Աֆրիկյանների շենքը կամաց-կամաց վերանում է Տերյան 11 հասցեից, մինչդեռ պայքարող քաղաքացիները չեն պատրաստվում հանձնվել: Նրանք ամեն օր նորանոր ակցիաներ են կազմակերպում՝ ներգրավելով մտավորականներին, հասարակական ակտիվ շերտերի ներկայացուցիչներին:

Սրան զուգահեռ` այս օրերին մամուլում շրջանառվում է «Պատմության եւ մշակույթի անշարժ հուշարձանների ու պատմական միջավայրի պահպանության եւ օգտագործման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն եւ լրացում կատարելու մասին օրենքի նախագիծը, որը ԱԺ գարնանային նստաշրջանի վերջին քառօրյայի ժամանակ քննարկման է դրվել պատգամավորներ Արփինե Հովհաննիսյանի եւ Նաիրա Զոհրաբյանի կողմից:

Արփինե Հովհաննիսյանը մեզ հետ զրույցում ասաց, որ օրենսդրական նախաձեռնոթյան համար հիմք է ծառայել մի շարք ՀԿ-ների կողմից բարձրացած խնդիրը, ըստ որի` գործող օրենքը որոշակի հակասության մեջ է ՀՀ կողմից վավերացված Եվրոպայի ճարտարապետական ժառանգության պահպանության մասին կոնվենցիայի հետ:

Գործող օրենքն ասում է, որ հուշարձանը կարող է տեղափոխվել բացառիկ դեպքերում՝ չմանրամասնելով, սակայն, այդ բացառիկ դեպքերը, որոնք իր հերթին սահմանում է կառավարությունը՝ որոշակի նյութական պահպանության կամ քաղաքաշինական նպատակների հետ պայմանավորված:

Նոր օրենքով նախատեսվում է խստացնել տեղափոխման կարգը՝ օրենքում ամրագրելով կոնվենցիայի այն դրույթը, որ հուշարձանը կարելի է տեղափոխել միայն այն դեպքում, երբ վնաս է սպառնում դրա նյութական պահպանությանը կամ  առկա է կորստի վտանգ, և ուրիշ ոչ մի դեպքում: Այսինքն` օրենքը համապատասխանեցնում են միջազգային կոնվենցիայի դրույթին:

Արփինե Հովհաննիսյանի խոսքով՝ նախագիծը գրեթե մեկ տարի է՝ քննարկումների փուլում է. նախորդ տարվա նոյեմբերի 1-ին տեղի են ունեցել լսումներ, որին հրավիրված են եղել մասնակցելու նաև տարբեր հասարակական կազմակերպություններ, որոնց կողմից ստացված առաջարկների հիման վրա էլ կատարվել են լրամշակումներ:

Ինչ վերաբերում է օրենքի փոփոխության դեպքում դրա հետադարձ ուժի կիրառմանը, ապա պատգամավորը հիշեցնում է, որ օրենքը խստացնող է, ուստի այն հետադարձ ուժ ունենալ չի կարող:

Փաստորեն, եթե անգամ օրենքը փոփոխվի ու խստացվի, դա, օրինակ, Աֆրիկյանների շենքի համար որևէ նշանակություն ունենալ չի կարող:

Պատգամավորը հիշեցնում է, որ Կոնվենցիան և միջազգային պայմանագրերը նույնպես հետադարձ ուժ չունեն:

Նշենք, որ Աֆրիկյանների ակումբը տեղափոխման ենթակա պատմամշակութային հուշարձանների ցանկում է մտցվել դեռևս 2004 թ. կառավարության որոշմամբ: Դրանից չորս տարի հետո միայն՝ 2008 թվականին է Հայաստանը վավերացրել Եվրոպայի ճարտարապետական ժառանգության պաշտպանության մասին կոնվենցիան, որի հոդվածներից մեկն ուղղակիորեն արգելում է պահպանվող որևէ հուշարձանի ամբողջական կամ մասնակի տեղափոխումը, եթե այն չի բխում կառույցի պահպանման անհրաժեշտությունից:

Արփինե Հովհաննիսյանը զերծ մնաց Աֆրիկյանների շենքի ապամոնտաժման վերաբերյալ դիրքորոշում հայտնելուց՝ նշելով, որ այդ գործի թղթային բազան իր ձեռքի տակ չէ, և հնարավորություն չի ունեցել ուսումնասիրելու: Սակայն նշեց, որ ընդհանրապես այդ ոլորտի հետ կապված խնդիրը համարում է բավականին զգայուն՝ հատկապես մշակութային ժառանգություն ունեցող երկրների համար: «Յուրաքանչյուր կոնկրետ իրավիճակի համար կա կոնկրետ լուծում, նախ պետք է գնահատել դրա նպատակային հարցը: Բարդ է ասել՝ Աֆրիկյանների շենքի ապամոնտաժման դեպքում պատճառն օբյեկտի՞վ է, արդարացվա՞ծ է, թե ոչ: Համենայնդեպս, այսօր իրավական տեսանկյունից բոլոր հիմքերը կան շենքը տեղափոխելոււ»,-նշեց պատգամավորը:

«Ուրբան Լաբ Երևան» հասարակական կազմակերպության նախագահ, ճարտարապետ, Աֆրիկյանների շենքի քանդման դեմ պայքարող ակտիվիստ Սարհատ Պետորսյանը հակադարձում է պատգամավոր Արփինե Հովհաննիսյանի այն պնդմանը, թե հասարակական կազմակերությունների շրջանում նախագծի քննարկման վերաբերյալ լայն իրազեկում է տեղի ունեցել: «Շահագրգիռ կողմը մեր կազմակերպությունն է, կոնվենցիայի խախտումը մենք ենք հայտնաբերել և դեռևս 2012 թվականին մեր կազմակերպությունն է հանդես եկել նման առաջարկով և դիմել ԱԺ բոլոր խմբակցություններին, որ օրենքում փոփոխություններ կատարվեն, սակայն երբևիցե մենք չենք հրավիրվել նման քննարկման»,-ասաց նա:

Օրենքը կոնվենցիային համապատասխանեցնելը, ըստ Սարհատ Պետրոսյանի, մարդկանց աչքերին «թոզ փչելու» եղանակ է. «Իրենք կոնվենցիան խախտում են, հետո կոնվենցիայի տեքստը մտցնում են օրենքի մեջ, որ հետագայում ասեն՝ մենք այն ժամանակ օրենքում նման դրույթ չունեինք, հիմա ունենք: Սա ժուլիկություն է: Օրենքը խստացնելով՝ հարցը չի լուծվում, քանի որ կոնվենցիան արդեն իսկ այդ պահանջը դրել է, իսկ միջազգային կոնվենցիաները օրենքից ավելի ուժեղ են»:

Այժմ, երբ ի հեճուկս պայքարի բոլոր մեթոդների, Աֆրիկյանների շենքն այնուամենայնիվ, ապամոնտաժվում է, Սարհատ Պետրոսյանը Աֆրիկյանների ակումբի շենքի պահպանության և վերօգտագործման այլընտրանքային տարբերակ է առաջարկում, որն ուղղված է շենքի տեղում կառուցվելիք հյուրանոցի սեփականատիրոջը: Նա համոզված է, որ եթե առաջարկն ընդունվի, ապա այն կարող է հիանալի բիզնես-գաղափար լինել՝ մեծ բիզնես շահույթով:

«Մենք առաջարկում ենք Աֆրիկյանների շենքը պահպանել իր տեղում՝ դարձնելով այն նախատեսվող կառույցի մաս և դրանով իսկ ավելացնելով նրա արժեքը որպես Հայաստանում նախադեպը չունեցող մի հյուրանոց»,-ասում է նա:

Ճարտարապետը հիշեցնում է, որ նման լուծումներ հաջողությամբ իրականացվել են աշխարհի բազմաթիվ պատմական հուշարձանների դեպքում: Եվրոպական երկրների օրինակներից զատ, նա ներկայացնում է հարևան Վրաստանի մայրաքաղաքի սրտում գտնվող «Մարիոտ» հուրանոցի շենքը, որը կառուցել է հայ մեծ բարերար Միքայել Արամյանցը:

«Այդ շենքը բացվել է 1915-ին, մինչդեռ Աֆրիկյանների շենքի ճակատին առկա է «1914» թվական նշումը։ Իսկ Բաքվում որևէ բարձրակարգ հյուրանոց պատմական շենքում չի գտնվում: Փաստորեն, եթե այս առաջարկն ընդունվի, Աֆրիկյանների շենքի վայրում կառուցվող հյուրանոցը Անդրկովկասում կդառնա ամենահինը՝ լուծելով ոչ միայն Աֆրիկյանների շենքի պահպանման և դրա հետ կապված հարակից խնդիրները, այլև կնպաստի սեփականատիրոջ հեղինակության բարձրացմանը և բիզնես շահույթի ավելացմանը»:

Մնում է, որ տարածքի սեփականատիրոջը գրավի հնամյա շենքի պահպանման այլըտրանքային բիզնես առաջարկի հմայքը:

Անի Գասպարյան

Անկախ

«Երկու շաբաթ  է, ինչ Աֆրիկյանների տանը ակտիվ կերպով տեղի է ունենում ապամոնտաժում, այլ կերպ ասած` քանդում: Շաբաթ օրը Մշակույթի նախարարության մի քանի անդամներ եղան շենքի բակում և արգելեցին աշխատանքեր կատարելը, սակայն այսօր քանդման աշխատանքները վերսկսվել են», – այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասաց ճարտարապետ «Պահպանենք Աֆրիկյանների տունը» քաղաքացիական նախաձեռնության անդամ Սարհատ Պետրոսյանը` ընդգծելով, որ շենքը տեղափոխելու մասին Կառավարության 2004 թվականի որոշումը անօրինական է, քանի որ 2008 թվականին Հայաստանը վավերացրել է Եվրոպայի ճարտարապետական ժառանգության պաշտպանության մասին կոնվենցիան է, ըստ որի,  յուրաքանչյուր կողմ պարտավորվում է արգելել պահպանվող որևէ հուշարձանի ամբողջական կամ մասնակի տեղափոխումը, բացի այն դեպքի, երբ այդպիսի հուշարձանի նյութական պահպանությունը սպառնալիքի տակ է:

Պատմամշակութային հուշարձանների շարքում ընդգրկված Աֆրիկյանների շենքից գողացված և պղծված քարերի քանակը արդեն հասել է  30-ի:

Սարհատ Պետրոսյանը չի հավատում պատկան մարմինների հայտարարությանը ,թե շենքը տեղափոխվելու է  «Հին Երևան» թաղամասում վերականգնելու նպատակով. «Այդ թաղամասը 2005 թվականից կառուցվում է և դեռ հույս չկա, թե կավարտվի դա: Վերջին 15 տարվա ընթացքում ոչ մի տեղափոխված շենք մեկ այլ վայրում չի կառուցվել: Պատմամշակութային արժեք ունեցող 29 շենք է ավերվել: Աֆրիկյանների շենքը վերջին մոհիկանների շարքում է», -ասաց նա:

Իրավաբան Անի Վարդանյանը տեղեկացրեց, որ «Պահպանենք Աֆրիկյանների տունը» քաղաքացիական նախաձեռնության անունից Հայաստանի Հելսինկյան կոմիտեն և ուրբանլաբ Երևան ՀԿ-ը հայց են ներկայացրել ՀՀ վարչական դատարան, դատարան Հաստատել` Երևանի քաղաքապետի և ՀՀ կառավարության որոշումների առ ոչինչ լինելը:

Իրավաբանը նաև միջնորդություն է ներկայացրել, որ մինչև դատարանի կողմից որոշում կայացվելը դադարեցվեն շենքի ապամոնտաժման աշխատանքները:

Երևան քաղաքի ամենայուրօրինակ կառույցներից մեկի՝ Աֆրիկյանների 130-ամյա շենքի շուրջ լարվածությունը գնալով խորանում է: «Պահպանենք Աֆրիկյանների ակումբի շենքը» նախաձեռնության անդամներն ամեն կերպ փորձում են խոչընդոտել հունիսի 17-ին սկսված ապամոնտաժման աշխատանքները: Եվ դա նրանց հաջողվում է: Նույն օրը ապամոնտաժման աշխատանքները ժամանակավորապես դադարեցվել էին, և կառույցի մոտ էին ժամանել Մշակութի նախարարության պատմության ու մշակույթի հուշարձանների պահպանության գործակալության Երևանի տարածքային բաժնի պետ Կարո Այվազյանն ու կառույցի ապամոնտաժման ու տեղափոխման հեղինակ, ճարտարապետ Լևոն Վարդանյանը, որը նաև «Հին Երևան» նախագծի հեղինակն է:

Վերջինս պնդել է, որ շենքն ապամոնտաժելու բոլոր թույլտվությունները կան, ուստի ապամոնտաժումը պետք է շարունակվի: Ակտիվիստերը, սակայն, ներկայացված փաստաթղթերը հիմնավոր չեն համարել՝ հիշեցնելով, որ Հայաստանը վավերացրել է Եվրոպայի ճարտարապետական ժառանգության պաշտպանության մասին կոնվենցիան, որով արգելվում է մշակութային հուշարձանի քանդումը կամ տեղափոխումը, բացառությամբ հատուկ դեպքի, որը, համենայնդեպս, այս դեպքը չէ:

Այսօր կրկին վերսկսվել էին ապամոնտաժման աշխատանքները, սակայն մի քանի ժամ անց՝ դադարեցվել։ Ակտիվիստների ահազանգով դեպքի վայր հասած Կարո Այվազյանը հրահանգել էր դադարեցնել աշխատանքները, քանի դեռ Մշակույթի նախարարությունից չկա ապամոնտաժման աշխատանքները սկսելու ամբողջական թույլտվություն:

Աֆրիկյանների շենքի քանդման դեմ ակտիվ պայքարող երիտասարդ ճարտարապետ Սարհատ Պետրոսյանը Անկախ-ի հետ զրույցում ասաց, որ դեռևս 2012 թվականին մի հետազոտության ժամանակ իրեք պարզել էին, որ 2008 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Ազգային ժողովի կողմից վավերացվել է Եվրոպայի ճարտարապետական ժառանգության պաշտպանության մասին կոնվենցիան, որի 5-րդ հոդվածում նշված է. «Յուրաքանչյուր կողմ պարտավորվում է արգելել պահպանվող որևէ հուշարձանի ամբողջական կամ մասնակի տեղափոխումը, բացի այն դեպքից, երբ այդպիսի հուշարձանի նյութական պահպանությունը հրամայաբար պահանջում է այն տեղափոխել…»:

«Այսինքն, դրանով ուժը կորցրած է համարվում ՀՀ կառավարության 7.10.2004թ.-ի N 1616-Ն հավելված 2-ում նշված տեղափոխման ենթակա հուշարձանների ցանկը։ Սակայն այս հարցը բոլորը բաց են թողել, ու այսօր ցանկացած շենքի տեղափոխում, եթե չի բխում դրա անմիջական պահպանությունից, չպետք է տեղի ունենա»,-ասաց նա,-երկրորդ, եթե նույնիսկ ընդունենք, որ կարելի է անտեսել, ապա հիմնավորումներն այն մասին, որ շենքը տեղափոխում են, չեն դիմանում որևէ քննադատության։ Մեկ ասվում է, որ այն տեղափոխվում է «Հին Երևանի» տարածք, որն արդեն 10 տարի է՝ չի սկսվում, և չկա որևէ երաշխիք, որ դա տեղի կունենա։ Առկա են միայն ինչ որ անհատ ճարտարապետի հաավաստիացումներ։ Քննադատության չի դիմանում նաև փողոցի լայնացման հիմնավորումը, քանի որ իրականում ոչ թե Աֆրիկյանների շենքն է մտել փողոցի մեջ, այլ դրա դիմաց կառուցված նորակառույցը»։

Հաշվի առնելով այն փաստը, որ շենքի ապամոնտաժումը Հայաստանի կողմից ստանձնած եվրոպական պարտավորությունների խախտում է՝ շենքի պահպանության ակտիվիստները նամակով դիմել են Հայաստանում եվրոապական երկրների դեսպաններին ու եվրոպական կառույցների ներկայացուցիչներին՝ նրանց ուշադրությունը  հրավիրելու հարցի վրա:

Նամակում մասնավորապես նշված է, որ ՀՀ կառավարությունը փորձում է խախտել խորհրդարանի կողմից վավերացված Եվրոպայի ճարտարապետական ժառանգության պաշտպանության մասին կոնվենցիան:

«Աֆրիկյանների ակումբի շենքը 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի եզակի պահպանված կառույցներից է, որը ներառված է պետության կողմից պահպանվող պատմամշակութային հուշարձանների ցանկում: ՀՀ կառավարության 7.10.2004թ N 1616-Ն որոշման հավելված 2-ի համաձայն՝ շենքը ենթակա էր տեղափոխման: Սակայն վերոնշյալ կոնվենցիան վավերացնելուց հետո ՀՀ Սահմանադրության հոդված 6-ից ելնելով՝ Կառավարության այս որոշումը ուժը կորցրած է համարվում: Մենք խիստ մտահոգված ենք այն փաստով, որ 2011թ-ից ի վեր ՀՀ կառավարությունը՝ մասնավորապես Մշակույթի նախարարությունը, շարունակաբար արհամարհում է ՀՀ միջազգային պարտավորություններին հետևելու՝ իր վերոնշյալ որոշումը անվավեր ճանաչելու և հուշարձանի պահպանությունն ու վերականգնումն իրականացնելու մեր պահանջները: Ավելին, 2014թ. հունիսի 9-ից սկսած կառուցապատող կազմակերպությունը սկսել է շենքի ապամոնտաժումը: Մի քանի տասնյակ քաղաքացիների, մասնագետների և լրատվամիջոցների ջանքերով առայժմ հնարավոր է եղել կանխել հուշարձանի ապամոնտաժումը: Սակայն վտանգ կա, որ ցանկացած պահի ապամոնտաժման աշխատանքները կարող են վերսկսվել»,-իրենց նամակում նշել են ակտիվիստները՝ կոչ անելով եվրոպական կառույցներին հանդես գալ որպես Գրանադայի կոնվենցիայի երաշխավորներ, մանրամասն ծանոթանալ իրավիճակին և արձագանքել:

Մինչդեռ «Հին Երևան» ծրագրի հեղինակ, ճարտարապետ Լևոն Վարդանյանը պնդում է, որ ակտիվիստները խոչընդոտում են իրականացնել մի ծրագիր, որի նպատակն է մայրաքաղաքի սրտում վերականգնել Հին Երևանի մի կտոր:

Ակտիվիստները չեն հավատում ծրագրի իրականացմանը՝ նշելով, որ այն երկար տարիներ է՝ քննարկվում է, սակայն դրա իրականացման համար գործուն քայլեր չեն արվում:

Անկախ

Հարգելի Տիկին Ալվարդ,
Այս գրության հեղինակը “մեծ-մեծ խոսող տղա” Սարհատ Պետրոսյանն է, ով միգուցե Ձեզ պետք է դիմեր ընկեր Ալվարդ դիմելաձևով, սակայն ճակատագրի բերումով այդ հնարավորությունը չունեմ։ Որպես երրորդ սերնդի դաշնակցական ընտանիքից սերվող մարդ,  ճակատագրի բերումով չշարունակեցի հորս պապի ու մորս հոր դաշնակցական ուղին, քանի որ  մասնագիտությունս   դարձավ իմ կուսակցությունն ու դաշնակցությունը։ Ցավում եմ, որ Դուք ինձ չեք ճանաչում, այն դեպքում,  երբ Ձեր վաղամեռիկ եղբայր Մելս Պետրոսյանը առաջին մարդկանցից էր,  ում ես տեսել եմ Հայաստանում։ Ցավում եմ, որ մի քանի օր է,  ինչ փորձում եմ հասկանալ, թե  Ձեր` «Առավոտ» կայքում հրապարակված “Անձնական պատասխանատվությամբ” հրապարակախոսական հոդվածում  ինչու եք հիշել ինձ: Թող սխալված լինեմ յուրաքանչյուրը պահը,  երբ մտածել եմ,  որ դա արել եք այլոց դրդմամբ։
Այս նամակում արդարանալու նպատակ չունեմ, քանի որ բոլորին պարզ է,  թե ինչու երիտասարդ ճարտարապետի կառուցած շենքերը տեսնելու համար “թաղ առ թաղ” պետք է փնտրեք, քանի որ, ինչպես ինքներդ եք գրել, “ճարտարապետությունը կրպակ չէ” ու պետք է ունենաս անցած ճանապարհ քաղաքի կենտրոնում շենքեր կառուցելու համար։ Իսկ եթե մասնագիտական գործունեությունդ համեմված է քաղաքացիական դիրքորոշման ազատ արտահայտմամբ,  ապա ավելին,  խոշորացույցով է պետք փնտրել կառուցվածները։

2000-ականներին,  երբ առաջին անգամ որպես մասնագետ իմ մի քանի գործընկերների հետ զգացինք, որ պետք է հանրայնացնել քաղաքաշինական խնդիրները,  Օպերայի հրապարակը դեռ տակավին  սրճարանապատված չէր: Անհամարձակ քայլերով տարիների ընթացքում տարբեր անձանց հետ դրանց մասին խոսեցինք,  ու միաժամանակ ես կայացա որպես մասնագետ։ Այդ ժամանակից ի վեր, օգտագործելով բոլոր հնարավորությունները, սերտեցի ճարտարապետության մաս կազմող քաղաքաշինություն կոչված գիտությունն ու այսօր պարզ ճակատով կարող եմ ասել, որ մեր կազմակերպությունը Հայաստանում քաղաքաշինական ուղղվածությամբ նորաստեղծ միակ գրասենյակն է։ Մենք առաջինը լինելով` Ձեր նշած Հյուսիսային պողոտայի վերաբերյալ լուրջ մասնագիտական գնահատական ներկայացրեցինք դեռևս երկու տարի առաջ,  անտեսելով պետական մանր չինովնիկ-ճարտարապետների էժանագին քայլերը,  ներկայացրեցրինք մեր դիրքորոշումը։ Այս տարի մենք հրավեր ստացանք արդեն միջազգային հարթակներում այն ներկայացնելու։ Այս ամենը չեմ ներկայացնում որպեսզի Ձեր “թաղ առ թաղ” փնտրտուքը դյուրինացնեմ, այս ամենը ամենայն մանրամասնությամբ ներկայացված է մեր կազմակերպության կայքում՝ urbanlab.am հասցեով։

Հենց մեր կայքում կարող եք գտնել նախորդ տարի մեր իրականացրած այն հետազոտության արդյունքները, որոնցում անդրադառնում ենք Ձեր բարձրացրած  հարցերից մեկին՝ հուշարձանին ներկայացվող չափանիշներին։ Եթե չեմ սխալվում,  2003-ին Դուք ԱԺ պատգամավոր էիք,  երբ կատարվում էին փոփոխություններ «Հուշարձանների մասին» մեր ազգային օրենքում, կամ 2004-ին,  երբ կառավարությունը հաստատում էր Երևանի հուշարձանների ցուցակը։ Այդ ժամանակ ես ու իմ գործընկերները բարձրաձայնում էինք ցուցակներից “պատահաբար” դուրս մնացած շինությունների մասին։ Ձեր և իմ պատկերացումները հուշարձանի վերաբերյալ տարբեր են, ես Երևանը չեմ համեմատում ոչ Թիֆլիսի, ոչ Բաքվի, ոչ էլ Փարիզի հետ։ Ես համեմատում եմ այն Երևանը, որ Դուք տեսել եք` Աբովյան փողոցում հոսող առվակները, Հյուսիսային պողոտայի տարածքում իմ տեսած պատմական միջավայրն ու հենց այսօր վտանգված Կոնդը։ Ձեզ հետ միասին ցավ եմ ապրում Նորքի անտառների համար (որտեղ անցել է իմ մանկության մի մասը) ճիշտ այնպես,  ինչպես ցավ եմ ապրում Կասկադի աջակողմյան  հատվածի կանաչ տարածքների համար։ Ցավում եմ  Մոսկվա կինոթատրոնի  ամառային դահլիճի համար, ճիշտ այնպես,  ինչպես ցավում եմ “պատահաբար” հուշարձանի կարգավիճակը կորցրած ու արդեն ոչնչացած Թերլեմեզյանի ուսումնարանի համար, որոնց կարևորությունը ոչ միայն իրենց ճարտարապետական արժեքի, այլև  իրենց ունեցած մշակութային անցյալի և էներգետիկայի մեջ էր։

Ցավում եմ  Զանգվի ձորի “լափանոց” դառնալու համար  ու խորհուրդ եմ տալիս մի քիչ հետ գնալ ու տեսնել` ովքեր են դրա քաղաքական ու քաղաքաշինական կնքահայրերը, հավատացնում եմ,  որ կգտնեք “հեռավոր բարեկամներ”։ Միգուցե Ձեր կարծիքով այս ամենում “հայաստանյան, երևանյան հոգեբանությունը” քիչ է, սակայն այն “մենթալ միջավայրում”,  որտեղ ես ու իմ ընկերները բարիկադներ էինք սարքում Բյուզանդի փողոցի փրկության համար, կամ մեկ շաբաթում 100-ի հասնող հերոս երիտասարդների հետ շուրջ 25.000 ստորագրություն հավաքում Ձեր կարծիքով “բետոնակույտ” ամառային դահլիճի պահպանության համար,  Երևանը թթվածին էր, իսկ արևը սերն էր երկրի ու քաղաքի հանդեպ…

Հարգելի Տիկին Ալվարդ,
Վստահ եմ, որ իմ ուսուցիչներից մեկը ու իր գործի մեծ գիտակ Արտակ Ղուլյանը առիթի դեպքում կներկայացնի իր դիրքորոշումն,  ու Ձեզ պարզ կլինի ճարտարապետական գործի արարման իր պատմությունը։ Հրապարակի մրցույթի վտանգների մասին շատերն են արտահայտվել, այդ թվում և նա… Ցավում եմ,  որ տնից հաճախ դուրս չեք գալիս, թե չէ մեծ սիրով Ձեզ տեղում  հատիկ առ հատիկ կներկայացնեի մեր ճարտարապետական գոհար Հանրապետության հրապարակի խնդիրները,  հատիկ առ հատիկ կներկայացնի ովքեր են մեղավորները։ ՀՀԿ-ի և ՀՅԴ-ի շենքերի մասամբ հաջողված օրինակների կողքին ես կուզեի նշել նաև նախկին նահանգապետարանի շենքի` որպես պատմական կառույցի կորուստը, որտեղից ընթերցվել է մեր Առաջին Հանրապետության Անկախության հռչակագիրը։ Ես չեմ ուզում Ձեզ հարցնել ո՞ւր էիք Դուք այդ ժամանակ, կամ ո՞ւր էիք Օպերայի ու Օղակաձև այգու կանաչ տարածքների ավերման ժամանակ, այլ ուզում եմ հարցնել` ո՞ւր եք Դուք այսօր,  երբ նույն Զանգվի ձորում Ձեր նշած “լափանոցներից” մեկի տերը ավերում է Ծածկած շուկան: Երբ Լիլիթ Գալստյանի նման անձանուրաց մարդկանց հետ մենք փորձում ենք  այդ անբարոյականության դեմն առնել,  ոմանք դա էլ են վերագրում ինչ-ինչ անձնական խնդիրների։ Համարձակությունս հավաքում եմ ու ասում, որ Դուք այդ հոդվածում մասնագիտությանը հավատարիմ ու քաղաքացիական դիրքորոշում ունեցող ճարտարապետների մասին նման կերպ արտահայտվելով`  անձնական պատասխանատվություն եք կրում`  մի անձնավորության համարձակություն ու ազատություն տալով ևս մեկ կամար կամ ևս մեկ քար քանդելու Ծածկած շուկայից։

Երբ մոտ մեկ շաբաթ առաջ մամուլից պատահաբար տեղեկացա ոստիկանությունում քննվող Երևանում տեղի ունեցած մշակութային ջարդարարության մեղավորների վերաբերյալ գործի մասին, իսկ դրանից մեկ օր առաջ դատարանը մերժեց իմ հայցն ընդդեմ մի “մտավորականի”,  ով բացահայտ սուտ ու վարկաբեկիչ արտահայտություններ էր արել իմ հասցեին (ով ի դեպ Երևանի վերջին տարիների այլանդակությունների համար 88-ին օպերայում միացում գոռացողներին է մեղադրում),  ենթադրում էի, որ սրանով իմ ու իմ գործընկերների նկատմամբ նոր հարձակումների ալիք է սկսվելու։ Բայց ամենևին ոչ այն կողմից, որում Դուք եք։ Դուք կարող էիք զանգել   ու հանդիպել  ինձ հետ` “պեղել-գտնելու” համար այն դառնությունն ու դժվարությունները,  որ կրել եմ այն բանից հետո,  երբ ուսանող ժամանակ Ձեր նշած Էջմիածնի, Երևանում գտնվող Աֆրիկյանների տան “ասեղնագործ պատշգամբներին” ոչ մի բանով չզիջող, աղյուսաշեն շենքերի քանդման հեղինակի  դեմքին ասել էի այդ մասին։ Սակայն ես արել եմ դա գիտակցված ու մի պահ անգամ չեմ վարանել, քանի որ հորս պապի, որքան և տարօրինակ է, Դաշնակացական-հոգևորականի ոգին ես զգում եմ նման պահերին։ Վստահ եմ որպես համարձակ մտավորական Դուք ևս շատ զրկանքներ եք կրել: Սակայն այն ստոր ու ճղճիմ մեթոդները, որոնցով  իմ ու անմիջական շրջապատիս դեմ են աշխատում մշակութային “վաստակավոր” գործիչները իրենց աղախիններով,  Դուք չեք կարող պատկերացնել անգամ։ Գիտե՞ք քանի անգամ եմ զրկվել ճարտարապետի համար ամենաբաղձալի ևս մեկ շենք կառուցելու հնարավորությունից  միայն ու միայն նրա համար, որ երբ որևէ մեկը ինձ դիմում է որպես մասնագետ,  ասում եմ այն,  ինչ մտածում եմ, քանի որ այլ կերպ չեմ կարող։

Հարգելի Տիկին Ալվարդ,
Մի քանի օրից Ձեր հոդվածից առանձին հատվածներ հանրային կապերի գծով նազիր վեզիրների կողմից տարածվելու է լուսահոգի Աղասի Այվազյանի ու Արթուր Մեսչյանի մի քանի ենթատեքստից կտրված մտքերի հետ մասին, ստվերելու համար իմ ու մի շարք ավելի փորձառու ավագ գործընկերների  հանրային գործունեությունը։ Դրանք համեմվելու են հերյուրանքներով ու մտացածին ստերով։ Միգուցե պակաս չափով կոփված լինելով հանրային դաշտում` երբեմն ինքս ինձ հետ զրուցում եմ ու հարց տալիս. լավ ինչքա՞ն այսպես, ինչքա՞ն պետք է իմ բան ու գործը թողած  անեմ այն, ինչ իմ գործը չէ… բայց հաճախ փողոցում ինձ մոտենում են մարդիկ ու ոգևորում, կամ տեսնում եմ աչքերը փայլող ապագա ճարտարապետների, ովքեր չեն հասկանում իրենց դասագրքերում կարդացածի ու իրական կյանքի տարբերությունը, Սանահինի, Օպերայի ու Շառլ Ազնավուրի տան (մեղա Աստված նման համեմատության համար) տրամաբանական կապը։

Խնդրում եմ Ձեզ, հիշեք Ծածկած շուկայի քարերն ու կամարները, ու եթե չեք միանում մեզ, ապա համարձակություն մի տվեք այն փոքրամասնությանը, որն իբր թե մեծամասնությանը թելադրում է ճաշակ ու զարգացում, բայց իրականում ստորացնում է մեծամասնությանը՝ ուզուպացնելով մեր քաղաքային ոչ գավառական հիշողությունը։

Հարգանքով Ձեր,
Սարհատ Պետրոսյան

Հ.Գ. Եվ վերջում մի խնդրանք-առաջարկ։ Երբ հաջորդ անգամ հանդիպեք Ձեր “հեռավոր բարեկամ”,  “գործ անող” Նարեկ Սարգսյանին,  հարցրեք,  թե ինչպես է ձեռք բերել իր ներկա ունեցվածքն ու Հայաստանի ամենախոշոր ճարտարապետական ընկերություննեից մեկը ընդամենը մեկ տասնամյակում։ Կարծում եմ` այդժամ ամեն ինչ պարզ կլինի Ձեզ համար… Կասեք` նորից նույն երգն եմ երգում, սակայն իրավական Հայաստան ունենալու համար կարծում եմ յուրաքանչուրը պետք է կրի  անձնական պատասխանատվություն։

2013թ.-ի հունիսի 26-ին Նոր Նորք և Ավան վարչական շրջանների առաջին ատյանների դատարանը, դատավոր Արմենուհի Բադիրյանի նախագահությամբ, մերժեց իմ հայցն ընդդեմ Լևոն Իգիթյանի՝ իմ պատիվը, արժանապատվությունը և բարի համբավը արատավորող, իրականությանը չհամապատասխանող, բացահայտ սուտ տեղեկությունները հրապարակայնորեն հերքելուն և ներողություն խնդրելուն պարտավորեցնելու պահանջների մասին։ Առաջին հայացքից դրական ընթացք ունեցող դատական գործընթացի նման հանգուցալուծումը ինձ ենթադրել է տալիս որ դատարանի վրա եղել են ճնշումներ, քանի որ դատարանը առանց անդրադառնալու հրապարակված զրպարտիչ ու սուտ հայտարարությունների իսկությանը դրանք համարել է, թե իբր դրանք չեն արատավորում իմ պատիվը, արժանապատվությունը և գործարար համբավը: Այսինքն դատարանն, ըստ էության, իմ փոխարեն գտել է, որ ես որևէ կերպ չեմ տուժել՝ իմ հասցեին տարածված սուտ տեղեկություններից: Ավելին դատարանը նշել է, որ մեր “միջև տևական ժամանակ ընթացել են վեճեր, միմյանց գործունեության վերաբերյալ արվել են մեկնաբանություններ”։

Այդ մասով դատարանը փաստորեն ենթադրություն է անում, քանի որ ոչ միայն պատասխանող կողմը նման փաստ չի ներկայացրել, այլև ես երբևէ Իգիթյան Լևոնի մասին որևէ ոչ միայն վիրավորական այլև կարծիք չեմհայտնել, մինչև Կենտրոն հեռուստատեսությամբ տեղի ունեցած հանդիպումը։ Քանի որ Լևոն Իգիթյանը ինքն իր էությամբ ու իր կենսագրությամբ առհասարակ ինձ համար հետաքրքրություն չի ներկայացնում։ Լևոն Իգիթյանը հանդիսանում է Երևանի ներկայիս գլխավոր ճարտարապետի պաշտոնը զբաղեցնող Նարեկ Սարգսյանի ամենահավատարիմ անձանցից մեկը և նա հաճախ ստանձնում է Երևան քաղաքը այս վիճակին հասցրած Նարեկ Սարգսյանի գլխավորած խունտայի խոսնակի դերը, քանի որ այդ “համակարգում” այլ դեր չի էլ կարող ստանձնել հասկանալի պատճառներով։ Այդ մասին են վկայում նաև նրա 2012 թվականին ստացած ոչ թե վաստակավոր ճարտարապետի կոչումը, այլ մշակույթի վաստակավոր գործչի կոչումը, ենթադրաբար հատկապես օրալ մշակութային գործունեության համար։ Նա իր խոսնակային պարտականությունների կատարման ժամանակ աչքի է ընկել “կոմպրոմատներ բացահայտելով” (տես նույն Կենտրոն հեռուստատեսության հաղորդումը) ու վարկաբեկիչ տեղեկություններ տարածելով ոչ միայն իմ, այլև այլ շատ ավելի վաստակավոր ճարտարապետների մասին։ Դրանք բազմաթիվ են, որոնց շրջանակից է այն փաստը որ նա գրեթե միշտ ներկա է եղել վերջին 60 տարիների ընթացքում բոլոր ճարտարապետական կարևոր քննարկումներին սկսած՝ 14 տարեկանից. մեկ Պողոս Պետրոս եկեղեցին է դառնում “սառայ”, մեկ Ազգային պատկերասրահը դառնում “յաշիկ”, մեկ նա ինձ դասավանդել է հետո պարզվում որ չի դասավանդել ու այդպես շարունակ։
Ավելին մինչ դատարանի վերջնական վճիռի հրապարակումը Լևոն Իգիթյանը Aravot.am կայքին 19.06.2013-ին տրված հարցազրույցի ընթացքում հանդես է եկել իր մշտական դերակատրությամբ` ցեխ շպրտելով ու ստահոդ արտահայտություններ տարածելով իմ մասին։ Ինչպես և նախորդ անգամ, չեմ համարում որ մեր օրերում իգիթյանական ոճով պետք է պատասխանեմ բոլոր ստերին ու արտահայտություններին, ավելին ապացույցներ ներկայացնեմ դրանց ստահոդ լինելու համար։ Ողջ դատավարության ընթացքում փորձել եմ չշեղել դատական ընթացքը ըստ էության ընթանալուց և միայն մեկ անգամ եմ բարձրաձայնել իմ հասարակական գործունեության և այս հայտարարությունների կապի մասին։ Չնայած իմ այդ պահվածքին պաշտպանական կողմը նման փորձեր արել է մի քանի անգամ, ավելին՝ ակտիվ զբաղվել է իմ նկատմամբ նյութեր հավաքագրելով, իբր թե ինչ որ բաներ ապացուցելու նպատակով ինչի արդյունքում ոչ միայն չեն ապացուցվել Իգիթյանի տարածած տեղեկությունները, այլև կրկին անգամ խախտվել են իմ իրավունքները, այս անգամ արդեն՝ անձնական կյանքի գաղտնիության Սահմանադրական իրավունքը։
Վստահ եմ որ ինչպես ճարտարապետական հանրույթ շատ ներկայացուցիչներ մեր քաղաքացիներից շատերը նույնպես դադարել են այս անձնավորությանը լուրջ ընդունել։ Նրա ոչ արտահայտությունները, ոչ առհասարակ իրեն այնքան լուրջ չեմ ընդունում, որպեսզի անդրադառնամ դրանց։
Ցանկանում եմ միայն նշել որ ես իրավական պետության իմ տեսլականի շրջանակում շարունակելու եմ հետամուտ լինել ստախոս ու զրպարտիչ արտահայտությունների վերաբերյալ այդ անձանավորությանը պատասխանատվության ենթարկելու գործընթացին։ Ավելին որպես ճարտարապետ, քաղաքաշինության ոլորտի մասնագետ ու ՀՀ քաղաքացի, իրացնելով խոսքի ազատության իմ սահմանադրական իրավունքը, շարունակելու եմ իմ դիրքորոշումը հայտնել Երևան քաղաքում մի խումբ ճարտարապետների մասնակցությամբ տարվող հակամշակութային ու հակաճարտարապետական գործընթացների մասին, որոնք գլխավորում է Նարեկ Սարգսյանը։ Դա արել եմ սկսած 2000-ականներից, առանց վայրկյան իսկ վհատվելու։ Նարեկ Սարգսյանը կարող է Լևոն Իգիթյանին նետել մեջտեղ ինձ “նսեմացնելու” փորձեր կատարելու, տարածել սուտ ու միակողմանի նյութեր իմ անձի շուրջ, կարող է դեմն առնել այն բոլոր առաջարկությունների, որոնք առնչվում են մեր գրասենյակի ներգրավմանը տարբեր ծրագրերում, որոնցում մենք մրցունակ ենք և այլն։ Սակայն դրանք որևէ ազդեցություն չեն ունենալու իմ ու իմ գործընկերների աշխատելաոճի վրա։
Դատական գործընթացը սկսելով ես ունեցել եմ երկու նպատակ։ Նախևառաջ ցանկացելեմ իրավական գնահատական տալ ենթադրաբար Նարեկ Սարգսյանի կողմից հնարված այս սուտ տեղեկությունների վերաբերյալ, որոնք առաջին անգամ հանրային հարթակում միամտաբար բարձրաձայնել է Իգիթյանը՝ ծառայություն մատուցելով Նարեկ Սարգսյանին։ Փաստորեն դատական գործընթացը ողջ ընթացքում վեց իրականությանը չհամապատասխանող սուտ տեղեկություններից մեկն անգամ չունեցավ փաստական ապացույց, ինչը դատարանը պարտավոր էր գնահատել ի վնաս պատասխանողի և համապատասխան գնահատական տար պատասխանողի անբարեխիղճ գործողություններին, սակայն այդպես չի վարվել։
Երկրորդ, ես սրանով նպատակ ունեի արժևորել հանրային հարթակում խոսքի ու գործի նույնականությունն ու դրա կարևորությունը։ Վերջին տասնամյակում իմ կողմից բարձրաձայնված ցանկացած քննադատության ու պետական չինովնիկների անփույթ վերաբերմունքի համար հնչեցված բոլոր մեղադրանքների համար հենց այս պահին պատրաստ եմ ստորագրել։ Նարեկ Սարգսյանի խունտայի խոսնակը բազմահազար հեռուստադիտողների ներկայությամբ արտահայտած սուտ մտքերի վերաբերյալ նույնիսկ դրան հաջորդած շրջանում հավաքագրած նյութերի հիման վրա չկարողացավ ապացուցել դրանք։ Դրա արդյունքում կառուցեց պաշտպանությունն ուհետո դատական վճիռն էլ կայացվեց վիրավորելու նպատակ չունենալու “մեղայականի” վրա, որի հիմնազուրկ լինելը պարզ է բոլորին։ Փաստորեն դատարանի նման վճռի ուժի մեջ մտնելու դեպքում կստացվի, որ այսուհետ ցանկացած ոք կարող է մեկ ուրիշին հեռուստատեսությամբ վիրավորել՝ ասելով “անշնորհք” ու պատասխանատվություն չկրել: Այսուհետ դատավորին կարե՞լի է ասել անշնորհք և հետո պարզաբանել թե անշնորհքը նշանակում է շնորհքից զուրկ ու ասել, թե դա վիրավորանք չի պարունակում՝ իր սկզբնական, լեզվաբանական իմաստով: Կամ օրինակ կարե՞լի է ցանկացած նախարարի ասել՝ հավաքարար քանի որ իրենց ղեկավարած կազմակերպությունում աշխատում են հավաքարարներ և այլն։
Ցավում եմ որ Լևոն Իգիթյանի այս պահվածքի համար նախադեպ է ստեղծվում ու նրան ազատություն տալիս ապագայում ևս զրպարտել Երևանում տեղի ունեցող այլանդակությունների դեմ բարձրաձայնողների ուղղությամբ։ Ենթադրաբար նույն ոճով շարունակելով նրան վարձահատույց լինելով ապագայում նա կունենա նոր հնարավորություն մեկ այլ մշակութային օջախ ևս չարչիանոցի վերածել, ինչպես դա ժամանակ առ ժամանակ տեղի է ունենում մեր շատ սիրելի Մանկական գեղագիտական կենտրոնում ու Ժամանակակից արվեստի թանգարանի շրջապատում։
Այսպիսով, մաղթում եմ Լևոն Իգիթյանին քաջ առողջություն՝ տեսնելու համար իրենց խունտայի տխուր վաճխանն ու առաջարկում վայելել իր “վաստակած” հանգիստը, ազատելով մեզ իր էժան ու ժամանակավրեպ “լապշաներ” կախելու դերակատարությունից ու ապրել արժանավայել։

Ավան և Նոր-Նորք վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանն այսօր մերժեց ճարտարապետ Սարհատ Պետրոսյանի հայցն ընդդեմ Լևոն Իգիթյանի: Անկախ նրանից` ներկայացված փաստերը համապատասխանում են իրականությանը, թե ոչ, դատարանը գտնում է, որ դրանցում բացակայում են վիրավորանքն ու զրպարտությունը։

Հայցվոր կողմն իրավունք ունի մեկամսյա ժամկետում վճիռը բողոքարկել վերաքննիչ դատարանում, ինչն էլ պատրաստվում են անել Սարհատ Պետրոսյանն ու իր փաստաբան Վարուժան Վարդանյանը:

Հիշեցնենք, որ հայցվորը պահանջել էր հրապարակայնորեն հերքել 12.10.2012թ. «Կենտրոն» հեռուստաընկերության «Հայկական ուրբաթ» հեռուստահաղորդման ընթացքում և 31.10.2012թ. «Առավոտ» օրաթերթում հրապարակված հարցազրույցում իր հասցեին հնչեցրած հայտարարությունները` դրանք որակելով զրպարտություն և վիրավորանք և  դատարանին խնդրելով պարտավորեցնել Լևոն Իգիթյանին ներողություն խնդրել իրենից: Նման վիրավորական արտահայտություն էր դիտվել, օրինակ այն, որ Իգիթյանը նրան անվանել էր «անշնորհք» կամ ասել. «Սարհատ Պետրոսյանը, ճարտարապետ լինելով, ճարտարապետական ոչ մի պրակտիկա չունենալով ո՞նց է այսօր ինստիտուտում դաս տալիս, այն էլ քաղաքաշինության ամբիոնում: Ինքը ճարտարապետության դիպլոմը գրպանում այգեպան է աշխատում սիրահարների այգում: Ես հարց եմ տալիս՝ ո՞ր իրավունքով, ո՞ր կառուցած պուլպուլակի հեղինակն է, որ ինքը ճարտարապետությունից է խոսում…»:

Սարհատ Պետրոսյանն «Անկախ»-ի հետ զրույցում ասաց, որ դատարանի որոշումն օբյեկտիվ չի համարում. «Մեր ներկայացրած բոլոր փաստերը մերժելու համար մի տրամաբանական հիմնավորում կարող է լինել` ճնշում դատարանի վրա կամ  կողմնորոշված մոտեցում: Մենք գիտենք, որ Իգիթյան Լևոնն իրենից ոչինչ չի ներկայացնում, նրա հետևում կա հանրային ունեցվածքի շնորհիվ հարստացած Նարեկ Սարգսյանի աջակցությունը, իսկ Իգիթյանը երևի փաստաբանական ծախսերն էլ չէր կարողանա փակել: Կարծում եմ` այստեղ կա նաև Նարեկ Սարգսյանի Արդարադատության փոխնախարար զարմիկի ազդեցությունը: Չեմ ուզում ասել, որ այս ամենը քաղաքական պատվեր է, որովհետև փաստեր չունեմ, բայց զգում եմ, որ կա ճնշում: Կարող էի հասկանալ, եթե 6 կետերից մեկը մերժվեր, երկուսը մերժվեր, բայց դրանցից որևէ մեկում չտեսնել զրպարտություն և սուտ, ուղղակի զարմանալի է: Պետք է հետամուտ լինել և այնպես անել, որ Նարեկ Սարգսյանը, նրա զարմիկը կամ որևէ մեկը ազդեցություն չունենան դատական գործընթացների վրա»:

Սարհատ Պետրոսյանի փաստաբանի խոսքով` իրենք համաձայն չեն վճռի հետ, քանի որ դատավարության ընթացքում մի շարք հանգամանքներ են ներկայացվել, որոնք պատասխանող կողմն այդպես էլ չի կարողացել ապացուցել. «Օրինակ, վկայակոչվել էր, որ Սարհատ Պետրոսյանը ճարտարապետական պրակտիկա չունի, կամ իբր ԲՈւՀ-ից դուրս մնալուց է եղել և նրան փրկել է Նարեկ Սարգսյանը և այլն: Դատարանն ապացուցող պարտականություն էր դրել պատասխանող կողմի վրա, ինչը չի արվել: Նման պայմաններում, կարծում եմ, դատարանը գոնե մասնակիորեն պետք է բավարարեր հայցը»:

Փաստաբանը հիշեցրեց նաև, որ պատասխանող կողմը ԲՈւՀ-ից ձեռք էր բերել Սարհատ Պետրոսյանի ստուգարքների գրքույկի պատճեն, ինչը սահմանադրական իրավունքների խախտում է: «Չնայած ստուգարքների գրքույկի պատճեն ներկայացնելով էլ պատասխանող կողմը որևէ բան չապացուցեց, դրանում ընդամենը ներկայացված էին ուսանողի գնահատականներն ու ստացման ամսաթվերը: Փոխարենը մենք ներկայացրել ենք Սարհատ Պետրոսյանի դիպլոմի պատճեն, թեկնածուական վկայականը, Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ լինելը, իր կատարած աշխատանքների ցանկը, քաղաքաշինական փաստաթղթեր մշակելու արտոնագիրը, նաև այն, որ  Սարհատ Պետրոսյանը Ամերիկայի քաղաքաշինարարների միության անդամ է և ի դեպ, միակն է Հայաստանից»,-ասաց փաստաբանը:

«Ինչպես գիտեք, Լևոն Իգիթյանն իր խոսնակային պարտականությունների կատարման ժամանակ աչքի է ընկել “կոմպրոմատներ բացահայտելով” և վարկաբեկիչ տեղեկություններ տարածելով ոչ միայն իմ, այլև այլ շատ ավելի վաստակավոր ճարտարապետների մասին,-ասում է Սարհատ Պետրոսյանը,-դրանք բազմաթիվ են, որոնց շրջանակից է այն փաստը, որ նա գրեթե միշտ ներկա է եղել վերջին 60 տարիների ընթացքում բոլոր ճարտարապետական կարևոր քննարկումներին` սկսած 14 տարեկանից. մեկ Պողոս Պետրոս եկեղեցին է դառնում «սառայ», մեկ Ազգային պատկերասրահը` «յաշիկ», մեկ ասում է, որ ինձ դասավանդել է, հետո պարզվում է, որ չի դասավանդել ու այդպես շարունակ»։

Սակայն նա կարծում է, որ ճարտարապետական հանրույթն ու մեր քաղաքացիներից շատերը դադարել են այս անձնավորությանը լուրջ ընդունել. «Սակայն քանի որ արդեն բազմաթիվ անգամներ շահարկվում է իմ ուսումնառության տարիներին հորս համալսարան գալու փաստը՝ իբրև թե իմ համար բարեխոսելու, որը դատարանում այդպես էլ չապացուցվեց  և բարդ իրավիճակում դրեց Իգիթյանի շահերը ներկայացնող փաստաբանին, ցանկանում եմ  մեկ նկատառում անել. հայրս իմ ողջ ուսումնառության ընթացքում միայն մեկ անգամ է այցելել համալսարան։ Դա եղել է Նարեկ Սարգսյանի հրավերով՝ այլ ոչ թե հորս խնդրանքով։ Բանն այն է, որ Նարեկ Սարգսյանը ճարտարապետության ֆակուլտետի դեկան եղած ժամանակ էլ ճիշտ այնպիսին էր, ինչպիսին է հիմա` որպես գլխավոր ճարտարապետ` անպատասխանատու և խնամի-ծանոթ-բարեկամ աշխատելաոճով առաջնորդվող: Այդ մասին այն ժամանակ թերթերից մեկում (եթե չեմ սխալվում Երկիր թերթում) հոդված էի գրել` քննադատելով նրա աշխատելաոճը։ Այն ժամանակ նրա ինքնասիրությունը դեռ չէր «կոփվել» և չուներ խոսնակներ ու հանրային կապերի գծով օգնականներ, և նա այդ փաստի կապակցությամբ շատ էր վիրավորվել։ Հորս կանչել էր ասելու, որ ինձ դատի կտա և այլ հաթաթաներ էր արել։ Հայրս էլ պատասխանել էր, որ Սարհատը ազատ մարդ է և կարող է անել այն, ինչ ճիշտ է համարում: Ահա ողջ պատմությունը»։