Գետնախնձորը մեզանում այնքան էլ վաղուց չի հայտնի: Շատերը գուցե երբեք էլ դրա համը տեսած չլինեն: Իրականում այն  հանիրավի թերագնահատված, ոմանց համար էլ  մերժված բանջարեղեն է:

Չնայած  անվանն ու կարտոֆիլի հետ հաճախակի համեմատությանը` արտաքին ընդհանրության պատճառով , այս բանջարեղենն արևածաղկի ընտանիքից է, որի մասին հուշում է թերևս միայն վերգետնյա փրերի նմանությունը:

Գետնախնձորի հայրենիքը Հյուսիսային Ամերիկան  է, որտեղ մինչ օրս էլ հանդիպում է այս բույսի վայրի տեսակը: Այս աշխարհամասից է այն սկսել իր «ուղևորությունը» դեպի Եվրոպա: Ճանապարհորդ Սեմյուել դը Շամլայնը գետնախնձոր ուղարկեց  Ֆրանսիա 1605-ին: Այստեղ է, որ տոպինամբուրը (հնդկացիների լեզվով` արևարմատ, բառն առաջացել է բրազիլական հնդկացիների բազմաթիվ համայնքներից մեկի` տուպինաբայի անունով)) ստացավ  գետնատանձ  անունը, որով  էլ XVIII դարում հասավ Ռուսաստան: Իսկ երուսաղեմյան արտիճուկ անունը գետնախնձորը ստացել է Անգլիայում: Պատերազմական սովի ժամանակ, երբ դժվար էր անգամ կարտոֆիլ ճարել, գետնախնձորն ու բազուկը եվրոպացիներին օգնեցին ապրել: Կուշտ տարիներին մոռացված արմատապտուղը հիմա կրկին իր դիրքերն է ամրապնդում, մանավանդ` Ֆրանսիայում: Ու դրան մեծապես նպաստում են խոհարարները, որոնք նորանոր բաղադրատոմսեր են առաջարկում: Մեր օրերում այդ բանջարեղենն աճեցվում է մոլորակի տարբեր անկյուններում, սակայն այն գյուղատնտեսական արժեքավոր մշակաբույս այդպես էլ չդարձավ`  երկարատև պահպանելու դժվարության պատճառով: Գետնախնձորն աճեցնում են նրանք, ովքեր գիտեն դրա իսկական արժեքը:

Գետնախնձոր արմատապտուղն օգտագործվում է սննդի մեջ, իսկ փրերը` որպես սիլոս: Բացի այդ, այն արժեքավոր հումք է  սպիրտի, ֆրուկտոզայի ստացման համար, իսկ հաճախ էլ ցելյուլոզայի արտադրության մեջ է կիրառվում:

Կարտոֆիլի նման, այն ևս օգտագործվում է  տապակած, խաշած, ինչպես նաև հում վիճակում, դրանից պատրաստում են ապուր, խյուս ու աղցան, իսկ Ամերիկայում  գետնախնձորի չոր  պալարներից պատրաստում են դիետիկ սուրճ:

Պեկտինային նյութերի շնորհիվ այն կիրառվում է դոնդող, մարմելադ, ջեմ ու դիետիկ սնունդ պատրաստելու համար:

Գետնախնձորի բաղադրությունը (100 գ)

Ջուր-81 գ, սպիտակուցներ (3գ), ածխաջրեր (15 գ), բջջանք (0,8գ), պեկտիններ, մոխիր-1,1գ,

վիտամիններ.  В₁ (թիամին) – 0.24 մգ

վիտամին В₁ (ռիբոֆլավին) – 0.5 մգ

նիացին (վիտամին  В₃ կամ վիտամին  РР) – 0.3 մգ

վիտամին В₅  – 0.1 մգ

վիտամին В₆ (պիրիդոքսին) – 0.03 մգ

ֆոլիաթթու (վիտամին В₉) – մկգ

վիտամին С (ասկորբինաթթու) – 20 մգ

հանքանյութեր

կալիում – 280 մգ

կալցիում – 16 մգ

մագնեզիում – 6 մգ

նատրիում – 3.4 մգ

երկաթ – 2.0 մգ

կալորիականությունը. 100գ-ում` 74 կկալ:

Գետնախնձորի քիմիական բաղադրությունը բարերար ազդեցություն է ունենում մարսողական օրգան-համակարգի հիվանդությունների զարգացման բոլոր փուլերում, ինչը հաստատվել է տարբեր տարիներին իրարից անկախ կատարված մի շարք հետազոտություններով:

Առաջին հերթին ինուլինը բացառիկ սորբենտի դեր է կատարում, որը կարող է  կապակցել ու օրգանիզմից դուրս բերել սննդի հետ  աղիքներում հայտնված կամ մարսողության ընթացքում առաջացած մեծ քանակությամբ թունավոր նյութեր: Բացի այդ, ինուլինը խթանում է ստամոքսաղիքային տրակտի շարժողական ակտիվությունը:

Շատ կարևոր է հետևյալը. գետնախնձորը հրաշալի միջոց է  ստամոքսաղիքային տրակտի քրոնիկ  հիվանդությունների սրացման դեպքում (աշնանը, գարնանը): Օգնում է սթրեսային իրավիճակներում, վարակիչ հիվանդությունների ժամանակ:

Գլյուկոզայի յուրացմանը նպաստելով` ապահովում է էներգետիկ նյութափոխանակություն, ինչն էլ իր հերթին նպաստում է սպիտակուցի, խոլեստերինի, լեղաթթուների սինթեզին:

Գետնախնձորը պաշտպանում է լյարդը հիվանդածին մանրէներից: Ի դեպ, այն, ի տարբերություն բազմաթիվ դեղամիջոցների, հակացուցված չէ լյարդի հիվանդությունների մեծամասնության ժամանակ, սակայն  կարող է վնասել օրգանիզմը անհատական անընկալության դեպքում: Մեծաքանակ բջջանքն ու ինուլինը կարող են հանգեցնել աղեստամոքսային տրակտում գազառաջացման, ուստի նրանք, ովքեր ունեն նման խնդիր, լավ կլինի` չչարաշահեն հում գետնախնձորի կիրառումը:

Վիտամիններով ու հանքանյութերով հարուստ գետնախնձորն օգտակար բաջարեղեն է, այն խորհուրդ է տրվում շաքարախտի դեպքում:  Դրանից ստացվում են աղցաններ, խյուս, ապուր:

Իսկ ով փորձել է, ապա գիտի գետնախնձորի համը. հում բանջարեղենն ինչ-որ չափով ընկույզ է հիշեցնում: Թարմ պալարներն օգտագործվում են նաև աղցաններում: Այն կարելի է եփել և ընդհանրապես պատրաստել ինչպես կարտոֆիլը: Ջերմամշակման արդյունքում այն ավելի հագեցած համ է ձեռք բերում: Գետնախնձորը կարելի է նաև չորացնել ու դրանից ալյուր ստանալ, որն անգամ երկար պահելուց հետո էլ չի կորցնում օգտակար հատկությունները: Գետնախնձորն օգտագործում են նաև թթուների  ու մարինադների մեջ: Իսկ Գերմանիայում գետնախնձորից գարեջուր են պատրաստում:

Օգտագործելուց առաջ հարկավոր է պարզապես շատ լավ լվանալ, իսկ կեղևահանել պետք չէ, քանի որ դրա մեջ շատ օգտակար նյութեր կան:

Տաք աղցան

Գետնախնձորը կտրատել 3 մմ հաստությամբ օղակներով, նույն ձևով կտրատել նաև կարմիր սոխը: Երկու բաղադրիչները միասին տապակել ձեթով (ցանկալի է` ձիթապտղի), ու վերջին պահին մի քանի պճեղ սխտոր ճզմել և համեմել աղով ու պղպեղով: Գազօջախն անջատել, ապա վրան լիմոնի հյութ ցողել ու կանաչի ցանել: Այս աղցանը մատուցվում է տաք վիճակում:

Սովորաբար ընդունված է մրսածության ու վարակների սեզոն համարել աշունը, սակայն այս տարի գրիպը դեռ  իր անելիքն անում է,  ու արդեն   գիտենք, որ եթե անգամ հիվանդությունը նահանջել է, հազը դեռ երկար շարունակում է տանջել:

Ի՞նչ է ինհալացիան

Պարզ խոսքով` ինհալացիան դեղերի մուտքն է օրգանիզմ շնչուղիներով: Ինհալացիան դեղամիջոցնեի ազդեցության ժամանակն էականորեն կրճատում է:

Դրա համար հարկավոր է  եռացրած ջրին ավելացնել բուժիչ խոտաբույսեր, ծաղիկներ, եթերայուղեր, որոնցից անջատվող գոլորշին ներշնչվում է:

Հարբուխի դեպքում բավարար է միայն քթով գոլորշին ներշնչելը: Դրա համար նախապատրաստած լուծույթը լցվում է թեյնիկի մեջ, թղթից ձագար է պատրաստվում, որի միջոցով էլ  յուրաքանչյուր քթանցքով հարկավոր է ներշնչել լուծույթից անջատվող  գոլորշին:

Հազի դեպքում  դեղը լցվում է տաք ջրով լի թասն, ու գլուխը ծածկելով խավավոր սրբիչով` ներշնչվում է թասից անջատվող գոլորշին:

Եթե խեղդում է հազը, ապա կօգնի հետևյալ միջոցը. հավասար քանակությամբ վերցնել եղինջի, եղեսպակի (շալֆեյ), նիվենու (էվկալիպտ), լորենու չոր հումք և դրա վրա ավելացնել եռման ջուր, թրմել 10 րոպե ու սկսել բուժումը: Այս միջոցն օգնում է խորխի անջատմանն ու բորբոքային վիճակի վերացմանը:

Չոր հազի դեպքում, երբ խորխը դժվարությամբ է պոկվում, հրաշալի է օգնում սոդայով ինհալացիան: Այդ նպատակով մեկ լ ջրին ավելացվում է 2 ճաշի գդալ կերակրի սոդա, ու 10 րոպե ներշնչվում է այդ գոլորշին: Այս միջոցը ջրիկացնում է խորխը և այն դուրս բերում բրոնխներից:

