Եկող տարվա բյուջեի նախագիծը, պարզվեց, ՀՀ տնտեսության համար իսկական սթրես–թեստ է լինելու: Ինչպես հիշում ենք, Աժ–ին 2014-ի բյուջեի նախագիծը ներկայացնելիս ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը հայտարարեց, որ կառավարությունը հրաժարվում է հարկային պրեսինգից և 2014-ի ընթացքում  հարկային վարչարարության խստացում ու հարկային բեռի ավելացում չի նախատեսում: «2013 թ. հարկային վարչարարությունը խստացել է, և դա բիզնես միջավայրի վրա բացասական ազդեցություն է թողել»,- նշել էր վարչապետը:

 Առհասարակ երկրների բյուջեների եկամուտներն ապահովվում են երկու ճանապարհով` հարկերի միջոցով և տնտեսական գործունեությամբ: Առաջին տարբերակը պարզ է. պետությունը հարկեր, տուրքեր, վճարներ, մաքսեր է հավաքում: Իսկ երկրորդ դեպքում պետությունն ինքն է տնտեսական նախաձեռնություններով հանդես գալիս, օրինակ` գործարան է կառուցում ու շահագործում կամ պետական ընկերություններ է հիմնադրում ու աշխատացնում ու դրանցից ստացված եկամուտներն օգտագործում է իր կարիքները հոգալու համար:

Անկախացումից հետո Հայաստանն ազատականացրեց իր տնտեսությունը և աստիճանաբար պետական հիմնարկ-ձեռնարկությունները, արտադրությունը, հողը հանձնեց մասնավոր հատվածին ու սկսեց հարկեր հավաքելով` բյուջեն կազմավորել: ՀՀ պետբյուջեի մուտքերն այժմ հիմնականում ձևավորվում են հարկերից, տուրքերից ու վճարներից: Այսինքն` որքան շատ հարկեր հավաքվեն, այնքան բյուջեն մեծ կլինի, պետությունը շատ փող կունենա ու ավելի շատ ու մեծ ծրագրեր կկարողանա իրականացնել: Մի խոսքով, հարուստ կլինի: Որպեսզի այդ հարկեր-տուրքերի հավաքումը նորմալ ընթանա, առանց խնդիրների, տվյալ պետությանը ծառայի և դեռ շատանա,  երկու պայման է պետք` տնտեսական աճ և հարկային վարչարարության անընդհատ կատարելագործում: Առաջին դեպքում տնտեսությունը զարգանում ու հզորանում է, ավելի մեծ շրջանառություն է սկսում ունենալ, հետևաբար նաև ավելի շատ հարկեր է մուծում: Իսկ երկրորդ դեպքում հարկային վարչարարության գործիքներով հարկահավաքման գործընթացն այնպես է կազմակերպվում, որ տնտեսվարողները չկարողանան թաքցնել իրենց տնտեսությունների իրական վիճակն ու ավելի քիչ հարկեր չմուծեն, քան պահանջվում է: Կամ ստվերային տնտեսություն  չվարեն: Դրա համար պետությունն անընդհատ  նոր գործիքներ է օգտագործում, նոր միջոցներ ձեռնարկում ու միջոցառումներ է իրականացնում, որպեսզի տնտեսվարողները չհասցնեն նախորդ գործիքի թերություններն ու բացերը յուրացնել ու քիչ հարկեր տալ: Դա կոչվում է պայքար ստվերային տնտեսության դեմ:

Մարտահրավեր ՊԵԿ–ին

Հենց այստեղ առաջանում են հիմնական հարցերը: ՊԵԿ-ում 2014 թ. բյուջեն ռիսկային են համարում, քանի որ դեռևս լուրջ մարտահրավերներ կան հենց հարկերի ճիշտ հավաքման առումով. հարկային արտոնությունները, որոնք տրվում են ՓՄՁ-ին,  պարզվում է` դուր չեն գալիս խոշորներին: Նրանք անմիջապես փորձում են փոխել տնտեսվարողի կարգավիճակը: Արմեն Ալավերդյանն այդ առնչությամբ էր ԱԺ-ում ասում. «Մենք հիմա կիրառում ենք վարչարարության նախկին գործիքները: Եթե մեկ օր, մեկ ժամ վարչարարությունը թուլանա և դա զգա խոշոր հարկատուն, միանգամից եկամուտների ու հարկերի թերհայտարարագրում է լինելու, որովհետև շուկան փոքր է, իսկ մրցակցությունը` մեծ: Խոշոր հարկատուներն անպայման պետք է զգան վարչարարության շունչը»:

Բայց փաստն այն է, որ 2014 թ. հարկային վարչարարության փոփոխություն չի լինելու, տնտեսվարողներն աշխատելու են խաղի նախկին կանոններով թեպետ   նախատեսվում է ևս 100 մլրդ դրամով ավելացնել հավաքվող հարկերի ծավալը:  Կրկնում ենք, դա կարող է կատարվել երկու եղանակով` տնտեսական աճի և ստվերի կրճատման: Սակայն  ստվերի կրճատման համար նոր գործիքներ նախատեսված չեն:

ԱԺ ֆինանսավարկային և բյուջետային հարցերի հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Մինասյանն այս առումով նշում է, որ տարիների ընթացքում փորձ է արվել բարձրացնել հարկեր-ՀՆԱ հարաբերակցության ցուցանիշը, որը ստվերի տոկոսն է:

«Վաղուց միջազգային կառույցների հետ համագործակցության շրջանակներում իրականացնում էինք հարկեր -ՀՆԱ հարաբերակցության աճ 0.3-0.4 տոկոսի չափով, իսկ դա այլ բան չի նշանակում, քան ստվերի տոկոսը. վերջին տարիներին մենք իջեցնում էինք ստվերի մակարդակը: Վերջին 1-2 տարվա ընթացքում այդ հարկեր-ՀՆԱ հարաբերակցության աճը չափազանց բարձր մակարդակի է, և այս տարվա ավարտին մենք կունենանք 23.1-23.6 տոկոս հարկեր-ՀՆԱ հարաբերակցություն: Եվ այս իրողությունը մեզ ստիպել է հաջորդ տարի այն 0.3-0.4 տոկոսի աճը չպլանավորել»,- նշում է Գագիկ Մինասյանը

Այսինքն`  եկող տարի տնտեսական զարգացման տեսանկյունից շատ ավելի լավ պայմաններ պետք է լինեն և այդ 100 մլրդ դրամով հարկային եկամուտների աճը պայմանավորված է լինելու դեֆլյատորի և տնտեսական աճի մակարդակներով:

«Մենք ասում ենք, որ տնտեսական աճ ենք ապահովելու և բյուջետային եկամուտներն ապահովելու ենք հիմնականում տնտեսական աճի հաշվին: Պարոն Ալավերդյանն այն միտքը հայտնեց, որ եթե տնտեսական աճ չապահովվի, ապա նշանակում է, որ և՛ հարկ վճարողները, և՛ հարկային մարմինները հայտնվելու են շատ վատ վիճակում»,- լրագրողներին ասել է  ՊԵԿ-ի նախագահի տեղակալ Վախթանգ Միրումյանը:

Ըստ Միրումյանի` եթե տնտեսական աճի հաշվին չապահովվեն եկամուտները, նշանակում է ճնշում կլինի հարկ վճարողների` բիզնեսի նկատմամբ: Այսինքն` եթե  տնտեսական աճի դանդաղում կա, նշանակում է հարկային մարմինները պետք է շատ ավելի ջանքեր գործադրեն, որպեսզի ստվերից շատ ավելի մեծ գումարներ դուրս հանեն:

Ուրեմն հարց է առաջանում` իսկ ինչո՞ւ է այդքան մտահոգված ՊԵԿ-ը: Հիշեցնենք` նախորդ տարի կառավարության կանխատեսումները տնտեսական աճի մասով չիրականացան: Բյուջեն ԱԺ-ին ներկայացնելու ժամանակ Տիգրան Սարգսյանը դա բացատրում էր գազի ու էլեկտրաէներգիայի թանկացմամբ, շինարարության ոլորտի անկմամբ` պայմանավորված արտաքին ներդրումների նվազեցմամբ:

Եվ ՊԵԿ-ն այս առումով մտահոգվելու տեղ ունի: Որովհետև ՊԵԿ-ում քաջ գիտակցում են, որ ճիշտ ու վստահելի կանխատեսումներ անելու համար հարկավոր են ճիշտ տվյալներ` ճիշտ վիճակագրություն: Քանի որ բոլորս էլ հասկանում ենք, թե ինչպես է մեր երկրում վարվում վիճակագրությունը և ինչպես են «ծնվում» թվերը, ապա հարց է առաջանում, թե ինչպես է ապահովվելու տնտեսական աճը և ապահովվելո՞ւ է արդյոք…

Ինչպես երևում է, եկող տարվա պետբյուջեն հարկային եկամուտների հավաքման առումով իսկական սթրես-թեստ է դառնում կառավարության համար, քանի որ եթե կառավարության կողմից ներկայացված բոլոր թվերը «նկարված» լինեն, ապա տնտեսական աճը, եթե լինի էլ, ապա չի լինի այն մակարդակի, որ նախանշված գործընթացներն ամբողջությամբ կյանքի կոչվեն, հարկային վարչարարության նոր գործիքներ էլ չկան, որ ստվերի հաշվին հարկային եկամուտների ավելացման նախանշված թիվն ապահովվի, ու այդ դեպքում թե՛ ՊԵԿ-ը, թե՛ կառավարությունը հայտնվելու են, իրոք, վատ վիճակում:

