիի քաղաքապետ Սամվել Բալասանյանը Մուրադյանին հրավիրել ու ասել է. “Այգին վատ վիճակում է, ներկի, վերանորոգի”: Համաձայնության են եկել, հետո քաղաքապետարանի տարբեր աշխատակիցներ, ըստ Մուրադյանի, եկել , օրը մի բանի չհավանել ու գնացել են: Այգում է գտնվում նաև Հարութ Մուրադյանի եղբոր հիշատակին կառուցված կոթողը: Մուրադյանն այստեղ նաև սրճարան է հիմնել ու հիմա չի պատկերացնում, ինչպե՞ս է այս հարցին լուծում տրվելու:

Այսօր խնդրին անդրադարավ Գյումրիի քաղաքապետ Սամվել Բալասանյանը. “Թերթերից մեկում հրապարակում գնաց, թե մենք ուզում ենք այգին վերցնել և այլն. էդպես չէ: Կանչեցինք, ասեցինք` այգին պետք է կարգավորվի, վիճակն իրոք շատ տխուր է: Երբ մենք մարզպետի հետ գնացինք այնտեղ, հասկացանք, որ անպայման պետք է լուրջ ներդրում կատարվի, որովհետև շատ կարևորագույն զբոսայգի է մեր ժողովրդի համար: Առաջարկություն կատարվեց` ծրագիր լինի, մեծ գումարներ պետք է ներդրվեն և այդտեղ ոչ թե կլարնետային չգիտեմ ինչ-որ երաժշություն իրականացվի, անցել է դրա դարը, ուղղակի, պետք է կարողանանք քաղաքակիրթ բան անել` երեխայի, երիտասարդի, մեծի համար անել: Երկու րոպե հետո դրան քաղաքական աստառ տրվեց, թե ուզում ենք խլել, տանել, վերցնել, չգիտես ինչ: Կա՞ ներդրող, ես կարող եմ տրամադրել շատ այգիներ, պուրակներ, զբոսայգիներ, լավ տեղեր, եթե կառուցապատման խնդիր կա` հողեր տրամադրել: Ես ուրախ կլինեմ, եթե կառուցապատվի քաղաքը, իմ խնդիրը դա է: Եթե կան ներդրողներ, խնդրեմ»:

Ի դեպ, այգու համար նոր վարձակալի հետ պայմանագիր դեռ չի կնքվել, և որևէ անուն առայժմ չի նշվում:

Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանի  հանձնարարությամբ շինարարական աշխատանքների կազմակերպման համար տրամադրվող քաղաքաշինական փաստաթղթերում պարտադիր պետք է ամրագրված լինի  շինհրապարակը բնապահպանական չափանիշներով կահավորելու բաղադրիչն ու համապատասխան պայմանների ապահովումը` շրջակա միջավայրի վրա վնասակար ազդեցությունը նվազեցնելու և հարակից տարածքներն աղտոտումից զերծ պահելու համար: Այսօր արդեն համապարփակ մոտեցում է կիրառվում շինհրապարակների  պատնեշների միասնական պաստառապատման ուղղությամբ: Բնապահպանական բաղադրիչի  ապահովումը ամրագրված է նաև Երևանի ավագանու համապատասխան որոշմամբ:  Մասնավորապես, պարտադիր է նախագծում շինարարական հրապարակ կազմակերպելու համար անհրաժեշտ հատակագծային լուծումներ ներառելը. հստակ պետք է նշվի , թե ինչպես է շինհրապարակը սահմանազատվելու, պատնեշը ինչ նյութերից պետք է լինի, շինարարարական հրապարակի ներսում,  արդեն անհրաժեշտությամբ պայմանավորված, ստացիոնար աշխատող վերամբարձ կռունկները որտեղ պետք է տեղադրվեն, շինարարական նյութերը որ հատվածներում են կուտակվելու: Այս պայմանների ապահովումը անհրաժեշտ է նաև շինարարներին՝ քաղաքակիրթ և անվտանգ շինարարություն ծավալելու նկատառումով: Ավագանու սույն որոշմամբ արգելվում է նաև շինարարական թափոնները շինհրապարակի տարածքից դուրս կուտակելը: Սահմանված չափանիշները չպահպանող կառուցապատող ընկերություններն, ըստ խախտման բնույթի, կենթարկվեն   վարչական պատասխանատվության: Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության կանոնները խախտելով շինարարական աշխատանքների կազմակերպման դեպքում նախատեսվում է վարչական տուգանք՝ 30-ից 50000 դրամի չափով: Կառուցապատողներն այս ամենին պատշաճ կերպով ծանուցվել և լրացուցիչ իրազեկվել են: Այդուհանդերձ, այս տարի մինչ օրս արձանագրվել է իրավախախտման 80 դեպք:

Երևանի քաղաքապետարանի տեղեկատվության

և հասարակայնության հետ կապերի վարչություն

ՀՀ փոխվարչապետ, տարածքային կառավարման նախարար Արմեն Գեւորգյանն այսօր ընդունեց Համաշխարհային բանկի (ՀԲ) Հայաստանի սոցիալական ներդրումների ծրագրի ղեկավար Իվան Դրաբեկին: Հանդիպմանը մասնակցում էր նաեւ Հայաստանի սոցիալական ներդրումների հիմնադրամի (ՀՍՆՀ) գործադիր տնօրեն Աշոտ Կիրակոսյանը:
Քննարկվեցին Հայաստանի սոցիալական ներդրումների հիմնադրամի զարգացման ռազմավարության, ՀՍՆՀ-ի ընթացիկ եւ առաջիկա տարիների ծրագրերին վերաբերող հարցեր:

Տեղեկացվեց, որ միջգերատեսչական աշխատանքային խմբի կողմից, որում ներգրավված են եղել նաեւ ՀԲ փորձագետներ, արդեն մշակվել է ՀՍՆՀ զարգացման ռազմավարությունը, որն արժանացել է նաեւ ՀԲ թիմի դրական գնահատականին: Փոխվարչապետը կարեւորեց շահագրգիռ նախարարությունների մասնակացությամբ փաստաթղթի քննարկումը, մոտեցումների վերջնական հստակեցումը, որից հետո այն կներկայացվի ՀՀ կառավարություն:

Կողմերն անդրադարձան նաեւ ՀՍՆՀ ընթացիկ ծրագրին: Մասնավորապես տեղեկացվեց, որ դեռեւս չի իրականացվել համայնքապետերի ուսուցում նախատեսող բաղադրիչը: Փոխվարչապետն առաջարկեց ուսուցումները կազմակերպել առաջիկայում նախատեսվող համաժողովների շրջանակում եւ ընտրել արդիական թեմաներ, որոնք կարծարծեն նաեւ տեղական ինքնակառավարման համակարգում նախատեսվող բարեփոխումների ուղղությունները:

Քննարկվեցին նաեւ Երկրի աջակցության նոր ռազմավարության շրջանակում ՀՍՆՀ ծրագրերի համար հատկացվող միջոցների ծավալներին, ՀՍՆՀ ծրագրերի ընդլայնման հնարավորություններին առնչվող հարցեր:

Հասարակայնության հետ կապերի բաժին

Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Ռուսաստանի Դաշնության ռազմատեխնիկական համագործակցության գծով դաշնային գործակալության տնօրեն Ալեքսանդր Ֆոմինին:

Հանդիպման ընթացքում զրուցակիցները գոհունակությամբ են խոսել երկու ռազմավարական դաշնակից պետությունների միջև բոլոր ոլորտներում համագործակցության զարգացման բարձր մակարդակի մասին և անդրադարձել Հայաստանի ու Ռուսաստանի միջև ռազմատեխնիկական համագործակցության ամրապնդմանն ու խորացմանն ուղղված ծրագրերին: Սերժ Սարգսյանը և Ալեքսանդր Ֆոմինը քննարկել են ՀՀ-ի և ՌԴ-ի միջև պաշտպանության ոլորտում փոխգործակցության հետագա ընդլայնմանը վերաբերող հարցերի լայն շրջանակ:

Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Հայաստանի Հանրապետությունում Ռումինիայի արտակարգ և լիազոր դեսպան Կրինա Ռոդիքա Պրունարիուին, որն ավարտում է դիվանագիտական առաքելությունը մեր երկրում:

Հանրապետության նախագահը շնորհակալություն է հայտնել դեսպան Կրինա Ռոդիքա Պրունարիուին պաշտոնավարման տարիների ընթացքում կատարած աշխատանքի ու երկու երկրների միջև հարաբերությունների զարգացման գործում ներդման համար: Սերժ Սարգսյանը հույս է հայտնել, որ նա կմնա Հայաստանի բարեկամը և մեր երկրում աշխատած տարիների փորձն ու գիտելիքները կներդնի հայ-ռումինական հարաբերությունների հետագա ամրապնդման ու ընդլայնման գործում:

ԱԻՄ նախագահ Պարույր Հայրիկյանն իր ֆեյսբուքյան էջում գրել է.

“Բարեկամներս, ուզում եմ մի այսպիսի գրութիւն ուղարկել ՀՀ գլխաւոր դատախազին։ Սա հում նիւթն է. նոյնիսկ սեւագրութիւն չէ։ Շատ կուզէի լսել ձեր կարծիքները…

2013 թ.-ի յունուարի 31-ին իմ նկատմամբ իրականացուած մահափորձի գործի նիւթերում առկայ են վկայութիւններ այն մասին, որ գործով որպէս պատուիրատու յանդէս եկող Վարդան Սեդրակեանը 2012թ. նոյեմբերին 100 000 ԱՄՆ դոլար է ստեցել որոշակի անձից։
ՀՀ օրենսդրութիւնը պահանջում է որ որպէս նախագահի թեկնածու յանդէս եկող անձը վերջին մէկ տարուայ գոյքի եւ եւամուտների յայտարարագիր ներկայացնի, ինչը, օրինակ ես արել եմ ցոյց տալով ամերիկեան դրամատներից իմ ստացած փոխառութիւնները։
Նախագահ դառնալ ձգտող Սեդրակեանը իր առաջին քայլերն սկսել է խաբեութեամբ. Անկասկած նա այդ բանն անելու էական պատճառներ է ունեցել։ Բնական է, որ չէր կարող հրապարակել սպանութեան համար իր ստացած գումարը։ Սակայն ես դիմում եմ այլ հարցով. Եթէ կենտրոնական ընտրական յանձնաժողովը ժամանակին բացայայտեր այդ խաբէութիւնը, ապա մենք մէկով պակաս գրանցուած թէկնածու կունենայինք։ Եթէ այդպիսի բան աներ ընտրուած նախագահը մենք իրաւամբ նրան ապօրինի նախագահ կազդարարէինք եւ կխօսէինք պաշտոնազրկման մասին։ Մինչդեռ պետութեանը, Հայաստանի քաղաքական կեանքին յետեւող միջազգային հանրութեանը եւ միլիոնաւոր քաղաքացիներին խաբող անձը պիտի անպատի՞ժ մնայ ու շարունակի համարուել ՀՀ նախագահի նախկին թէէկնածու։
Դիմելով Ձեզ ակնկալում եմ, որ օրէնքով նախատեսուած համապատասխան գնայատական կտրուի նրա արարքին եւ դրան զուգահեռ՝ նիթերը կփոխանցուեն ԿԸՅ համապատասխան որոշում կայացնելու յորդորով”։