Ասեղնատերև սոճի. կարելի է օգտագործել նաև սոճու եթերայուղը, փշերը: Դրա համար հարկավոր է սոճու փշերի վրա երեկոյան սառը ջուր լցնել, իսկ հաջորդ օրը  եռացնել ու ինհալացիա անել այդ եփուկով:

Իսկ ամենադյուրին միջոցը թերևս խաշած կարտոֆիլն է` կեղևով: Կարտոֆիլը պետք է խաշել, ապա ջուրը թափել ու կարտոֆիլից անջատվող գոլորշին ներշնչել:

Հարբուխի դեպքում ինհալացիան օգնում է բացել շնչուղիները: Ահա մի բաղադրատոմս. մեկ լ եռման ջրին ավելացնել 1 թ/գդալ մանրացրած սոխ ու սխտոր ու մի քանի կաթիլ յոդ: Պրոցեսը պետք է 10 րոպե տևի: Սոխի ու սխտորի օգտակար  հատկությունները եռման ջրի ազդեցությամբ լրիվ բացվում են: Այս միջոցը մանրէասպան է, վերացնում է այտուցն ու կարգավորում լորձաթաղանթի վիճակը:

Տնային պայմաններում ինհալացիայի մի քանի կանոն

Ինհալացիա անում են ուտելուց  առնվազն 1,5 ժամ հետո:

Հետևեք, որ եռման ջուրն այրվածքներ չառաջացնի (հատկապես երեխաների բուժման ժամանակ):

Պրոցեդուրայից հետո  ճիշտ է գոնե 40 րոպե պառկել հանգստանալը, ընդ որում, կոկորդը չլարելու համար չի կարելի խոսել:

Ինհալացիա չի կարելի անել բարձր ջերմության ու քթից արյունահոսության ժամանակ:

Գետնախնձոր կամ գետնատանձ

Գետնախնձորը մեզանում այնքան էլ վաղուց չի հայտնի: Շատերը գուցե երբեք էլ դրա համը տեսած չլինեն: Իրականում այն  հանիրավի թերագնահատված, ոմանց համար էլ  մերժված բանջարեղեն է:

Չնայած  անվանն ու կարտոֆիլի հետ հաճախակի համեմատությանը` արտաքին ընդհանրության պատճառով , այս բանջարեղենն արևածաղկի ընտանիքից է, որի մասին հուշում է թերևս միայն վերգետնյա փրերի նմանությունը:

Գետնախնձորի հայրենիքը Հյուսիսային Ամերիկան  է, որտեղ մինչ օրս էլ հանդիպում է այս բույսի վայրի տեսակը: Այս աշխարհամասից է այն սկսել իր «ուղևորությունը» դեպի Եվրոպա: Ճանապարհորդ Սեմյուել դը Շամլայնը գետնախնձոր ուղարկեց  Ֆրանսիա 1605-ին: Այստեղ է, որ տոպինամբուրը (հնդկացիների լեզվով` արևարմատ, բառն առաջացել է բրազիլական հնդկացիների բազմաթիվ համայնքներից մեկի` տուպինաբայի անունով)) ստացավ  գետնատանձ  անունը, որով  էլ XVIII դարում հասավ Ռուսաստան: Իսկ երուսաղեմյան արտիճուկ անունը գետնախնձորը ստացել է Անգլիայում: Պատերազմական սովի ժամանակ, երբ դժվար էր անգամ կարտոֆիլ ճարել, գետնախնձորն ու բազուկը եվրոպացիներին օգնեցին ապրել: Կուշտ տարիներին մոռացված արմատապտուղը հիմա կրկին իր դիրքերն է ամրապնդում, մանավանդ` Ֆրանսիայում: Ու դրան մեծապես նպաստում են խոհարարները, որոնք նորանոր բաղադրատոմսեր են առաջարկում: Մեր օրերում այդ բանջարեղենն աճեցվում է մոլորակի տարբեր անկյուններում, սակայն այն գյուղատնտեսական արժեքավոր մշակաբույս այդպես էլ չդարձավ`  երկարատև պահպանելու դժվարության պատճառով: Գետնախնձորն աճեցնում են նրանք, ովքեր գիտեն դրա իսկական արժեքը:

Գետնախնձոր արմատապտուղն օգտագործվում է սննդի մեջ, իսկ փրերը` որպես սիլոս: Բացի այդ, այն արժեքավոր հումք է  սպիրտի, ֆրուկտոզայի ստացման համար, իսկ հաճախ էլ ցելյուլոզայի արտադրության մեջ է կիրառվում:

Կարտոֆիլի նման, այն ևս օգտագործվում է  տապակած, խաշած, ինչպես նաև հում վիճակում, դրանից պատրաստում են ապուր, խյուս ու աղցան, իսկ Ամերիկայում  գետնախնձորի չոր  պալարներից պատրաստում են դիետիկ սուրճ:

Պեկտինային նյութերի շնորհիվ այն կիրառվում է դոնդող, մարմելադ, ջեմ ու դիետիկ սնունդ պատրաստելու համար:

Գետնախնձորի բաղադրությունը (100 գ)

Ջուր-81 գ, սպիտակուցներ (3գ), ածխաջրեր (15 գ), բջջանք (0,8գ), պեկտիններ, մոխիր-1,1գ,

վիտամիններ.  В₁ (թիամին) – 0.24 մգ

վիտամին В₁ (ռիբոֆլավին) – 0.5 մգ

նիացին (վիտամին  В₃ կամ վիտամին  РР) – 0.3 մգ

վիտամին В₅  – 0.1 մգ

վիտամին В₆ (պիրիդոքսին) – 0.03 մգ

ֆոլիաթթու (վիտամին В₉) – մկգ

վիտամին С (ասկորբինաթթու) – 20 մգ

հանքանյութեր

կալիում – 280 մգ

կալցիում – 16 մգ

մագնեզիում – 6 մգ

նատրիում – 3.4 մգ

երկաթ – 2.0 մգ

կալորիականությունը. 100գ-ում` 74 կկալ:

Գետնախնձորի քիմիական բաղադրությունը բարերար ազդեցություն է ունենում մարսողական օրգան-համակարգի հիվանդությունների զարգացման բոլոր փուլերում, ինչը հաստատվել է տարբեր տարիներին իրարից անկախ կատարված մի շարք հետազոտություններով:

Առաջին հերթին ինուլինը բացառիկ սորբենտի դեր է կատարում, որը կարող է  կապակցել ու օրգանիզմից դուրս բերել սննդի հետ  աղիքներում հայտնված կամ մարսողության ընթացքում առաջացած մեծ քանակությամբ թունավոր նյութեր: Բացի այդ, ինուլինը խթանում է ստամոքսաղիքային տրակտի շարժողական ակտիվությունը:

Շատ կարևոր է հետևյալը. գետնախնձորը հրաշալի միջոց է  ստամոքսաղիքային տրակտի քրոնիկ  հիվանդությունների սրացման դեպքում (աշնանը, գարնանը): Օգնում է սթրեսային իրավիճակներում, վարակիչ հիվանդությունների ժամանակ:

Գլյուկոզայի յուրացմանը նպաստելով` ապահովում է էներգետիկ նյութափոխանակություն, ինչն էլ իր հերթին նպաստում է սպիտակուցի, խոլեստերինի, լեղաթթուների սինթեզին:

Գետնախնձորը պաշտպանում է լյարդը հիվանդածին մանրէներից: Ի դեպ, այն, ի տարբերություն բազմաթիվ դեղամիջոցների, հակացուցված չէ լյարդի հիվանդությունների մեծամասնության ժամանակ, սակայն  կարող է վնասել օրգանիզմը անհատական անընկալության դեպքում: Մեծաքանակ բջջանքն ու ինուլինը կարող են հանգեցնել աղեստամոքսային տրակտում գազառաջացման, ուստի նրանք, ովքեր ունեն նման խնդիր, լավ կլինի` չչարաշահեն հում գետնախնձորի կիրառումը:

Վիտամիններով ու հանքանյութերով հարուստ գետնախնձորն օգտակար բաջարեղեն է, այն խորհուրդ է տրվում շաքարախտի դեպքում:  Դրանից ստացվում են աղցաններ, խյուս, ապուր:

Իսկ ով փորձել է, ապա գիտի գետնախնձորի համը. հում բանջարեղենն ինչ-որ չափով ընկույզ է հիշեցնում: Թարմ պալարներն օգտագործվում են նաև աղցաններում: Այն կարելի է եփել և ընդհանրապես պատրաստել ինչպես կարտոֆիլը: Ջերմամշակման արդյունքում այն ավելի հագեցած համ է ձեռք բերում: Գետնախնձորը կարելի է նաև չորացնել ու դրանից ալյուր ստանալ, որն անգամ երկար պահելուց հետո էլ չի կորցնում օգտակար հատկությունները: Գետնախնձորն օգտագործում են նաև թթուների  ու մարինադների մեջ: Իսկ Գերմանիայում գետնախնձորից գարեջուր են պատրաստում:

Օգտագործելուց առաջ հարկավոր է պարզապես շատ լավ լվանալ, իսկ կեղևահանել պետք չէ, քանի որ դրա մեջ շատ օգտակար նյութեր կան:

Տաք աղցան

Գետնախնձորը կտրատել 3 մմ հաստությամբ օղակներով, նույն ձևով կտրատել նաև կարմիր սոխը: Երկու բաղադրիչները միասին տապակել ձեթով (ցանկալի է` ձիթապտղի), ու վերջին պահին մի քանի պճեղ սխտոր ճզմել և համեմել աղով ու պղպեղով: Գազօջախն անջատել, ապա վրան լիմոնի հյութ ցողել ու կանաչի ցանել: Այս աղցանը մատուցվում է տաք վիճակում:

Ահա թե ինչ են պատրաստում ռուսները մեր լավաշից:

Հարկավոր է վերցնել 1 լավաշ

3 ձու

300 մգ թթվասեր

1 թ/գդալ տոմատ

Միջուկի համար

300 գ պանիր

3 կարտոֆիլ

մի քանի ցողուն սամիթ:

Պատրաստման եղանակը

Թասի մեջ լցնել թթվասերը, ապա ձուն հարել թթվասերի հետ, ավելացնել տոմատն ու աղը (ըստ ցանկության): Բոլոր բաղադրիչները լավ հարել:

Կարտոֆիլը խաշել, մաքրել ու քերել խոշոր  անցքերով քերիչով, վրան ավելացնել նույն քերիչով քերած պանիրը, մանրացրած սամիթը:

Տապակի վրա փռել լավաշն այնպես, որ  ծայրերը տապակից դուրս լինեն: Վրան լցնել միջուկի կեսը, դրա վրա ավելացնել ձվով խառնուրդի երրորդ մասը, ծածկել լավաշի մի կողով (կամ լավաշի երկրորդ շերտով) և ավելացնել նույն կերպ միջուկի մնացածը: Վրան լցնել ձվով խառնուրդը, ծածկել լավաշի մյուս կողմով ու լցնել նույն խառնուրդի մնացած մասը: Տապակը դնել 180^օտաքացրած ջեռոցը և թխել` մինչև վարդագունելը:

Բարի ախորժակ:

Ինչպե՞ս կարելի է պաշտպանել աչքերը: Ինքնաբերաբար անմիջապես գալիս է պատասխանը` ակնոցի միջոցով: Արևապաշտպան ակնոցով:

Հնագույն ակնոցները հայտնաբերվել են Թութանհամոնի դամբարանում: Իհարկե, դրանք շատ քիչ էին նմանվում ժամանակակից ակնոցներին. շագանակագույն ապակու 2 կտոր` միացված մետաղալարով:  Իսկ Հին Չինաստանում մուգ ակնոց էին կրում ոչ  արևի ճառագայթներից պաշտպանվելու համար: Դատավորներն ակնոց էին դնում, որ ոչ ոք չկարողանար տեսնել ու հասկանալ նրանց աչքերի արտահայտությունը: Ծայր հյուսիսի բնակիչները ձյունից կուրանալուց պաշտպանվում էին ծառարմատի  կտրվածքի բարակ շերտերով: Այսօր ակնոցները նախնական նշանակությունից շատ ու շատ են առաջ անցել, դարձել են նորաձև աքսեսուար, սեփական ոճի արտահատության միջոց: Ու թվում է, թե ինչ տարբերություն, կարելի է ամեն տեսակի ու գույնի ակնոց կրել, սակայն հոգեբանները կարծում են, որ այդ աքսեսուարի ընտրությունը մարդուն ոչ միայն արտաքնապես է փոխում, այլև ներքուստ: Արտաքին աշխարհից  ակնոցով «պատնեշվելով»` մարդ իրադարձությունների անմիջական մասնակցից  ասես վերածվում է կողմնակի դիտորդի:

Վարքականոնը թելադրում է` չի կարելի մարդկանց հետ շփվել  մուգ գույնի ակնոցն աչքերին, գուցե դուք ակնոցներով ցանկանում եք ընդգծել ձեր ոճն ու հեղինակությունը, սակայն հիշեք,          որ ակնոցը զրուցակցի մեջ ձեր հանդեպ անվստահություն է առաջացնում. նա չի կարող վստահել մի մարդու, որն աչքերը թաքցնում է` թեկուզև ապակիների ետևում:

Արեգակի լույսը, հատկապես երբ այն անդրադառնում է ձյունից, սառույցից կամ էլ ջրից, լրջորեն կարող է վնասել տեսողությունը: Արցունքահոսությունը, ծակծկոցը, լուսավախությունը ֆոտոռետինիտի հիմնական ախտանշաններն են: Այդ վտանգը մեծանում է լեռներում, որտեղ վառ լույսի պատճառով տեսողությունն էլ ավելի է լարվում: Եղջրաթաղանթի, ծիածանաթաղանթի ու ցանցաթաղանթի, բյուրեղիկի վնասումը առողջարանում առանց ակնոցի հանգստյան տհաճ  հետևանք կարող է լինել: Ավելին, գիտնականները վստահեցնում են, որ մուգ գույնի ակնոցները կպաշտպանեն կատարակտից, որն առաջանում է,   ի թիվս այլոց, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցությամբ: Բացի այդ, ակնոցներն օգնում են, առանց աչքերը կկոցելու, վառ լույսի ներքո չլարվել, իսկ թվարկված տհաճություններից բացի, աչքերը կկոցելը հանգեցնում է ժամանակից շուտ աչքերի շուրջ կնճիռների առաջացման:

Տարածված մի սխալ կա. ակնոց ընտրելիս հիմնականում ուշադրություն ենք դարձնում շրջանակին, մինչդեռ ընտրելու պարագայում կարևորը լինզաներն են, իսկ գույնը պետք է լինի շագանակագույն, կանաչ կամ ծխագույն: Ի դեպ, երկնագույն, կապույտ, մանուշակագույն ապակիներն ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից չեն պաշտպանում: Մեծ նշանակություն ունի պաշտպանության աստիճանը: Սովորաբար այն նշվում է արտադրողի կողմից, սակայն մենք գուցե այնքան էլ գրագետ չենք այդ հարցում. 1-ին աստիճանը գրեթե չի պաշտպանում լույսից, միջին պաշտպանությամբ ակնոցները հարմար են վարորդներին, առավելագույն` 3-րդ աստիճանի պաշտպանությունը լիարժեք երաշխավորում է տեսողության պաշտպանություն ինչպես լողափին, այնպես էլ սարերում:

Արեգակի ճառագայթները կործանարար ազդեցություն կարող են ունենալ աչքերի վրա: Ուստի մասնագետները խորհուրդ են տալիս ակնոց կրել ոչ միայն լողափին. կարևորը ակնոցը շենք մտնելուց հետո հանելն է: Չէ՞ որ չափազանց մութ «աշխարհը» ստիպում է գերլարել տեսողությունը, այսինքն` կրկին վտանգում ենք աչքի լույսը:

Աչքերի քրոնիկ կարմրություն

Շատերն են տառապում աչքերի քրոնիկ կարմրությունից (երբ նկատվում են կարմիր անոթները), եթե անգամ  չեն բողոքում քնելուց: Ոմանք դրա համար դեղամիջոցներ են կիրառում: Ոմանք էլ համոզված են, որ կարմրությունը ինչ-որ մթերքի նկատմամբ ռեակցիայով է պայմանավորված կամ էլ ալերգիա է:

Ահա , թե ինչ են ասում այդ երևույթի մասին ակնաբույժները.

– Առաջին հերթին պետք է գիտենալ, որ եթե անոթները տեսանելի են աչքերում, դա լրիվ նորմալ երևույթ է: Ոմանք, երբ տեսնում են կարմրություն, իսկույն տարբեր դեղամիջոցներ են կիրառում, որոնք իբր «խոստանում» են այդ խնդիրը շատ կարճ ժամանակում լուծել:

Սակայն, ինչպես նշում են մասնագետները, դեղորայքի կիրառումը (ասենք` Visin) ճիշտ է` նվազեցնում անոթների ընդգծվածությունը, սակայն բոլորովին հակառակ հետևանքի կարող է հանգեցնել. բուժման ավարտից հետո անոթներն էլ ավելի կարող են լայնանալ ու ավելի տեսանելի դառնալ:

Աչքերի մշտական կարմրությունը կարող է որոշակի  գրգռիչով պայմանավորված լինել: Հաճախ կարմրութուն է առաջացնում դրանց չորությունն ու ալերգիան: Աչքերի չորությունը (վաղ և միջին փուլերում) գերազանց  կարելի է վերացնել նման խնդրի համար ստեղծված կաթիլներով:

Իսկ աչքերի չորության ծանր դեպքերում կլինիկաներում այլ միջոցներ են առաջարկվում:

Ալերգիան աչքերի կարմրության  պատճառ կարող է դառնալ: Լավագույն տարբերակը  հիվանդին այլ պայմաններ փոխադրելն է կամ էլ ալերգիայի պատճառը վերացնելը: Սակայն այս դեպքում լուրջ խնդիր է ալերգիայի աղբյուրի հայտնաբերումը: Երբեմն ալերգիայի պատճառ կարող են դառնալ լինզաները:

Աչքերի կարմրությունը կարող է պարզապես աչքերի լարվածության, ասենք` համակարգչի, հեռուստացույցի առջև անցկացրած  ժամերի կամ էլ ոչ ճիշտ դիրքով ընթերցանության հետևանք լինել:

Բոլոր դեպքերում, աչքերի կարմրության դեմ ուղղված միջոցներ կիրառելուց առաջ անպայման խորհրդակցեք մասնագետ ակնաբույժի հետ:

Աչքերի առողջության համար

Ասում են` մեր աչքերի առողջությունը մեր ափսեի մեջ է: Փորձագետներն ասում են, որ  աչքերի առողջությունը  սկսվում է  սննդակարգից: Բացի այդ, նրանք նշում են, որ մեր այդ օրգանի առողջությունն անմիջականորեն արտացոլում է  սննդակարգում ներգրավված A,C,E վիտամինների պարունակությունը:

Ամենօրյա խնամք

Ստուգեք  տեսողությունն առնվազն տարեկան 2 անգամ: Կուրացումն ու գլաուկոման ժամանակին հայտնաբերելու դեպքում կարելի է  կանխել:

Արցունքը պաշտպանում ու քսուքապատում է աչքերը: Երբ այդ «քսանյութը» պակասում է, աչքերում այրման, չորության զգացում է առաջանում: Նման երևույթներ ունենում են կանայք դաշտանի շրջանում:

Արհեստականորեն առաջ բերած արցունքը լավ է, եթե ունեք աչքերի չորություն:

Բացի վաղ տարիքից,  տեսողական խնդիրներ առաջանում են նաև հասուն տարիքում: Դա տարեցների շրջանում ամենատարածված երևույթն է, որը ներառում է ցանցաթաղանթի ձևախախտում, կատարակտ ու շաքարախտ. վերջինը կարող է հանգեցնել կուրացման: Օրինակ` նման խնդիր ունեն այն երկրները, որտեղ գիրությունը վերածվել է համաճարակի:  Իսկ այդպիսի լուրջ խնդիրներից խուսափելու համար պարզապես հարկավոր է հոգ տանել աչքերի մասին, ինչպես մաշկի, մազերի:

Սնունդ աչքերի համար

A վիտամինն անփոխարինելի է տեսողության առումով: Դրանով հարուստ են ծնեբեկը, դեղձը, գազարը: Ակնաբանության փորձագետներն ասում են, որ   ադամաթզի, նարնջի ու այլ մթերքների օգտագործումը կարող է նվազեցնել ցանցաթաղանթի ձևախախումը:

Աչքերի առողջությանն անհրաժեշտ մթերք

Վիտամին A  պարունակում են հետևյալ մթերքները. լյարդ, դեղնուց, կաթնամթերք, ձկան յուղ, գազար:

Բետա կարոտին. գազար, գետնախնձոր, մուգ-կանաչ բանջարեղեն, դեղձ:

C վիտամին. տաքդեղ, կարտոֆիլ,  սպիտակագլուխ կաղամբ ու բրոքքոլի, տոմատ, որոշ հացահատիկազգիներ:

D վիտամին.դեղնուց, ձկնեղեն, լյարդ:

Վիտամին  E . ձեթ, ընկույզ, հացահատիկային մշակաբույսեր, կանաչ բանջարեղեն:

Վիտամին  B1. անյուղ միս, ձուկ, լյարդ, չորացրած լոբազգի, ոլոռ, ընկույզ ու կարտոֆիլ:

Վիտամին  B 6 թռչնամիս, խոզի միս, բոլոր հացաբույսերը, ադամաթուզն ու ավոկադոն:

Վիտամին  B 12. անյուղ միս, կաթնամթերք, ձու, լյարդ , ձուկ:

Ֆոլիաթթու. կանաչ բանջարեղեն,  ադամաթուզ, լյարդ, լոբազգիներ և ոլոռ:

Կալցիում.կաթնամթերք, բրոքքոլի կաղամբ, ծաղկակաղամբ:

Մագնեզիում. ընկույզ, լոբազգի, չմշակված հացահատիկային մշակաբույս:

Ցինկ. միս, լյարդ, ձու, ծովամթերք, հացատիկային մշակաբույսեր (չթեփազերծած):

Լյուտեին. կանաչ բանջարեղեն, կարմիր պղպեղ:

Երկաթ. միս, թռչնամիս, ծովամթերք, ձու, բանջարեղեն:

Սելեն.ծովամթերք, երիկամներ, լյարդ, որոշ հացահատիկային մշակաբույսեր:

Աչքի լույսի պես պահպանենք աչքերի առողջությունը, տեսողությունը. չէ որ բնական այդ պարգևը գունագեղ է դարձնում աշխարհը:

Իսկական տրանսսեքսուալները տառապում են այն պատճառով, որ ուրիշ մարմնի մեջ են ապրում…

Հոգեբանների ու հոգեբույժների բուժումն էլ օգուտ չի տալիս: Միակ տարբերակը հոգեկան ու ֆիզիկական հակասության վերացումն է վիրաբուժական միջամտությամբ: Իհարկե, բոլոր տառապյալները չեն, որ այդ քայլին են դիմում. շատերը շարունակում են  ապրել այդպես`  սեփական եսի հետ մշտական հակասության  մեջ:

Իսկ նրանք, ովքեր այնուամենայնիվ կայացրել են դժվարին որոշումը,  արդյունքից գոհ են: Նման դեպքերը քիչ չեն:

Սեռափոխված  ամենահայտնի հայտնին` Էյփրիլ Էշլին է: Նա ծնվել է արական սեռական օրգանով, դաստիարակվել   որպես Ջորջ Ջեյմսոն անունով տղա, սակայն հոգեկան բնութագրերով  աղջիկ էր, այսինքն` տրանսսեքսուալ:Նա   տառապում էր  դրանից ու 1960-ին վիրահատության ենթարկվեց` արական սեռի  տեսանելի դրսևորումներից ազատվելու համար: Դա սեռափոխության նպատակով արված վիրահատություն չէր, այլ ձերբազատում  սեռային «ավելորդությունից»: Դրանից հետո, սակայն, օրենքով նա  էլի տղամարդ էր համարվում:

1970-ին Էյփրիլ Էշլիի ամուսնությունն Արթուր Կորբեթի հետ չեղյալ համարվեց  այն պատճառով, որ կենսաբանորեն Էշլին երբեք նրա կինը չի եղել, քանի որ նա իրականում տղամարդ էր ու տղամարդը չէր կարող ինչ-որ մեկի կինը լինել: Դատավորը հայտարարել է.«Կենսաբանորեն նա տղամարդ է համարվում ու տղամարդ եղել է ծննդյան օրից»:

Էշլիի համար դատարանի որոշումն  անձնական աղետ էր, ողբերգություն: Չնայած նա կայացել էր որպես մոդել, դերասանուհի, բարձրաշխարհիկ տիկին, այնուամենայնիվ, ծանր տարավ  դատարանի որոշումն ու  իր ընտրության հանդեպ հասարակության անհանդուրժողականությունը: Դա չխանգարեց նրան դառնալու դերասանուհի, մոդել: Հակառակ որոշ բժիշկների պնդման, որ տրանսսեքսուալները կարճ կյանք ունեն, Էյփրիլն այսօր 76 տարեկան է:

Սեռափոխության վիրահատություն աշխարհում առաջին անգամ կատարել է  դանիացի Լիլի Էլբեն: Մինչ վիրահատությունը նրա անունը Էյնար Վեգեներ էր: Նա և կինը` Գերդեն, նկարիչներ էին: Գերդեին բնորդելու ժամանակ Էյնարը  հասկացավ, որ իրեն դուր է գալիս կանացի հագուստը: Ու տեսքից էլ նա շատ նուրբ էր: Նա կանացի հագուստ էր կրում Կոպենհագենում պարահանդեսների ժամանակ ու հանդես գալիս Լիլի Էլբե անունով, իսկ Փարիզ տեղափոխվելուց հետո կանացի հագուստից գրեթե չէր հրաժարվում ու հավատացնում էր, որ իր մարմինը կանացի ուրվագծեր է ստանում: Նույնիսկ երբ տղամարդու հագուստ էր հագնում, նրան տղամարդու հանդերձով կնոջ տեղ էին դնում:

Բժշկական թեստերը ցույց տվեցին, որ Վեգեների օրգանիզմում կանացի հորմոնները գերազանցում են նորմը: 1927-ին նա որոշեց, որ եթե  մեկ տարում իրեն չհաջողվի բժշկական օգնություն  ստանալ, ապա ինքնասպանություն կգործի: Ժամկետը լրանալուց 2 ամիս առաջ նա հանդիպեց կանանց կլինիկայի բժիշկ Վերներ Կրոյցին, որը, ուսումնասիրելով Վեգեներին, հաստատեց, որ իրոք  նրա մոտ ձվարաններ են ձևավորվում, ու առաջարկեց հեռացնել արական տեսանելի  օրգանները ու երիտասարդ առողջ կնոջ ձվարան փոխպատվաստել: Առաջին վիրահատությունից հետո (1930-ին Գերմանիայում այն ժամանակների համար փորձարարական վիրահատություն կատարեցին`  հեռացնելով  արական օրգանները) նրա ձայնը  տենորից վերածվեց սոպրանոյի: Անգամ ձեռագիրն արտահայտիչ  կանացի դարձավ, իսկ մի քանի ամիս անց նրան ձվարաններ պատվաստեցին: Էլբեին սեռը հաստատող  նոր անձնագիր տվեցին, իսկ երրորդ վիրահատությունն արդեն կերպարանափոխման դժվարին ճանապարհին վերջինն էր, որից հետո Լիլին Գերդայի հետ վերադարձավ Կոպենհագեն, իսկ հոկտեմբերին փոխադարձ համաձայնությամբ նրանք ամուսնալուծվեցին: Գերդան ամուսնացավ իրենց ընդհանուր ծանոթներից մեկի հետ, իսկ Լիլին կապ ուներ ֆրանսիացի հին ծանոթներից մեկի հետ: Դրանից հետո նա մեկ անգամ ևս վերադարձավ Դրեզդեն` վիրահատության, որը նրան թույլ կտար երեխա ունենալ, սակայն այս վիրահատությունն անհաջող էր: Նա մահացավ հետվիրահատական բարդություններից: 1931-ին լուրեր էին շրջանառվում, թե մահը ևս նա է սարքել, որպեսզի հանգիստ կարողանա կյանքը վայելել նոր կերպարանքով:

Կոչինելը (ֆրանսերենից թարգմանաբար նշանակում է` զատիկ) Ֆրանսիայի առաջին տրանսաստղն էր: 50-ականների վերջին նա ելույթ էր ունենում հայտնի «Կարուսել» գիշերային ակումբում: Երեք անգամ ամուսնացել է, պայքարել տրանսսեքսուալների իրավունքների համար, իր կերպարանափոխման մասին գիրք է գրել ու նկարահանվել ֆիլմում:

Անժելա Մորլին ծնվել է 1924-ին որպես Ուելլի Սքոթ: 70-ականներին նա փոխեց սեռը և դարձավ հաջողակ կոմպոզիտոր ու դիրիժոր: Հեռուստահաղորդումների համար գրած իր  երաժշտության համար 3 «Էմմիի» է արժանացել:

Ամանդա Լիրը` հայտնի երգչուհին ու Սալվադոր Դալիի մուսան, թաքցնում է իր տղամարդկային անցյալը: Դա բացահայտվել է Դալիի կենսագիր  Գիբսոնի փնտրտուքների արդյունքում: Նա գտել է մարդկանց, որոնք Ամանդային դեռևս հիշում էին գիշերային ակումբի պարող  Ալան Տեպ անունով: Դալին հիանում էր Ամանդայով, որն իր համար  կատարյալ հերմոֆրոդիտի մարմնացում էր:

Միմի Մարսը ճանաչված տրանսգենդերային պարուհի է, 2005-ի «Miss International Queen»-ի հաղթող:

Թայվանի քիքբոքսինգի վարպետ Նոնգ Թումը որոշեց փոխել սեռն ու վերածվեց տիկին  Պարինյա Կիաբուսաբայի: Նա Թաիլանդում դարձավ ճանաչված անձ, որտեղ, ի դեպ, հասարակությունը հանգիստ է վերաբերվում տրանսսեքսուալներին: Ռուսաստանում մանկապատանեկան մարզադպրոց հիմնադրած մարզուհու մասին նույնիսկ ֆիլմ նկարահանեցին: Սակայն բռնցքամարտիկի ձեռնոցները երկար անգործության չմատնվեցին: Նոնգ Թումը կրկին ռինգ դուրս եկավ, սակայն ոչ թե իգական սեռի ներկայացուցչի, այլ տղամարդ մրցակցի հետ` ճապոնացի  մարզիկի, որին հաղթեց:

Կառլա Անտոնելին, որը տղա է ծնվել, իսպանացի մոդել է, դերասանուհի, տրանսսեքսուալների շարժման ակտիվիստ, Իսպանիայի կառավարող սոցիալիստական կուսակցության անդամ:

Ամերիկացի դերասան, երաժիշտ, նկարչուհի Ալեքսիս Արքեթը ծնվել է որպես Ռոբերտ ու կյանքի մեծ մասն ապրել որպես Ռոբերտ, խաղացել էպիզոդիկ դերեր «Չակիի հարսնացուն» և մի քանի այլ ֆիլմերում: Սակայն հետո որոշել է, որ իր մեջ կինն ավելի շատ է,  ու դիմել է վիրաբույժներին: Նա իր նմաններին «տրեննի» է անվանում:

Քերոլայն Տուլա Կոսին սեռը փոխել է դեռևս 17 տարեկանում: Նա աշխարհի ամենահայտնի ու, «Փլեյբոյի» համար առաջինը  լուսանկարված տրանսսեքսուալներից է: Նա ծննդյան օրից էլ լիարժեք տղա չէր: Երեխան տառապում էր Քլայնֆելտերի համախտանիշով, որի դեպքում շեղումներ են առաջանում սեռական քրոմոսոմներում: Նա իր ամբողջ կայնքում պայքարում է իր նմանների իրավունքների համար: Ամուսնացել է երկրորդ անգամ: Իսկ առաջին ամուսինը բաժանվեց, երբ դեղին մամուլից տեղեկացավ նրա նախկին կյանքի մասին:

Նադիա Ալմանդան Պորտուգալիայի հեռուստաաստղ է, որը բրիտանական «Մեծ եղբայր» հեռուստաշոուհի հաղթող է դարձել 2004-ին: Նա այս աշխարհ է եկել տղայի կերպարանքով ու կրում էր Խորխե անունը: Հայրը որդու Նադիայի վերածվելու մասին իմացել է ամսագրերից:

Դանա Ինթերնեշնլը ծնվել է Թել Ավիվում` Ահարոն Կոեն անունով: 21 տարեկանում նա որոշեց վիրաբուժական եղանակով փոխել սեռը ու վերածվեց Շարոն Կոենի: 1997-ին  հաղթեց «Եվրատեսիլում» և դարձավ միջազգային աստղ: Ամուսնացել է ու շարունակում է իր երգչական կարիերան:

Ջորջիա Բեյերը աշխարհում առաջին տրանսսեքսուալն է, որը խորհրդարանի անդամ է դարձել: Նա  վիրահատվել է 1984-ին ու սկսել իր կարիերան փողոցում որպես տրանսսեքսուալ մարմնավաճառ ու մերկապարուհի:

Մեքսիկայի մշտական ներկայացուցիչ տրանսսեքսուալ Էրիկա Էնդրյուսը 2006-ին  տրանսսեքսուալների ու տրանսվեստիտների թագուհի է ճանաչվել: Մրցույթը տեղի է ունեցել Թաիլանդում: Լավագույնի կոչման համար մրցել է 24 մասնակից: Հաղթողն արժանացավ ադամանդակուռ թագի և 10 հազար ԱՄՆ դոլարի:

 Վլադիմիր Լյուքսուրիան, նախկինում` Վլադիմիր Գվադանոն իտալացի դերասան ու քաղաքական գործիչ է, հիմա նա  երկրի խորհրդարանի անդամ է կոմունիստական կուսակցությունից, միակ բարձրաստիճան տրանսսեքսուալը Եվրոպայում: Երբ նա անցավ պարտականությունների կատարմանը, խորհրդարանում աղմուկ բարձրացավ: Կանանց մի մասը վրդովված էր, որ նա կանանց զուգարան է հաճախում, ու պահանջում էին շենքում երրորդ զուգարան բացել:

Օլգա Ֆոմինան Ռուսաստանում հայտնի լուսանկարիչ է, որը լուսանկարում է փոփ աստղերին: Նախկինում նա Բորիս էր:

Հարիսուն 36-ամյա չինացի հաջողակ  մոդել է: Մինչ 2002-ը նրան կոչում էին Հի Լի Հիու, նա տղամարդ էր:

Գիհի սովորական

Պատկանում է նոճազգիների ընտանիքին: Հայրենիքը հյուսիսային և միջին Եվրոպան  է: Բարձրությունը հասնում է մինչև 12մ, ծառանման կամ բարձր թփանման է : Ծառանմանի պսակը խիտ է , կոնաձև, իսկ թփանմանինը `ձվաձև: ասեղնատերըները փայլուն են , կանաչ: Կոները մանր են , մոտավորապես գնդաձև, կապտավուն: Չորադիմացկուն է և ցրտադիմացկուն, հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ, սակայն լավ է աճում ավազակրային, պարարտ հողերում: Ամռանը պետք է առատ ջրել, ծխադիմացկուն և գազադիմացկուն է: Այս գիհին ունի մի շարք ձևեր`բրգաձև, խոնարհվող, գնդաձև և այլն:

Գիհի կազակական

Պատկանում է նոճազգիների ընտանիքին: Հայրենիքը Եվրոպան և Ասիան է: Այս գիհին ոչ բարձր թուփ է, փռվող, տարածված ճյուղերով, վառ կանաչ ասեղնատերևներով, գնդաձև, մուգ կանաչագույն, սևին տվող կոներով, որոնք պատած են թանձր, գորշագույն շերտով:Բույսը ցրտադիմացկուն և չորադիմացկուն է, վերին աստիճանի լուսասեր. չնչին ստվերն անգամ բացասական ազդեցություն է թողնում վրան:

Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ: Ծխի ու  գազերի նկատմամբ դիմացկուն է: Ունի մի շարք ձևեր, որոնցից աչքի է ընկնում եզրաշերտ ունեցող ձևը, որի շիվերի ծայրերը նույնպես սպիտակ են: Դրանցով կարելի գեղեցկացնել այգիների զառիվեր լանջերը, քարքարոտ թեքություններն ու գազոնների ֆոնի վրա տարբեր տեղերում ստեղծել խմբավորումներ` խալեր:

«Որո՞նք են այն սխալները, որոնք թույլ չեն տալիս կնոջը լիարժեք կյանքով ապրել»: «Անկախն» այս հարցնուղղեց մի քանի հայտնի կանանց, որոնք հասարակական-քաղաքական կյանքում ակտիվ դերակատարումունեն: Նաև հետաքրքրում էր, թե կնոջ ինքնահաստատման ու դերի բարձրացման համար ի՞նչ խորհուրդկտան՝ ելնելով սեփական փորձից:

Ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր, սիրված քաղաքական-հասարակական գործիչ Անահիտ Բախշյանի կարծիքով՝ մարդն ընդհանրապես և կանայք՝ մասնավորապես, տարբեր պատկերացումներ ունեն լիարժեք կյանք ունենալու մասին, և «լիարժեք կյանք» ասածը յուրաքանչյուրը տարբեր կերպ է պատկերացնում: «Դա կախված է նրանից, թե մարդը՝ տղամարդ թե կին, որքանով է ճանաչում ինքն իրեն, իր կարողությունները, իր ուժեղ ու թույլ կողմերը, որքանով է կրթված` դրանք սպառելու և ինքնադրսևորման իր ճանապարհը լավագույնս գտնելու համար, ինչպիսի երազանքներ ու նպատակներ ունի և արժեքային ինչ համակարգի վրա է կառուցված նրա ինքնությունը»:

Այս տեսանկյունից, ըստ Բախշյանի, մեր ավանդական պատկերացումները հաճախ են խանգարում կանանց լիարժեք ինքնադրսևորվելու, որովհետև այն կարծրատիպը, թե հայ կինն ընդամենը օջախը ջերմացնողն ու սերունդը շարունակողն է, խանգարում է շատերին:

«Ինձ երբեմն թվում է, թե կինը վախենում է իր մեջ ծառացող այն մտքից, որ ինքն ավելին կարող է, քան անում է, և այդ միտքը սկսում է կրծել նրա հոգին,- ասում է Անահիտ Բախշյանն ու հավելում,- մեր կանայք ավելին կարող են անել հասարարական կյանքում, ավելի կարևոր դերակատարում կարող են ունենալ, քան ունեն, և չպետք է սպասել տղամարդկանց կողմից ավելի հանդուրժող վերաբերմունքի, այլ նրանց ամեն օր գործով պետք է ապացուցել. ոչ թե հակադրվելով, այլ համագործակցելով: Կանանց համար կարևոր է ունենալ ընդամենը հավասար հնարավորությունների դաշտ»:

Կին գործիչը կանանց խորհուրդ է տալիս անպայման կարդալ Ռիչարդ Բախի «Ճայը» և դառնալ այն ճայը, որը, հակադրվելով իր երամում հաստատված կարծրատիպերին, ապացուցում է, որ կարող է թռչել, թռչել երկար ու չհոգնել, պոկվել իրեն սանձող նախապաշարումներից, ինքնուրույն հոգալ իր կերը և ազատվել ներքին կապանքներից:

Նա խորհուրդ է տալիս նաև սիրել ուղեղով, սիրել այն մեկին, որը կտեսնի ու կգնահատի իր «ես»-ը, պայքարել այդ սիրո համար և չվախենալ սերն արտահայտելուց:

«Ես» ամսագրի խմբագիր Անի Քոչարըկարծում է, որ ինչքան էլ այսօրվա կինը երեկվանը չէ, փոխվել են նրա ընկալումներն ու աշխարհայացքը, այնուամենայնիվ կնոջը լիարժեք կյանքով ապրել խանգարում են բարդույթները, թե ով ինչ կմտածի, ով ինչ է անում, ինչ է ընդունված, որ ինքն էլ անի, կամ ինչ է առաջնահերթ ցանկանում նախ իր ծնողը, ապա ամուսինը: «Երբեմն էլ, մոռանալով իր «ես»-ի, իր անհատականության մասին, կինն անում է այն, ինչ հաճո է կարծես բոլորին, բացի իրենից: Բայց եթե գտել ես քեզ,հավատարիմ ես քո էությանն ու տեսակին, ընդունում ես քեզ այդպիսին՝ առանցպայմանականությունների, ապա շրջապատդ ու մտերիմներդ էլ կընդունեն և թույլ կտան քեզապրել ու երջանիկ լինել»:

Իր փորձից ելնելով՝ ասում է. «Կինը տեսակ է, որը պետք է ինքնադրսևորվի, ինքնայուրացվի և տա իր շրջապատին այն ամենը, ինչ ունի, լինի տաղանդ, շնորհ, գործունյա ջիղ, թե մեկ այլ բան, սակայն նա պետք է պիտանի զգա իրեն, չվախենա և չդառնա նախ ծնողների, հետագայում՝ ամուսնու ստվերը»:

Ստվեր չդառնալու համար, ըստ Անի Քոչարի, կինը պետք է իր անհատականությունը դրսևորի ամեն ինչում և իր դերի ու արժեքի մասին նախ ինքը գիտակցի, ապա նաև մատուցի այլոց և զգա իրեն կարևոր, ոչ թե գործիք, ում ձեռքում էլ այդ գործիքը լինի:

Զերծ մնալով ֆեմինիստական և ծայրահեղ զանազան գաղափարներից և մոտեցումներից` նա ընդգծում է. «Լավ է, որ կինը` կին է, տղամարդը` տղամարդ, և յուրաքանչյուրն իր դերն ու տեսակն էպահում ու մատուցում, քանզի սրանք ո՛չ մրցակցության և ո՛չ էլ դերերի փոխարինման եզրունեն»:

Անի Քոչարը համոզված է, որ սեռերի և դերերի նույնականացումն ու փոխակերպումը հանգեցնում են աննորմալ երևույթների, հակասում ոչ միայն ավանդույթային մտածողությանը, այլև բնության օրինաչափությանը: «Այնպես որ լինել ուժեղ, գործունյա և մտածող կին դեռևս չի նշանակում լինել տղամարդ կին, ինչպես հաճախ ասում են»:

Կինը երջանիկ է իր ընտանիքով ու երեխաներով, բայց այդ երջանկությունը թերի է, եթե կինըհասարակության մեջ չի գտել իրեն և չի հաստատել իր տեղն ու դերը: Սա է Անի Քոչարի տեսակետը: «Շնորհավոր հայ կանանց՝ աշխարհի ամենաուժեղ կանանց տոնը»,- ամփոփում է նա:

Խորհրդարանի ամենաերիտասարդ պատգամավոր, ՀՀԿ-ական Արփինե Հովհաննիսյանը կարծում է, որ ցանկացած մարդ գործում է իր անհատական սխալները, որոնք բարդացնում են նրա կյանքը: Ինչ վերաբերում է կանանց, ապա հիմնական սխալն այն է, որ կանայք թերահավատորեն են մոտենում սեփական ուժերին: Արփինե Հովհաննիսյանը խուսափում է խորհուրդներ տալուց՝ նշելով, որ ընդհանուր բանաձև բոլորի համար չկա, սակայն կարևորում է հավատը սեփական անձի, սեփական ունակությունների նկատմամբ. «Ոչ մի դժվարության առաջ չպետք էընկրկել»,- համոզված է երիտասարդ պատգամավորը:

Բլոգեր, հասարակական ակտիվիստ ԻզաբելլաԱբգարյանը կարծում է, որ կնոջ ամենամեծ սխալը սեփական ուժերին չհավատալն է, ոչ թեժամանակի դեմ պայքարելը, այլ նրան հանձնվելը: «Չետք է վախենալ բացի ընտանիքից այլ պարտականություններ կրելուց: Որքան շատ ծանրաբեռնվենք, այնքան շատ բան կհասցնենք: Փորձված է»,- վստահեցնում է նա:

Ինչ վերաբերում է խորհուրդներին, ապա նա կարծում է, որ կինն առաջին հերթին պետք է անընդհատ զբաղվի ինքնակրթմամբ՝ չդադարելով սովորել և նոր հորիզոններ նվաճել: «Նշաձող դնել և գործադրել բոլոր ջանքերը՝ այն հաղթահարելու համար: Հա

«Պատճառն այն չարաբաստիկ օրն էր»

«Քույրս ինձ ոչինչ չէր պատմում, բայց ես զգում էի, որ նրա հետ ինչ որ բան է կատարվում: Անընդհատ իրեն վատ էր զգում, միշտ գունատ էր, ամեն ինչի հանդեպ անտարբեր: Մի անգամ թոքաբորբով հիվանդացավ: Երբ անհանգստացած հարցրեցի, թե որտեղ է մրսել, նրա փոխարեն տղան պատասխանեց. «Պապան գիշերը մամային դուրս էր գցել, ջղայնացել էր, որ ճաշը ժամանակին չէր սարքել»:

Ամբողջ գիշեր քույրս մնացել էր սառը նկուղում: Դրանից հետո իմացանք, թե ինչքան է տառապել և ոչինչ չի ասել, ինքնասիրությունը թույլ չի տարել: Հիմա նա չկա: Մահացավ մեկ տարի առաջ: Թոքի վրա ուռուցք ուներ:

Ես անընդհատ մտածում եմ, որ պատճառն այն չարաբաստիկ օրն էր: Փեսայիս տեսնել չեմ ուզում: Ինձ տանջում է այն միտքը, որ նա էր քրոջս մահվան պատճառը:

Հիմա երեխաները սովորում են, նրանց հայրը չի ամուսնացել: Հաճախ է զղջում իր արարքների համար և հիշելիս արտասվում է: Երևի խիղճն է տանջում, անգամ հավատքի է եկել, սակայն քրոջս հետ վերադարձնել չենք կարող…»:

«Ապրում ենք մի հարկի տակ, բայց օտարների պես»

 Արդեն 45 տարեկան եմ, երկու տղա եմ մեծացրել, բայց այդպես էլ չհասկացա, թե ինչ բան է ամուսնական երջանկությունը: Հենց առաջին օրերից ամուսինս հարբում էր, առանց օղու կյանք չուներ: Տղաներս ինձ մեղադրում են, որ ժամանակին չեմ բաժանվել, որ այդ դեպքում իրենց կյանքն էլ ուրիշ կերպ կդասավորվեր: Բայց ամենաահավորն այն դեպքն էր, որը ճակատագրական եղավ ինձ համար:

Մարտի 8-ի կապակցությամբ մեր կոլեկտիվը երեկո էր կազմակերպել: Տղաներս ստիպեցին, որ ես էլ գնամ: «Մամ, գոնե մի անգամ քեզ լավ զգա, լավ քեֆ կանես»,-ասաց փոքր տղաս: Նույնիսկ վարսահարդարի մոտ գնացի, գեղեցիկ հագնվեցի, տեսքս փոխվեց:

Շատերը եկել էին ամուսիններով: Ասացի, որ ամուսինս այստեղ չէ: Աշխատավայրում երբեք չեմ խոսել նրա մասին: Իսկապես ինձ այդ երեկո հանգիստ էի զգում: Ինձ հաճելի էր, որ արժանանում էի ուշադրության, ինձ շատ վաղուց կին չէի զգացել:

Հանկարծ դրսում ինչ-որ իրարանցում սկսվեց. Լսեցի ամուսնուս հայհոյանքը, բղավում էր, թե դուրս կանչեք, կսպանեմ, կմորթեմ: Հետո հարբած ներս ընկավ, ինձ էր փնտրում: Բոլորը զարմացած իրար էին նայում, բայց ոչ ոք ոչինչ չասաց: Հետևի դռնից մի կերպ դուրս թռա՝ չիմանալով, թե ուր եմ գնում:

Մի քանի ժամ թափառեցի, չգիտեի՝ ինչ անել: Ամբողջ կոլեկտիվի առջև խայտառակ էի եղել: Ի՞նչ երեսով պիտի աշխատեի այնտեղ: Երբ տուն վերադարձա, արդեն քնած էր: Պարզվեց՝ հարևանն էր հանդիպել և հարցրել, թե քեֆն ինչպես անցավ: Նա էլ արդեն մինչ այդ խմածին մի քանի բաժակ էլ ավելացրել ու եկել էր պարզելու, թե քանի գլխանի եմ, որ առանց իրեն տեղ եմ գնացել:

Հաջորդ օրը, երբ աշխատանքի գնացի, ոչ ոք այդ մասին ոչինչ չխոսեց, կարծես ոչինչ էլ չէր պատահել: Բայց ես ամբողջ կյանքում չեմ կարող մոռանալ այդ վիրավորանքը: Այդ օրվանից հետը չեմ խոսում, բայց բաժանվել չեմ կարող, քանի որ գնալու տեղ չունի: Ապրում ենք մի հարկի տակ, բայց օտարների պես»:

«Ամեն գիշեր բռնի կերպով տիրացել է ինձ»

«Ամուսնացել եմ ծնողներիս դրդմամբ, ամուսնուս չեմ սիրել: Ամուսինս աղանդավոր է, և 12 տարիների ընթացքում միշտ զբաղված է եղել իր ժողովներով, իր գրքերով, անտեսել ինձ ու երեխաներիս:

Համարյա ամեն գիշեր բռնի կերպով տիրացել է ինձ: Եթե կանացի ամսական ցավերի ժամանակ հրաժարվում էի նրա հետ հարաբերություններ ունենալուց, ասում էր. «Դու դիտմամբ ես կազմակրպել»: Դա առիթ էր դառնում, որպեսզի ինձ ուժասպառ անելու չափ ծեծեր, ապա տիրանում էր ինձ»:

Անծանոթ քաղաքում` կիսանկուղային, կիսամութ սենյակում փակված

«Ես ականատես չեմ եղել այն դեպքին, որի մասին կպատմեմ: Պարզապես իմ ձեռքն է ընկել մի նամակ, որը գրված է խոշտանգումների ու սովի մատնված երիտասարդ կնոջ ձեռքով:

Բարձրագույն կրթություն ստացած այդ աղջիկը ծնողների պահանջով ամուսնացել է իրեն անծանոթ մի տղամարդու հետ, որն ապրում էր հեռավոր մի քաղաքում: Շուտով այդ ամուսին կոչվածը նրան իր երկու երեխաների հետ թողնում է բախտի քմահաճույքին՝ անծանոթ քաղաքում, կիսանկուղային, կիսամութ սենյակում փակված, որի բանալին կա՛մ ամուսնու, կա՛մ տեգոր մոտ էր լինում:

Շաբաթվա մեջ մեկ-երկու անգամ նրանցից մեկն այցելում էր, ուտելու այնքան բան բերում, որ սովից չմեռնեն: Եվ եթե դժբախտ կինն ինչ որ պահանջ էր ներկայացնում, երեքն էլ ձեռք էին բարձրացնում:

Նամակը հասցեագրված էր իմ քրոջը, որովհետև նա չէր ցանկանում իր ծնողներին տխրեցնել: Նամակում գրված էր, որ խնդրելու է որևէ մեկին նամակը պատուհանից վերցնել և փոստարկղ գցել: Երևի այդպես էլ նամակը տեղ էր հասել»:

«Նա փշրեց իմ ընտանիքը, իմ երեխաների անդորրը»

 «15 տարի է՝ ամուսնացած եմ: Սկզբում կարծես ամեն ինչ լավ էր, սակայն հետզհետե իմ կյանքը վերածվեց դժոխքի: Նա սկսեց հաճախակի խմել: Սկզբում միայն ինձ վրա էր ձեռք բարձրացնում, հիմա արդեն ծեծում է նաև երեխաներին: Ոչ ոք նրան չի կարող երևէ բան հասկացնել, որովհետև հաջորդ օրն արդեն ոչինչ չի հիշում:

Մի քանի անգամ փորձել եմ հեռանալ, եկել է, խնդրել, իսկ վերջին անգամ սպառնաց, որ ծնողներիս կվնասի: Վախենում եմ նաև նրանց համար:

Երեխաներս ամեն շշուկից վեր են թռչում: Հորը տեսնել չեն ուզում: Աղջիկս մի անգամ ասաց. «Մամ, ինչ լավ կլինի, որ պապան չլինի, մենք այնքան լավ կապրենք»:

Նա փշրեց իմ ընտանիքը, իմ երեխաների անդորրը: Մի՞թե ես եմ մեղավոր: Եվ եթե նույնիսկ ես եմ մեղավոր, ինչո՞ւ պիտի իմ սխալի պատճառով տուժեն երեխաները…»:

Պատմությունները տրամադրել է

«Կանանց իրավունքների կենտրոն»

հասարակական կազմակերպությունը

Թթվառվույտը(Oxális)  բազմամյա բույս է,պատկանում է թթվառվույտների ընտանիքին (Oxalidaceae).
Ժողովրդական անվանումը `”ճագարի կաղամբ” կամ “կկվի երեքնուկ”

Տարածված է 
Հայրենիքը հարավային Եվրոպան է և Ամերիկան(Չիլին): Հանդիպում է Եվրոպայի, Կովկասի, Թուրքիայի, Չինաստանի, Մոնղոլիայի և Հյուսիսայի Ամերիկայի ամբողջ տարածքում, Ռուսաստանի եվրոպական հատվածում , արևելյան Սիբիրում և Հեռավոր արևելքում:
Հնդկոտեմաձև թթվառվույտը միամյա, փռվող, եռատերև բույս է, մոտավորապես 10սմ բարձրությամբ: Տերևները մուգ դարչնագույն են, թթվաշ համով:Ծաղիկները մանր են և ունեն դեղնավուն երանգ: Լավ է աճում արևոտ և լուսավոր հողամասերում: Սովորաբար տնկում են բույսը բույսից 8-10սմ հեռավորության վրա: Խոնավության նկատմամբ պահանջկոտ չէ, սակայն Երևանի չոր և ցամաքային կլիմայի պայմաններում պահանջում է առատ ոռոգում:

Բազմանում է սերմերով: Սերմերը փոքր են, կլոր դարչնագույն.մեկ գրամում պարունակվում է մոտավորապես 4200 հատիկ: Ծլունակությունը պահպանում է 2-3տարի, ծլում է 8-10 օրում:
Սովորական թթվառվույտը կարող է հաջողությամբ աճել սոճու անտառներում, ստվերի տակ և արագ անհետանում է անտառների  ոչնչանալուց հետո: Սոճու անտառներում կարելի է տեսնել թթվառվույտի ամբողջական ծածկ:
Ծաղկաբերների երկարությունը 5—10 սմ է:
Ծաղկում է գարնան վերջում կամ ամռան սկզբում: Ծաղիկները երկար ցողունների վրա սպիտակ `վարդա -մանուշակագույն երակներով են և հիմքում դեղին նշանով:

Օգտագործումը
Ժողովրդական բժշկության մեջ հայտնի է որպես դեղաբույս: Օգտագործվում է խոտի եփուկի կամ թուրմի ձևով: Գործածում են  որպես լեղամուղ, միզամուղ, հակաբորբոքային, մարսողությունը կարգավորող միջոց, բերանի անդուր հոտը վերացնելու, նյութափոխանակության խանգարումների և մաշկի հիվանդությունների ժամանակ: Տերևները օգտագործում են թարմ վիճակում գարնանային ավիտամինոզի դեպքում: Թթվառվույտի թարմ հյութը հակասեպտիկ և վերքերը լավացնելու հատկություն ունի: Բույսի թրջոցներն ու ճզմված տերները դնում են թարախային վերքերի և խոցի վրա:
Ժողովրդական բժշկության մեջ բույսը օգտագործում էին որպես հակաթույն սնդիկով կամ մկնդեղով թունավորումների ժամանակ:
Բույսը հաճելի թթվաշ համ ունի, մեծ քանակի դեպքում թունավոր է , կարող է առաջացնել երիկամների կամ միզապարկի բորբոքում: Շաքարավազով տրորված թարմ տերևներից կարելի է պատրաստել վիտամինային ըմպելիք: Պանրի հետ խառնած տերևները կարելի է օգտագործել աղցանների  մեջ, դրանք կարելի ուտել որպես համեմունք ձվից պատրաստված կերակուրների և ապուրների հետ: Եփուկը գործածվում է որպես թեյի սուրոգատ, սակայն այս բույսի երկարատև օգտագործումը կարող է երիկամների հիվանդության պատճառ դառնալ:

Սովորական թթվառվույտը օգտագործում են նաև ներկերի մեջ:

Կենդանիների արոտավայրերում, գարնանը, երբ այլ խոտերը դեռ քիչ են և որտեղ թթվառվույտ շատ կա, հաճախ են վտանգավոր թունավորումների դեպքեր պատահում, հատկապես ոչխարների մոտ, երբեմն մահվան ելքով:

Մեղվաբեր է, բայց բերքը փոքր է:
Երբեմն օգտագործվում է որպես դեկորատիվ բույս`  բազմանալով նա ձևավորում է գեղեցիկ կարմրավուն գորգ:

Մարգարեթ Թետչեր.”երկաթյա լեդին”, Մեծ Բրիտանիայի 71-րդ վարչապետը ու առաջին կին վարչապետը եվրապական պետությունում.

“Ընտանիքը պետք է կենտրոն լինի, սակայն  երբեք կնոջ աշխարհի սահմանը”:

“Հնարավոր է, որ աքաղաղը լավ ծուղրուղու է կանչում, բայց ձու, միևնույն է, հավն է ածում”:

“Հարկավոր է թշնամուն լավ ուսումնասիրել, այնժամ հնարավոր է մի օր նրան վերածել բարեկամի”:

Ինդիրա Գանդի.հնդիկ ամենահայտնի կանանցից մեկը, անկախ Հնդկաստանի առաջին վարչապետ Ջավարհարլավ Ներուի դուստրը, առաջին կինը, որը ղեկավարեց Հնդկաստանի կառավարությունը.

“Չի կարելի ձեռք սեղմել բռունցք արած”:

“Պատմությունը լավագույն ուսուցիչն է, որը շատ վատ աշակերտներ ունի”:

“Մի անգամ պապս ասաց, որ մարդիկ բաժանվում են 2 տեսակի, մարդիկ, ովքեր աշխատում են ու  մարդիկ, ովքեր իրենց են վերագրում այդ վաստակը: Նա ինձ խորհուրդ տվեց առաջին խումբ ընկնել. այնտեղ մրցակցությունը քիչ է”:

Մայր Թերեզա.կաթոլիկ միանձնուհի, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, կաթոլիկ եկեղեցին նրան սրբերի շարքն է դասել:

“Որքան սեր, իմաստություն, գեղեցկություն, բարություն բացահայտեք ձեր մեջ,այնքան շատ նույն բանը կնկատեք շրջապատում”:

“Աշխարհում շատ են մարդիկ, որոնք մահանում են քաղցից, սակայն ավելի շատ են նրանք,ովքեր մահանում են սիրո անբավարարությունից”:

“Աշխարհը սկիզբ է առնում ժպիտից”:

Լեդի Դիանա.Ուելսի արքայադուստր, արքայազն Չարլզի առաջին կինը, իր ժամանակի ամենահայտնի կանանցից մեկը, անգլիացիների սիրելին:

“Գրկախառնությունը շատ բան կարող է անել, հատկապես երեխաների համար”:

“Տղամարդիկ ավելի քիչ են ստում, քան կանայք, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նրանք խոսում են զգացմունքներից”:

“Փիլիսոփայորեն մտածելն այլոց դժբախտությունը տանելու արվեստն է”:

Հիլարի Քլինթոն.ամերիկացի քաղաքական գործիչ, 42-րդ նախագահի կինը, մինչ վերջերս` ԱՄՆ պետքարտուղար.“Ամուսնության ճակատագիրը որոշում են 2 մարդ,  ամուսինները”:

“Ուրիշի երեխաներ չեն լինում”:

“Աղքատությունից  ազատվելը պետք է սկսվի գլխից”:

Ֆաինա Ռանևսկայա.խորհրդային ամենատաղանդավոր դերասանուհիներից մեկը,  անզուգական  կենսափիլիսոփայության, անսովոր հումորի տեր.

“Աստված կնոջը գեղեցիկ է ստեղծել, որ նրան սիրեն տղամարդիկ ու հիմար, որպեսզի նա կարողանա սիրել տղամարդկանց”:

“Կանայք անշուշտ ավելի խելացի են: Դուք երբևէ լսած կաք, որ ինչ որ կին գլուխը կորցնի տղամարդու գեղեցիկ ոտքերի համար”:

“Ընտանիքը փոխարինում է ամեն ինչին: Դրա համար, մինչև ընտանիք կազմելը արժե մտածել` ինչն է ավելի կարևոր` ամենը, թե ընտանիքը”:

Գալինա Վիշնևսկայա.ուժեղ բնավորության տեր, խորհրդային օպերային երգչուհի, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, բազմաթիվ մրցանակների դափնեկիր.

“Ամենակարևորը` կամքին թույլ չտալ հուսահատվել”:

Մայա Պլիսեցկայա. պարուհի, խորեոգրաֆ, ԽՍՀՄ ժովորդական արտիստ.

“Բնավորությունը հենց ճակատագիրն է”:

“Սննդակարգեր հարկավոր չեն, պետք է պարզապես քիչ ուտել”:

Կոկո Շանել. Մոդել, նորաձևության օրենսդիր, նրա շնորհիվ է, որ կնոջ զգեստապահարանում հայտնվեց անփոխարինելի փոքրիկ սև զգեստը .

“Ամեն ինչ մեր ձեռքերում է, ուստի մենք չենք կարող ձեռքերը վայր իջեցնել”:

“Չկան տգեղ կանայք, կան ծույլեր”:

“Ես թքած ունեմ, թե ինչ եք իմ մաիսն մտածումմ: Ես ձեր մասին ընդհանրապես չեմ մտածում”:

“եթե ցանկանում եք ունենալ այն, ինչ երբևէ չեք ունեցել, ուրեմն  ստիպված եք անել այն, ինչ երբեք չեք արել”:

Մերլին Մոնրո. դարաշրջանի խորհրդանիշ,կինոդերասանուհի, երգչուհի.

“Ես համաձայն եմ ապրել մի աշխարհում, որը կառավարում են տղամարդիկ այնքան ժամանակ, քանի դեռ այս աշխարհում կարող եմ կին լինել”:

“Տվեք կնոջը մի զույգ լավ կոշիկ ու նա կգրավի աշխարհը”:

“Այն միակ բանը, որ ամենաշատն ենք ցանկանում այս կյանքում, որպես օրենք, չի կարելի գնել ոչ մի փողով”:

Անջելինա Ջոլի. հոլիվուդյան դերասանուհի.

“Որքան էլ կինն ուժեղ լինի, նա սպասում է իրենից ուժեղ տղամարդու, որը ոչ թե կսահմանափակի իր ազատությունը, այլ կնոջը թույլ լինելու իրավունք կտա”:

“Երբ դու ինչ որ բան ես անում հոգուդ համար, չսպասելով դրա դիմաց շնորհակալության, ինչ որ մեկը դրա գրանցում է ճակատագրի գրքում և երջանկություն ուղարկում, որի մասին դու երազել անգամ չէրի կարող”:

2013-ի գարուն-ամառ նորաձևությունը զարմացնում է իր բազմազանությամբ: Այն տարբերվում է ուղիղ գծերով, պարզ, էլեգանտ կտրվածքներով և վառ գույներով: Սեզոնի նորաձևությունը կրեատիվ է և անհատականություն է մտցնում կնոջ կյանքում:

Կարգախոսը հետևյալն է` ռոմանտիկ սեքսուալություն:

Գոտիներ

Շատ դիզայներներ առաջարկում են հիմնական շեշտը դնել իրանի վրա: Այդ իսկ պատճառով հարկավոր է նախընտրությունը տալ այնպիսի զգեստների, որոնք
Նորաձև են ամենատարբեր ձևի գոտիները, սակայն իրանն ընդգծելու համար ոճաբաններն առաջարկում են ընտրել լայն գոտիներ:ընդգծում են իրանը: Իսկ եթե զգեստն այդպիսին չէ, ապա իրանն ընդգծեք գոտիների միջոցով:

Թավշյա զգեստներ

Թավիշ, այն միշտ էլեգանտ է, ուստի զարմանալի չէ, որ նախկինում  թավշյա զգեստներ կրելու արտոնություն ունեին միայն թագավորական տան կանայք: Այսօր այն հասանելի է բոլորին:

Պոդիումներում թավշյա զգեստներն առաջին անգամ հայտնվեցին 1939 թվականին: Այդ ժամանակվանիզ սկսած հագուստի դիզայներներն այլևս երբեք չմոռացան դրա մասին: Ճիշտ է, եղել են նաև ժամանակներ, երբ թավշյա զգեստներն այնքան էլ նորաձև չէին, սակայն դա չի վերաբերում այս տարվա նորաձևությանը:

2013-ի իրենց հավաքածուներում թավշյա զգեստներ են ցուցադրել այնպիսի նշանավոր նորաձևության տներ, ինչպիսիք են Gucci-ն,, Dolce&Gabbana-ն, Nikole Miller-ը, Oscar de la Renta-ն, Akris и Jean Paul Gaultier-ը:

Կլատչեր

2013-ի նորաձևության հավաքածուներում կլատչ պայուսակներն ավելի ու ավելի մեծ տեղ են զբաղեցնում: Կլատչ փոքրիկ պայուսակը կարող է փոխարինել և՛ երեկոյան պայուսակներին, և՛ միաժամանակ դառնալ պրակտիկ, ամենօրյա պայուսակ:

Դիզայներները չեն խնայել իրենց երևակայությունը` ստեղծելու կլատչերի յուրօրինակ հավաքածուներ: Սակայն սեզոնի հիմնական միտումը կլատչերի չափն է. այն մի փոքր ավելի մեծ է: Սա արդեն բխում է հարմարավետության պահանջարկից, քանի որ կան շատ իրեր, որոնք կանայք անհրաժեշտաբար

միշտ իրենց մոտ պահում են: Այնուհանդերձ խորհուրդ չի տրվում կլատչը շատ իրերով լցնել, քանի որ տձևանում է և կորցնում գեղեցկությունը:

Եվս մեկ յուրահատկություն՝ կապված կլատչային նորաձևության հետ: Այն վերաբերում է  կրելուն: Եթե նախկինում կլատչը պարզապես դնում էին թևի տակ կամ բռնում դրան ամրացված շղթայից, վերջին հավաքածուներում կլատչերի վրա հայտնվել են հատուկ բռնակներ:

Ինչ վերաբերում է հումքին, ապա դիզայներներն առաջարկում են մորթե, կաշվե,  զամշե կամ հաստ մահուդե (դրապ) հումքից կլատչեր: Հայտնվել են նաև խիզախ մոդելներ, օրինակ, պլաստիկ նյութից: Հաշվի առնելով տարվա խորհրդանիշը` նորաձև են նաև օձի կաշվի և հյուսվածքի նմանվող կլատչերը:

Ամենացանկալի գույները կշարունակեն մնալ սպիտակը, սևը, շագանակագույնը և բեժը: Ամռանն առավել նորաձև կլինեն վառ գույնի կլատչերը` նարնջագույն, դեղին, կանաչ, վարդագույն, կապույտ, մանուշակագույն և ոսկեգույն:

2013-ի գարնանային նորաձևություն ոճային ու նորաձև կոշիկները

Ինչպես գիտենք, կոշիկը կնոջ այցեքարտն է: Հենց այն պետք է լինի ոճային` ընդգծելով կնոջ անհատականությունը: 2013-ի նորաձևության հիմնական գիծը ունիվերսալությունն է: Նորաձև են դասական սրաքիթ կամ կլորավուն կոշիկները, հին հունական սանդալները, տանկետկաները: Յուրօրինակ կրունկները կրկին ակտուալ են: Նորաձև են նաև բոտինկաները` երկարավուն կապիչներով, ինչպես նաև փայլփլուն կեդերը:

Կոշիկների նորաձևության հիմնական գծերից մեկն էլ այս տարի «բաց քիթն էե: Բայց դա չի նշանակում, որ պետք է ընտրեք միայն բաց քթով սանդալներ. միտումը վերաբերում է նաև բոտինկաներին, անգամ երկարաճիտ կոշիկներին:

Սեզոնի մյուս յուրահատկությունը դասականի և սպորտայինի համակցությունն է. օրինակ, դասական կոշիկ, բայց ոչ բարձրակրունկ կամ էլ բարձրակրունկ դասական կոշիկ` սպորտային դետալներով:

Տաբատներ

Լայն տաբատները կրկին նորաձև են. վերադառնում են 70-ականները: Այս մոդելները հատկապես գեղեցիկ են բարձրակրունկ կոշիկներով: Դիզայներներն առաջարկում են թե՛ կոնքերից և թե՛ գոտկատեղիս սկսվող մոդելներ:

Կիպ, նեղ տաբատները կմնան նորաձևության մեջ նաև այս տարի: Ընդ որում, շատ գեղեցիկ կդիտվեն մինչև ծնկները հասնող տարբերակները:

Դասական, գծավոր տաբատները նույնպես նորաձև են: Կարելի է ասել, որ այս տարբերակը միշտ է ակտուալ: Նման տաբատներ կան այս տարվա նորաձևության գրեթե բոլոր հավաքածուներում: Բացի այդ, այս մոդելները սազում են բոլոր կանանց՝ անկախ կազմվածքից:

Նորաձև են նաև նեղ, կիպ, ծաղկավոր տաբատները: Եվս մեկ միտում. Այս տարի տաբատների չափը խիստ ծայրահեղական է` կամ կարճ (կապրիներ) կամ չափազանց երկար: Լայն, կիսաշրջազգեստ հիշեցնող տաբատները նույնպես նորաձև են:

Նորաձև են նաև թեթև, թափվող նուրբ կտորից կարված տաբատները, որոնք փոքր ինչ անփույթ ոճ են հաղորդում: Այս տաբատներն առավել խորհուրդ է տրվում կրել նիհար կանանց:

Ընդհանուր առմամբ սեզոնն առանձնանում է 14 գլխավոր միտումով: Դրանք են`

1.         60-ականների ոճ (կարճ կիսաշրջազգեստներ, «տրապեցիաե զգեստներ, ծաղկավոր կտորներ և այլն):

2.         Գծեր և շերտեր

3.         Վանդակներ

4.         Արևելյան նախշեր

5.         Սմոքինգ

6.         Ծալաբոլորք (оборки)

7.         Հավայան գունապնակ

8.         Սաֆարի

9.        Կիմանո

10.       Մետաղական հավելումներ

11.       Մանր դարսեր (պլիս)

12.       Փայլազարդեր

13.       Ծոպեր

14.       Պուտեր

Նորաձև գույներ 

2013-ի գարուն-ամառ հավաքածուների ամենատարածված 10 գույներն են`

1. Փիրուզագույն

3. Աղցանային կանաչ