Առաջին հայացքից միմյանց հետ կապ չունեցող Սայաթ-Նովան ու Շիրակ աշխարհը  միանգամից կկապվեն իրար, եթե առաջինը դիտարկենք որպես երևանյան պողոտա, որտեղ այս օրերին իրականացվում են ասֆալտապատման աշխատանքներ, իսկ մյուսի միջպետական ճանապարհներով, ավտոմեքենան ջարդող փոսերի ու թրխկոցների ուղեկցությամբ և վաղ միջնադարյան սայլի արագությամբ, Գյումրիից հասնենք մինչև Ջավախքի սահմանները՝ Բավրա-Նինոծմինդա սահմանային անցակետ:

Քավ լիցի, այստեղ բնավ իմ մեջ չի խոսում նախանձն՝ առ այն, թե ինչու պետք է Սայաթ-Նովա պողոտան ասֆալտ ունենա, իսկ Շիրակը՝ երբեմնի ասֆալտի հետքեր: Բնա՛վ: Հարցն այստեղ այն է, թե ինչու է մեր պետության մեջ մի քաղաքում, բնակիչների վկայությամբ, որոշ ժամանակ առաջ հիմնովին վերանորոգած և այժմ բառիս բուն իմաստով ոչ մի ճաք, ոչ մի թերություն չունեցող ասֆալտը կրկին քերվում, կրկին ավերվում, տեղը մակերեսային բարակ շերտով նորից ասֆալտապատվում մի պողոտա, իսկ մեկ այլ մարզում միջպետական ճանապարհները գտնվում են ամոթալի վիճակում:

Կրկնում ենք՝ Սայաթ-Նովա պողոտան իբր վերանորոգվում է, սակայն ոչ մայթերին, ոչ եզրաքարերին, ոչ կոյուղային անցքերին ձեռք չի զարնվում, քանի որ իրականում դրանց կարիքն էլ չկար, այլ միայն անթերի ասֆալտը հափշտապ քերվում և, նույնքան արագ, անգամ անձրևին, բարակ շերտով շպարվում է նոր ասֆալտ:

Հետաքրքիր է, ի վերջո, ինչու է Երևանի քաղաքապետարանին տրամադրվում այդքան բյուջե, որն էլ իրեն թույլ է տալիս քաղաքացիների հարկերից ձևավորվող այդ նույն բյուջեն ծախսել այդքան ցինիկորեն, այդքան անիմաստ, իսկ փոխարենը մարզերում չունենք անգամ միջպետական քիչ թե շատ բարեկարգ ճանապարհ՝ այն աստիճան, որ երկիր մտնող յուրաքանչյուր ավտոմեքենա ստիպված է, մայրուղին թողած, քշել մարգագետիններով:

Վահե Սարգսյան

Նոյեմբերի 12-ին “ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ ԱՐՄԵՆԻԱ” ԲԲԸ-ում կայացել է 650,000 ԱՄՆ դոլարի առք եւ վաճառք` 405.25 դրամ մեկ ԱՄՆ դոլարիդիմաց միջին կշռված փոխարժեքով: Փակման գինը կազմել է 405.25 դրամ:

Նոյեմբերի 11-ին “ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ ԱՐՄԵՆԻԱ” ԲԲԸ-ում կայացել է 9,000,000 ԱՄՆ դոլարի առք եւ վաճառք` 404.86 դրամ մեկ ԱՄՆդոլարի դիմաց միջին կշռված փոխարժեքով: Փակման գինը կազմել է 405 դրամ:

Հայաստանում տեղական ինքնակառավարման համակարգի ձեւավորման 17-ամյակի կապակցությամբ նոյեմբերի 10-ին անցկացվեց “Տարվա լավագույն համայնք-2013” մրցանակաբաշխությունը, որին ներկա էին ՀՀ փոխվարչապետ, տարածքային կառավարման նախարար Արմեն Գեւորգյանը, մարզպետներ, համայնքապետեր, ավագանու անդամներ, հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ: “Հայաստանի Հանրապետության տոների եւ հիշատակի օրերի մասին” ՀՀ օրենքի համաձայն` նոյեմբերի 10-ը պաշտոնապես նշվում է որպես Տեղական ինքնակառավարման օր:

Փոխվարչապետը շնորհավորեց ՏԻ մարմինների ներկայացուցիչներին` օրվա կապակցությամբ եւ արդյունավետ աշխատանք մաղթեց ` համայնքների զարգացման, տեղական ժողովրդավարության ամրապնդման գործում: Նա ընդգծեց, որ այս տարիների ընթացքում մեծ ջանքեր եւ աշխատանքներ են իրականացվել ՏԻ համակարգի կայացման եւ հետեւողական զարգացման առումով, սակայն դեռ շատ անելիքներ կան համակարգի առջեւ ծառացած մարտահրավերների հաղթահարման եւ հետագա զարգացման ուղղությամբ:

Տոնի կապակցությամբ ՏԻ համակարգում ներդրած ավանդի համար ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարության հուշամեդալով պարգեւատրվեցին Տնտեսագիտության եւ կառավարման ինստիտուտի տնօրեն, տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Էդուարդ Օրդյանը, “Համայնքների ֆինանսիստների միավորման” նախագահի տեղակալ Դավիթ Թումանյանը եւ “ Հայաստանի ավագանիների ասոցիացիայի” նախագահի տեղակալ Արտակ Պետրոսյանը:

2013 թվականի լավագույն քաղաքային համայնք ճանաչվեց Արմավիրի մարզի Էջմիածին քաղաքը, լավագույն գյուղական համայնք՝ Վայոց ձորի Ռինդ համայնքը։ “Լավագույն համայնք” մրցանակաբաշխության շրջանակում հատուկ մրցանակների արժանացան նաեւ Ապարան, Քաջարան, Մերձավան, Պեմզաշեն համայնքները:

“Մաքուր համայնք”անվանակարգում մրցանակները շնորհվեցին Վայոց ձորի մարզի Ջերմուկ քաղաքային եւ Արմավիրի մարզի Լեռնագոգ գյուղական համայնքներին: “Կանաչապատ համայնք” ճանաչվեց Լոռու մարզի Ստեփանավան քաղաքային համայնքը, Իջեւան քաղաքին այս անվանակարգում տրվեց հատուկ մրցանակ:

Մշակութային լավագույն քաղաքային համայնք ճանաչվեց Սյունիքի մարզի Գորիս քաղաքը, գյուղական համայնք` Արմավիրի մարզի Փարաքար համայնքը: Հաշվի առնելով “Համագործակցության մշակութային մայրաքաղաքներ” միջպետական ծրագրի շրջանակում “ԱՊՀ մշակութային մայրաքաղաք ճանաչված” Գյումրիում տարվա ընթացքում անցկացված միջոցառումները` Գյումրիին շնորհվեց հատուկ մրցանակ:

“Տարվա լավագույն համայնք” մրցանակաբաշխությունն անցկացվում է ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարութան եւ “Հայաստանի համայնքների միության” կողմից:

ՏԿՆ հասարակայնության հետ կապերի բաժին

2013թ-ի նոյեմբերի 4-ից նոյեմբերի 11-ը ընկած ժամանակահատվածում իրականացված գործարքներն են.

USD
Արտարժույթի ներբանկային շուկայում բանկերի կողմից գնվել է 77,213,603 ԱՄՆ դոլար 405.18 դրամ ԱՄՆ մեկ դոլարի դիմաց միջին փոխարժեքով, եւ վաճառվել 89,054,946 ԱՄՆ դոլար 406.40 դրամ ԱՄՆ մեկ դոլարի դիմաց միջին փոխարժեքով:
«ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԵՔՍ ԱՐՄԵՆԻԱ» ԲԲԸ–ում նշված ժամանակահատվածում իրականացվել է 13,800,000 ԱՄՆ դոլարի առք եւ վաճառք 406.14 դրամ մեկ ԱՄՆ դոլարի դիմաց միջին փոխարժեքով:
Միջբանկային շուկայում իրականացվել է 1,542,474 ԱՄՆ դոլարի առք եւ վաճառք 406.13 դրամ մեկ ԱՄՆ դոլարի դիմաց միջին փոխարժեքով:

EUR
Արտարժույթի ներբանկային շուկայում բանկերի կողմից գնվել է 11,245,828 EUR 547.00 դրամ մեկ եվրոյի դիմաց միջին փոխարժեքով, եւ վաճառվել 14,513,942 EUR 549.94 դրամ մեկ եվրոյի դիմաց միջին փոխարժեքով:

RUB
Արտարժույթի ներբանկային շուկայում բանկերի կողմից գնվել է 810,040,038 ՌԴ ռուբլի 12.42 դրամ մեկ ռուբլու դիմաց միջին փոխարժեքով, եւ վաճառվել 109,120,974 ՌԴ ռուբլի 12.59 դրամ մեկ ռուբլու դիմաց միջին փոխարժեքով:

Հոկտեմբերի 28-ից նոյեմբերի 3-ն ընկած ժամանակահատվածում բանկերի կողմից դրամով տեղաբաշխված միջոցների ծավալը կազմել է 43.7 մլրդ դրամ, իսկ ԱՄՆ դոլարով տեղաբաշխված միջոցների ծավալը՝ 64.2 մլն ԱՄՆ դոլար:

ԿԲ հասարակայնության հետ կապերի ծառայություն

Նոյեմբերի 8-ին “ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ ԱՐՄԵՆԻԱ” ԲԲԸ-ում կայացել է 4,900,000 ԱՄՆ դոլարի առք եւ վաճառք` 405.47 դրամ մեկ ԱՄՆդոլարի դիմաց միջին կշռված փոխարժեքով: Փակման գինը կազմել է 405 դրամ:

 Երբ Հայաստանի միակ ազգային ավիափոխադրող «Արմավիա» ընկերությունը որոշեց ապրիլի 1-ից չվերթները դադարեցնելու և սնանկացման ընթացակարգ սկսելու մասին, բավական տևական քննարկումներ սկսվեցին Հայաստանում` մեզ, այնուամենայնիվ, պե՞տք է ունենալ ազգային ավիափոխադրող, թե՞ ոչ, պե՞տք է հայկական ավիաընկերություններ լինեն, թե՞ պարտադիր չէ: Այդ ժամանակ ամենաքննարկվող հարցերից մեկը «բաց երկնքի քաղաքականություն» որդեգրելուն էր վերաբերում:

Դրանից հետո, ինչպես հիշում ենք, հուլիսի 18-ին կառավարությունում, վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի ներկայությամբ, ստորագրվեց համաձայնագիր Հայաստանի Ազգային մրցունակության հիմնադրամի (ՀԱՄՀ), McKinsey & Company ընկերության և ՀՀ կառավարության միջև մեր երկրում մրցունակ և շարունակական օդային փոխադրումների ապահովման նպատակով ծրագրի մշակման շուրջ: Համաձայնագրի շրջանակներում ընկերությունն առաջարկություններ պետք է ներկայացներ համակարգն առավել մրցունակ դարձնելու ուղղությամբ: Դրանից հետո կառավարությունը հաստատեց ավիափոխադրումների ոլորտի փուլային ազատականացման ռազմավարությունը: Տվյալ փաստաթուղթը նախատեսում է ոլորտում առնվազն երեք հայկական ավիաընկերության գործունեություն: 

Կառավարությունը որոշեց ազատականացնել ավիացիայի ոլորտը

Եվ արդեն հոկտեմբերի 23-ին կառավարությունը  Հայաստանում ավիափոխադրումների ոլորտի ազատականացման մասին որոշում  ընդունեց` հաստատեց «Հայաստանում ավիափոխադրումների մրցակցային և շարունակական ծառայությունների մատուցման ապահովման ծրագիրը»:

Դա, ինչպես այդ օրը նշեց ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Վահրամ Ավանեսյանը լրագրողների հետ կայացած ճեպազրույցի ժամանակ,  կարող է հանգեցնել ավիատոմսերի 10-տոկոսանոց էժանացման: Միջազգային փորձագետների գնահատականներով` կարող է 18-23 հազար նոր աշխատատեղ ստեղծվել, ինչպես նաև ավիափոխադրումների 20-25 տոկոսի աճ ապահովել:

Հայաստանի ավիացիայի ոլորտի ազատականացումը, ինչպես համոզված են կառավարությունում, տնտեսության 1-2  տոկոսի աճ կապահովի:

Ինչպես այդ ժամանակ  նշեց նախարար Ավանեսյանը, աճը կապահովվի նաև զբոսաշրջության և հարակից ծառայությունների հաշվին, քանի որ ավիացիայի ազատականացումը նպաստում է ավիափոխադրումների որակի բարձրացմանը, ինչպես նաև թռիչքների արժեքի նվազմանը:

ՀՀ կառավարությանն առընթեր Քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչությունից մեզ տեղեկացրին, որ «բաց երկնքի քաղաքականություն» նշանակում է, որ ցանկացած ավիաընկերություն կարող է համապատասխան հայց ներկայացնել վարչություն, ու եթե ընկերությունը համապատասխանում է պահանջներին ու չափանիշներին, ապա հայցը բավարարվում է, և նրան տրվում է ավիափոխադրումներ իրականացնելու թույլտվություն:

ՀՀ կառավարության այս որոշումը ողջունեց նաև Հայաստանում ԱՄՆ դեպսան Ջոն Հեֆերնը, որ նոյեմբերի 1-ին շնորհավորեց ՀՀ վարչապետին` ՀՀ կառավարության կողմից մրցունակ ու շարունակական օդային փոխադրումների ծառայությունների մատուցման ապահովման ծրագիրը հաստատելու և դրանով Հայաստանի օդային  սահմաններն ազատականացնելու կապակցությամբ:

Դեսպանը  նշեց, որ անցումը «բաց երկնքի քաղաքականությանը» լավ հնարավորություն է Հայաստանի տնտեսական զարգացման և զբոսաշրջության խթանման համար, և ԱՄՆ կառավարության անունից պատրաստակամություն հայտնեց աջակցել ծրագրի իրականացմանը:

Մի խոսքով` արդեն Հայաստանի երկինքն էլ է «բաց»: Եվ այն օրվանից, ինչ կառավարությունը հայտարարեց «բաց երկնքի քաղաքականություն» որդեգրելու մասին, մինչ օրս, ինչպես հայտնեց ՀՀ Քաղավիացիայի գլխավոր վարչության մամուլի խոսնակ Նելլի Չերչինյանը, միայն հայկական «Էյր Արմենիա» ավիաընկերությունն է ավիաթռիչքներ իրականացնելու թույլտվություն ստանալու հայց ներկայացրել:

Նշենք, որ «Էյր Արմենիա» ընկերությունը շուկա մտավ «Բոինգ 737-500» օդանավով: Այնուհետեև օրերս իր հավաքակայանը համալրեց ևս մեկ` «Ա-320» տիպի աերոբուսով: Չվերթներ է իրականացնում դեպի ՌԴ քաղաքներ, բայց նախատեսում է եկող տարի օդանավերի թիվը հասցնել 5-6-ի ու չվերթներ իրականացնել նաև դեպի Մերձավոր Արևելք ու հակառակ ուղղություններով, իսկ հետագայում նաև եվրոպական քաղաքների ուղղությամբ:

Ընդհանրապես, ըստ ավիատորների, փոքր ավիապարկ ունեցող ավիաընկերությունները պետք է իրենց պարկը համալրեն հիմնականում մեկ տեսակի ինքնաթիռներով, քանի որ նախ` տարբեր մոդելների ինքնաթիռների համար պահանջվում են տարբեր պատրաստվածություն ունեցող օդաչուներ ու տեխնիկական սպասարկման անձնակազմեր, երկրորդ` նույն մոդելի օդանավի համար նախատեսված ավելի մեծ քանակի պահեստամասերն ավելի էժան են լինում և այլն: «Էյր Արմենիան» 2 օդանավ ունի, երկուսն էլ տարբեր ֆիրմաների ու մոդելների: Բայց դա, ինչպես նշում է ընկերության 50 տոկոս համասեփականատեր Արսեն Ավետիսյանը, օբյեկտիվ պատճառներ ունի.

«Արմավիա»-ի սնանկացման պատճառով որևէ լուրջ լիզինգային ավիաընկերություն որևէ հայկական կազմակերպության լիզինգով օդանավ տրամադրելու ցանկություն չուներ: Այսինքն` մենք մեծ ընտրություն կատարելու հնարավորություն չենք ունեցել: Ուստի առաջին օդանավը ներմուծեցինք «Բոինգ 737-500» մոդելի, որից հետո մյուս լիզինգային ընկերությունների մոտ արդեն վստահություն ներշնչեցինք, ու դռները բացվեցին: Ինչ վերաբերում է տարբեր տեսակի օդանավային պարկին, այո, եթե խոսքը վերաբերում է 5-6 օդանավով ավիաընկերությանը, հաստատ միատեսակ պետք է լինեն օդանավերը: Բայց հաշվի առնելով, որ Հայաստանում մենք արդեն ունեինք օդաչուներ թե՛ «Բոինգ 737»-ի, թե՛ «Ա-320»-ի համար, ինչպես նաև տեխնիկական անձնակազմ, մեր ծախսերն ավելի նվազ եղան: Ճիշտ է, պահեստամասերի հարցում ստիպված ենք լինում տարբեր տեսակի պահեստամասեր ձեռք բերել, սակայն հաշվի առնելով մեր հեռանկարային ծրագրերը, որ չենք սահմանափակվելու 5 օդանավով, կարծում եմ` մոտ 5 տարուց արդեն կունենանք մոտ 5 «Բոինգ 737» և 5 «Ա-320» կամ այլ մոդելի էյրբաս, ինչը հնարավորություն է տալիս մեզ ավելի հաջող բանակցել` «Էյրբասին» վախեցնելով, որ «Բոինգ» կվերցնենք, «Բոինգին» վախեցնելով, որ «Էյրբաս» կվերցնենք»,- ներկայացրեց Արսեն Ավետիսյանը:

Երբ «Արմավիան» Հայաստանի միակ ավիափոխադրողն էր, անընդհատ նշում  էր, որ հայկական ավիաընկերությունները չեն կարող դիմանալ այս ոլորտի մրցակցությանը, քանի որ օտարերկրյա ընկերությունները շատ ուժեղ են: Արտաքին մրցակցությունը հետզհետե ավելի է ուժեղանում, քանի որ Հայաստանը որդեգրում է «բաց երկնքի» քաղաքականություն: Այդ մրցակցության պայմաններում ևս, պարզվում է, «Էյր Արմենիան» չի վախենում աշխատելուց: Ընկերությունը, ինչպես տեղեկացրեց գործադիր տնօրենը, կիրառելու է ոչ սովորական մոտեցումներ:

«Օրինակ` Հայաստանից արդեն մեկնեցին 25 ռուսական խոշորագույն տուրիստական ընկերությունների տնօրենները, որոնց 1 շաբաթով մեր հաշվին բերել էինք Հայաստան և փորձում էինք գովազդել մեր Ծաղկաձորը` որպես դահուկային հանգստավայր, և Ջերմուկը` որպես առողջարան: Հուսով ենք, որ ձմեռային ծանր ամիսներին, երբ օդանավերը գրեթե դատարկ են լինում, կգան տուրիստներ, որոնք էլ կհամալրեն մեր դատարկ նստատեղերը: Բնականաբար, տալու ենք խոշոր զեղչեր: Այսինքն` վաճառելու ենք ոչ թե ավիատոմս, այլ փաթեթ, որը կներառի թե՛ ավիատոմսը, թե՛ տրանսպորտը և թե՛ հյուրանոցն ու սնունդը: Ու այդպիսի ոչ ստանդարտ մոտեցումներ շատ են լինելու»,- ասաց «Էյր Արմենիայի» սեփականատերը:

Մյուս լուծումը, որ կարող է հաջողություն բերել ընկերությանը, Երևանի միջոցով տարանցիկ փոխադրումներն են, ինչի փորձն ընկերությունն արդեն ունի, քանի որ վերջին 10 տարիներին այս մեթոդով ավիաբեռնափոխադրումներ է իրականացրել: Ամենակարևոր հանգամանքը, որի վրա հույս են դնում ընկերության սեփականատերերը, թիմն է, որը նախորդ 10 տարիներին կարողացել է համախմբված ու միասնական ջանքերով այնպիսի աշխատանք կազմակերպել, որ հայկական ավիաբեռնափոխադրող ընկերությունը կուլ չի գնացել միջազգային խոշորագույն նման ընկերությունների հետ մրցավազքում:

Ինչ վերաբերում է սեփականատերերին, ապա ընկերության 50 տոկոս բաժնեմասը, ըստ քաղավիացիայի գլխավոր վարչության կայքի հրապարակման,  պատկանում է Արսեն Ավետիսյանին, իսկ մյուս մասը` ԱԺ ՀՀԿ-ական պատգամավոր Դավիթ Հարությունյանի եղբորը` Վահան Հարությունյանին:

Առաջին հայկական ավիաընկերության մուտքը Հայաստանի «բաց երկինք» արդեն կայացել է, ու հանուն արդարության  էլ նշենք, որ այն պահից, երբ ընկերությունը հայտարարեց չվերթներ սկսելու մասին, նույն ուղղություններով չվերթներ անող ռուսական ընկերություններն անմիջապես իջեցրին իրենց ավիատոմսերի ու ծառայությունների գները:

Ըստ պաշտոնական վիճակագրության, 2013թ. հոկտեմբերին սեպտեմբերի համեմատ, գրանցվել է 0.3 % գնաճ: Վերջինս պայմանավորվել է կաթնամթերթի ու մսամթերքի, ինչպես նաև հրուշակեղենի, ձկնեղենի, բանջարեղենի ու կարտոֆիլի 0,5-4 % գնաճով: Այս մասին գրում է PanARMENIAN.net-ը:

Ըստ գյուղատնտեսության նախարարության պաշտոնական տվյալների, երկրում 2013 թվականին արձանագրվել է խոշոր և մանր եղջերավոր անասունների գլխաքանակի զգալի աճ, թռչնաբուծության ոլորտում նույնպես աճ է արձանագրվել: 2013 թ. առաջին կիսամյակում անասունների գլխաքանակն աճել է մոտ 62 հազարով, ընդ որում, Հայաստանում կովերի գլխաքանակը հասել է 303 հազարի, ինչը 20 հազարով ավելի է, քան նախորդ տարի: Աճ է արձանագրվել նաև խոզերի գլխաքանակի ցուցանիշներում՝ 134 հազար:

Ոչխարի գլխաքանակն աճել է 114, 3 տոկոսով: 2012 թվականին Հայաստանում գրանցված էր շուրջ 675 հազար ոչխար և այծ: Նշենք, որ ոչխարի գլխաքանակի զգալի մասն արտահանվում է Իրան:

Թռչնաբուծության զարգացման տեմպերը նույպես աճի միտումներ ունեն: Այս պահի դրությամբ իրացվել է արդեն 24,5 մլն հատ ձու, ինչը նախորդ տարվա ցուցանիշից 7536 հազարով ավելի է:

Մորթի ենթակա կենդանիների և թռչունների կենդանի քաշը կազմել է 130,0 հազար տոննա, աճը նախորդ տարվա համեմատ կազմել է 2,4 հազար տոննա:

Շարունակությունը կարդացեք սկզբնաղբյուր կայքում

 Ազգային Ժողովում ավարտվեցին ՀՀ 2014 թ. պետական բյուջեի նախագծի քննարկումները: Կառավարության կողմից ԱԺ ներկայացված նախագծով` 2014 թ. բյուջեում եկամուտները կկազմեն 1 տրիլիոն 134 միլիարդ 415 միլիոն 568 հազար  դրամ, ծախսերը` 1 տրիլիոն 244 միլիարդ 945 միլիոն 143 հազար դրամ, և բյուջեի պակասուրդը կկազմի 110 միլիարդ, 534 միլիոն 580 հազար դրամ:

ՀՀ  2013 թ. պետական բյուջեն եկամուտների գծով կազմել է 1 տրիլիոն 59 միլիարդ դրամ, իսկ ծախսերի գծով` 1 տրիլիոն 183 միլիարդ դրամ, պակասուրդը` 124 միլիարդ դրամ: Այսինքն` նախորդ տարվա բյուջեի համեմատ մոտ 75 միլիարդ դրամով ավելացել են բյուջետային մուտքերը և մոտ 61 միլիարդով` ծախսերը: 

Տնտեսական առումով` զսպողական, իսկ սոցիալական առումով` ընդլայնողական բյուջե

Նախագիծն ԱԺ ներկայացնելու ժամանակ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը նշեց, որ կառավարությունն առաջին անգամ ներկայացնում է ծրագրային պետբյուջեի նախագիծ:

«Սա նոր մոտեցում է, ինչը, բնականաբար, լրացուցիչ պարտավորություններ է դնում բոլոր գերատեսչությունների առջև, ուստի խնդրում եմ այս առումով շատ խիստ չդատել մեզ: Մեր գնահատականներով` առնվազն երեք տարի է անհրաժեշտ, որպեսզի ներդնենք ծրագրային մի համակարգ, որը հնարավորություն կտա ավելի որակական հատկանիշներ դնել իրականացվող ծրագրերի մեջ»,- ասաց նա:

Վարչապետը հայտարարեց, որ 2013-ի տնտեսական աճի տեմպը դանդաղում է, որը պայմանավորված է բիզնես միջավայրի բարելավման առումով չլուծված խնդիրներով և վերջին հինգ տարիներին ներդրումների կայուն նվազմամբ, մասնավորապես` շինոլորտում: Տնտեսական աճի ցուցանիշի վրա ազդել է բարձր գնաճային միջավայրը, որը պայմանավորված է 2013 թ. գազի և էլեկտրաէներգիայի շեշտակիորեն բարձրացած գներով, ինչպես նաև պետբյուջեի դեֆիցիտի ցածր մակարդակը, որը պայմանավորված է ճանապարհաշինարարական  ծրագրերի դանդաղեցմամբ:

Կառավարության ղեկավարը հայտարարեց, որ 2014թ. պետբյուջեի առանձնահատկությունն  այն է, որ այն չի նախատեսում հարկային բեռի ավելացում, հարկեր-ՀՆԱ հարաբերակցությունը չի փոխվելու:

Պատասխանատուների ներկայացմամբ` 2014 թ. բյուջեով նախատեսվում է պետական կառույցների աշխատողների աշխատավարձերի բարձրացում, սոցիալական քաղաքականության փոփոխություն, թոշակների բարձրացում, ինչի շնորհիվ մոտ 32 հազար մարդ դուրս կգա աղքատության խմբից, ուժային կառույցների և քաղծառայողների աշխատավարձերի բարձրացում և այլն:

Կառավարության ղեկավարի հավաստմամբ` հաջորդ տարվա բյուջեն սոցիալական ուղղվածություն ունի, որովհետև հատկացումներն ավելացվում են կրթության,  առողջապահության և սոցիալական ոլորտում:

Ընդհանուր առմամբ` բյուջեից  սոցիալական պաշտպանության համար կծախսվի բյուջեի 29.08%-ը, տնտեսական հարաբերությունների համար` 9.3%-ը, կրթության համար` 9.8%-ը, պաշտպանության և անվտանգության ծախսերը կկազմեն 15.6%-ը, առողջապահությունը` 6.45%-ը, հասարակական կարգի պահպանման ծախսերը` 6.6%-ը, կոմունալ-շինարարությունը` 2.5%-ը, մշակույթին ու հանգստին կհատկացվի բյուջեի 1.7%-ը, շրջակա միջավայրի պաշտպանությանը`  0.4%-ը: Ընդհանուր բնույթի հանրային ծախսերը կկազմեն բյուջեի 16.97%-ը և պահուստային ֆոնդերի համար նախատեսված է 1.6%-ը:

Եկող տարվա համար կառավարությունը պլանավորում է ՀՆԱ-ի 5.2%-ի աճ, ինչն, ի դեպ, համապատասխանում է  նաև Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կանխատեսումներին: ԱՄՀ հայաստանյան առաքելության ղեկավար Մարկ Հորթոնը հայտարարել էր, որ 2014-ին Հայաստանի տնտեսական աճը կկազմի շուրջ 5,3%:

Անդրադառնալով  2014 թ. բյուջեի նախագծին` տնտեսագետ Սամվել Ավագյանը նշեց, որ  տնտեսական նշանակության առումով բյուջեն ունենալու է զսպողական ազդեցություն, իսկ սոցիալական առումով` ընդլայնողական:

«Սոցիալական ուղղություններով կառավարությունը ծախսերն ընդլայնել է, սակայն մարդկանց եկամուտների վրա հարկումը խստացրել է և հնարավոր է, որ որոշ խավեր ոչ թե բարելավում, այլ ընդհակառակը` վատթարացում զգան: Ընդհանուր առմամբ կառավարությունը նախատեսում է մեկ տոկոսով ՀՆԱ-ում ավելացնել  հարկային կշիռը, ինչը նշանակում է հարկային քաղաքականության խստացում և՛ քաղաքացիների, և՛ բիզնեսի նկատմամբ: Չնայած վարչապետը հայտարարում էր, որ խստացումներ չեն լինի, սակայն եթե ուշադիր կարդանք բյուջեի նախագիծը, կտեսնենք, որ իրականում հարկային առումով խստացումներ կան»,- ասաց Սամվել Ավագյանը:

 Ավելի լավատեսական բյուջեներ էլ են եղել` «տխուր» ճակատագրով

Ինչպես հիշում ենք, 2013 թ. գազի գինը բարձրացավ, և ընդամենը օրեր առաջ կառավարությունը որոշեց 2014-ից գործազրկության համար տրվող 18 հազար դրամ նպաստները կտրել: Անդրադառնալով գործազրկության նպաստների վերացմանը` վարչապետն ԱԺ-ում ասել էր, որ այդ համակարգը խիստ անարդյունավետ էր. «Ֆինանսական միջոցների 94 տոկոսը չէին հասնում շահառուին: Այս համակարգն աղքատ երկրների համար անարդյունավետ է: Վերջին տարիների ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ 18 հազար նպաստները ստանում էին ապահով մարդիկ: Մեր խնդիրն է` բացահայտել աշատանք փնտրողներին և աջակցել նրանց»,- ընդգծեց նա:

Մի խոսքով` բյուջեից արդեն պետք է միջոցներ հատկացվեն ոչ թե գործազուրկներին նպաստ ապահովելու ծրագրին, այլ տնտեսությունը զարգացնելու, որպեսզի աշխատատեղեր ստեղծվեն ու բազմաթիվ գործազուրկները կարողանան աշխատանք գտնել: Եվ ի սկզբանե ամենահետաքրքիր հարցերից էին, թե բյուջեում ինչպես կարտացոլվեն այդպիսի ծրագրերը: Փաստորեն` 2014 թ. բյուջեով նախատեսվում է ընդամենը մոտ 2.4 մլրդ դրամ ուղղել տնտեսական ոլորտի զարգացմանն ուղղված ծախսերին:

«Փոքր ու միջին  բիզնեսի վիճակը կշարունակի վատանալ, անկախ հայտարարություններից, քանի որ կոռուպցիան ու հավասար մրցակցության պայմանները ամենևին էլ չեն փոխվում և ընդհանուր առմամբ, այս ոլորտում ունենք վատացման միտումներ»,- լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասաց Հայաստանի գործատուների միության նախագահ Գագիկ Մակարյանը` անդրադառնալով 2014 թ. բյուջեին:

Երկրորդ հետաքրքրող հարցը. գազի գնի բարձրացման ժամանակ կառավարությունը նշում էր, թե գնի 20%-ը կսուբսիդավորվի: Եվ այժմ հետաքրքիր է, թե գազի գնի սուբսիդավորման համար կառավարությունը որքան միջոցներ է նախատեսել: Սակայն պարզվեց, որ 2014 թ. պետբյուջեով գազի գնի սուբսիդավորում նախատեսված չէ, քանի որ, ինչպես ասաց ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար Արմեն Մովսիսյանը, այս հարցը հաջողվել է լուծել ռուսական կողմի հետ համատեղ և ռուսական կողմը պատրաստ է թեթևացնել Հայաստան ներկրվող բնական գազի 30% մաքսատուրքը:

Բյուջեն «լոմբարդային» է համարում ԱԺ ԲՀԿ խմբակցության քարտուղար Նաիրա Զոհրաբյանը, որովհետև նրա տպավորությունն այնպիսին է, որ ամբողջ  գումարները գնալու են ինչ-որ ապահովագրական ընկերությունների, վարկերի, բրոքերների և այլն:

«Միշտ էլ կարելի է տարբեր պատճառաբանություններ բերել և ասել, թե ինչու նախատեսված տնտեսական աճը չապահովվեց, մինչդեռ 2013 թ. բյուջեում կառավարությունը նոր վերնագիր ներմուծեց` արտաքին ռիսկեր, ու իր համար արդեն իսկ կանխատեսելի էր այդ բյուջեի չկատարումը և նախանշված 7%-ը չապահովելը: Ես հարց ունեմ` ի՞նչն էր խանգարում այս կառավարությանը 2012-ին, 2013-ին պայքարել ստվերի դեմ և առհասարակ` դրա նախորդ տարիներին: Ի՞նչ գործիքների պակաս ունեին իրենք նախորդ տարիներին, որ չէին պայքարում ստվերի դեմ և բյուջեն ավելացնում էին հարկային պրեսինգով ու ճնշումներով` հատկապես փոքր և միջին բիզնեսի վրա: Հենց իրենք խոստովանեցին, որ մասնավոր ներդրումներն ուղղակիորեն կատաստրոֆիկ վիճակում են, և ի՞նչ երաշխիք կա, որ 2014-ին իրենց հաջողվելու է ստվերի դեմ արդյունավետ պայքարել»,- ասաց Նաիրա Զոհրաբյանը` հավելելով, որ ինքն անձամբ լավատես չէ, որ այս բյուջեն կատարվելու է և նախանշված ցուցանիշները չեն արժանանալու 2011, 2012 և 2013 թթ. ցուցանիշների ճակատագրին:

Նոյեմբերի 7-ին “ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ ԱՐՄԵՆԻԱ” ԲԲԸ-ում կայացել է 2,250,000 ԱՄՆ դոլարի առք եւ վաճառք` 406.13 դրամ մեկ ԱՄՆ դոլարի դիմաց միջին կշռված փոխարժեքով: Փակման գինը կազմել է 406 դրամ:

NASDAQ OMX Armenia

Հայաստանի միացումը Մաքսային միությանը երկրի համար տնտեսական հետևանքներ կունենա։ Այս մասին օրեր առաջ հայտարարել է ՀՀ-ում Գերմանիայի արտակարգ և լիազոր դեսպան Ռայներ Մորելը: Մաքսային միությանը Հայաստանի անդամակցությունը առաջացրել է նաև դիվանագիտական ոլորտի ներկայացուցիչների դժգոհությունը: Պարոն դեսպանը այս ուղղությամբ կատարել է իր դիտարկումները և հայտնել, որ նախ և առաջ այս որոշումը կհանգեցնի Եվրամիության երկրների հետ ապրանքաշրջանառության կրճատման:  «Թեև ես տնտեսագետ չեմ տնտեսական ազդեցության աստիճանը գնահատելու համար, սակայն ՄՄ-ին Հայաստանի միացումը կարող է հանգեցնել ԵՄ երկրների հետ ապրանքաշրջանառության կրճատման` չնայած Ռուսաստանը նրանց հետ նույն մակարդակում է: ԵՄ-ն և անդամ երկրները, բնականաբար, կընդունեն Հայաստանի այս որոշումը որպես սուվերեն որոշում` չհստակեցնելով, սակայն, թե ինչ հետևանքներ այն կարող է ունենալ», – ասել է Ռայներ Մորելը։

Նա մեծ ափսոսանք է հայտնել այն կապակցությամբ, որ Հայաստանը շարժվում է Մաքսային միությանն անդամակցելու ուղղությամբ ոչ իր առևտրային ծավալները մեծացնելու պատճառով: Բացի այդ, Հայաստանը, ըստ նրա, այլևս հնարավորություն չի ունենա օգտվելու մաքսային ոլորտում ԵՄ-ի կողմից առաջարկվող սակագներից և արտոնություններից:

Նրա համոզմամբ, Ասոցացման մասին համաձայնագրի շրջանակներում շատ կարևոր է ավարտին հասցնել ուրվագծված համագործակցությունը, թեև բազմաթիվ դրույթներ պետք է վերանայվեն։ Դեսպանը միաժամանակ կարծում է, որ Արևելյան գործընկերության վիլնյուսյան գագաթնաժողովում այդ փաստաթուղթը չի ստորագրվի։ Մորելի կարծիքով` Արևելյան գործընկերության վեց երկրներից միայն Մոլդովան, Ուկրաինան և Վրաստանը կստորագրեն պայմանագիրը։

«Հայաստանը հայտնել է ՄՄ-ի հետ համագործակցության  իր մտադրության մասին առանց մյուս գործընկերների հետ կապերը վատացնելու և  ԵՄ-ն, հնարավորության դեպքում, կշարունակի համագործակցությունը, եթե հնարավոր  ոլորտներ մատնանշվեն»,- վստահեցրել է բանախոսը: Դիվանագետը նաև մեջբերել է, որ առկա է նաև շահերի համադրելիության և հարաբերությունների իրավական հիմքի ըմբռնման հարցի վերանայման անհրաժեշտություն։ «ԵՄ-ն պատրաստ է շարունակել Հայաստանի հետ համագործակցությունը, առավել ևս, երբ Հայաստանն արդեն անցել է բարեփոխումների իրագործման  ճանապարհով, և մենք վստահ ենք, որ բարեփոխումների օրակարգը կշարունակվի հօգուտ երկրի և տնտեսության»,- նշել է ՀՀ-ում Գերմանիայի արտակարգ և լիազոր դեսպան Ռայներ Մորելը:

Լ.Ն

Հ.Գ. Հայաստանի Ազգային վիճակագրական ծառայության համաձայն` Հայաստանի արտաքին ապրանքաշրջանառությունը ԵՄ երկրների հետ 2013 թ. հունվար-օգոստոսին կազմել է 1 059,18 մլն դոլար (2012 թ. հունվար-օգոստոսի համեմատ աճը` 1,6%)։

Կառավարության որոշմամբ Երևանի Պ. Սևակի փ. 11 հասցեում գտնվող մարզադահլիճը 25 տարի ժամկետով անհատույց օգտագործման իրավունքով հանձնվել է «Տիգրան Մարգարյան մարզահամալիր» բարեգործական հիմնադրամին, որը վերջին հինգ տարում կատարել է շուրջ 38 մլն դրամի չափով ներդրում և անվճար մարզել է Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի մանկապատանեկան համալիր մարզադպրոցի սաներին և Լ. Արիսյանի անվան դպրոցի աշակերտներին: Նման որոշում է կայացվել Գործադիրի`  այսօր տեղի ունեցած  նիստում:

Հիմնադրամի բարեխիղճ գործունեության շնորհիվ մարզվել ցանկացողների թիվն ավելացել է:

Այսօր կայացած նիստում ՀՀ կառավարությունը վերաբաշխում է կատարել 2013թ. պետբյուջեում, փոփոխություններ և լրացումներ` ավելի վաղ ընդունած որոշումներից մեկում և ՀՀ քաղաքաշինության նախարարությանը հատկացրել մոտ 6 մլն դրամ` 19 ավագ դպրոցների շենքերի տեխնիկական վիճակի հետազոտություն կատարելու նպատակով: Այդ շենքերի երկարամյա շահագործման և ֆիզիկական մաշվածության հետևանքով առաջացել է նորոգման հույժ անհրաժեշտություն, խաթարված է ուսումնական բնականոն գործընթացը:

Այսօր տեղի ունեցած նիստում գործադիրն իր նախկին որոշումներից մեկում կատարել է լրացում, որի համաձայն ընտանեկան նպաստ կամ հրատապ օգնություն ստացող ընտանիքների ցուցակները տեղերում փակցնելուց բացի պարտադիր պետք է տեղադրվեն նաև համապատասխան նախարարության, մարզպետարանի, քաղաքապետարանի պաշտոնական կայքերում, ինչպես և համացանցային կայք ունեցող համայնքապետարանների կայքերում, այն համայնքապետարանների համացանցային կայքերում, որոնք կձևավորվեն սույն որոշումն ուժի մեջ մտնելուց հետո` ապահովելով թափանցիկ և հրապարակային գործընթացը:

Այսօր տեղի է ունեցել ՀՀ կառավարության հերթական նիստը, որը վարել է ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը:
ՀՀ կառավարությունը հավանություն է տվել ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ մաքսային վարչարարության ռազմավարության 2013-2014թթ. ծրագրին: Օրենսդրական, ինստիտուցիոնալ, մարդկային ռեսուրսների կառավարման, իրավակիրարկման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացման և այլ ուղղություններով իրականացվող բարեփոխման ընթացքում ի հայտ են գալիս բազմաթիվ խնդիրներ և առաջադրանքներ, որոնց լուծման ուղիները և մեթոդներն արտացոլված են ռազմավարական փաստաթղթում: Վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը հանձնարարել է Մաքսային միության վերաբերյալ ձեռք բերված պայմանավորվածությունները ներառել ծրագրային այս փաստաթուղթ և առաջարկել է մեկ-երկու օրվա ընթացքում լրամշակել այն:
Կառավարությունը համաձայնություն է տվել Հայաստանի Հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության կառավարությունների միջև ռուս-հայկական մարդասիրական արձագանքման կենտրոնի ստեղծման համաձայնագրի կնքման առաջարկությանը: Կենտրոնի իրականացնելիք խնդիրներից են մասնակցությունը արտակարգ իրավիճակների կանխարգելման միջոցառումներին, հրատապ մարդասիրական օգնության տրամադրումը արտակարգ իրավիճակներից տուժած բնակչությանը, համատեղ նախագծերի և ծրագրերի իրականացումը, մասնագետների պատրաստումը և այլն:

Կնքվում են ֆինանսավորման և վարկային համաձայնագրեր
Նիստում հավանություն է տրվել Հայաստանի Հանրապետության և Միջազգային զարգացման ընկերակցության, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության և Վերակառուցման և զարգացման միջազգային բանկի միջև «Զարգացման քաղաքականության առաջին ֆինանսավորում» ֆինանսավորման և «Զարգացման քաղաքականության առաջին վարկ» վարկային համաձայնագրերի նախագծերին: Դրանց համաձայն կենսագործունեութան մի շարք ոլորտների բարեփոխմանն է ուղղվելու 72 մլն ԱՄՆ դոլարին համարժեք դրամ:
Փոփոխություններ և լրացում կատարելով իր նախկին որոշումներից մեկում, կառավարությունը սահմանել է Հայաստանի Հանրապետության և Ավստրիայի Հանրապետության կառավարությունների միջև զարգացմանն ուղղված համագործակցության համաձայնագրով նախատեսված հարկային, մաքսային և պարտադիր այլ վճարների գծով արտոնության կիրառման կարգը, կարգավորել եկամտային հարկի վճարման հետ կապված հարաբերությունները:
ՀՀ կառավարությունը հաստատել է`
-Հայաստանի Հանրապետության անասնաբուժասանիտարիայի, սննդամթերքի անվտանգության և բուսասանիտարիայի ոլորտի ծառայությունների մատուցման միջոցառումների ծրագիրը,
-ՀՀ սերմերի որակի ստուգման և պետական սորտափորձարկման միջոցառումների ծրագիրը, որի հիմնական նպատակը սերմերի որակի ստուգման և սորտափորձարկման միջոցների ձեռնարկումն է, բերրիության փոփոխության բացահայտումը և վատթարացման կանխումը,
-ազգային գրադարանային հավաքածուի գրացուցակը, որով ստեղծվում են հավաքածուի կազմում ընդգրկված գրադարանային փաստաթղթերի պահպանության, հանրահռչակման և սերունդներին փոխանցելու նախադրյալները:
Կստեղծվեն ենթատարածաշրջանային տարանցիկ ճանապարհներ
ՀՀ կառավարությունը թույլատրել է «Կորսան-կորվիամ կոնստրուկցիոն» ԲԸ Հայաստանի մասնաճյուղի կողմից ներմուծված ապրանքների նկատմամբ կիրառված «Ժամանակավոր ներմուծում» մաքսային ռեժիմի ժամկետը երկարաձգել մինչև 2015թ. նոյեմբերի 27-ը: Ընկերությունը դեռ անցյալ տարի ճանաչվել է Հյուսիս-հարավ ճանապարհային միջանցքի ներդրումային ծրագրով հայտարարված ճանապարհահատվածների վերակառուցման և բարելավման միջազգային բաց մրցույթի հաղթող, ներմուծել է սարքավորումներ, որոնց շահագործումը շարունակվելու է նաև այս տարի, ուստի առաջացել է որոշման ընդունման անհրաժեշտությունը:
Կառավարությունն իր նախկին որոշումներից երկուսում կատարել է փոփոխություններ և լրացումներ, որոնք թելադրված են կառավարության որդեգրած արտահանմանն ուղղված արդյունաբերական ռազմավարությանը, ինչպես նաև միջազգային շուկաներ մուտք գործող ընկերություններին աջակցելու նոր գործիքների մշակման անհրաժեշտությամբ: Մասնավորապես, «Արտահանման ֆինանսավորման ապահովագրական կազմակերպություն» ՓԲԸ հիմնադրելու նպատակով ստեղծված աշխատանքային խմբի գործունեության ժամկետը երկարաձգվել է մինչև տարեվերջ:
Գործադիրն իր նախկին որոշումներից մեկում կատարել է լրացում, որի համաձայն ընտանեկան նպաստ կամ հրատապ օգնություն ստացող ընտանիքների ցուցակները տեղերում փակցնելուց բացի պարտադիր պետք է տեղադրվեն նաև համապատասխան նախարարության, մարզպետարանի, քաղաքապետարանի պաշտոնական կայքերում, ինչպես և համացանցային կայք ունեցող համայնքապետարանների կայքերում, այն համայնքապետարանների համացանցային կայքերում, որոնք կձևավորվեն սույն որոշումն ուժի մեջ մտնելուց հետո` ապահովելով թափանցիկ և հրապարակային գործընթացը:
Կառավարության հաջորդ որոշումն ուղղված է ակադեմիկոս Ս. Ավդալբեկյանի անվան առողջապահության ազգային ինստիտուտի ֆինանսական ծանր վիճակի բարելավմանը: Հիմնական եկամտի բացակայության պատճառով ինստիտուտը չի կարողանում պետբյուջե փոխանցել պետական շահութաբաժնի պարտավորության մի մասը: Որոշումը կազմակերպությանն հնարավորություն է տալիս մինչև 2016թ. դեկտեմբերի 31-ը կատարել իր պարտավորությունը:
Բարելավվում են կրթական հաստատությունների պայմանները
ՀՀ կառավարությունը վերաբաշխում է կատարել 2013թ. պետբյուջեում, փոփոխություններ և լրացումներ` ավելի վաղ ընդունած որոշումներից մեկում և ՀՀ քաղաքաշինության նախարարությանը հատկացրել մոտ 6 մլն դրամ` 19 ավագ դպրոցների շենքերի տեխնիկական վիճակի հետազոտություն կատարելու նպատակով: Այդ շենքերի երկարամյա շահագործման և ֆիզիկական մաշվածության հետևանքով առաջացել է նորոգման հույժ անհրաժեշտություն, խաթարված է ուսումնական բնականոն գործընթացը:
Եվս մեկ վերաբաշխում է կատարվել ընթացիկ տարվա պետբյուջեում, փոփոխվել և լրացվել է կառավարության նախկին որոշումներից մեկը. նոր փաստաթղթի նպատակն է 2013թ. ավարտել ազատամարտիկների գերեզմանների կառուցումն ու բարեկարգումը, ինչպես նաև արագ թափ հաղորդել Երևանի ռազմական ինստիտուտի տարածքում ուսումնական ակադեմիայի մասնաշենքի կառուցմանը և Չոբանքարայի և Խաչիկ գյուղի շենքերի նորոգմանը:
Կառավարության որոշմամբ Երևանի Պ. Սևակի փ. 11 հասցեում գտնվող մարզադահլիճը 25 տարի ժամկետով անհատույց օգտագործման իրավունքով հանձնվել է «Տիգրան Մարգարյան մարզահամալիր» բարեգործական հիմնադրամին, որը վերջին հինգ տարում կատարել է շուրջ 38 մլն դրամի չափով ներդրում և անվճար մարզել է Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի մանկապատանեկան համալիր մարզադպրոցի սաներին և Լ. Արիսյանի անվան դպրոցի աշակերտներին: Հիմնադրամի բարեխիղճ գործունեության շնորհիվ մարզվել ցանկացողների թիվն ավելացել է:
Գործադիրը որոշել է «Գյումրու N 33 ավագ դպրոց» ՊՈԱԿ-ը միացման ձևով վերակազմակերպել` միացնելով «ՀՊՏՀ Գյումրու մասնաճյուղի հենակետային վարժարան» ՊՈԱԿ-ին: Այժմ ավագ դպրոցն ունի ընդամենը 102 աշակերտ: Ակնկալվում է, որ վերակազմակերպման շնորհիվ կրթօջախը կկարողանա մեծացնել աշակերտների թիվը և կազմակերպել ուսումնական պատշաճ գործընթաց:
Այլ հարցեր
Ի կատարումն ՀՀ նախագահի 2013թ. նոյեմբերի 6-ի «2013թ. ձմեռային զորակոչ անցկացնելու և զորացրում կատարելու մասին» հրամանագրի ՀՀ կառավարությունը որոշել է զորակոչի ընդհանուր ղեկավարումն ապահովելու նպատակով ստեղծել հանրապետական զորակոչային հանձնաժողով, աշխատանքի համակարգման նպատակով` մարզային (Երևանի քաղաքային) զորակոչային հանձնաժողովներ, հաստատել դրանց կազմերը:
ՀՀ կառավարությունը հավանություն է տվել «Մարդուն օրգաններ և (կամ) հյուսվածքներ փոխպատվաստելու մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու օրենքի նախագծին, որի ընդունմամբ ակնկալվում է նպաստել սույն գործընթացի էթիկական նորմերի պահպանմանը` փոխպատվաստման հարցերի էթիկայի հանձնաժողովի միջոցով երաշխավորելով փոխպատվաստման դեպքերի հիմնավորվածությունը: Օրենքի նախագիծը սահմանված կարգով կներկայացվի ՀՀ Ազգային Ժողով:
Գործադիրն իր որոշմամբ ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությանը հատկացրել է մոտ 11.5 մլն դրամ` ս.թ. առաջին եռամսյակում սիրիահայերին ՀՀ քաղաքացու անձնագիր տալու կամ այն փոխանակելու համար պետբյուջեի վճարումից ազատելու արդյունքում չգանձված պետտուրքի գումարը վճարողների փոխարեն ՀՀ պետբյուջե վճարելու նպատակով:

Վարչապետ Տիգրան Սարգսյանն ընդունել է Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի կոլեգիայի նախագահ Վիկտոր Խրիստենկոյի գլխավորած պատվիրակությանը:

«Ուրախ եմ ողջունել Ձեզ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունում: Ինձ զեկուցել են աշխատանքային խմբերի շրջանակում ընթացող քննարկման մասին, և մեր այսօրվա հանդիպման օրակարգում երկկողմ հետաքրքրություն ներկայացնող հարցերի լայն շրջանակ է», – ասել է վարչապետ Սարգսյանը:
«Մենք առաջին անգամ ենք Երևան ժամանում այսպիսի մեծ պատվիրակությամբ: Դա պայմանավորված է Մաքսային միության անդամ-երկրների նախագահների ընդունած որոշման իրագործման անհրաժեշտությամբ, որը վերաբերում է Հայաստանի՝ ՄՄ-ին և միասնական տնտեսական տարածքին միանալու գործընթացն սկսելուն», – իր հերթին նշել է Վիկտոր Խրիստենկոն:
Հանդիպման ժամանակ համատեղ աշխատանքային խմբերի ներկայացուցիչները զեկուցել են Հայաստանի՝ ՄՄ-ին միանալու գործընթացին վերաբերող մի շարք հարցերի շուրջ կատարված ուսումնասիրությունների և քննարկումների արդյունքները: Մասնավորապես, արծարծվել են տեխնիկական, սանիտարական, բուսասանիտարական կանոնակարգման, սակագնային և ոչ սակագնային կանոնակարգման, հակամենաշնորհային կանոնակարգման, մաքսային տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, ինչպես նաև մաքսային և հարկային ոլորտներին առնչվող հարցեր: Այս համատեքստում անդրադարձ է եղել նաև ՀՀ օրենսդրությունը Մաքսային միության ընդհանուր օրենսդրությանը համապատասխանեցնելու խնդրին: Ամփոփելով մտքերի փոխանակումը՝ կողմերն ամրագրել են ձեռք բերված պայմանավորվածությունները և վերահաստատել բանակցությունները շարունակելու պատրաստակամությունը:
Այնուհետև ստորագրվել է Փոխգործակցության խորացման մասին հուշագիր Հայաստանի Հանրապետության և Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի միջև: Փաստաթուղթն ստորագրել են Հայաստանի Հանրապետության անունից՝ Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը, Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի անունից՝ Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի կոլեգիայի նախագահ Վիկտոր Խրիստենկոն: Հուշագրի ստորագրման արարողությանը հաջորդել է ՀՀ վարչապետի և Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի կոլեգիայի նախագահի համատեղ մամուլի ասուլիսը:

Նոյեմբերի 6-ին “ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ ԱՐՄԵՆԻԱ” ԲԲԸ-ում կայացել է 4,450,000 ԱՄՆ դոլարի առք եւ վաճառք` 406.88 դրամ մեկ ԱՄՆ դոլարի դիմաց միջին կշռված փոխարժեքով: Փակման գինը կազմել է 406.5 դրամ:

NASDAQ OMX Armenia

Արդեն մի քանի տարի է, ինչ պետությունը նախաձեռնել է բարդ և երկրի համար կարևոր սոցիալական նշանակություն ունեցող մի ծրագիր` կենսաթոշակային բազմաստիճան համակարգ, որը նախատեսվում է գործարկել 2014 թ. հունվարի 1-ից:

Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում այս բարեփոխումների ծրագիրը, և ի՞նչ է դրանից շահելու սովորական քաղաքացին:

Պետական կենսաթոշակային բաղադրիչին ավելանալու է նոր՝ մասնավոր կուտակային երկու բաղադրիչ, որին պարտավորվելու են միանալ 16-40 տարեկան բոլոր աշխատող քաղաքացիները՝ առանց սահմանափակումների: Այսինքն՝ բարեփոխման հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ քաղաքացին անցնելու է անհատական կենսաթոշակային խնայողությունների համակարգին: Մարդն իր կյանքի ընթացքում խնայելու, կուտակելու է որոշակի գումար, իսկ կենսաթոշակի անցնելուց հետո ստանալու է իր կուտակած միջոցները կուտակային կենսաթոշակի տեսքով: Որքան շատ գումար խնայի նա կենսաթոշակի նպատակով, այնքան շատ կլինի հետագայում ստացվող կենսաթոշակը: Այն, իբրև «սոցիալական արդարության» սկզբունք, գալիս է փոխարինելու կամ համալրելու «սերունդների համերաշխության» սկզբունքը:

Ի՞նչ ենք ունենալու վաղը

Բարեփոխումների առաջին և հիմնական նպատակը հասարակության մեջ տարեց քաղաքացիների սոցիալական ապահովության խնդրի լուծումն է: Արդյունքում մեծանում է  քաղաքացու անմիջական մասնակցությունը սեփական կենսաթոշակի ձևավորման գործում, բարձրացնում նրա պատասխանատվությունը բարեկեցիկ ապագա ունենալու առումով:

Բազմաստիճան կենսաթոշակային համակարգի ներդրումը, մասնագետների գնահատմամբ, բարդ գործընթաց է համարվում բոլոր երկրներում, քանի որ այն վերաբերում է  մարդկանց մտածելակերպի փոփոխությանը: Դեռ երիտասարդ տարիքից անձը պետք է  մտածի ապագայի մասին, խնայողությունների դիմի, պետք է կարողանա հաշվարկել եկամուտները, ճիշտ գնահատել ծախսերը և ընտրել ֆոնդի կառավարիչ, համեմատել առաջարկվող տարբերակները, որոշումներ ընդունել և մշտապես հետևել կուտակային միջոցների աճին և շարժին:  

Ի՞նչ ունենք այսօր                 

Մեր երկրում ներկայումս գործում է կենսաթոշակային բաշխողական համակարգը, որը ֆինանսավորվում է զբաղված քաղաքացիների և նրանց գործատուների ընթացիկ մուծումների հաշվին: Աշխատող քաղաքացիների մուծումներից գոյացած գումարներն ամբողջովին ուղղվում են ընթացիկ  կենսաթոշակների վճարմանը: Այսինքն՝ ներկայիս աշխատողները ապահովում են ներկայիս անաշխատունակ տարիքի անձանց: Այս համակարգն անարդյունավետ է այն պատճառով, որ չի արտահայտում մարդու անհատական ներդրումը կենսաթոշակային համակարգում, քանի որ, անկախ կատարված սոցիալական վճարների չափից, բոլորը կենսաթոշակի անցնելուց հետո հավասարվում են: Իսկ կուտակային համակարգը պահպանում է արդարության սկզբունքը, ով շատ է վճարում, նա էլ շատ է  ստանում: Իսկ նրանք, ովքեր այս կամ այն պատճառով չեն ունեցել աշխատանքային ստաժ և իրենց կյանքի ընթացքում ոչինչ չեն կուտակել, կստանան բազային կենսաթոշակ:

Նշենք, որ Հայաստանում այս համակարգին ուղղված բարեփոխումների հարցում պետությանն աջակցում է ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալությունը` USAID-ը: Սոցնախարար Արտեմ Ասատրյանն այս ուղղությամբ կատարած իր դիտարկումներում նշել է, որ այս տարիների ընթացքում կատարված բարեփոխումների արդյունքում ներդրվել և կիրառվել է նոր տեղեկատվական համակարգ, որը հնարավորություն է տալիս լիարժեք տիրապետելու  հազարավոր կենսաթոշակառուների տվյալներին և կառավարելու այդ համակարգը:

Որոշակի աշխատանքներ են իրականացվել նաև ինտեգրացված սոցիալական ծառայությունների ուղղությամբ: Արդեն ձևավորվել են 19 տարածքային կենտրոններ, որոնք սոցիալական պաշտպանության ոլորտում  առաջարկում են ծառայությունների մատուցման նոր որակ և ձևաչափ: Նախատեսվում է հանրապետության տարածքում ձևավորել շուրջ 55 այդպիսի կենտրոններ ևս, որտեղ քաղաքացիները կկարողանան ստանալ սոցիալական ծառայություններ բոլորովին այլ մեխանիզմով: Բացի այդ, նախատեսվում է նվազեցնել քաղաքացիների դիմումների ընդունման հետ կապված խնդիրները: Դրամական վճարումների, կենսաթոշակների, նպաստների և այլ վճարներն  իրականացվելու են տեղեկատվական համակարգերի միջոցով,  և այդ գործընթացներին սոցիալական աշխատողների միջամտությունը հասնելու է նվազագույնի: Քաղաքացիներն այսօր ունեն նաև դիմումները ներկայացնելու և ծառայությունների մասին ճշգրիտ տեղեկանալու պակաս, որոնց արդյունավետ լուծման միակ ճանապարհը, ըստ համակարգի ներկայացուցիչների, լինելու է այս գործընթացների իրականացումը:

Նշենք, որ քաղաքացիների խնայողությունները պահվելու են ֆոնդի կառավարիչների միջոցով, որոնց ընտրելու են հենց իրենք՝ զբաղված անձինք: USAID՝ PRIP ծրագրի ղեկավար Արտակ Ղազարյանը հավաստիացրել է, որ առաջիկայում բոլոր զբաղված քաղաքացիները հնարավորություն կունենան ընտրելու կենսաթոշակային ֆոնդեր և ակտիվների կառավարիչներ: Այս մասին կհայտարարվի առաջիկայում: «Ես վստահ եմ, որ 2014 թ. նոր կենսաթոշակային համակարգը կմտնի ուժի մեջ: Նոր ծրագրով մեր աշխատանքները հիմնականում ուղղվելու են մի քանի բաղադրիչների իրականացմանը, և հիմնական աջակցությունը ուղղված է լինելու պետական համակարգում տեղի ունեցող բարեփոխումներին, մասնավորապես` ինտեգրացված սոցիալական ծառայությունների համակարգի ներդրմանը և բարձր որակի ծառայությունների ապահովմանը:  Մենք ջանքեր ենք  գործադրելու, որպեսզի մեր քաղաքացիները տեղեկացված լինեն այս համակարգի մասին և կարողանան կենսաթոշակային ֆոնդերի և ակտիվների կառավարիչներ ընտրել»,- ասել է ծրագրի ներկայացուցիչը:

Քաղաքացին խնայելու է, տնտեսությունը` շահելու

Ապահովելու է նաև ֆինանսական կայունություն: Այսինքն՝ քաղաքացիների խնայողություններն անուղղակի առավելություններ են բերելու նաև երկրի տնտեսության զարգացմանը: Կուտակային վճարների հաշվին երկրում ձևավորվում են երկարաժամկետ միջոցներ. որոնք կարող են կարճ ժամանակահատվածում առաջացնել ազատ ֆինանսական հոսքեր ու ներդրվել տնտեսության մեջ: Այս գործընթացը նպաստելու է  երկարաժամկետ տնտեսական հեռանկարային աճին: Քաղաքացիների խնայողությունների արդյունավետ կառավարման շնորհիվ կուտակային համակարգը մոտ ապագայում բազմապատիկ օգուտներ է խոստանում ֆինանսական շուկայի աշխուժացման, ներդրումների աճի, վարկային տոկոսադրույքների նվազեցման և ընդհանուր առմամբ, տնտեսության դինամիկ զարգացման առումով:

Սակայն հանրության շրջանում դեռ  անվստահություն կա: Գուցե այս համակարգը իդեալական գործի այն երկրներում, որտեղ տնտեսությունը զարգացած է, մարդկանց եկամուտները բավարար են, աղքատության մակարդակն էլ ցածր է: Բայց եթե մեր երկրում սովորական քաղաքացու նվազագույն աշխատավարձը 45 հազար դրամ է, իսկ միջինը՝ 100 հազար, ապա ինչպե՞ս պետք է քաղաքացին այդ փոքր ամսական բյուջեով խնայողություններ նախատեսի: Աշխատավարձերի ցածր լինելու պարագայում զբաղված անձանցից թերևս շատ քչերը կցանկանան գումար խնայել, քանի որ  ստացածը բավարար չէ գոնե տարեկան կենցաղային ծախսերը հոգալու համար:

ՀՀ Ազգային ժողովի  սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Հակոբ Հակոբյանը, գիտակցելով ժողովրդի շրջանում այս համակարգի գործարկման հետ կապված ընդվզումը, հորդորում է այնուամենայնիվ գնալ կենսաթոշակային բարեփոխումների ճանապարհով` առանց երկմտելու: Եվ զբաղված քաղաքացիներին, փոքր ինչ ոգևորելու համար հիշեցրեց, որ 2014-ից աշխատավարձերի բարձրացում է սպասվում, և միջին աշխատավարձը  նախատեսվում է հասցնել 50 հազար դրամի,  իսկ առավելագույնը`  20 անգամ ավելի: Այս հանգամանքը, ըստ նրա, ստիպելու է համատարած բարձրացնել բոլոր քաղաքացիների աշխատավարձերը` անկախ պետական կամ մասնավոր կառույց լինելու գործոնից:

Լ.Ն