Թուրքիայի հարավ-արևելքում բենզատարի պայթյունից 80 մարդ է այրվածքներ ստացել, նրանցից 20-ի վիճակը ծայրահեղ ծանր է:
Դեպքը կատարվել է Դիարբեքիրի շրջանում, ավտոմայրուղու Դիարբեքիր-Լիջե հատվածում: Բենզատարի վարորդը կորցրել է կառավարումը, ինչի հետևանքով շուռ է եկել ու փակել ճանապարհը:
Ականատեսներն աճապարել են օգնության ու, հենց այդ պահին հզոր պայթյուն է եղել: Հրդեհը տարածվել է մյուս ավտոմեքենաների վրա: Տվյալ պահին վթարի վայրում աշխատում են բժիշկներ ու հրշեջներ: Տուժածները հոսպիտալացվել են:
Թուրքիան վերջին օրերին Մերձավոր Արևելքում ամենահակասեմական երկիրն է դարձել, գրում է isra.com-ը: Ճիշտ է, եթե Ռեջեփ Էրդողանը բացահայտ ատելություն է դրսևորում Իսրայելի հանդեպ, ապա ԱԳ նախարար Դավիթօղլուն ձգում է քաղաքականապես զուսպ լինել:
Հուլիսի 21-ին Ստամբուլում ելույթ ունենալով, Դավութօլուն կոչ է արել կրկնապատկել «տարածաշրջանից տարբեր տեսակի գաղութարարներին դուրս քշելու ջանքերը»: .isra.com-ը գրում է, որ դա թափանցիկ ակնարկ է Իսրայելի մասին, քանի որ «գաղութարարի» այլ թեկնածու Մերձավոր Արևելքում չկա:
Հետո նախարարը նշել է. «Մենք երբեք ու ոչ մի դեպքում պաղեստինցիներին չենք թողնի: Մեզ շատերն են չեզոք լինելու կոչ անում: Սակայն պաղեստինցիները մեր եղբայրներն են, ինչ չեզոքության մասին կարող է խոսք լինել»:
Ռազմական կարգավիճակի եվրասիական իրավապահ կազմակերպությունը (ԹԱՔՄ) նորից կվերակազմավորվի, հաղորդում է “ԱՊԱ” գործակալությունը` հղում կատարելով Թուրքիայի Ժանդարմերիայի գլխավոր հրամանատարությանը:
ԹԱՔՄ-ի վերակազմավորման պատճառն այն է, որ սույն թվականի մարտին Մոնղոլիան չի ստորագրել սահմանադիր պայմանագիրը: Մոնղոլիայի հրաժարականի պատճառով որոշում է ընդունվել նորից հիմնել կազմակերպությունը:
Կազմակերպության կազմում Մոնղոլիային կփոխարինի Ղազախստանը:
ԹԱՔՄ-ն ստեղծվել է 2013թ. հունիսի 25-ին Բաքվում` կազմակերպության կազմի մեջ հանդես եկող եվրասիական երկրների ռազմական կարգավիճակ ունեցող իրավապահ մարմինների միջև համագործակցությունը ամրապնդելու նպատակով:
Թուրքիայի Անթալիա քաղաքում տեղի գյուղատնտես Լյութֆու Ային հաջողվել է հսկա ձմերուկ աճեցնել, որը 58 կգ է կշռում: Այի խոսքերով` այս տարի իրենք որոշել էին ձմերուկի նոր տեսակ աճեցնել, որը քիմիական հավելումներ չի պարունակի: Հսկա ձմերուկի համար միայն պարարտանյութ է օգտավործվել: 58 կիլոգրամանոց ձմերուկը իր նման երկու «եղբայր» էլ ունի, որոնք կշռում են 54 կգ և 48 կգ:
Թուրքագետ Լևոն Հովսեփյանն իր ֆեյսբուքյան էջում գրել է.