Կինոռեժիսոր Մարգարեթ ֆոն Թրոթան Երևանում էր իր յուրահատուկ պատմական դիմանկարով, որը պատմում է մի հրեա փիլիսոփայի` Հաննա Արենդտի մասին: Նա ֆիլմի վրա աշխատել է 2004-ից: Ներկայացնում ենք «Անկախի» հարցազրույցը Մ. ֆ. Թրոթայի հետ:

– Մարգարե՛թ, ինչո՞ւ որոշեցիք հենց այդ թեմայի` հրեա փիլիսոփայի մասին ֆիլմ նկարահանել:

– Գերմանիայում ապրող հրեուհին` Հաննան, շատ հետաքրքիր կենսագրություն է ունեցել: Նա ինձ շատ էր գրավում իր մտածելակերպով: Այդ փիլիսոփան դարձել է կուսակցության անդամ, ամուսնացել Վոլթեր Բենջամինի հետ և միասին գաղթել Ամերիկա: Փորձեցի նկարահանել նրա կյանքն ու հատկապես միտքը:

– Բայց ինչպե՞ս կարելի է նկատել և նկարահանել միտքը…

– Հետաքրքիր հարց էր: Քանի որ միտքն անտեսանելի է, այն նկատելի կարելի էր դարձնել միայն Ադոլֆ Էյխմանի, այսինքն` Հաննայի դատավարության միջոցով, որը տեղի է ունեցել 1960-1964-ին:

– Ինչպիսի՞ն էր նախագծի վրա աշխատելու ընթացքը:

– Խոստովանում եմ` բարդ էր: Սկզբից իմ պրոդյուսերները չէին հասկանում` ինչո՞ւ եմ ընտրել հենց այս հերոսուհուն և ոչ թե այլ փիլիսոփայի: Նրանք ամեն ինչ կոմերցիոն տեսանկյունից էին դիտում:

– Հետաքրքիր է: Ուրեմն գեղարվեստական ֆիլմի Բարբարա Ջուկովայի հրաշալի և երկարատև ճառն իր մեջ ինչ–որ բան թաքցնում է:

– Այն շատ լավ ներկայացնում է Հաննայի մտքերը:

– Համաձա՞յն եք Հաննայի` «Մտածելը կարող է մարդուն պաշտպանել» մտքին:

– Հաննան այնքան էլ իրավացի չէ այդ տեսանկյունից: Ֆիլմում Հայդեգերի կարևոր դերի նպատակն էլ հենց մեզ ցույց տալն էր, որ մտածող մարդն էլ է սխալվում: Միաժամանակ չեմ մոռացել ներկայացնել հերոսուհու անձնական կյանքը:

– Ինչպիսի՞ն էին արձագանքները Գերմանիայում և Իսրայելում ֆիլմին ու հատկապես կերպարին:

– Իսրայելցի իմ գործընկերները սիրում են Հաննային, դրա համար էլ ֆինանսավորել են ֆիլմը, իսկ Իսրայելի պաշտոնական դիրքորոշման դեմ յուրաքանչյուր գործողություն, կարծիք Գերմանիայում դիտվում է որպես հակասեմականություն, ինչը սխալ է: Այդուհանդերձ, Քլոդ Լանզմանը չի սիրում ո՛չ իմ ֆիլմը, ո՛չ էլ Հաննային, քանի որ նա Բովուարի սիրեկանն էր, մինչդեռ Հաննան չէր սիրում Բովուարին, և այդկերպ շղթան շարունակվում է: Հաննային չհամակրողներ կարելի է գտնել նաև Նյու Յորքում:

– Ասում են` ֆիլմ նկարահանելը, ռեժիսուրան կնոջ գործ չէ:

– Այո՛: Կնոջ ճանապարհը կինոաշխարհում բնավ հեշտ չէ: Երբ նոր էի ասպարեզ ներխուժել, ուզում էի հասկանալ` արդյոք ուզո՞ւմ եմ ռեժիսոր դառնալ, թե՞ ոչ: Իհարկե, սկզբից հանդես եկա որպես դերասանուհի, այնուհետև նկարահանվելով, հարցեր տալով, ինքնակրթությամբ կատարելագործվեցի և սկսեցի ֆիլմեր նկարահանել:

– …Եվ դերասանական փորձը Ձեզ օգնեց ընդհանուր լեզու գտնելու Ձեր ֆիլմերի դերասանների հետ…

– Միանշանակ: Մինչ կինո նկարելը պետք է մտնել դերասանի մաշկի տակ:

– Բացի դրանից, ի՞նչ պետք է հաշվի առնեն ռեժիսորներն իրենց ամենօրյա աշխատանքում:

– Եթե նրանք տեսնում են գեղեցիկ մայրամուտ, պետք չէ այն միանգամից նկարահանել, այնուհետև մտածել` ինչպես կարելի է այն ֆիլմում օգտագործել: Կին ռեժիսորներին էլ կասեմ հետևյալը. պատրա՛ստ եղեք ատելության, տարբեր հարվածների, քննատական կարծիքների… Իսկ մյուսներին խորհուրդ կտամ շատ ֆիլմ դիտել և դրանք ինքնուրույն վերլուծել` չհետևելով ուրիշների համոզմունքներին:

– Ի դեպ, դա բոլոր ռեժիսորներն են ասում:

– Դե, ռեժիսորներս պե՞տք է, չէ, մի ընդհանուր հատկանիշ ունենայինք…

Ելենա Չոբանյան

Մի խումբ երիտասարդներ այսօր բողոքի ակցիա են անցկացրել ՀՀ ԿԳՆ վարչական շենքի մոտ /Կառավարական 3-ր տուն/՝ բուհերի ուսման վարձավճարների խնդրի հետ կապված:

Ինչպես տեղեկանում ենք ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարության մամլո խառայությունից, նախարար Արմեն Աշոտյանի անունից՝ առանց ներկայացուցիչների թվի սահմանափակման, ԶԼՄ-ների մասնակցությամբ   նրանց առաջարկվել է բաց քննարկում կլոր սեղանի շուրջ՝ ՀՀ ԿԳՆ-ում: Երիտասարդները  ընդունել են նախարարի առաջարկը և բարձրացել  նախարարության նիստերի դահլիճ:

Նշելով, որ ողջունում է երիտասարդների ակտիվությունն ու նախաձեռնողականությունը` նախարար Ա. Աշոտյանը շնորհակալություն է հայտնել երիտասարդներին և շեշտել, որ ինքը կողմնակից  է բաց, հրապարակային քաղաքականության` ի շահ խնդիրների լուծման:  “Շնորհակալ եմ, որ ընդունել եք իմ հրավերը, կարծում եմ, որ առաջնայինը ոչ թե հանդիպման վայրն է, այլ բուն խնդիրը, որը ձեզ մտահոգում է: Եթե կան կրթական ոլորտին վերաբերող խնդիրներ, ապա դրանց քննարկման լավագույն վայրը հարկատուների միջոցներով աշխատող պետական կառույցն է` ԿԳՆ-ն: Պատրաստ եմ լսել ձեր բոլոր առաջարկությունները”,- դիմելով երիտասարդներին` ասել է Ա. Աշոտյանը:

Սակայն  երիտասարդները ՀՀ ԿԳ նախարարին բուհերի վարձավճարների բարձրացման խնդրին վերաբերող  հստակ պահանջներ և առաջարկություններ չեն ներկայացրել,  հայտարարել են, որ իրենք նպատակահարմար չեն գտնում իրենց հիմնական պահանջները ներկայացնել ԿԳՆ նիստերի դահլիճում և պահանջում են, որպեսզի նախարար Ա. Աշոտյանը   հանդիպման գնա շենքից դուրս, երիտասարդները հեռացել են դահլիճից:

Այնուհևտև ՀՀ ԿԳ նախարար Արմեն Աշոտյանը պատասխանել է լրագրողների հարցերին` ներկայացնելով պարզաբանումներ բուհերում վարձավճարների բարձրացման խնդրի շուրջ: Նախարարը տեղեկացրել է, որ Հայաստանում գործող բուհերից վարձավճարները բարձրացվել են 5 բուհերում: Վարձավճարներ սահմանելը բուհերի ինքնավարության շրջանակում է, այդ որոշումը կայացվել է բուհերի կողմից` հաշվի առնելով ժամանակակից նորմերով նախատեսված որակյալ և մրցունակ կրթություն ապահովելու պահանջը: “Բուհերի վարձավճարների բարձրացման խնդիրը առաջ էր եկել դեռ 4-5 տարի առաջ, ինչը մեր կողմից մշտապես կանխվել է: Սակայն կան բուհեր, որոնք այսօր լուրջ ֆինանսական խնդիրներ ունեն: Դժվար է պատկերացնել, որ որևէ մեկը, այդ թվում նաև ՀՀ ԿԳ նախարարը, կարող է կողմ լինել վարձավճարների թանկացմանը, սակայն կան օբյեկտիվ խնդիրներ, որոնք հնարավոր չէ անտեսել: Ես կարծում եմ, որ բուհերը պետք  է առավելագույնս  թափանցիկ, հաշվետվողական լինեն իրենց բյուջեների տնօրինման և վարձավճարների ծախսման առումով: Ես կողմնակից եմ, որ  ուսանողները հստակ պահանջ դնեն և իմանան, թե ինչի վրա են ծախսվում իրենց գումարները: Ուսանողների թվաքանակի նվազումն ու պրոֆեսորադասախոսական ու տեխնիակական աշխատակազմի ներկայիս քանակը,  ինչպես նաև տեխնիկական վերազինման պահանջը տևական ժամանակ հանգեցրել են այնպիսի իրավիճակի, որ շատ բուհեր այսօր  զարգացման համար ֆինանսական հնարավորություն չունեն: Այս իմաստով, ցավոք  վարձավճարների բարձրացումը մի շարք բուհերում դարձել էր անխուսափելի”,- նշել է ՀՀ ԿԳ նախարարը`   հավելելով, որ պետությունը մտադիր է վերահսկել  և բուհերի ինքնավարության որոշակի սահմանափակում մտցնել` առաջիկյում ընդունեկլով օրենք, ինչն  հնարավորություն կընձեեռի սահմանել բուհերի վարձավճարների վերին շեմ:

Ըստ Ա. Աշոտյանի` վարձավճարները պետք է տարբերակված լինեն ըստ կրթական աստիճանների ու որակի: “Այսինքն` ուսման վարձը չի կարող նույնը լինել բակալավրի, մագիստրոսի և ասպիրանտուրայի կրթական  աստիճաններում: Այս սկզբունքը պահպանվել է: Ինչ վերաբերում է որակին, ապա դրա չափման գործիքը միջազգային հավատարմագրումն է: Մեր քաղաքական մոտեցումը հետևյալն է` այն բուհերը որոնք կանցնեն միջազգային հավատարմագրում, իրավունք կստանան սահմանել ավելի բարձր վարձ, իսկ այն բուհերը, որոնք կունենան տեղական հավատարմագրում՝ իրավունք կունենան սահմանել մեկ այլ վարձ: Չհավատարմագրված բուհերը ավելի ցածր վարձաճարով կառաջնորդվեն: Զուգահեռաբար պետք է ավելի մեծ ուշադրություն դարձնենք սոցիալական քաղաքականությանն ու կրթության մատչելությանը: Այս ուղղությամբ հստակ քայլեր արվել են` սեպտեմբերի 1-ից “Փարոս” համակարգում ընդգրկված ընտանիքների երեխաները, եթե սովորում են լավ, ապա 50-100 տոկոս ուսման վարձի զեղչ կստանան: Սա մոտավորապես կվերաբերի շուրջ 2500 ուսանողի”,- նշել է նախարարը և հավելել, որ ընդլայնվել է նաև բանակից զորացրվածների կրթության իրավունքը` ավելացնելով պետպատվերի տեղերը:

Նախարարի խոսքով մշակման փուլում է գտնվում նաև ուսանողական զեղչերի մասին օրինագիծը, որտեղ այդ գործընթացի համար սահմանվում  են հստակ պահանջներ, այն դեպքում, երբ այժմյան օրենսդրությամբ սոցիալապես խոցելի խավերի համար բուհն ինքն է որոշում` որքան զեղչ կիրառել: “Մենք ուսանողների համար  ամբողջությամբ վերանայելու ենք սոցիալական քաղաքականությունը` սահմանելով հստակ կանոններ”,- շեշտել է ՀՀ ԿԳ նախարարը:

Գալիք տարի արդեն նախատեսվում  է ավելացնել պետպատվեր տեղերի քանակն այն մասնագիտությունների համար, որոնք պետության համար գերակա ուղղություններ են: Նախարարը տեղեկացրել է նաև, որ  այս տարի շուրջ 100 պետպատվերի տեղեր տեխնիակական և գյուղատնտեսական  մասնագիտությունների գծով թափուր են մնացել, որոնք լրացուցիչ հատկացվել են ավեստի բուհերին: “Փաստորեն մի կողմից մենք ունենք կրթության մատչելիության խնդիր, մյուս կողմից` պետպատվերով թափուր տեղեր: Օրինակ` Ագրարային համալսարանում պետպատվերով 60 տեղ թափուր էր մնացել: Սա նշանակում է, որ վճարունակության խնդիր ունեցող դիմորդները չեն փորձում հարմարվել կրթական շուկայի պահանջներին: Մենք ունենք մասնագիտությունների ընտրության շեղում` բոլորն ուզում են տնտեսագետ կամ իրավաբան դառնալ, սակայն դրանք պետության համար գերակա ոլորտներ չեն: Խնդիրները պետք է դիտարկել համալիր, որ թե հատվածական:”,- պարզաբանել է Ա. Աշոտյանը` ավելացնելով, որ բուհերը երբեմն մեծ պահանջարկ վայելող մասնագիտություններից ստացված գումարներով ստիպված են լինում համեմատաբար քիչ պահանջված, սակայն պետության համար կարևոր նշանակությամբ մասնագետներ պատրաստել:

Ամփոփելով, ՀՀ ԿԳ նախարարը նշել է, որ պետության համար գերակա  սկզբունք է՝ անել հնարավոր ամնե ինչ, որպեսզի որևէ լավ սովորող ուսանող վարձավճարի պատճառով դուրս չմնա բուհից: Նախորդ տարվա վիճակագրական տվյալներով բուհերից դուրս են մնացել 3000 ուսանող, որոնցից վարձավճարը չվճարելու պատճառով ընդամնեը 100-ը, իսկ մնացածն  ակադեմիական առաջադիմությամբ պայմանավորված:

ՀՀ ԿԳՆ նախարարը  մեկ անգամ  ևս շեշտել է, որ  հավատարիմ է մնում  բաց քաղաքականության գործելաոճին և ողջունում է երիտասարդների, հատկապես ուսանողների  ակտիվությունը` կարևորելով խնդիրների լուծումը: “Ուսման վարձերի բարձրացման հետ կապված ես ստացել եմ նաև գրավար նամակներ ուսխորհուրդներից, հանրային խորհրդից ու երիտասարդների այլ խմբերից: Մենք  բաց ենք ցանկացած առաջարկության և բաց քննարկման համար”,- եզրափակել է Ա. Աշոտյանը: