Համացանցի հասանելիության սահմանափակման քաղաքականությունն Իրանում. մի՞թե ամեն ինչ այդքան խիստ է և սարսափելի:

22 տարի առաջ Իրանը դարձավ տարածաշրջանում երկրորդ (Իսրայելից հետո) երկիրը, որը միացավ համաշխարհային համացանցին:

1995-ին համացանցը հասանելի դարձավ բոլոր քաղաքացիներին (առաջին հերթին` իրանական բուհերի ուսանողներին), 2000-ին արդեն երկրում ինտերնետ-սրճարանները նույնքան սովորական բան էին, որքան պարենային խանութները։
Եթե 2001-ին հարյուր իրանցի բնակչից 2-3-ն էր համացանցի օգտատեր, ապա 2005-ին արդեն նրանք 8-ն էին, իսկ 2012-ին այդ թիվը հասավ 16-ի։ Ամբողջ Ասիայի, ներառյալ Հնդկաստանը և Չինաստանը, միջին ցուցանիշը 23 մարդ է։
Պետք է նկատել, որ պարսկերեն կայքերի թվաքանակն աճում է նույնքան արագ, որքան իրանցի օգտատերերի թիվը:

Մի կողմից` այս ցուցանիշներն ամբողջությամբ հերքում են արդի աշխարհում իսլամական հանրապետության հետամնացության և մեկուսացման մասին դատողությունները, մյուս կողմից էլ ամբողջովին ինտերնետացված Իրանը, ճիշտ նույն կերպ, ինչպես մյուս պետությունները, ստիպված է սեփական երկրում վերահսկել «համաշխարհային համացանցի սարդոստայնը»։ Ընդ որում, անհրաժեշտ է անմիջապես ընդգծել երկու հանգամանք: Նախ` ինտերնետը վերահսկելու ձգտումը համաշխարհային միտում է: Երկրորդ՝ այս ուղղությամբ կիրառվող միջոցները հետապնդում են սեփական տեղեկատվական և ազգային անվտանգությունն ապահովելու նպատակ:

2001-ի մայիսին Իրանի ներկայիս հոգևոր առաջնորդ Ալի Խամենեին հրաման էր արձակել՝ «Համակարգչային ցանցերի քաղաքականություն» վերնագրով, որում հրահանգ էր տրվել տեղեկատվական ցանցերը հասանելի դարձնել միայն լիազորված անձանց միջոցով։ Այնուհետև, Իրանի «Մշակութային հեղափոխություն» խորհուրդը նույնպես մի շարք որոշումներ է ընդունել, որոնք պետության կողմից վերահսկողություն էին սահմանում։
Ըստ ընդունված օրենսդրության` բոլոր ինտերնետ-մատակարարները պետք է կառավարությունից արտոնագիր ստանան։
2002-ի դեկտեմբերի 31-ին ստեղծվել էր իսլամական և ազգային մշակույթի պաշտպանության նպատակներով կոմիտե, որի կազմում ընդգրկված տեղեկատվության նախարարության, մշակույթի և պետական հեռուստատեսության, ռադիոյի, «Մշակութային հեղափոխություն» խորհրդի ներկայացուցիչները պետք է որոշեին անթույլատրելի համարվող վեբկայքերի չափորոշիչները։
2004-ին Իրանում օրենք ընդունվեց ինտերնետ ոլորտում հանցագործության համար պատժվելու մասին։

Իրանի ներկա օրենսդրության դրույթներով` ինտերնետ-մատակարարի արտոնագիր ստանալու համար հայտատուն պետք է Իրանի քաղաքացիություն ունենա և որևէ ապօրինի կազմակերպության անդամ չլինի։ Ինտերնետ-մատակարարները չեն կարող առանց արտոնագրի օգտագործել ցանկացած կոդ` տեղեկատվություն փոխանակելու համար։

Նոր օրենսդրությունը կանոնակարգում է նաև վեբկայքերի բովանդակությունը։ Հանցագործություն է համարվում իսլամական արժեքներին, Իրանի սահմանադրությանը հակասող կամ վիրավորող, երկրի ազգային միասնությունը սպառնալիքի տակ դնող, ապօրինի կազմակերպությունների դրական իմիջ ստեղծող, գաղտնի տեղեկատվությունը հրապարակող, ծխելու գովազդ պարունակող, պաշտոնատար անձանց վերաբերյալ կեղծ տեղեկատվություն տարածող նյութերի հրապարակումն ինտերնետում։
Բնականաբար, այս օրենքն արժանանում է Արևմուտքի խիստ քննադատությանը՝ որպես քաղաքացու տեղեկատվության և շփման ազատության իրավունքի խախտում։

2013-ին Իրանում արգելափակվել են Google-ը, ներառյալ՝ Gmail-ը։ Դա արվեց, որպեսզի YouTube-ում չկարողանան դիտել ամերիկացիների տարածած հակաիսլամիստական ֆիլմը, որն առաջացել էր իսլամական երկրների, այդ թվում և Իրանի բնակիչների դժգոհությանը։

Իրանի իշխանությունները վերջին մի քանի տարիներին արգելափակել են համացանցային այն ռեսուրսները, որոնք համարում են վիրավորական կամ անօրինական: Մասնավորապես, երկրում արգելված են Facebook-ն ու Twitter-ը, քանի որ ինտերնետ-տեխնոլոգիաներն այժմ թույլ են տալիս ամբողջ աշխարհի ընդդիմադիրներին տեղեկատվություն փոխանակել, շփվել և համակարգել գործողություններն այնպիսի ռեսուրսների միջոցով, ինչպիսիք են Twitter-ն է, Facebook-ն և YouTube-ը։

Ուրեմն, կարելի՞ է կշտամբել իշխանություններին երկրի բնակչությանը սադրիչ նյութերից զերծ պահելու համար։

Իրանում երկրի ղեկավարությունն այս ամենն անում է ազգային շահերը, անվտանգությունը պաշտպանելու տեսանկյունից:

Իրանի դեմ վարվել և վարվում է դաժան տեղեկատվական պատերազմ։ Նման պայմանների մեջ դրված ցանկացած պետություն ստիպված կլինի միջոցներ կիրառել սեփական տեղեկատվական անվտանգությունն ամրապնդելու համար։

Արմինե ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ

Internet Explorer-ի  խոցելիությունը  հնարավորություն է տալիս  հաքերներին մուտք գործել օգտատերերի համակարգիչ: Բրաուզերը տեղադրվում է համակարգչի մեջ ավտոմատացված ձևով ՝  Windows  օպերացիոն համակարգի հետ:

Internet Explorer  ինտերնետ-բրաուզերում հայտնաբերվել է նոր խոցելիություն, որի միջոցով  հաքերները կարող են մուտք գործել օգտատերերի համակարգիչ, այս մասին հայտնում է Microsoft ընկերությունը, ինչպես նաև հաստատում են հակավիրուսային ընկերությունների վերլուծաբանները: Բացը հայտնաբերվել է բրաուզերի բոլոր վերջին տարբերակների մեջ (սկսած 6-րդից, որը թողարկվել է  2011թ., մինչև նոր դուրս եկած 11-րդը), որոնք աշխատում են Windows օպերացիոն համակարգերի հետ:

Կիբերանվտանգությամբ զբաղվող FireEye գործակալության հետազոտողները նշում են , որ հաքերների հիմնական գրոհումները եղել են այն օգտատերերի բրաուզերների վրա, որոնք օգտագործել  են 9-րդ և 11-րդ տարբերակները:

NetMarket Share-ի տվյալներով`  ողջ աշխարհում խոցելի բրաուզերներից օգտվում է  ինտերնետ մուտք գործողների շուրջ 26,25%-ը:

«Վտանգը լուրջ է, քանի որ խոցելիությունը հնարավորություն է տալիս առանց օգտատերերի իմացության կատարել կամայական կոդավորում»,- տեղեկացնում է խոցելիության հետազոտություններով զբաղվող  «Կասպերսկու լաբորատորիա»-ի թիմի ղեկավար  Վիչիսլավ Զակորժևսկին: « Համակարգիչը վիրուսներով վարակելու համար բավական է օգտատերերի մուտքը վնասակար էջ IE-ով: Այդ նպատակով հարձակվողները կարող են ուղարկել հաղորդագրություն՝  վնասակար էջի լինքով, կամ էլ վարակել որևէ հայտնի էջ և ավելացնել կոդ, որն օգտագործում է այդ խոցելիությունը»,-տեղեկացնում է նա:

«Խոցելիությունը կարող էր վաղուց օգտագործվել  հատուկ նպատակային հարձակումների համար»,- ասել է Զակորժևսկին: Նրա կարծիքով «Կասկերսկու լաբորատորիան» այդպիսի հարձակումներ չի ֆիքսել, սակայն Microsoft-ին հայտնի են հարձակումներ, երբ այդ խոցելիությունը աշխատել է որևէ կոդի միջոցով: Երբ հաքերներն օգտվում են այդ բացից, ապա վաղ թե ուշ այդ կոդը հայտնվում է հակավիրուսային կազմակերպությունների մոտ և ցույց է տալիս, թե ինչպես է այդ խոցելիությունն օգտագործվել , սակայն այդ բացը ներկա պահին քիչ են օգտագործել, կամ բոլորը վրիպել են, հայտնել է «Դոկտոր վեբ»-ի հակավիրուսային աշխատող  Սերգեյ Կամարովը:

Բազմաթիվ քաղաքացիներից ստացված դիմում-բողոքների հիման վրա ՀՀ Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովն ուսումնասիրություն է իրականացրել շարժական (USB) մոդեմի միջոցով մատուցվող ինտերնետ ծառայությունների ոլորտում: Ուսումնասիրության ընթացքում բացահայտվել են մի շարք խնդիրներ՝ կապված «Ղ-Տելեկոմ», «ԱրմենՏել» և «Օրանժ Արմենիա» ընկերությունների գործունեության հետ:

Պարզվել է, որ ընկերությունները ինտերնետ ծառայությունների ոլորտում անբարեխիղճ մրցակցություն են դրսևորել: Մասնավորապես, վերոնշյալ ընկերություններն  իրենց կողմից մշակված պայմաններում նախատեսել են այնպիսի դրույթ, որը նրանց հնարավորություն է տալիս պայմանագրային բաժանորդներից գանձել վճարներ նույնիսկ այն ժամանակահատվածի համար, երբ վերջիններիս ինտերնետ ծառայություն չի մատուցվել:

ՏՄՊՊՀ դիտարկմամբ` կապի ոլորտում գործող ընկերությունները իրենց վարքագծով խախտում են օրենքը, համաձայն որի ծառայությունը կասեցվելու դեպքում կասեցվում է նաև բաժանորդի՝ վճարումներ կատարելու պարտավորությունը: Ընդ որում, ծառայությունների մատուցման պայմաններում առկա այս դրույթը շատ դեպքերում բաժանորդներին սահմանված կարգով չի ներկայացվում: Այսինքն, մոդեմը ձեռք բերելիս՝ քաղաքացիները տեղեկացված չեն այս պայմանների մասին: Ուսումնասիրության ընթացքում բացահայտվել է նաև, որ որոշակի բարդություններ են առաջանում այն դեպքում, երբ բաժանորդները դիմում են պայմանագիրը լուծարելու համար: Այս գործընթացը հաճախ ընկերությունների կողմից արհեստականորեն երկարացվում է:  Արդյունքում  վերջինները ստանում են եկամուտներ այն դեպքում, երբ  իրենց կողմից որևէ  ծառայություն չի մատուցվել: Բաժանորդը պետք է վճարի միայն փաստացի օգտագործած ծառայության համար, ինչը օրենքի պահանջն է:

Այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ՀՀ ՏՄՊՊՀ նախագահ Արտակ Շաբոյանը նշեց, որ ընկերությունների այս գործելաոճն անարդար է, քանի որ քաղաքացիները չեն ստանում ինտերնետ ծառայություն և ստիպված են դրա համար վճարել: Բացի այդ, դա հակաօրինական է:

«Համաձայն  էլոկտրոնային հաղորդակցության մասին օրենսդրության պահանջների` երբ ինտերնետային ծառայությունները կասեցվում են, ապա պետք է կասեցվի նաև վճարների հաշվարկումը: Այս հարցը մենք քննարկել ենք երեք խոշոր օպերատորների հետ: Որոշակի պատճառաբանություններ ներկայացվել են, սակայն մեր կարծիքով` դրանք հիմնավոր չեն: Հաշվի առնելով, որ խնդիրն առաջին անգամ է բարձրաձայնվում, համընդհանուր բնույթ է կրում, խնդիրը առավելապես վերաբերվում է քաղաքացիների և ընկերությունների միջև պայմանագրային հարաբերություններին, հանձնաժողովը որոշեց այս անգամ խստորեն զգուշացնել այս ընկերություններին և հանձնարարել փոխել նման գործելաոճը»,- ասաց Արտակ Շաբոյանը:

Անսահման ու անեզր ինտերնետ կամ համացանց, երկու անվանումն էլ ճիշտ է ու հասկանալի: Ինտերնետի մասին դեռ մի քանի տարի առաջ շատերը գաղափար չունեին, իսկ այսօր առանց ինտերնետ կյանք չունեն: Մեր ծնողների համար Blog, facebook-ի անձնական էջ, այս բառերը ոչ մի նշանակություն չունեն, իսկ երիտասարդների համար դարձել են կյանքի մի մասնիկ: Ինտերնետը լայն հնարավորություն է տալիս շփվելու ամենատարբեր բնավորությունների տեր մարդկանց, ծանոթ-անծանոթների, հարեւանների, հարազատների, թշնամիների ու «աստղերի» հետ: Նրա շնորհիվ հասանելի է դառնում անհասանելի բարձունքներն ու արգելքները, մենք մի մասնիկն ենք կազմում աշխարհի  մյուս ծայրում կատարվող իրադարձության: Մենք չենք ապրում, շնչում ու արարում առանց ինտերնետ:  Մկնիկի մեկ հարվածով մեր առջեւ բացվում է անսահման լրահոս, անթիվ նյութեր, ֆիլմեր, գրքեր ու նկարներ, մեզ ձեռքով են բարեւում արտասահմանում ապրող մեր հարազատները, մեզ սիրահարվում են օվկիանոսից այն կողմ գտնվող երկրպագուները, մենք բաժանվում, միանում, արտասվում ու ժպտում ենք ինտերնետում, մեզ ճանաչում են, գնահատում, սիրում ու ատում ինտերնետում: Ինտերնետից օգտվում են հիմնականում  երիտասարդները:

Լրագրող Վահե Մակարյանը archive2.ankakh.com-ի հետ զրույցում նշեց, որ ինտերներտը 21-րդ դարում ժամանակակից մարդու, հատկապես հասարակական-քաղաքական գործունեություն ծավալող մարդու համար կենսական նշանակություն ունեցող երևույթ է.

«Այսօր  իսկապես դժվար է նույնիսկ տնային տնտեսուհիների, էլ չեմ ասում՝ ակտիվ գործունեություն ծավալող անձանց համար իենց կյանքը, աշխատանքն ու առօրյան առհասարակ պատկերացնել առանց ինտերնետի, առանց վիրտուալ իրականության:Սակայն պետք է հաշվի առնել, որ «ինտերնետ» կոչվածն իր բոլոր դրական կողմերով հանդերձ՝ հղի է նաև որոշակի վտանգերով և պարունակում է մի շարք բացասական կողմեր, որոնք հաշվի չառնելու և դրանց հետ անզգույշ վարվելու արդյունքում կարելի է կանգնել բավականին լուրջ բացասական հետևանքների առաջ»:

Նրա խոսքով երբ չկար ինտերնետը, չկային նաև այն գաղափարներն ու այն աշխատանքները, որոնք այսօր իրականացվում են հենց ինտերնետի միջոցով: Քարի դարում մարդիկ իրենց նպատակներն ու աշխատանքներն իրականացնում էին քարից պատրաստված գործիքներիվ, այսօր մարդիկ իրենց գաղափարները կյանքի են կոչում ինտերնետի միջոցով: Այնպես որ, տեխնիկան զարգանում է մարդկանց պահանջներին համապատասխան, ու դժվար է այսօր՝ տեխնոկրատիայի այս դարաշրջանում հրաժարվել մի բանից կամ փորձել քեզ պատկերացնել առանց մի բանի, որով դու այսօր ուղղակի ապրում ես, աշխատում, արարում ու ապահովում քո վաղվա օրը:

Երեւանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական Մանկավարժական համալսարանի ուսանողուհի Էմմա Ասատրյանի համոզմամբ 21-րդ դարն անհամ ու անգույն կլիներ առանց ինտերնետի: Հայ հասարակության մեծ մասը, եթե ոչ բոլորն այսօր օգտվում են ինտերնետից, անգամ 2-3 տարեկան երեխան գրանցված է սոցիալական ցանցերում ու ավելի արագ է կողմնորոշվում, քան հասուն 45-55 տարեկան գիտակից մարդը.

«Առանց ինտերնետ սուտ է ամեն ինչ, ինքս չեմ պատկերացնում կյանքս առանց ամեն օր ընթերցվող լուրերի, ընկերների հետ շփման, առանց ֆիլմերի, սուր ու աղմկահարույց նյութերի: Հեռուստացույց չեմ դիտում, միայն համակարգիչ` ինտերնետ, սակայն այս ամենին զուգահեռ պետք է գիտակցել, որ վիրտուալ շփումն ու իրականությունը շատ տարբեր են, անհրաժեշտ է քայլել կյանքին համընթաց, ոչ թե կառչել համակարգչից ու օրերով, ժամերով մնալ տանը: Կյանքը գնում է առաջ, իսկ մենք չպետք է վազենք, հասնելու համար, ամեն ինչ պետք է անել ժամանակին ու զգալ ամեն մի ապրած վարկյանի կարեւորությունը»:

Անժելա ՇԱՀՈՒՄՅԱՆ

Այսօր տեղի է ունեցել ՀՀ կառավարության հերթական նիստը, որը վարել է ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը:
ՀՀ կառավարությունը հավանություն է տվել «Ավելացված արժեքի հարկի մասին» օրենքում լրացում կատարելու նախագծին, որով առաջարկվում է Վրաստանից Հայաստանի տարածքով Իրան ինտերնետի տարանցիկ փոխադրման ծառայությունն ազատել ԱԱՀ-ից: Ակնկալվում է, որ դա կապահովի Հայաստանի հեռահաղորդակցության ոլորտի հետագա արդյունավետ զարգացումը:

Անկախ