“Թուրքական որոշ ԶԼՄ-ներ, հղում կատարելով իրանական «Ֆարս» լրատվական գործակալությանը, գրել են, որ Թուրքական ավիաուղիները Կենտրոնական Ասիայից մարդկանց են տեղափոխում Թուրքիա, այնտեղից էլ փոխադրում Իրաք՝ «Իրաքում և Շամում իսլամական պետություն» կազմակերպության շարքերում կռվելու նպատակով: Մասնավորապես, փաստեր են հրապարակվել, որ Տաջիկստանից հուլիսի 2-ին 90 հոգի տեղափոխվել է Ստամբուլ, որտեղից էլ անցնելու են Իրաք և անդամագրվելու ծայրահեղ արմատական զինյալներին: Նույն աղբյուրը նշել է շուրջ 1000 տաջիկ զինյալների փոխադրման մասին, որոնց մեծ մասը կռվում են Իրաքում”:
Ամերիկահայերը և ողջ աշխարհի հայությունն անտեղի անհանգստացած էին թուրքական «Հյուրիյեթ» թերթում վերջերս հրապարակված՝ «Ամերիկայի թուրքերը «գլխավոր ծրագիր» են մշակում 2015-ի համար» խորագիրը կրող հոդվածի պատճառով:
Չպետք է զարմանալ, որ թուրքական կառավարությունը և նրա հետ կապված կազմակերպություններն ամբողջ աշխարհում լրջորեն պատրաստվում են հակազդելու Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի կապակցությամբ Հայաստանի կառավարության և Սփյուռքի կողմից կազմակերպվող ոգեկոչման միջոցառումներին:
«Հյուրիյեթ» թերթի հուլիսի 5-ի համարում Թոլգա Թանիսը հայտնել է, որ Թուրք-ամերիկյան ընկերակցությունների համագումարը (ATAA) սեպտեմբերին Վաշինգտոն կհրավիրի թուրք-ամերիկյան խմբերին՝ Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի միջոցառումներին «նախաձեռնող և հակազդող քայլեր» պատրաստելու նպատակով:
Հաղորդվում է, որ ATAA-ն ձևավորելու է թուրքական «ակտիվիստների կոմիտեներ», որոնք այցելելու են «օրենսդիրներին յուրաքանչյուր նահանգում, քարոզարշավներ տանելու սոցիալական ցանցերում, կապի մեջ մտնելու ավանդական մամուլի հետ, պատրաստելու առցանց դասընթացներ և կազմակերպելու համացանցային հանդիպումներ ամերիկացիների համար ամբողջ երկրում»: «Հյուրիյեթը» նաև հաղորդել է, որ ATAA-ն կազմակերպելու է «առնվազն 20 մեկօրյա համաժողովներ տեղի համալսարանների համագործակցությամբ և հայտնի թուրքերի մասնակցությամբ, ինչպիսիք են դոկտոր Մեհմեթ Օզը և «Կոկա կոլա» ընկերության գլխավոր տնօրեն Մուհթար Քենտը:
ATAA-ն մտադիր է ձեռնակել հետևյալ «քայլերը, որոնցով կհակազդի».
– Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ հոդվածներին, գրքերին և ֆիլմերին.
– Հայերի կողմից կազմակերպվող քննարկումներին, համաժողովներին և ցուցահանդեսներին.
– Կոնգրեսում «հակաթուրքական օրինագծերին»:
Նախքան հայերը շատ կմտահոգվեն այս ենթադրյալ թուրքական ծրագրերով, պետք է հետևյալ հարցադրումներն անել.
– Արդյոք «Հյուրիյեթի» տեղեկությունը ճշգրի՞տ է ATAA-ի ծրագրերի մասին: Տխրահռչակ թուրքական լրատվամիջոցները միշտ էլ աչքի են ընկել փաստերի խեղաթյուրմամբ և պատմություններ հորինելով: Հետաքրքրական է, որ նման հայտարարություն չկա ATAA-ի կայքէջում:
– Եթե հոդվածն ամբողջությամբ կամ նույնիսկ մասամբ ճիշտ է, արդյոք հաստա՞տ է, որ ATAA-ն իրոք իրականացնելու է իր հայտարարած ծրագրերը, թե՞ սա պարզապես քարոզչական հնարք է կամ դրամահավաքման փորձ:
Որպես առաջին ազդանշան մեր ուշադրությունը գրավեց այն փաստը, որ «Հյուրիյեթի» պատմության առնվազն մի կարևոր հատվածը կեղծիք է… «Ասպարեզ» թերթի անգլերեն բաժնի խմբագիր Արա Խաչատրյանը հայտնել է, որ հանրածանոթ հեռուստահաղորդավարի մամլո խոսնակը հերքել է, որ դոկտ. Օզը որևէ կերպ ընդգրկված է թուրքական ժխտողական ձեռնարկներում: Նմանապես, ես փորձում եմ պարզել, թե արդյոք «Կոկա կոլայի» գլխավոր տնօրեն Մուհթար Քենտի` ցեղասպանության ժխտման մեջ ներգրավված լինելու մասին լուրը համապատասխանո՞ւմ է իրականությանը: Հատկանշական է, որ «Հյուրիյեթը» արդեն փոխել է իր նախնական հաղորդագրությունը, հերքում ավելացնելով, միգուցե դոկտոր Օզի և պարոն Քենթի բողոքներից հետո` իրենց անունները առանց արտոնության և անճիշտ ձևով օգտագործելու համար. «Երկու անձինք, որոնց անունները նշված են վերևի հոդվածում (դոկտ. Օզը և «Կոկա կոլայի» գլխավոր տնօրեն Մուհթար Քենտը), երկու հայտնի գործիչներ են Ամերիկայի թուրքերի երկար ցուցակում, որոնք կհրավիրվեն ելույթ ունենալու համայնքային միջոցառումներում: Նրանք գաղափար չունեն ATAA-ի ծրագրերի մասին կամ դրանցում ընդգրկված չեն»:
Երանի թե դոկտ. Օզը և պարոն Քենթը իրոք ընդգրկված լինեին թուրքական ժխտողական աշխատանքներում, որը պատճառ կհանդիսանար դոկտ. Օզի հեռուստաշոուն և «Կոկա կոլայի» արտադրանքն ամբողջ աշխարհում բոյկոտելու համար: Սա հայերին շատ մեծ հնարավորություն կընձեռեր Հայոց ցեղասպանության հարյուրամյակի քարոզչության համար, որ ոչ մի գնով հնարավոր չէր լինի ձեռք բերել…
Բացի այդ, իմ ջերմ հույսն է, որ «Հյուրիյեթի» հոդվածն ամբողջությամբ ճիշտ է, և ATAA-ն իրականացնելու է իր խոստացած բոլոր միջոցառումները: Որքան հաճախ թուրք ժխտողականները բարձրացնեն Հայոց ցեղասպանության հարցը` փորձելով հակազդել փաստարկված պատմական իրողություններին, այնքան նրանք ակամայից ավելի շատ կնպաստեն Ցեղասպանության հարյուրամյակի քարոզչությանը, և դրանով խայտառակելով իրենց ամբողջ աշխարհում…
Մինչ հայերն ի վիճակի չեն իրենց ձայնը շատ ավելի լսելի դարձնելու միջազգային ասպարեզում, ճակատագրի հեգնանքով, Վաշինգտոնում Թուրքիայի կողմից վարձված հասարակայնության հետ կապերի ազդեցիկ ընկերություններն ավելի շատ օգուտ կտան հայությանը… Նույնքան օգտակար են թուրք առաջնորդների հայտարարությունները, այդ թվում՝ վարչապետ Էրդողանի կողմից 2014 թվականի ապրիլի 23-ին արվածը՝ չնայած ժխտողական բովանդակությանը: Որպես անկանխատեսելի հետևանք` Ցեղասպանության հարյուրամյակի դեմ ուղղված ATAA-ի ջանքերը խթան են հանդիսանալու միջազգային լրատվամիջոցների համար, որպեսզի նրանք ավելի մեծ ուշադրություն դարձնեն հայ ժողովրդի հանդեպ շարունակվող անարդարության վրա՝ ավելի լայնորեն լուսաբանելով հայկական նախատեսված ոգեկոչման միջոցառումները:
Չնայած թուրքական հակառազմավարությունը պետք է մանրամասն ուսումնասիրել, սակայն հայերը պետք է ավելի լուրջ ուշադրություն դարձնեն, թե արդյոք իրենք պատշաճորեն նախապատրաստվո՞ւմ են նշելու Ցեղասպանության հարյուրամյակը համաշխարհային ասպարեզում, նկատի առնելով Հայոց ցեղասպանության 1.5 միլիոն նահատակների վիթխարի կորուստը: Լինելով չափազանց համակված թուրք ժխտողականների չարամիտ գործողություններով, հայերի ուշադրությունը չպետք է շեղվի զոհերի սուրբ հիշատակին հարգանքի տուրք մատուցելու իրենց պարտականությունից և արդարության պահանջից …
Հարութ Սասունյան
«Կալիֆորնիա Կուրիեր» թերթի հրատարակիչ և խմբագիր
Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի
Վերջին օրերին միջազգային հանրության ուշադրությունը կենտրոնացված է Գազայի հատվածում տեղի ունեցող իրադարձությունների վրա: Թուրքիան ևս, լինելով ակտիվ դերակատար տարածաշրջանային խնդիրներում, շտապում է միջամտել իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտության զարգացումներին: Մասնավորապես արտգործնախարար Ահմեդ Դավութօղլուն հեռախոսային բանակցություններ է սկսել Պաղեստինի նախագահ Մահմուդ Աբասի, ինչպես նաև ՀԱՄԱՍ-ի առաջնորդներից Հալիդ Մաշալի և Գերմանիայի ԱԳ նախարար Ֆրանկ Վալտեր Շտայնմայերի հետ: Մասնավորապես քննարկվել է Գազայի հատվածում զինադադարի հաստատման հարցը: Դավութօղլուն խոսակցություն է ունեցել նաև ԱՄՆ-ի պետքարտուղար Ջոն Քերիի հետ: Կողմերը քննարկել են ինչպես իսրայելա-պաղեստինյան լարված իրավիճակը, այնպես էլ Իրաքի և Ղրիմի հարցը:
Իրանի արտաքին գործերի նախարարի իրավական ու միջազգային հարցերով տեղակալ Աբաս Արաղչին լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ նշել է, որ պաղեստինյան հարցը երբեք չի դադարելու Իրանի համար առաջնահերթ խնդիր լինել:
«Միջազգային հանրության համար Գազայում իրականացվող ոճրագործություններն ամոթալի են: Թուրք-իսրայելական հարաբերությունների կարգավորումը հնարավոր է միայն Գազայի հատվածի դեմ Իսրայելի կողմից ռազմական գործողությունների դադարեցումից հետո»,- ասել է Իրանի արտաքին գործերի նախարարի իրավական ու միջազգային հարցերով տեղակալը:
Արաղչին հավելել է, որ տեսախցիկների առջև սիոնիստները շարունակում են ոճրագործությունները, մինչդեռ միջազգային անվտանգության ու խաղաղության համար պատասխանատու կառույցները փակել են իրենց աչքերը:
Իրանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալը, անդրադառնալով միջազգային կազմակերպություններին, հույս է հայտնել, որ ՄԱԿ-ի անվտանգության խորհուրդը կկատարի Միջին Արևելքում մարդկանց անվտանգության ու խաղաղության պահպանման ուղղությամբ իր առաքելությունը:
Ուշագրավ է, որ Իրանի նախագահ Հասան Ռոուհանին երեկ հեռախոսազրույց է ունեցել Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Էրդողանի հետ, որի ժամանակ քննարկվել է Գազայի հատվածում տիրող իրավիճակը:
Էրդողանն ու Ռոուհանին համակարծիք են, որ պետք է վերջ տրվի Իսրայելի կողմից ռազմական գործողություններին և պահպանվի 2012-ին կողմերի միջև ձեռքբերված հրադադարը:
Երկու երկրների առաջնորդները կարևորել են նաև Գազայի հատվածի բնակիչներին մարդասիրական օգնություն հատկացնելու հարցը միջազգային հանրության համար:
Էրդողանը հայտարարել է, որ ստեղծված իրավիճակը պահանջում է իսլամական երկրներին հրատապ միջամտություն:
Հաղորդվում է, որ Պաղեստինի առաջնորդ Մահմուդ Աբբասը հուլիսի 18-ին ժամանելու է Ստամբուլ, հանդիպելու է Էրդողանի հետ ու ևս մեկ անգամ քննարկելու է Գազայի հատվածում կատարվող իրադարձությունների դրդապատճառները:
Թուրքիայի Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցության կողմից առաջադրված նախագահի թեկնածու Սելահադդին Դեմիրթաշը հանդիպել է Ստամբուլի կրոնական տարբեր խմբերի ներկայացուցիչների` այդ թվում նաև հայ համայնքի անդամների հետ:
Դեմիրթաշը նշել է, որ Թուրքիան միայն թուրքերինը չէ, և տարիներ շարունակ հնչած «իմ հողը, իմ հայրենիքը» արտահայտությունն այլևս պետք է լինի «մեր հողը, մեր հայրենիքը»:
Թեկնածուի խոսքով` իր սկսած նախընտրական քարոզարշավը նպատակ ունի ստեղծել հասարակական խաղաղություն` միավորելով կրոնական և լեզվական բոլոր խմբերին:
Դեմիրթաշը կարևորել է ուրիշների իրավունքների պաշտպանությունը և նշել, որ իրական մուսուլմանը պետք է պաշտպանի հայերի և հույների իրավունքները:
Այսօր Վրաստանի ներքին գործերի նախարարության և ֆինանսների նախարարության աշխատակիցների համատեղ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում բռնագրավվել է մոտ 3 տոննա հեղուկ հերոին, տեղեկացնում է ադրբեջանական “Վեստի” գործակալությունը` հղում կատարելով Վրաստանի ՆԳՆ-ին:
Ըստ տեղեկության` սա աննախադեպ դեպք է, և երկրի իրավապահ մարմինները մինչև այսօր այս քանակությամբ թմրանյութ երբևէ չէին բռնագրավել:
Հեղուկ օճառի համար նախատեսված մոտ 100 հատ 30 լիտրանոց կոնտեյներներ` հեղուկ հերոինով, հայտնաբերվել է բեռնատար ավտոմեքենայում, որը Ադրբեջանից եկել էր Վրաստան`Թուրքիա գնալու նպատակով: Այս փաստի առնչությամբ ձերբակալվել է 2 վրացի:
Ըստ նախնական քննության` հայտնաբերված հեղուկը պարունակում է 80% մաքուր հերոին, որի շուկայական արժեքը հարյուր միլիոն դոլար է:
Փաստի առնչության տարվում է հետաքննություն:
Թուրքիայի Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցության նախագահ Քեմալ Քըլըչդարօղլուն «Հաբերթյուրք» հեռուստաալիքի հաղորդումներից մեկում խոսել է առաջիկա նախագահական ընտրությունների մասին: Այնուհետև հաղորդավարը անդրադարձել է վերջին շրջանում Իրաքում ստեղծված պատերազմական վիճակին: «Վերջին օրերին օրակարգում հայտնվել են Թուրքիայում պետական համակարգի փոփոխության` ֆեդերացիայի ստեղծման շուրջ քննարկումներ: Եթե Քրդական պետություն ստեղծվի և Թուրքիայի մասնատման հարց առաջանա, ի՞նչ կանեք»,-հարցրել է հաղորդավարը Քըլըչդարօղլուին: Վերջինս այս հարցին հետևյալ պատասխանն է տվել. «Եթե պետք լինի, զենք կվերցնենք, որպեսզի Թուրքիան չմասնատվի: Ինչու՞ է Թուրքիան մասնատվելու: Այն դեպքում, երբ մենք միասին ենք, միասնական ենք, ապրում ենք հանգիստ և խաղաղ, ապա ինչու կռվել: Թուրքիան մեծ երկիր է, բոլորին կարող է կերակրել: Այն ժամանակ, երբ ուժեղացնենք մեր ժողովրդավարությունը»:
Թուրքական «Iş» բանկի մշակույթային հրատարակչությունը ընթերցասերներին է ներկայացրել «Կորած բանաստեղծներ» շարքի 5-րդ գիրքը: Վերջինս հայ բանաստեղծներ Կարպիս Ջանջիկյանի և Հայկազուն Գալուստյանի` 1942 թվականին լույս տեսած «Բալքըս» ժողովածուի վերահրատարակումն է:
Կարպիս Ջանջիկյանը (1920-1946) ծնվել է Պոլսի Սամաթիա թաղամասում: Նա սովորել է Կենդրոնական վարժարանում, այնուհետև Իտալական դպրոցներում: Մանուկ հասակից սկսել է բանաստեղծություններ գրել, ապա միջնակարգ դպրոցում ծանոթացել է Հայկազուն Գալուստյանի հետ (1920-1985): Այնուհետև նրանք միասին հրատարակել են «Բալքըս» կոչվող ժողովածուն, որտեղ ներկայացված բանաստեղծությունները պատմում են հասարակ մարդկանց կյանքի պատմությունները: Նրանց ստեղծագործությունների վրա մեծ ազդեցություն է թողել թուրք նշանավոր գրողներ Օրհան Վելիի, Մելիհ Ջևդեթի և Օքթայ Ռըֆաթի սկսած «Գարիփ» բանաստեղծական հոսանքը:
Թուրքական «Սաբահի» հաղորդմամբ` Թուրքիայի նախագահի թեկնածու, ներկայիս վարչապետ Թայիփ Էրդողանի թափորի մեքենաներից մեկը վթարի է ենթարկվել Դենիզլի քաղաքի կենտրոն տանող ճանապարհին:
Հայտնի է, որ ընթացքի ժամանակ քաղաքի կենտրոնական խաչմերուկներից մեկում կառավարական մեքենաներից մեկը բախվել է քաղաքացիների մեքենաներին, որի հետևանքով շղթայական վթար է տեղի ունեցել՝ վեց ավտոմեքենաների մասնակցությամբ:
Նաև հայտնի է, որ մի քանի մարդ վնասվածք է ստացել, որոնցից մեկին բժշկական օգնություն է ցուցաբերվել:
Էրդողանի պահակախումբը վթարից հետո նրան նստեցրել է մեկ այլ մեքենա և շարունակել ճանապարհը:
Հուլիսի 25-ին շահագործման կհանձնվի Ստամբուլ-Անկարա արագընթաց գնացքը: Այս մասին հայտարարել է Թուրքիայի տրանսպորտի և հեռահաղորդակցության նախարար Լյութֆի Էլվանը: Վերջինիս խոսքով` ուշացման մասին խոսք չի կարող լինել:
Սկզբում հայտարարվել էր, որ Թուրքիայի երկու խոշոր քաղաքների միջև արագընթաց գնացքը կգործարկվի մայիսի կեսերին, սակայն գործընթացը հետածգվել էր սաբոտաժի փորձերի պատճառով:
Ստամբուլ-Անկարա երկաթգծի երկարությունը 533 կմ է: Այն միանալու է «Մարմարայ» թունելին, որը կապում է Թուրքիայի արևելյան և եվրոպական հատվածները: 2009 թվականին սկսված այս նախագծի համար ծախսվել է 4 միլիարդ դոլար:
Պնդուկի արտահանմամբ զբաղվող առաջատար թուրքական «Oltan Gıda» ընկերությունն իր բաժնետոմսերի 70 տոկոսը վաճառել է շոկոլադի արտադրության իտալական «Ferrero» ընկերությանը: Թուրքական կողմը չի հայտնել ակցիաների արժեքի մասին:
2012-1013 թվականներին «Oltan Gıda» ընկերությունը 68 տոննա պնդուկ է արտադրել, որից ստացված շահույթը կազմել է 500 մլն դոլար: Այս տարվա սկզբին ընկերությունն իր տեսականին ընդլայնելու նպատակով արդիականացրել է Մանիսա քաղաքում տեղակայված արտադրական հարթակը` դրա համար ծախսելով մոտ 100 մլն լիրա:
«Ferrero»-ն շոկոլադ արտադրող աշխարհի ամենահայտնի ընկերություններից է, որը ներկայացնում է հայտնի «Nutella» և «Kinder Chocolate» ապրանքատեսակները: «Ferrero»-ն թուրքական պնդուկի հիմնական գնորդներից է: Թուրքիային բաժին է ընկնում աշխարհի պնդուկի արտադրության 75 տոկոսը:
Անկախ
Թուրքիայի գործող վարչապետ, նախագահության թեկնածու եւ գեթ այժմյան տվյալներով առաջիկա հավանական նախագահ Էրդողանին վերագրվող քարոզչական գործողությունները հայկական հարցերի նկատմամբ թվում է, որ աշխուժ ընթացքի մեջ են լինելու: Թեկուզ ապատեղեկատվության կարգով:Պարզ էր, որ «ցավակցական» գործողությանը պիտի հետեւեին այլ «ժեստեր»: ժեստային այս քաղաքականությունը կարող է տարբեր շարժառիթներ ունենալ:
Իր այսօրվա կարգավիճակի նկատառումով Էրդողանը, բնականաբար շատ կարեւոր պիտի նկատի ներքին սպառման շուկան: Ամբոխային տրամադրությունների վրա ազդելու միջոցների լիարժեք օգտագործման դեպքերը պիտի շարունակեն հաջորդել միմյանց: Խնդիրը այս դեպքում սերտորեն փոխառնչված է: Արտաքին քաղաքականության մեջ նոր հորիզոններ բացելու հնարավորություն ցույց տալը ներքին անդրադարձ կունենա, իհարկե նաեւ իր ազդեցությունն անպայման կթողի քվեահավաքի աշխատանքի վրա։
Նախ եւ առաջ քրդական հանգույցի լուծման համար առնված քայլերը ներթուրքական հասարակության վրա այս կամ այն ձեւով ազդեցիկ դեր կունենան: Չենք խոսում դեռեվս ուղղակի քուրդ ազգաբնակչության կատարելիք ընտրանքի, իր գերխնդրի լուծման ուղղությամբ առնվող քայլերին համապատասխան գնահատական տալու եւ այդ գնահատականի քվեական դրսեւորումը կատարելու մասին: Եւ բնական է, որ միանշանակ դրսեւորումներ չեն արձանագրվի այս դեպքում:
Արտաքին-ներքին շարժառիթներ ունեցող նման հարցերի շարքին կարող է դասվել նաեւ հայկականը: Արտաքին հարց լուծելու տպավորություն թողելով, ներհասարակական շրջանակների վրա որոշակի ազդեցություն բանեցնելու քաղաքականությունը գուցե: Այստեղ ոչ միայն դասական կամ թաքուն համայնքի մասին է խոսքը, այլ նաեւ այն շրջանակների, որոնք նման հարցերի հարթման համար այլընտրանքային մտածողությամբ են հանդես գալիս:
Կարող է ամբողջովին համոզիչ չթվալ այս տեսակետը: Հայերին ուղղված ցավակցությունը կամ սահման բացելու դեռեվս թեական խոստումը որքանո՞վ կարող է բարձրացնել Էրդողանի արժեքը ներքին շուկայում: Շարժառիթների փոխառնչության վարկածը այստեղ ինքն իրեն ավելի զգալի է դարձնում իբրեւ ներկայություն, եթե հիշենք ցավակցական նշանավոր ուղերձի միջազգային ընտանիքին ուղղված լինելը: Աշխարհաքաղաքական կենտրոնների պահանջ էր սահմանի բացումը: Նույն այդ կենտրոնները շատ անգամ հիշեցրեցին էրդողանական վարչակարգին, որ թելեր ունեն իրենց ձեռքին` շարժելու քաղաքացիական եւ հասարակական շարժումները Թուրքիայի տարածքում: Չմոռանանք, որ ներհասարակական այդ շարժումները գաղափարական ուղղվածություններով, կենսոլորտի, բնապահպանության եւ քաղաքացիական տարբեր առաջադրանքներ արծարծելով, չհատեցին ազգային խնդիրների սահմանը: Ինքնության հարցերի բարձրացումը արդեն նոր տարողություն կապահովեր շարժմանը: Այդ պահը չի հասել ըստ երեւույթին:
Սահմանի բացման ուղղությամբ անպաշտոն տեղեկատվությունը կարող է հակավարկանշային մտադրություն ունեցած լինել` նկատի ունենալով նախագահական ընտրության մոտալուտ լինելը: Հիմա ուշադիր կարդանք լրատվությունը:
«Թուրքիայի կառավարությունը ծրագրում է բացել ղարաբաղյան պատերազմի պատճառով 1993-ին փակված եւ տարիներ շարունակ փակ մնացած Հայաստան-Թուրքիա սահմանը: Թուրքական լրատվամիջոցները, «Թարաֆ» պարբերականին հղում անելով, գրում են, որ դա պիտի լինի նախագահական ընտրություններին իր թեկնածությունը առաջադրած Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի 2-րդ քայլը հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ:
«Թարաֆը» ճանաչված է իբրեւ հակակառավարական դիրքորոշում ունեցող թերթ: Թուրքիայի արտգործնախարարության հերքումը (ըստ Ադրբեջանական լրատվության) նախ եւ առաջ մտածել է տալիս, որ «Թարաֆը» նման ապատեղեկատվություն կատարել է ընտրություններին Էրդողանի վարկանիշը նվազեցնելու համար: Անկախ դրանից, որ սահմանի բացումը կկայանա, թե ոչ, այս «անպաշտոն» տեղեկատվությունը իբրեւ «ցավակցության» շարունակություն է ընկալվում: Ինչ էլ եղած լինեն շարժառիթները, սահմանի բացման հավանականությունը արդեն իբրեւ լրատվություն թուրքական լրատվադաշտում աշխուժորեն շրջանառության մեջ է դրվել: Թուրքական կողմը առաջադրում է այն ընկալել իբրեւ ժեստ հայկական կողմից աւելի, միջազգային ընտանիքից: Փաստորեն, այդպես էլ բնութագրված է` 2-րդ ժեստ:
Հայկական լրատվադաշտը, եթե այս հայտարարությունը ներկայացնի իբրեւ 2-րդ ժեստ, ոչ միայն պատճենահանած կլինի թուրքական տեղեկատվական մեքենայի արտադրությունը, այլ ավելի՛ն: Ընդունած կլինի ցավակցության առաջին ժեստ լինելը:
Բաքուն անպայման կարձագանգի այս լրատվությանը: Ամենայն հավանականությամբ թուրքական տարբերակով` «անպաշտոն» ձեւով: Դա արդեն արել է, հերքելով լուրը։
Մեր անմիջական խնդիրը այս տեղեկատվական գործողությունը իբրեւ ժեստ չընկալելն է. աշխատելը, որ իբրեւ այդպիսին չընկալի նաեւ միջազգային կարծիքը:
Շահան Գանտահարյան
«Ազդակ» թերթի գլխավոր խմբագիր
Բրիտանական «Financial Times» հանդեսը անդրադարձել է Թուրքիայում սպասվող նախագահական ընտրություններին` մասնավորապես մեկնաբանելով Թայիփ Էրդողանի թեկնածությունը: Ըստ հանդեսի` Թուրքիայի տնտեսությունը թուլանում է, իսկ Էրդողանի միջազգային հեղինակությունը` անկում ապրում: Նշվում է նաև, որ 2011 թվականի ընտրություններից ի վեր Էրդողանը անկայուն քաղաքական գործչի պահվածք է դրսևորում, ինչը միջազգային հանրությանը համար մտահոգիչ է և նախագահ ընտրվելու դեպքում դրությունը, հավանաբար, չի կարգավորվի: Այնուհանդերձ, Էրդողանը գովասանքի է արժանացել վերջին 10 տարիներին երկրի տնտեսական և քաղաքական կյանքում նկատվող շրջադարձերի համար:
Հանդեսը քննադատաբար է մոտենում Էրդողանի վարած մերձավորարևելյան քաղաքականությանը, սակայն Քրդական հարցում գրանցած հաջողությունները որակում է որպես «հազվագյուտ հասունության օրինակ»: «Financial Times»-ը վստահ է, որ Էրդողանը նախագահական ընտրությունների առաջին փուլում ջախջախիչ հաղթանակ կտանի: Հանդեսի գնահատմամբ` այսպիսով Էրդողանը կդառան «ավելի շատ ոչ թե Աթաթուրքի, այլ Պուտինի» նման մի առաջնորդ: «Էրդողանի Թուրքիան չի լինի այն երկիրը, որով շատերը հիանում էին նրա վարչապետության առաջին տասնամյակի ընթացքում»,-գրում է թերթը:
Այս տարվա առաջին 5 ամիսների ընթացքում Ադրբեջանի և Թուրքիայի քաղաքացիների միջև գրանցված ամուսնությունների թիվը անցած տարվա միևնույն ժամանակահատվածի համեմատությամբ աճել է 20 տոկոսով: Բաքվում Թուրքիայի դեսպանատանը այս տարվա հունվար-մայիս ամսիների ընթացքում Թուրքիայի և Ադրբեջանի քաղաքացիների միջև 175 ամուսնություն է գրանցվել: Այս թիվը վերաբերում է միայն Ադրբեջանում գրանցված ամուսնություններին: Երկու երկրների քաղաքացիներիի միջև ամուսնություններ գրանցվել են նաև Թուրքիայում և երրորդ երկրում: Գրեթե բոլոր ամուսնական զույգերում հարսնացուն Ադրբեջանից է:
Չինաստանը մտադիր է Սինցզյան Ույղուրական ինքնավար շրջանից դեպի Թուրքիա տանող արագընթաց գնացքի համար 6000 կիլոմետրանոց 150 միլիարդ դոլար արժողությամբ երկաթգիծ անցկացնել: Գնացքների և վագոնների արտադրությամբ զբաղվող չինական խոշոր ընկերության նախագահ Չաոն նշել է, որ Սինցյանից ձգվող «Երկաթյա մետաքսե ճանապարհը» անցնելու է Ղըրղստանով, Տաջիկստանով, Ուզբեկստանով, Թուրքմենստանով, Իրանով և հասնելու է Թուրքիա: Նախատեսվում է, որ երկաթգիծը մասամբ շահագործման կհանձնվի 2020 թվականին, իսկ ամբողջությամբ պատրաստ կլինի 2030–ին: Չաոն նշել է, որ մարդատար գնացքների արագությունը 200կմ/ժ կլինի, իսկ բեռնատարներինը` 160կմ/ժ:
«Ռադիկալը» գրում է, որ չինացի մասնագետների գնահատմամբ`Պեկինը մեծ առաջնահերթություն է տալիս այս ծրագրին և պատրաստ է ֆինանսավորել այն: Ինչ վերաբերում է Թուրքիային, ապա Անկարան Ստամբուլից դեպի Եվրոպա տանող այս խոշոր նախագիծը կյանքի կոչելու համար նախ անհրաժեշտ կհամարի Միջին Ասիայի երկրների միջև աշխարհաքաղաքական փոխզիջման հաստատումը:
Թուրքիայի հաջորդ նախագահի թեկնածու ներկայիս վարչապետ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել է, որ միայն հեղափոխականներն են ցանկանում այնպիսի նախագահ ունենալ, որը չի զբաղվում քաղաքականությամբ: Վարչապետի խոսքերով` նախագահը պետք է ակտիվորեն զբաղվի քաղաքականությամբ: «Ընդդիմությունը ուզում է այնպիսի նախագահ ունենալ, որը կներկայացնի կառավարությանը, ոչ թե ժողովուրդին»,-ասել է Էրդողանը` նշելով, որ նման նախագահը մարդկանց պահանջներին, ցանկությանն ու ընտրությանը համապատասխան չի լինի: «Այսօր երկրում հեղափոխություն անելու ձգտումներ ունեցող մարդիկ են միայն ուզում այնպիսի նախագահ, որը ակտիվ մասնակցություն չի ունենա երկրի քաղաքականության մեջ»,-նշել է Էրդողանը` այսպիսով ակնարկելով, որ նախագահի պաշտոնում ունենալով սահմանափակ լիազորություններ, ինքը չի պատրաստվում հրաժարվել երկրի քաղաքականության կառուցման գործում ստանձնած ակտիվ դերից: