Մայիսի 11-ին Ազգային ժողովի հայ-ռուսական խորհրդարանական բարեկամության ակումբում հյուրընկալվել էր Ռուսաստանի «Россия сегодня» միջազգային լրատվական գործակալության տնօրեն Դմիտրի Կիսելյովը: Հանդիպման ընթացքում, խոսելով ԼՂ հակամարտության մասին, նա անսպասելի հայտարարեց. «Ռուսաստանը Հայաստանի անվտանգության երաշխավորն է, բայց ռուսաց լեզուն տարածված չէ Հայաստանում, ռուսերենը հեռացրել եք Հայաստանից, նշանակում է` Ռուսաստանին եք հեռացրել Հայաստանից: Ազնիվ պետք է խոսենք, չէ՞: Հայաստանի հետաքրքրությունների շրջանակում է, որ վերադարձնի ռուսերենը: …Ես այսօր տաքսի նստեցի, իսկ տաքսու վարորդը ռուսերեն չգիտեր: Ինչո՞ւ Հայաստանում չկան ռուսական դպրոցներ»:
Հանդիպմանը ներկա էին ԱԺ ՀՀԿ խմբակցության պատգամավորներ Հայկ Բաբուխանյանը, Կարինե Աճեմյանը, Տաճատ Վարդապետյանը, ԱԺ փոխնախագահ Հերմինե Նաղդալյանը: Ներկա էր նաև ՀՀ-ում Ռուսաստանի նախկին դեսպան Վյաչեսլավ Կովալենկոն: Այդ հայտարարությունից հետո Հայկ Բաբուխանյանը շտապեց հանգստացնել Կիսելյովին` ասելով, որ Հայաստանում կան ռուսալեզու կրթական հիմնարկներ, սակայն Կիսելյովը նկատի ուներ ոչ թե մասնավոր կրթական հիմնարկները, այլ պետական մոտեցումը ռուսաց լեզվին և մանավանդ ռուսալեզու դպրոցների զանգվածային բացումը:
«Չեք ուզում` ձեր գործն է, բայց եթե ռուսերենը նվազի, ապա Հայաստանի անվտանգությունն էլ կնվազի: Հիմա աշխարհում պայքար է գնում Ռուսաստանի համար, այնպես որ Հայաստանն աշխատելու, մտածելու տեղ ունի»,- ասաց Կիսելյովը:
Ռուս մեկնաբանի ասածը դուր չեկավ ԱԺ փոխնախագահ Հերմինե Նաղդալյանին, որ նշեց, թե ուղիղ կապ չի տեսնում հայ-ռուսական հարաբերության և որևէ տաքսիստի ռուսերեն չիմանալու միջև, թե մեր կրթօջախներում ռուսերեն են սովորեցնում վաղ տարիքից, ռուսերենը շատ սիրված է ու պահանջված Հայաստանում և այլն: Միջամտեց ՀՀ-ում Ռուսաստանի նախկին դեսպան Վյաչեսլավ Կովալենկոն` ասելով, որ Հայաստանը պետք է քաղաքական ընտրություն կատարի, թե ում հետ է ցանկանում լինել: Եվ եթե պետք է ինտեգրվի Ռուսաստանին, ապա քաղաքակրթության հիմքը ռուսաց լեզուն է, ուստի պետք է տարածել ռուսերենը, ինչը, սակայն, հայ հասարակության շրջանում դժգոհության ալիք է բարձրացնում:
Կիսելյովն էլ շարունակեց. «Երբ Ձեր նախագահ Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց օրերս, որ ցանկանում է Հայաստանն ինտեգրել Եվրասիական միությանը, նշեց, որ դա պետք է արվի և՛ քաղաքակրթական, և՛ անվտանգության առումով, այլ կերպ ասած` հնարավոր չէ մշակութային առումով ինտեգրվել մի կողմի, իսկ անվտանգության առումով` մյուս կողմին, դրանք իրար հետ կապված են»:
Ի դեպ, Կիսելյովի հեռանալուց հետո Հերմինե Նաղդալյանը վիրավորված տոնով էր զրուցում նախկին դեսպան Վյաչեսլավ Կովալենկոյի հետ` դժգոհելով, որ որոշ ռուս պաշտոնյաներ իրենց անզգույշ հայտարարություններով վնասում են հայ-ռուսական բարեկամությունը: Կովալենկոն, համաձայնելով Հերմինե Նաղդալյանին` ասաց. «Դե, ուռոդներ ամեն տեղ էլ կարող են լինել»:
Ուռոդը` ուռոդ, բայց հասկանանք, թե «ուռոդն» իրենից ինչ է ներկայացնում: Դե յուրե նա լրագրող է` լրատվական կազմակերպության ղեկավար, իսկ դե ֆակտո մի քիչ մոտ է իշխանություններին ու արտահայտում է իշխանական որոշ նկրտումներ: Եվ ինչպես այս առումով նշեց նախկին դեսպան, «Մոդուս Վիվենդի» կենտրոնի տնօրեն Արա Պապյանը, այսօր Մոսկվայում ավելի շատ Կիսելյովի նման լրագրողներն են առաջին դիրքերում, քան ավելի խելամիտ լրագրողները:
Կիսելյովի հայտարարությունների առնչությամբ Արա Պապյանը հիշեցրեց, որ Ռուսաստանում այսօր իշխում է բռնի ուժի քաղաքականությունը, որը դրսևորվեց Ուկրաինայի և մյուսների նկատմամբ: Իսկ Հայաստանի նկատմամբ, շեշտեց Պապյանը, դա մի քիչ սաստկացած է, որովհետև ռուսները Հայաստանում իրենց զգում են, որպես իշխողներ: Կիսելյովի այցելությունը Հայաստան համեմատելով ցարական Ռուսաստանի ժամանակներում չինովնիկների իրենց գուբերնյա, փոխարքայություն այցելության հետ, Պապյանը մի ուշագրավ դիտարկում արեց. «90-ական թվականներին, երբ մեր վիճակը շատ ավելի վատ էր, ասեմ, որ մեր նախագահը չէր հանդիպում անգամ փոխնախագահների հետ. մենք այդ պրոտոկոլային ձևերը պահպանում էինք: …Իսկ այսօր ինչ-որ գուբերնատորներ, Ռուսաստանից ինչ-որ «ճ» կլասի պաշտոնյաներ, ինչ-որ ընկերությունների ղեկավարներ գալիս են ու հանդիպում են»:
Նախկին դեսպանը նշեց, որ ոչ ոք չէր կարող այնքան վնասել հայ-ռուսական բարեկամությունը, ինչքան Կիսելյովն արեց, որովհետև նա կպավ հայերի ներվին: Քանի որ մենք այս 25 տարվա տառապանքի մեջ ունեցել ենք երեք նվաճում` Ղարաբաղի ազատագրումը, հայոց լեզվի դերի բարձրացումը, որն աստիճանաբար անկում է ապրում, իսկ երրորդի մասին լռեց: Ըստ նրա` նախկինում էլ եղել են նման դեպքեր, որոնք, սակայն, սուր արձագանք չեն ունեցել, ինչպես Կիսելյովի հայտարարություններն ունեցան հիմա, քանի որ վերջին մեկ տարվա ընթացքում հայության մեջ վախ է առաջացել, թե մտնելով Եվրասիական տնտեսական միություն` կկորցնենք Արցախը, դրան էլ գումարվեց լեզվի կորստի վախն ու այդպիսի սուր արձագանք ունեցավ հայ հասարակության շրջանում:
ԿԳ նախարար, ՀՀԿ փոխնախագահ Արմեն Աշոտյանն էլ մայիսի 12-ին` կառավարության նիստից հետո, անդրադառնալով Դմիտրի Կիսելյովի հայտարարությանը, նշեց, որ ՀՀ տարածքում ռուսաց լեզվի առաջխաղացման համար ստեղծված են լավագույն պայմանները. ռուսաց լեզուն այն օտար լեզուն է, որ մեզ մոտ դասավանդվում է 2-րդ դասարանից, իսկ մնացած օտար լեզուների դասավանդումը սկսվում է 3-րդ դասարանից: Ինչ վերաբերում է լեզվական օրենսդրության փոփոխության ակնարկին, ապա Աշոտյանն ասաց, որ լեզվի մասին օրենսդրության կարիք չունենք:
Նախարարը կարծում է, որ Հայաստանում այսօր ռուսերենի նկատմամբ բնական պահանջարկ կա, ինչը, նրա խոսքով, հարցումների արդյունքներն էլ են ցույց տալիս, և այդ լեզվի իմացությունը, գիտության բնագավառից ընդհուպ արտագնա աշխատելու մեկնելը, լրացուցիչ հնարավորություններ է ստեղծում:
Ի՞նչ է կարծում Աշոտյանը, Ռուսաստանի վերաբերմունքը Հայաստանի նկատմամբ` որպես իր գավառի, փոխվե՞լ է. լրագրողների այս հարցին կրթության նախարարը ուշագրավ պատասխան է տվել. նա չի ճանաչում որևէ նախկին կայսրություն, թեկուզ` ամենաժողովրդավար, լինի Բրիտանական կայսրությունը, Ավստրո-հունգարականը և այլն, որ նախկինում իր տիրապետության տակ եղած տարածքներում չփորձի ժողովրդավար եղանակներով ամրապնդել իր ազդեցությունը: Այս կապակցությամբ Արա Պապյանը նշեց. «Ուրեմն մենք ընդունում ենք, որ Հայաստանը կայսերական հավակնություններ ունի Հայաստանի հանդեպ»:
Այնուհետև տեղեկություններ տարածվեցին, թե սենսացիոն քայլ է արել ԱԺ նախագահ Գալուստ Սահակյանը, որ ՀՀ կառավարության ընդունելությունների տանը ռուսների ազգային տոնի՝ «Ռուսաստանի օրվա» առիթով Ռուսաստանի դեսպանատան կազմակերպած ընդունելությանը ներկայացել է թարգմանչի ուղեկցությամբ և ՀՀ-ում Ռուսաստանի դեսպան Իվան Վոլինկինի հետ շփվել է թարգմանչի միջոցով: Այս առումով Արա Պապյանը նկատում է, որ դա մեզ համար այնքան անսովոր է, որ զարմացած խոսում ենք Գրիգորիչի թարգմանչով շփվելու իրողության մասին, մինչդեռ դա դիվանագիտական պրոտոկոլ է. պետական պաշտոնյան պետք է խոսի պետական լեզվով:
Հիշենք` ռուսերենը շատ կարևոր է մեզ համար, բայց զուտ որպես հաղորդակցական միջոց, ինչպես և յուրաքանչյուր հարուստ մշակույթ ունեցող ժողովրդի լեզու, ոչ որպես քաղաքական գործոն, առավել ևս` ռազմավարական կողմնորոշման դրսևորում: Դրանք միանգամայն տարբեր բաներ են: Կյանքը ցույց է տալիս, սակայն, որ ճոխ ու հարուստ լեզվին տիրապետելը մարդուն բնավ ավելի խելոք ու շրջահայաց չի դարձնում և չի ապահովագրում անհեթեթ մտքեր արտահայտելուց: Սա էլ չմոռանանք:
Խորհրդարանում այսօր հանրապետական պատգամավոր Սամվել Ֆարմանյանը բարձրացրեց վերջին օրերին մամուլի ուշադրության կենտրոնում գտնվող խիստ հրատապ մի հարց՝ պատմամշակութային հուշարձանների շրջակայքում իրականացվող մասնավոր բանկետ-խնջույքների վերաբերյալ: Պատգամավորը մասնավորապես անդրադարձավ Գառնու հեթանոսական տաճարի մոտ տեղի ունեցած խնջույքին՝ պատմելով, որ ինքը նույնպես հյուրերի հետ այցելել է Գառնու տաճար, սակայն իրենք ներս չեն թողել՝ ասելով, որ տաճարի մուտքը փակ է: Պատգամավորի հարցին, թե ինչու է փակ, պատասխանել են, որ պաշտոնական պատվիրակություն է ժամանալեու: «Բնականաբար, ես ճշտում եմ, որ որևէ բարձրաստիճան պաշտոնական պատվիրակություն Գառնիի հեթանոսական տաճար այս պահին չի այցելելու,-ասում է Սամվել Ֆարմանյանը,- իսկ դրսում սպասում էին մեծ թվով զբոսաշրջիկներ՝ այդ թվում նաև Նորվեգիայից ժամանած հյուրեր, հայտնի կինոռեժիսոր Միկա Բաբայանն իր հյուրերի հետ միասին և այլն»:
