«Չպետք է հաճախ ստել, բայց երբեմն

անհրաժեշտ է խուսափողական լինել»

Մարգարետ Թետչեր

Մարդուն միշտ էլ հետաքրքրել է բացահայտել դիմացինի հոգեբանությունը, մտքերն ու հույզերը,  բայց առանց հաղորդակցվելու և որևէ բառ փախանակելու` հնարավո՞ր է դա: Պարզվում է` այո, բայց դա էլ ունի իր կանոնները, որոնք սովորել է պետք:

«Պարզ մեխանիզմներն արտահայտվում են ինչպես հարալեզվական միջոցների (ձայնի ինտոնացիա, խոսքի դադարներ և այլն), այնպես էլ ժեստերի           (նստելու, կանգնելու ձև, միմիկա և այլն) միջոցով»,- ասում է հոգեբան Լուսինե Կտիկյանը:  Նրա խոսքով` հաղորդակցությունը լինում է երկու տեսակ` ոչ վերբալ (կամ ոչ խոսքային) և վերբալ (կամ խոսքային): Ոչ վերբալ հաղորդակցությունը նաև համարվում է մարմնի լեզու` կինետիկա, երբ խոսքի փոխարեն ակտիվ են մարմնական շարժումները: Փորձառու քաղաքական գործիչները դրանց օգնությամբ կարողանում են գաղափար կազմել զրուցակցի մտքերի, հոգեկան վիճակի և զգացումների մասին, նույնիսկ կանխատեսել նրա հետագա գործողությունները:

«Քաղաքականության մեջ եղել են այնպիսի փայլուն հռետորներ, ինչպիսիք են Մաքիավելին, Թալեյրանը, Բիսմարկը, Գորչակովը, իսկ Չերչիլի ռադիոելույթները վճռական դեր են խաղացել Գերմանիայի դեմ Անգլիայի պատերազմում: Սակայն հազիվ թե այդ գործիչները նույն հաջողությունն ունենային՝ հայտնվելով հեռուստաէկրաններին, այսինքն` մարդկանց տեսադաշտում»,- նշում է մասնագետը՝ ավելացնելով, որ կարող ենք հիշել նախագահական թեկնածուներ Նիքսոնի և Քենեդիի ընտրապայքարը: Քանի դեռ այն ընթանում էր գրավոր ելույթների և ռադիոուղերձների շրջանակներում, հաղթելու հավանականությունն առաջինի կողմն էր, սակայն երբ երևացին հեռուստատեսությամբ, իրադրությունը կտրուկ փոխվեց, և Քենեդին հաղթեց: Գաղտնիքն այն է, որ Ջոն Քենեդին, հմուտ հռետոր լինելուց բացի, տիրապետում էր ոչ վերբալ արվեստի նրբություններին: «Քաղաքական գործիչներին, հատկապես` կառավարության ղեկավարներին, քաղաքական տեխնոլոգները սովորեցնում են ոչ վերբալ շփումների այնպիսի ձևեր, որոնք օգնում են նրանց հասարակության աչքին երևալ մարդասեր, ազնիվ, հոգատար, համեստ, ճշմարտախոս: Թե ում և որքանով է դա հաջողվում, այլ հարց է»,- ընդգծում է Լ. Կտիկյանը՝ շարունակելով, որ պոլիտտեխնոլոգները, որոնք պատրաստում են քաղաքական գործիչներ, ժեստերի և միմիկայի վրա աշխատում են նույն պատասխանատվությամբ, որքան նրանց ելույթների: Եթե զրուցակիցը խոսում է վերամբարձ, ժամանակավրեպ, կյանքից կտրված, արհեստական լեզվով, որը մասամբ կամ ամենևին չի համապատասխանում խոսակցության թեմային, նա լավագույն դեպքում առաջացնում է դիմացինի ներողամիտ ժպիտը: Անհրաժեշտ պայման է, որ ոչ վերբալ և վերբալ լեզուները համապատասխանեն  և լրացնեն միմյանց:

Մասնագետի համոզմամբ, Հայաստանի քաղաքական համակարգում ճիշտ չեն օգտագործվում ոչ վերբալ հաղորդակցության միջոցները: «Նոր ձևավորվող և զարգացող պետությունում, ինչպիսին Հայաստանն է,  դեռևս չկան այնպիսի քաղաքական լիդերներ, որոնց խոսքի, ժեստերի, միմիկայի միջոցով կարող է ստեղծվել որոշակի քաղաքական իմիջ: Շատ հաճախ մարդիկ իրենց իրական մտքերը, զգացմունքներն ու հույզերը թաքցնելու նպատակով, խոսքի ոչ վերբալ և վերբալ միջոցներն օգտագործելուց բացի, սկսում են նաև ստել, ինչն իրականում պահանջում է ուղեղի լարված աշխատանք և հիշողություն», – հավելում է հոգեբանը: Սակայն երբ մարդն ակնեղծ է, խոսքն ու հուզական ռեակցիան համապատասխանում են միմյանց:  Սակայն խաբելու հարցում հմտացած մեկը կարող է շատ ուշադիր նայել դիմացինի աչքերին և ստել: Օրինակ՝ ստելու դեպքում մարդիկ հաճախ ակամա փախցնում են հայացքը կամ սկսում թարթել աչքերը: Եթե խոսելիս մարմնի երկկողմ մասերից (ուսը, ձեռքը, ոտքը) միայն մի կողմն է ակտիվ, դա ցույց է տալիս, որ նա չի ասում այն, ինչ մտածում է: Կարող է խոսելիս մեկ քայլ ետ գնալ, որը ևս կապացուցի, որ ինքը չի հավատում իր ասածին:

Այնուամենայնիվ, մասնագետը հավաստիացնում է. «Հարկավոր է անպայման նշել, որ մարդկանց, քաղաքական գործիչներին միայն ժեստերի, դիմախաղի՝ միմիկաների, մարմնի դիրքով դատելը ամենևին էլ ճիշտ չէ: Եթե զրուցակիցը խոսակցության ժամանակ քորում է իր քիթը, դա դեռ չի նշանակում, որ նա ստում է: Կամ եթե ելույթի ժամանակ աչքերն իջեցնում է ներքև, դա ամենևին էլ չի նշանակում, որ նա փորձում է ինչ-որ բան  թաքցնել: Չի բացառվում, որ կենտրոնանալու համար  հենման կետ է ծառայում աչքերը ներքև իջեցնելը»:

Ինչ վերաբերում է աչքերի` հոգու հայելին լինելու մասին ասույթի ճշմարտացիությանը, հոգեբանը նշում է, որ իրականում աչքերը շատ ակտիվ մասնակցում են մտածողության գործընթացին՝ անընդհատ գտնվելով շարժման մեջ: Օրինակ՝ եթե զրուցակցի աչքերը նայում են աջ և վերև, դա նշանակում է երևակայական հիշողության ակտիվացում, ձախ և վերև՝ նկարի կոնստրուկտավորում, ձախ՝  հորինում է ձայն, աջ ՝ փորձում է հիշել այն, ինչ լսել է, ներքև և ձախ՝ ստուգում է զգացողությունները և հույզերը, ներքև և աջ՝ վերլուծում է իրավիճակը, ուղիղ՝ տեղեկատվության ընկալում (հիշելով, որ ձախլիկների դեպքում ձախ և աջ կողմերը հակառակ են):

Եվ վերջում մասնագետն ավելացրեց, որ յուրաքանչյուր վերլուծություն անհրաժեշտ է կատարել  ծանոթ մարդկանց հետ, այլապես կարող ես մեկին ճիշտ բացահայտել, մյուսին` ոչ:

Ելենա ՉՈԲԱՆՅԱՆ

Նախորդ համարում անդրադարձել էինք այն հարցին, որ «Հայփոստ» ՓԲԸ–ում, որը հանդիսանում է Հայաստանում փոստային կապի ազգային օպերատորը, հետաքրքիր երևույթներ են դիտարկվում: «Անկախին»  «Հայփոստի» արդեն նախկին աշխատակիցներից մեկը տեղեկացրել էր, որ այս ընկերությունում կադրային ջարդ է սկսվել: Նախատեսված է եղել աշխատանքից ազատել մոտ 100 աշխատակցի:

 Ինչեր են «մոգոնել» «Հայփոստում»

Նշել էինք նաև, որ «Հայփոստի» արգենտինացի կառավարիչները, ստանձնելով ընկերության կառավարումը, ստանձնել էին նաև որոշ պարտավորություններ, օրինակ` աշխատողների աշխատանքային իրավունքների պահպանում, աշխատավարձերի փուլային բարձրացում և այլն: Այս պայմանագրային դրույթների իրագործման վերահսկողությունն էլ վերապահված է ՀՀ կառավարությանը: Բայց մեր արգենտինացի բարեկամները մի քանի տասնյակ հոգու` «իրենց մարդկանց», բավականին բարձր աշխատավարձով ու լավ աշխատանքային պայմաններով ընդունել են աշխատանքի, ու վերահսկիչ մարմիններին հենց այդ մարդկանց տվյալները ցույց տալով էլ «թոզ են փչում» մեր կառավարության աչքերին, թե կատարում են իրենց պայմանագրային պարտավորությունները: Իսկ ովքեր բողոքում են աշխատանքային վատ պայմաններից կամ ցածր աշխատավարձերից, նրանց ստիպում են աշխատանքից ազատվելու դիմումներ գրել:

Անցյալ շաբաթվա ընթացքում «Անկախին» այս ընկերության կադրային «քաղաքականության» վերաբերյալ այլ մանրամասներ  հայտնեցին: Օրինակ` նշեցին, որ մարզերում «Հայփոստի» բաժանմունքների տնօրենները ստանում են ընդամենը 50-60 հազար դրամ աշխատավարձ, այն դեպքում, երբ ընկերության հավատարմագրային կառավարումն իրականացնող մարմիններն ընկերության կառավարումը ստանձնելիս պարտավորվել էին որոշ չափով աշխատավարձերը բարձրացնել: Ավելին, որոշ գրասենյակներում աշխատակիցների կրճատումներն արվել են այնպիսի անտրամաբանական ձևերով, որ, օրինակ, ստացվել է` բաժնի վարիչն այժմ նաև պարտավոր է կատարել բաժանմունքի հավաքարարի պարտականությունները, մեկ այլ բաժնի վարիչի վրա են դրվել միանգամից երկու կամ երեք բաժինների աշխատանքները և այլն: Աշխատակիցներն էլ վախենում են «ծպտուն» հանել, քանի որ հաջորդ  վայրկյանին նրանցից կպահանջեն աշխատանքից ազատվելու դիմում ներկայացնել: Իսկ վերևում մեր հիշատակած «իրենց մարդիկ» ուղղակի ազատ ման են գալիս, մի քանի հարյուր հազար դրամ աշխատավարձ ստանում ու ոչնչից գլուխ չեն հանում, քանի, որ ո՛չ ոլորտի մասնագետ են, և ո՛չ էլ համապատասխան աշխատանքային փորձ ունեն, որ հասկանան, թե հիմնարկում ինչ աշխատանքներ, երբ և ինչպես են իրականացվում: Մի խոսքով` նրանց պարտականություններն էլ են կատարում ցածր աշխատավարձով «հները», որոնք չեն վայելում բարձրագույն ղեկավարության հովանավորությունը…

Գոնե հերքելու համարձակություն ունենային

Այս բոլոր խոսակցությունների կապակցությամբ «Անկախին» չհաջողվեց «Հայփոստից» պաշտոնական պարզաբանում ստանալ, որովհետև «Հայփոստի» օպերատորի տված հեռախոսահամարներով ոչ ոք չպատասխանեց:

Ինչ վերաբերում է ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության աշխատանքի պետական տեսչությանը, որից հարցրել էինք, թե արդյոք տեղյա՞կ են, նման խնդիր գոյություն ունի՞, կամ արդյոք ընկերության որևէ աշխատակցից բողոք ստացե՞լ են, ապա տեսչության իրավական վերահսկողության բաժնի պետ Վարազդատ Դանիելյանը հայտնեց, որ  այս տարվա ընթացքում` 2013 թվականի հունվարից մինչ այսօր, տեսչությունը «Հայփոստ» ընկերության աշխատողներից աշխատանքային իրավունքների կամ աշխատանքային օրենսդրության որևէ խախտման մասին որևէ դիմում-բողոք չի ստացել:

«Մեր վերահսկողությունը, աշխատանքի պետական տեսչության մասին օրենքի համաձայն, իրականացվում է երկու եղանակով. մեկը նախապես` տարեսկզբին հաստատված ժամանակացույցի համաձայն, իսկ մյուսն իրականացվում է, ըստ անհրաժեշտության` դիմում-բողոքների հիման վրա: Ըստ էության, մեզ մոտ այս տարվա ընթացքում դիմում-բողոք չկա, որպեսզի դրանց հիման վրա վարույթ իրականացվի»,- տեղեկացրեց Վարազդատ Դանիելյանը:

«Հայփոստում» աշխատողների աշխատանքային իրավունքների կամ դրանց խախտման վերաբերյալ ստուգումներ աշխատանքի պետական տեսչությունը կատարել է 2007 թ. վերջին կամ 2008 թ. սկզբին: Այդ ժամանակ տեսչությունը ստուգումներ է իրականացրել աշխատողների աշխատանքային իրավունքների, աշխատանքային պայմանների, աշխատավարձերի  չափի և վճարման սահմանված կարգերի, հավելումների և այլնի վերաբերյալ, քանի որ այդ ոլորտներում, ինչպես նշեց մեր զրուցակիցը, խախտումներ շատ են լինում: Այն ժամանակ տեսչությունը վարչական տույժեր է կիրառել ընկերության նկատմամբ, որովհետև շատ խախտումներ են եղել:

Դանիելյանը հիշեց նաև, որ դեռևս 2011 թ. վերջերից «Հայփոստի» շուրջ 8 աշխատողներ իրենց աշխատանքային իրավունքների վերաբերյալ տարբեր հարցերով հայցադիմումներ են ներկայացրել Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատարան, և այդ բոլոր գործերով աշխատանքի պետական տեսչությունը դատական նիստերին ներգրավվել է որպես պահանջ չունեցող երրորդ անձ: Այսինքն` աշխատանքի պետական տեսչությունը պետական հսկողության և վերահսկողության ոլորտում հանդես է գալիս ոչ թե որպես լիազոր մարմին, այլ ուղղակի մասնակցություն է ապահովում և հայտնում տեսչության դիրքորոշումն այդ խախտումների վերաբերյալ:

Ինչ վերաբերում է այն հարցին, թե մեկ էլ երբ Աշխատանքի պետական տեսչությունը կարող է տեսչական պլանային ստուգումներ իրականացնել «Հայփոստում», Վարազդատ Դանիելյանը հայտնեց, որ մինչ այժմ ստուգումների ժամանակացույցները ռիսկերի վրա հիմնված տեսչական ստուգումներ իրականացնելու տրամաբանությամբ չեն անցկացվել: Այդպիսի ստուգումների սկզբունքը դեռ նոր է ներդրվում համակարգում, ու հենց ստուգումների ժամանակացույցը հաստատվի, ըստ այդ ժամանակացույցի իրենք նոր տեսչական ստուգում կիրականացնեն «Հայփոստում»: «Բայց եթե հանկարծ որևէ քաղաքացու դիմում-բողոք լինի տեսչությունում, անմիջապես տեսչությունը պետք է նույն օրվա ընթացքում ստուգում սկսի»,- հավելեց տեսչության իրավական վերահսկողության բաժնի պետը:

Մայիսի 27-ին, ժամը 00.23-ին տեղեկատվություն է ստացվել, որ Երևանի Օրբելի եղբայրներ փողոցի թիվ 65 հասցեում տեղի է ունեցել ՃՏՊ, կան տուժածներ:

Դեռևս չբացահայտված հանգամանքներում բախվել են «ԲՄՎ» մակնիշի 31 ՍD 382 պետհամարանիշի և «Պրադո լենդ կռուզեր» մակնիշի 33 ՍՍ 338 պետհամարանիշի ավտոմեքենաները, ինչի հետևանքով «Պրադո լենդ կռուզեր» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդ՝  1995 թ.  ծնված Է. Թորոսյանը տեղափոխվել է Արմենիա ՀԲԿ, որտեղ բժիշկները նրա առողջական վիճակը գնահատել են միջին ծանրության:

Մայիսի 26-ին, ժամը 20.44-ին ահազանգ է ստացվել, որ Ագարակ քաղաքում կարկուտ է տեղացել:

Դեպքի վայր է մեկնել հրշեջ-փրկարարական ջոկատի օպերատիվ խումբը:

Պարզվել է, որ կարկուտը տեղացել է ժամը 20.40-ից մինչև ժամը 21.00-ն:

Ժամը 23.09-ին տեղեկատվություն է ստացվել, որ ժամը 23.02-ից մինչև ժամը 23.08-ը կարկուտ է տեղացել նաև Կարճևան գյուղում:

Դեպքի մասին տեղեկացվել են մարզպետարանի գյուղատնտեսության և բնապահպանության վարչության գյուղատնտեսության բաժնի պետը և Ագարակի քաղաքապետը:

Նշված  տարածքը  չի վերահսկվում ՀՀ ԱԻՆ “ՄԵՎԱՆԾ” ՊՈԱԿ-ի կողմից:

Այսօր «Արմատ» մամուլի ակումբում «Կանխենք գազի թանկացումը» քաղաքացիական նախաձեռնության ակտիվիստներ Սիլվա Ադամյանը, Արամ Գրիգորյանը և Անդրեաս Ղուկասյանը ներկայացրեցին գազի գնի բարձրացման դեմ իրենց նախատեսած ծրագրերն ու հետագա քայլերը:
Սիլվա Ադամյանը, ով 7 տարի աշխատել է ՀայՌուսգազարդ ՓԲԸ-ում, նկատեց, որ ընկերությունը այնքան վատ է աշխատել նախկինում, որ հիմա անհեթեթ է խոսել սպասարկման որակը բարձրացնելուն ուղղված գործողությունների կատարման նպատակով սակագնի ավելացման մասին: «Եթե բակ առ բակ շրջեք, կտեսնեք, որ հաշվիչները սխալ են տեղադրված, կան արտահոսքեր, անհասկանալի է` ընկերությունը ինչով է զբաղված, եթե ոլորտը սարսափելի վիճակում է», – ասաց Սիլվա Ադամյանը և ահազանգեց. «Ոչ ոք չի կարող արգելել մարդուն ծառ հատել ու տաքանալ, երբ նա չի կարողանում վճարել օրեցօր թանկացող գազի վարձը: Սա ոչ միայն գազի գնի թանկացում է, այլև ժողովրդի լինելու կամ չլինելու խնդիր, քանի որ այս գնաճը տարածվելու է բոլոր ապրանքների ու ծառայությունների վրա»:
Խոսելով իրենց նախաձեռնության մասին` Արամ Գրիգորյանը նկատեց, որ գազի գինը ոչ միայն չի բարձրանա, այլև կիջնի, եթե պատկան մարմինները լրջագույնս ուսումնասիրեն իրենց առանձնացրած պրոբլեմները, օրինակ, թե ինչու է ՀայՌուսգազարդ ՓԲԸ-ում միջին աշխատավարձը գրեթե կրկնակի գերազանցում ՀՀ միջին աշխատավարձի չափին:
Անդրեաս Ղուկասյանն էլ հայտնեց, որ իրենք աննկուն են և չեն թույլ տալու իշխանություններին անել խելքներին փչածը. «Տապալել որոշումը` սա մեր նպատակն է: Իշխանությունները գործում են նույն կազմով և թույլ են տալիս նույն կամայականությունները: Սա է պատճառը, որ ունենք այն, ինչ ունենք` աճող գներ ու աճող աղքատություն: Բայց մենք պատրաստվում ենք մինչև հունիսի 7-ը տապալել գազի թանկացման ընթացքը և 90 օրվա ընթացքում պահանջել, որ հանրությանը հասանելի դառնան թանկացման բոլոր մանրամասները, ընթացքը դառնա պարզ ու թափանցիկ, պարզ դառնա, թե ուր է գնում այդ հսկայական դրամահոսքը, և արդյոք չկան կոռուպցիոն ռիսկեր: Էլ չենք թողնելու, որ «զոռբայության» եղանակով առաջ գնան, հակառակ դեպքում անհնազանդության ուղին ենք բռնելու` կոչ անելով սպառողներին չվճարել գազի վարձը»: