Հարգելի պարոն Գլխավոր քարտուղար,
Տիկնայք և պարոնայք,

Եվրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղար պարոն Յագլանդի հետ անկեղծ և կառուցողական զրույց ունեցանք: Անդրադարձանք Եվրոպայի խորհրդում Հայաստանի նախագահության առաջնահերթություններին՝ մասնավորապես Եվրոպայի խորհրդի բարեփոխումներին, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի արդյունավետության բարձրացմանը և, իհարկե, ռասիզմի ու անհանդուրժողականության դեմ պայքարի անհրաժեշտությանն առնչվող հարցերին: Հայաստանը մեծ կարևորություն է տալիս Եվրոպայի խորհրդի արդյունավետ գործունեությանը և շարունակելու է ըստ ամենայնի նպաստել կառույցի դերի և հեղինակության բարձրացմանը եվրոպական ճարտարապետության մեջ։

Հայաստանը մշտապես հավատարիմ է համընդհանուր եվրոպական արժեքներին՝ որպես մեր երկրի բարգավաճման, համաեվրոպական համագործակցության, կայուն զարգացման ու խաղաղության պահպանման կարևորագույն գրավականի: Ժողովրդավարության, օրենքի գերակայության և մարդու իրավունքների ամրապնդումն ու կայացումն այն արժեքային համակարգն է, որի վրա խարսխված է մեր երկրի զարգացման տեսլականը:

Հայաստանի նախագահության հետագա անելիքների առնչությամբ մենք կարևորեցինք հոկտեմբերի 21-22-ը Երևանում կայանալիք Ռասիզմի, այլատյացության և անհանդուրժողականության դեմ պայքարի թեմայով խորհրդաժողովը, որի կապակցությամբ Գլխավոր քարտուղարն այցելելու է Հայաստան: Կարծում եմ, որ այս թեման առավել քան արդիական է այսօր, և մենք կարող ենք դիմակայել նման մարտահրավերներին` Եվրոպայի խորհրդի կողմից կուտակած փորձի և իրավական գործիքների արդյունավետ կիրառման միջոցով:

Անդրադարձանք նաև Լեռնային Ղարաբաղի խնդրին: Իհարկե վերահաստատեցինք Մինսկի խմբի համանախագահների ձևաչափի նկատմամբ մեր բարձր վստահությունը:

Երևանում մեկնարկած կամարանցումների ֆունկցիոնալ վերականգնման, վերանորոգման ու յուրօրինակ լուծումներով հարդարման, ինչպես նաև բակային տարածքների նկարազարդման ծրագրերը դարձան մայրաքաղաքի հարմարավետության և պատշաճ տեսքի ապահովմանը միտված լայնածավալ ծրագրերի անբաժան մասնիկը:

Բակային տարածքներում տարեսկզբից մեկնարկած նկարազարդման աշխատանքների շրջանակում 230 բակերում արդեն իսկ ավարտվել են նկարազարդման աշխատանքները: Հաշվի առնելով բարենպաստ եղանակային պայմանները, հերթական աշխատանքային խորհրդակցության ժամանակ Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը հանձնարարել է շարունակել բակերի նկարազարդման գործընթացը: Յուրօրինակ այս մոտեցման արդյունքում բակերում առկա ավտոտնակների և հարակից այլ շինությունների պատերը դառնում են գունառատ: 2012թ-ին, ի դեպ, նկարազարդման աշխատանքեր են իրականացվել շուրջ 190 բակերում:

Երևանի զարգացման 2013թ-ի ծրագրերով տարեսկզբից մեկնարկած կամարանցումների ֆունկցիոնալ վերականգնման, վերանորոգման ու յուրօրինակ լուծումներով հարդարման աշխատանքների արդյունքում էլ այս տարի վերանորոգվեց ու նկարազարդվեց շուրջ 35 կամարանցում, որով էլ ամբողջությամբ ավարտվեց ծրագիրը: Երևանի համաչափ զարգացման համատեքստում 2011թ-ից մեկնարկած ծրագիրը քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանի հանձնարարությամբ ներառեց մայրաքաղաքի վարչական շրջանների բոլոր կամարանցումները: Ընդհանուր առմամբ անցած ժամանակահատվածում բոլոր այն կամարանցումները, որոնցում մասնագիտորեն թույլատրված է եղել իրականացնել նկարազարդում, ամբողջությամբ վերանորոգվել ու նկարազարդվել են: Երևանի արտաքին տեսքի բարեկարգման ծրագրի շրջանակում իրականացվող աշխատանքների արդյունքում այսօր մայրաքաղաքի 179 կամարանցումներ բարեկարգված են ու նկարազարդված հայկական բնաշխարհի պատկերներով, ճարտարապետական արժեք ներկայացնող հուշարձաններով ու հայկական էպոսի և հայտնի հեքիաթների ճանաչված հերոսներով:

Աշխատանքային այցով Ֆրանսիայի Հանրապետությունում գտնվող Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր Ստրասբուրգում հանդիպումներ է ունեցել Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) նախագահ Ժան-Կլոդ Մինյոնի, ԵԽ գլխավոր քարտուղար Թորբյորն Յագլանդի և ԵԽ մարդու իրավունքների հանձնակատար Նիլս Մուիժնիկսի հետ: ԵԽ գլխավոր քարտուղար Թորբյորն Յագլանդի հետ հանդիպման ավարտին Հայաստանի Նախագահը և ԵԽ գլխավոր քարտուղարը հանդես են եկել բանակցությունների արդյունքներն ամփոփող հայտարարություններով և պատասխանել զանգվածային լրատվամիջոցների ներկայացուցիչների հարցերին:
Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այնուհետև մասնակցել է ԵԽԽՎ լիագումար նիստին, որտեղ հանդես է եկել ելույթով և պատասխանել վեհաժողովի անդամներին հետաքրքրող հարցերին:

***

Նախագահ Սերժ Սարգսյանի խոսքը Եվրոպայի խորհրդի
խորհրդարանական վեհաժողովում

Պարո՛ն նախագահ,
Պարո՛ն Գլխավոր քարտուղար,
Վեհաժողովի հարգարժա՛ն անդամներ,

Ուրախ եմ 800 միլիոն եվրոպացիների ներկայացնող մեր կառույցի` Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովին դիմելու այս հնարավորության համար:

Մեր երկրի համար մեծ պատիվ ու պատասխանատվություն է առաջին անգամ նախագահել Եվրոպայի խորհրդի նախարարական կոմիտեում: Մեր ձգտումն է այս վեցամսյա նախագահության շրջանում մեր ներդրումը բերել եվրոպական արժեքային համակարգի ամրապնդման գործին, և դրանով իսկ ևս մեկ անգամ վերահաստատել, որ Եվրոպան ոչ այնքան աշխարհագրական տեղանուն է, որքան ընդհանուր արժեքներին հանձնառու պետությունների ընտանիք:

Տիկնա՛յք և պարոնա՛յք,

Մի քանի օր առաջ Հայաստանը նշեց իր անկախության 22-րդ ամյակը: Հեշտ չի եղել ազատ ժողովրդավարական երկիր կառուցելու մեր 22-ամյա ուղին: Անընդհատ պատերազմի սպառնալիքներն ու սպառազինությունների մրցավազքի պարտադրումը Ադրբեջանի կողմից և Հայաստանն աշխարհի հետ կապող ամենակարճ ուղին տարիներ շարունակ բոլոր միջազգային օրենքներին ու նորմերին հակառակ փակ պահելը Թուրքիայի կողմից մեզ ստիպել ու ստիպում են անբնական մեծ ջանքեր գործադրել զարգանալու և ժամանակակից պետություն կառուցելու համար: Գործելով այլ պետությունների համեմատ անհամադրելի բարդ պայմաններում՝ մեր երկրի բոլոր իշխանություններն ու մեր ժողովուրդը մշտապես առաջնային տեղ են հատկացրել երկրում խորքային բարեփոխումների իրականացմանը՝ հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտներում:

Անկախության հռչակումը մեր ժողովրդի բազում դարերի ու սերունդների երազանքի իրականացումն էր, իսկ Եվրոպայի խորհրդին անդամակցությունը եվրոպական ժողովուրդների ընտանիքին պատմական ու մշակութային պատկանելության վերահաստատումն էր: Եվրոպական արժեքների` ազատության, ժողովրդավարության, իրավունքի գերակայության վրա հիմնված պետական համակարգ ունենալու ձգտումը միշտ հստակ է եղել մեր հասարակության շրջանում: Մենք դիտարկում ենք Եվրոպայի Խորհրդին մեր անդամակցությունը և եվրոպական մյուս կառույցների հետ փոխգործակցությունը որպես Հայաստանի ժողովրդավարության ամրապնդման և արդյունավետ բարեփոխումների իրականացման կարևոր գործոն:

Մեր համատեղ ջանքերի արդյունքները տեսանելի են և անշրջելի: Հայաստանն այսօր ազատ խոսքի ու ազատ մամուլի երկիր է, մենք ունենք հավաքների ազատություն, կայացած քաղաքացիական հասարակություն, որը գիտի, թե ինչ իրավունքներ ունի և ինչպես կարող է պայքարել իր իրավունքների համար: Սրանք և բազմաթիվ այլ ձեռքբերումներ ես համարում եմ ավելի քան կարևոր մեր ապագայի համար:

Վեհաժողովի հարգարժա՛ն անդամներ,

Վերջին մեկ և կես տարվա ընթացքում Հայաստանում տեղի է ունեցել երեք խոշոր ընտրական գործընթաց: 2012թ. մայիսին կայացած խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում մեր երկրի քաղաքական դաշտի բոլոր խոշոր քաղաքական ուժերը խորհրդարանի մաս կազմեցին՝ խորհրդարանը դարձնելով ուժեղ ու գործուն քաղաքական մարմին: 2013թ. նախագահական ընտրություններն անցան մրցակցային պայմաններում: Մայիսին կայացան Երևանի ավագանու ընտրությունները:

Բոլոր երեք ընտրություններին Եվրոպայի խորհուրդը մասնակցել է դիտորդական առաքելություններով. առաջին երկուսի դեպքում Վեհաժողովի, իսկ Երևանի ավագանու ընտրություններին Եվրոպայի Խորհրդի տեղական և շրջանային իշխանությունների կոնգրեսի պատվիրակությունները հնարավորություն են ունեցել դիտարկել ընտրությունների ընթացքը և պատրաստել զեկույցներ՝ համապատասխան առաջարկություններով: Ես այդ զեկույցները գնահատում եմ որպես Հայաստանի ապագայով հետաքրքրված գործընկերների անկեղծ կարծիք: Այս առումով նշեմ, որ ազատ և արդար ընտրությունների կազմակերպման վերաբերյալ ինչպես Խորհրդարանական վեհաժողովի, այնպես էլ մեր միջազգային մյուս գործընկերների առաջարկություններն անարձագանք չեն մնացել, դրանք ամենայն ուշադրությամբ դիտարկվում են ընտրական գործընթացների կատարելագործման հարցով ստեղծված աշխատանքային խմբի կողմից և համապատասխան ընթացք են ստանում: Առաջիկա օրերին կայանալու են համապատասխան առաջարկություններին վերաբերող օրենսդրական փոփոխությունների լայն հանրային քննարկումներ` բոլոր շահագրգիռ կողմերի մասնակցությամբ և միջազգային կառույցների աջակցությամբ:

Տիկնա՛յք և պարոնա՛յք,

Մենք ունենք բազմաթիվ լուրջ խնդիրներ, ինչպիսիք են գործազրկությունն ու աղքատությունը, կոռուպցիան, որոնց հաղթահարման համար մեր կառավարությունը համալիր ծրագրեր է իրականացնում:

Մյուս առաջնահերթությունը իրավունքի գերակայությունն է: Հավասարությունը օրենքի առջև պարտադիր պայման է մեր թե՛ տնտեսական, թե՛ քաղաքական զարգացման համար: Մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները դիտվում են որպես բարձրագույն նպատակ: Իր հերթին՝ պետությունը սահմանափակված է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքներով և ազատություններով` որպես անմիջականորեն գործող իրավունք: Սրանք նաև մեր երկրի Սահմանադրությամբ ամրագրված դրույթներ են, որոնք կանխորոշում են անհատի ու պետական իշխանության վարքագիծն իրավական պետության ու քաղաքացիական հասարակության կայացման գործում:

Համոզված եմ, որ ժողովրդավարական բոլոր երկրներում սահմանադրական մակարդակում այս կամ այն կերպ ամրագրված է իրավունքի գերակայության սկզբունքի էությունը: Սակայն գլխավոր խնդիրն այն կյանքի կոչելն է, իրավունքով իշխանության սահմանափակումը կյանքի կանոն դարձնելը: Հատկապես երիտասարդ ժողովրդավարությամբ երկրների դեպքում դա պահանջում է համակարգված ու հետևողական աշխատանք: Պահանջում է անկախ դատական համակարգի առկայություն և անաչառ արդարադատության իրականացում: Այս առումով, կարծում եմ՝ Եվրոպայի խորհրդում Հայաստանի նախագահության շրջանակներում այս տարվա հուլիսին անցկացված՝ իրավունքի գերակայության և իշխանությունների հայեցողության սահմաններին նվիրված խորհրդաժողովը համընդհանուր հետաքրքրություն ներկայացնող իրադարձություն էր՝ շարունակելով Մեծ Բրիտանիայի նախագահության նախաձեռնությամբ սկսված գործընթացը:

Մեր երկիրն այս ոլորտներում համակարգային բարեփոխումների նոր փուլ է թևակոխել և իրականացնում է հեռանկարային ծրագրեր: Դրանց բոլորի առանցքը մարդն է, նրա իրավունքների ու ազատությունների երաշխավորումը, երկրում այնպիսի մթնոլորտի ձևավորումը, որտեղ կգերակայեն հանդուրժողականությունը, բազմակարծությունը, խտրականության բացառումը, արդարությունն ու փոխադարձ վստահությունը:

Հաջորդ առաջնահերթությունը, որն ամենաուղղակի կերպով կապված է նախորդի, այսինքն՝ իրավունքի գերակայության հետ, ժողովրդավարության և մարդու իրավունքների պաշտպանության խորացումն է: Ձեռքբերումների թվում նշեմ դատական օրենսգրքում կատարված մի շարք էական փոփոխություններ, որոնք ավելի թափանցիկ ու արդար են դարձնում դատավորների թեկնածուների ընտրության ընթացակարգը: Դատավորների լիարժեք անկախության ապահովման տեսանկյունից շարունակվում են ուշադրության կենտրոնում մնալ նաև նրանց նշանակման հետ կապված իրավական հարցերը: Արդիականացվում են քրեակատարողական հիմնարկները, ստեղծվելու է պրոբացիոն ծառայություն: Մենք մշակել և իրականացնում ենք Հայաստանի իրավական ու դատական բարեփոխումների 2012-2016թթ. Ռազմավարական ծրագիրը, որի արդյունքում, վստահ եմ, կունենանք ժամանակակից իրավական պետության չափանիշներին համապատասխանող դատաիրավական համակարգ: Այս առումով, շատ կարևոր եմ համարում Հայաստան-Եվրոպայի խորհուրդ 2012-2014թթ. Գործողությունների ծրագրի լիարժեք իրականացումը, որում ընդգրկված են այս ոլորտին վերաբերող մի շարք կարևոր ձեռնարկումներ:

Մենք ունենք հաջողություններ, սակայն եղածով չենք բավարարվելու: Ես նախաձեռնել եմ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության բարեփոխումների գործընթաց, որի նպատակը մեր երկրում իրավունքի գերակայության սկզբունքի իրացման, մարդու հիմնական իրավունքների և ազատությունների երաշխավորման սահմանադրական կառուցակարգերը առավել կատարելագործելն է, իշխանությունների լիարժեք հավասարակշռումն ապահովելը և հանրային կառավարման արդյունավետությունը բարձրացնելը: Մենք երախտապարտ կլինենք, եթե Եվրոպայի խորհուրդը, մասնավորապես Վենետիկի հանձնաժողովն իր աջակցությունը բերի այս գործընթացին:

Տիկնա՛յք և պարոնա՛յք,

Եվրոպական միությունը Հայաստանի կարևոր գործընկերներից մեկն է: Մարդու իրավունքների, ժողովրդավարության և իրավունքի գերակայության ոլորտներում լայնածավալ բարեփոխումները Հայաստանի և Եվրոպական միության հարաբերությունների առանցքն են: Կարևոր նախաձեռնություն եմ համարում ԵՄ Արևելյան գործընկերության շրջանակներում և Եվրոպայի խորհրդի հետ համագործակցությամբ ստեղծված «Արևելյան գործընկերության գործիք» համատեղ ծրագիրը և դրա շրջանակներում մասնակից երկրներում իրականացված աշխատանքները՝ ընտրական չափանիշների, դատաիրավական բարեփոխումների, արդյունավետ կառավարման, կոռուպցիայի և կիբեռհանցավորության դեմ պայքարի ուղղություններով:

Այս օրերին հաճախ է խոսվում Եվրոպական միության Արևելյան գործընկերության պետությունների քաղաքակրթական ընտրության մասին: Մենք միշտ հայտարարել ենք, որ պատրաստ չենք հարցն այդ հարթության մեջ դիտարկել: Հայաստանը նպատակադրված է շարունակելու համակողմանի փոխշահավետ գործակցությունը Եվրոպական միության հետ։ Արևելյան գործընկերության նախաձեռնության հենց սկզբից, անգամ դրանից առաջ, մենք ասել և շարունակում ենք ասել, որ ձգտում ենք հնարավորինս սերտ և ընդլայնված հարաբերություններ ունենալ Եվրամիության հետ, մոտ լինել Եվրամիությանը: Այս քաղաքականությունը չի ընդհատվելու:

Հայտնի է, որ Հայաստանը սերտ դաշնակցային հարաբերություններ ունի Ռուսաստանի հետ: Հայաստանը չի կառուցել նոր հարաբերություններ ի հաշիվ իր ռազմավարական դաշնակցի հետ հարաբերությունների: Ճիշտ այնպես, ինչպես մենք մերժում ենք որևէ գործընկերոջ հետ հարաբերությունների կառուցում, որոնք միտված լինեն որևէ այլ գործընկերոջ դեմ: Մենք շարունակելու ենք մեր առանցքային գործընկերների հետ հարաբերությունների և շահերի համադրումը:

Վեհաժողովի հարգարժա՛ն անդամներ,

Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի խաղաղ կարգավորումը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահողների հովանու ներքո եղել է և կմնա մեր առաջնահերթությունն այնքան ժամանակ, քանի դեռ չենք հասել համապարփակ կարգավորման: Մենք գնահատում ենք բոլոր նրանց ջանքերը, ովքեր օժանդակում են տարածաշրջանում կայունության ապահովմանը, բայց նաև գիտենք, որ պարտավոր ենք առաջին հերթին ապավինել մեր ուժերին՝ հնարավոր բացասական զարգացումների դեպքում հակառակորդին զսպելու և խաղաղությունը պահպանելու համար: Առավել ևս, որ մեր հարևան երկրի ղեկավարը շարունակում է իր հրապարակային ելույթներում պատերազմով սպառնալ, հայերին համարել թիվ մեկ թշնամի, հպարտանալ ռազմական ծախսերի անհամաչափ աճով և սպառազինությունների կուտակմամբ:

Այնուհանդերձ, կարծում եմ, որ Ադրբեջանի ժողովուրդը կամ նրա զգալի հատվածը իրականում չի կիսում նման տրամադրությունները: Պարզապես, ովքեր Ադրբեջանում փորձում են իրենց անկեղծ հիշողությունները պատմել հայ ժողովրդի հետ համատեղ անցյալից՝ նրանց ենթարկում են հրապարակային պարսավանքի, սպառնում են ականջը կտրել և արտաքսել երկրից: Այս պատճառով է, որ Ադրբեջանի ժողովրդի իրական տրամադրությունները չեն հնչում, և լսվում է այն, ինչ պահանջում է քարոզչամեքենան: Հենց այդ պատճառով են անարդյունավետ վստահության վերականգնման բոլոր միջոցառումների փորձերը:

Վստահ եմ, որ մեր ժողովուրդներին ավելի լավ ապագա է սպասվում, քան նախատեսում են պատերազմի և ատելության քարոզ սփռող որոշ ղեկավարներ: Ինչպես ես առիթ եմ ունեցել հրապարակավ ասելու՝ ես չեմ համարում, որ Ադրբեջանի ժողովուրդը հայերի թշնամին է. մենք ի զորու ենք արժանապատվորեն լուծելու մեր տարակարծությունները և խաղաղությամբ գոյակցելու որպես հարևաններ:

2 օր առաջ իմ ժողովուրդը մեծագույն ցավով հողին հանձնեց իր հանճարեղ դերասաններից մեկին` ՀՀ ժողովրդական արտիստ Սոս Սարգսյանին: Վարպետի վերջին հրապարակային խոսքը Ադրբեջանի մտավորականներին ուղղված նրա բաց նամակն էր, որն իրականում խաղաղության, արդարության ու սթափության կոչ էր. «Դուք ինչ է, լրջորեն պատրաստվում եք պատերա՞զմ սկսել։ Թանկագին իմ հարևաններ, ոչինչ չի՛ ստացվի, բացի անմեղ զոհերից։ Ինչո՞ւ։ Շատ պա՛րզ. ձեզ համար Ղարաբաղը տարածք է, իսկ մեզ համար՝ սուրբ Հայրենիք»,- իր նամակում պնդում է մեծ մտավորականը։ Այո՛, մենք մշտապես սթափվելու կոչերով ենք հանդես գալիս ու հաստատապես պնդում, որ այլատյացության մոլագար քարոզը, ուժի կիրառման չընդհատվող սպառնալիքներն ու սպառազինությունների մրցավազքը ոչ մի լավ տեղ չեն տանում: Միայն խաղաղությամբ ու համագործակցությամբ է հնարավոր կառուցել տարածաշրջանի ժողովուրդների բարեկեցիկ ապագան, և սա աքսիոմ է, որն ապացուցման կարիք էլ չունի:

Միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ հակամարտությունների խաղաղ կարգավորման համար առավել նպաստավոր պայմաններ են ապահովում ժողովրդավար հասարակությունները։ Լեռնային Ղարաբաղում անցած 20 տարիների ընթացքում ձևավորվել և շարունակական զարգանում են ժողովրդավարական կառույցները։ Ըստ միջազգային հանրաճանաչ կազմակերպությունների, օրինակ՝ «Ֆրիդըմ Հաուսի», ժողովրդավարության առումով Լեռնային Ղարաբաղը նկատելիորեն առաջ է իր որոշ հարևաններից։

Ղարաբաղը եղել է, կա և կմնա Եվրոպայի մաս: Ղարաբաղի այսօրվա հանրությունը եվրոպական հանրության` եվրոպական ընտանիքի մասնիկ է` անկախ իր պետության քաղաքական կարգավիճակից: Ուստի ես կարծում եմ, որ Եվրոպայի խորհուրդը կարող է, կարգավիճակից անկախ, ուղղակիորեն շփումներ նախաձեռնել Ղարաբաղի հետ` իր իսկ գործառույթների շրջանակներում, առավել ևս, երբ Եվրոպայի խորհուրդը նման փորձ ունի այլ հակամարտությունների գոտիներում:

Հարգելի՛ բարեկամներ,

Մեր՝ հայերիս ճակատագիրը պատգամել է մեզ դառնալ ցեղասպանության դեմ պայքարի առաջամարտիկ: Ցեղասպանությունը ոչ միայն մարդկության դեմ ոճիր է, այլև ֆաշիզմի և անհանդուրժողականության ցայտուն դրսևորում, կյանքի իրավունքի կոպիտ ոտնահարում: Հիրավի, այդ արհավիրքը վերապրած ժողովուրդները յուրահատուկ առաքելություն ունեն նման ողբերգությունների կրկնությունը բացառելու գործում: Մարդկության դեմ ոճիրների կանխարգելման լավագույն բանաձևը մարդկային պատմության սոսկալի էջերի լուսաբանումն ու համամարդկային արժեքների լույսի ներքո անցյալի գնահատումն է: Հավասարապես կարևոր եմ համարում նմանօրինակ ոճիրներ ծնող նախադրյալների դեմ պայքարը:

Հայաստանը գործնական քայլեր է ձեռնարկում ցեղասպանության հանցագործությունները կանխարգելելու և դրանք սնուցող երևույթների դեմ պայքարելու նպատակով միջազգային հանրության ջանքերը համախմբելու ուղղությամբ: Տարիներ շարունակ Հայաստանը միջազգային տարբեր հարթակներում հանդես է եկել ցեղասպանության կանխարգելման վերաբերյալ բանաձևեր ընդունելու նախաձեռնություններով: Նաև մեր ջանքերով՝ ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհրդի կողմից տարբեր տարիների ընդունվել են ցեղասպանության կանխարգելման մասին բանաձևեր: Դրանք նպատակ ունեն միջազգային հանրության մշտական ուշադրության կենտրոնում պահել «Ցեղասպանության հանցագործության կանխարգելման և պատժման մասին» կոնվենցիան և հիշեցնել մարդկության դեմ ոճիրների վերացմանն ուղղված՝ պետությունների հանձնառությունների մասին:

Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեում Հայաստանն իր նախագահության գերակայություն է հռչակել պայքարը անհանդուրժողականության, խտրականություն և ատելություն սերմանող քարոզչության դեմ: Մենք ամոթալի ենք համարում, որ մերօրյա աշխարհում նման երևույթները շարունակում են գոյություն ունենալ և որոշ երկրներում անգամ խրախուսվում են պետական մակարդակով: Մենք պետք է վճռական լինենք աշխարհի ցանկացած անկյունում նման դրսևորումներն արմատախիլ անելու հարցում:

Տիկնա՛յք և պարոնա՛յք,

Մեր հասարակություններն այսօր լուրջ փոխակերպումներ են ապրում և բազմաթիվ մարտահրավերների առաջ են կանգնած: Որո՞նք են մեր արժեքները 21-րդ դարում, ո՞ր արժեքներն են այսօր տարածում գտնում առավել, քան մյուսները, ինչու են թափ առնում ծայրահեղական քաղաքական հոսանքներն ու դրսևորումները, ինչո՞ւ է տեղի տալիս սոցիալական համերաշխությունը, ինչո՞ւ անհրաժեշտ եղավ, որ Եվրոպայի խորհուրդը ձեռնարկի համացանցում ատելության խոսքի ու դրսևորումների դեմ պայքարի երիտասարդական արշավը: Սրանք հարցեր են, որոնց պատասխանը դժվար է ձևակերպել մի քանի նախադասությամբ: Սրանք մերժելի երևույթներ են, որոնք տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացման ժամանակաշրջանում վայրկյանական տարածում են գտնում միլիոնավոր մարդկանց շրջանում, ուստի պետք է ստանան արագ և համարժեք պատասխաններ: Մենք պարտավոր ենք ամրապնդել կամուրջները ազգերի միջև, մեր քաղաքացիների, հասարակությունների, մշակույթների և կրոնների միջև, որպեսզի մեզանից հետո եկողներին թողնենք շատ ավելի խաղաղ և անվտանգ մոլորակ:

Այս օրերին մեր հայացքները հառած են Սիրիային: Մենք խորապես մտահոգ ենք այնտեղ տեղի ունեցող իրադարձություններով, որոնց արդյունքում զոհվում են անմեղ մարդիկ: Սիրիայում ունենալով բազմահազարանոց հայ համայնք, որը Սիրիայի ժողովրդի անբաժանելի մասն է կազմում, Հայաստանը միանշանակ ողջունում է ռուս-ամերիկյան պայմանավորվածությունները Սիրիայի հակամարտության խաղաղ կարգավորման ուղղությամբ և օրեր առաջ ընդունված ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևը:

Մեր բոլորիս պարտքն է միավորել մեր ուժերը հանուն ապագայի: Եվ, հատկապես, մեր երիտասարդ սերունդներին պետք է ներգրավենք մեր ապագայի կերտման գործում: Նրանք երիտասարդ են, համարձակ, ավյունով լի, եթե մենք նրանց ճիշտ գաղափարներով սնենք, ճշմարիտ արժեքներով դաստիարակենք, ազատության ու ժողովրդավարության բերկրանքը հրամցնենք, ձերբազատենք նախապաշարումներից՝ մեր հասարակությունները կունենան լավ ապագա:

Եվրոպայի խորհուրդը՝ որպես մարդու իրավունքների, ժողովրդավարության և իրավունքի գերակայության ոլորտներում նորմեր ստեղծող և տարածող բացառիկ կառույց, կարևորագույն դերակատարություն ունի այս գործում, և այն պետք է առավելագույն դերակատարում ունենա մեր համընդհանուր նպատակներին հասնելու գործում:

Շնորհակալություն:

Սոս Սարգսյանն այլևս մեր կողքին չէ

«Տառապում եմ, տանջվում, որ թատրոն չեմ կարողանում գնալ, չեմ կարողանում աշխատել»,- հաճախ էր կրկնում անվանի դերասան, ՀՀ ժողովրդական արտիստ Սոս Սարգսյանն իրեն այցելողներին: Կյանքի վերջին ամիսներին տնից գրեթե դուրս չէր գալիս, իսկ այցելուներին սիրով և համբերությամբ էր ընդունում, եթե անգամ ծածուկ ցավից տնքում էր: Հիմա այլևս չենք կարող վարպետին այցելել, որովհետև նա մեր կողքին չէ: Սեպտեմբերի 26-ին  նա հեռացավ երկրային կյանքից:

Հոկտեմբերի 24-ին մեծ վարպետը կդառնար 84 տարեկան: Դեռ կենդանության օրոք չէր համակերպվում այն մտքի հետ, որ իր ընկերներից՝ Խորեն Աբրահամյանից, Ֆրունզիկ Մկրտչյանից ավելի երկար է ապրում: Ասում էր. «Արդեն ոնց  որ համը հանում եմ: Էսքան ապրե՞լն ում է պետք»: Անելիք շատ ուներ, ստեղծագործողի եռանդն ու միտքը հանգիստ չէին թողնում նրան, բայց ընկերների կարոտն ու բացակայությունը շատ էր տանջում: «Ձեն եմ տալիս, բայց  ո՛չ Ֆրունզը, ո՛չ Խորիկը, ո՛չ էլ մյուսները չեն պատասխանում: Գիտե՞ք՝ ի՜նչ սոսկալի բան է:

Լի էր նրա էությունը, մի տեսակ` փիլիսոփայական գույներով: Նա խինդով էր հիշում իր մանկության տարիները, որոնք այնքան էլ հարթ չէին անցել: Նրա «Ոտնամաններ» գիրքը հենց այդ տարիների՝ նրա մանկության ոտնամաններ ունենալու երազանքի, դիմանալու և խիզախելու մասին էր: «Որքան էլ մակությունը ծանր լինի, քաղցր բան է»,- ժպիտով նշում էր վարպետը: Սովի, պատերազմի տարիներ էին, բայց, մարդիկ դեռ փորձում էին ապրել: Ասում էր. «Եթե չգրեի, էդ մտքերը ինձ կտանջեին: Գուցե այդպես ազատվեմ դրանցից»: Զարմանում էր, թե կյանքը ինչքան է փոխվել: Փոխվել է նաև մարդկանց մտածելակերպը: «Այսօր մուրացկանություն են անում ոչ թե հացի, այլ փողի համար»:

Նրան շատ էր մտատանջում հայ ժողովրդի, ի՛ր ժողովրդի հոգսերն ու լարված կյանքը: «Խե՛ղճ ժողովուրդ, ո՞նց ես ապրում էս թանկուկրակ աշխարհում. ո՛չ հիվանդանալու, ո՛չ էլ մահանալու իրավունք չունես»։ Նա նաև ցավով էր տանում իր ժողովրդի մեջ եղած բացասականությունը:

Չէր սիրում ընտրությունները, մի տեսակ լարվում էր: «Երբ գալիս են ընտրությունները, շատ ներվային վիճակի մեջ եմ հայտնվում և Աստված եմ կանչում, որ դրանք անփորձանք ավարտվեն: Ախր, ժողովրդի համար էդ ընտրությունները  փորձանք են, քանի որ ամեն ինչ խարխլվում է, իսկ ժողովուրդը` իրար խառնվում»:

Նրա սեղանին, գրապահարաններում հազար ու մի գիրք կար: Ի՞նչ էր կարդում, ի՞նչ էր գրում- ջնջում:  Ասում էր. «Եթե չասեմ, չգրեմ, սիրտս կպայթի»: Բայց դեռ շատ գործեր ուներ անելու: Մեծ փափագ ուներ` կառուցել իր հիմնած թատրոնի շենքը, Երևանը նոր մշակութային օջախով հարստացնել: Ավաղ, չհասցրեց:

Նրա սիրտն ու հոգին բեմում էին: Չէր մոռանում իր առաջին քայլերը թատրոնում: Ասում էր՝ դրանք ամենաերջանիկ տարիներն էին, որոնք կուզենար նորից ու նորից վերապրել:

Վարպետի խորհուրդն ազդեցիկ էր շատերի համար: Նա երիտասարդների վրա շատ էր բարկանում, որ չեն ամուսնանում, ընտանիք չեն կազմում: «Մարդիկ չեն հասկանում, որ կյանքի ամենամեծ հաճույքն ու երջանկությունը ընտանիքն է, սերը»: Հորդորում էր միշտ ուշադիր լինել հոգու կանչին, թելադրանքին:

Ասում են՝ հանճարին, տաղանդավոր մարդկանց միայն մահից հետո են հիշում, բայց Սոս Սարգսյանին սիրում էին մեծ թե փոքր, կանայք թե տղամարդիկ… Հենց նրա կենդանության օրոք: Ժողովուրդը նրա ֆիլմերով, խաղացած դերերով հպարտանում էր և դեռ շատ երկար կհպարտանա:

Նրա վերջին ծածուկ երազանքն էլ կատարվեց. «Հոգիս չառած, միտքս չառնես, Աստված»: Այդպես էլ եղավ: Անվանի դերասանի մահը մեծ կորուստ է հայ ժողովրդի և համաշխարհային մշակույթի համար, սակայն ոչ բոլորին է հաջողվում 80-ը բոլորել: Նախախնամությունը XX դարի մշակութային տաշտից, որպես մերան, թթխմոր, Սոս Սարգսյանին պահեց XXI-ի համար…

Ելենա ՉՈԲԱՆՅԱՆ

Համաներում հայտարարելու մասին ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի առաջարկը
Ազգային ժողովին դրվել է քննարկման ընթացիկ քառօրյայի ընթացքում,
և այսօր հերթական ընթերցումից հետո որոշվեց քննարկումն ու քվեարկությունը
հետաձգել մինչև վաղը՝ նկատի ունենալով նախագծում որոշ ճշտումներ
կատարելու անհրաժեշտությունն ու այն, որ փաթեթը պետք է ներկայացվի
ամբողջությամբ: Վաղը ԱԺ կներկայացվի ամբողջական փաստաթուղթը,
որն էլ կդրվի քվեարկության:

Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում այսօր մեկնարկել է “Կրթության արդիականացումը ժամանակակից մանկավարժական հարացույցների համատեքստում” խորագրով միջազգային երկօրյա գիտաժողովը, որին մասնակցել են ներկայացուցիչներ` աշխարհի տարբեր երկրներից: Համաժողովի մասնակիցներին ողջունել է ՀՀ կրթության և գիտության նախարար Արմեն Աշոտյանը, ով, մասնավորապես, նշել է.  “Հերթական անգամ Մանկավարժական համալսարանն անցկացնում է միջազգային մասշտաբի և բովանդակության համաժողով, և ակնհայտ է, որ համալսարանը, տարիներ առաջ բռնելով կրթության արդիականացման և միջազգայնացման ճանապարհը, լուրջ հաջողություններ է արձանագրում այս ուղղությամբ: Դրա վկայությունն այն լայն աշխարհագրությունն է, թեմաների ընդգրկումը, որ համալսարանի դասախոսների համար դարձել են ամենօրյա աշխատանքի հիմնական ուղղությունը: Խոսելով կրթության արդիականացման մասին` նախևառաջ պետք է հարցադրում անել`  արդիականացում` հանուն ինչի”: Ակնհայտ է, որ այն ապագա քաղաքացու կրթական կարիքները բավարարելու խնդիրն է` որպես գերագույն հարց. Ի”նչ ակնկալիք ունի ՀՀ քաղաքացին, ով մուտք է գործում կրթական համակարգ, և ինչպես է այդ համակարգը պատրաստ բավարարել քաղաքացու կարիքները: Երկրորդ, այն մեր երկրների տնտեսության պահանջարկն է` իրականում աշխատուժի և մասնագիտական աշխատաշուկայի ինչպիսի պահանջարկ կա, և ինչպես է կրթական համակարգը բավարարում այն: Եվ երրորդ, հասարակության ակնկալիքը կրթական համակարգից. հասարակությունն իր հիմքում պետք է ունենա կիրթ և արժեքներ կրող քաղաքացի, ով ունակ է վճիռ կայացնել ` իր երկրի  և հասարակության ապագայի համար: Այս երեք հարցադրումներն արդիական են, մասնավորապես, մանկավարժական կրթության արդիականացման համար, որն իր կարևորությամբ կազմում է ոչ միայն բարձրագույն կրթության մի հատվածը, այլ հանրակրթության ներկան և ապագան պայմանավորող լրջագույն գործոն է: Հուսով եմ, որ համաժողովը պատասխան կտա բոլոր այս հարցերին, և նրա մասնակիցները կհեռանան` հարստացած նոր գիտելիքներով, ինչպես նաև իրենց հետ տանելով հայաստանյան մասնագետների լավագույն փորձը”,-նշել է նախարարը`  Մանկավարժական համալսարանին մաղթելով հետագա վերելքներ` իր միջազգայնացման և կրթության արդիականացման գործում: Արմեն Աշոտյանը նաև հատուկ շնորհակալություն է հայտնել միջոցառմանը ներկա  Իտալիայի դեպանին`  ընդգծելով, որ տարիներ առաջ` 2005 թվականին, երբ Հայաստանը դարձավ Բոլոնիայի անդամ, որևէ մեկի մտքով չէր անցնում թե Հայաստանում, և թե Եվրոպայում, որ 2012 թվականին Հայաստանի նման երկիրը հավակներ և ստանար Բոլոնիայի ողջ գործընթացի համար պատասխանատու և բարեփոխումները համակարգող երկրի պատասխանատվությունը: “Սա մեր կրթական համակարգի արդիականացման լավագույն ցուցանիշներից  և արտահայտումների մեկն է: Եվ այսօր մենք մեր բազմաթիվ եվրոպացի գործընկերների հետ միասին կարող ենք կանխատեսել մեր երիտասարդ սերնդի ապագան`  եվրոպական միասնական կրթական ողջ տարածքում”,-ընդգծել է նախարարը:
Համաժողովին ելույթ է ունեցել նաև Բոլոնիայի համալսարանի ռեկտորի ԱՊՀ գծով խորհրդական Կամիլլա Դանիլչենկոն:
Նախատեսվում է, որ համաժողովի մասնակիցները կներկանյացնեն իրենց երկրների առաջավոր փորձը և հայ գործընկերների հետ կքննարկեն 21-րդ դարում բուհերի մարտահրավերներն ու սպառնալիքները, ինչպես նաև կմշակեն դրանց դեմ պայքարի արդյունավետ միջոցներ:

ՀՀ  կրթության և գիտության նախարար Արմեն Աշոտյանն ընդունել է Հայաստանում Գերմանիայի արտակարգ և լիազոր դեսպան Ռայներ Մորելի գլխավորած պատվիրակությանը: Հանդիպման ընթացքում անդրադարձ է եղել հայ-գերմանական կրթական հարաբերությունների զարգացման հնարավորություններին ու առկա խնդիրներին: Անդրադառնալով Հայաստանում գերմաներենի՝ որպես օտար լեզվի ուսուցման խորացմանը՝ գերմանական կողմը ՀՀ ԿԳ նախարարին ներկայացրել է մի շարք առաջարկներ, մասնավորապես ընդգծելով բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների համապատասխան ֆակուլտետներում պարտադիր դարձնել նաև ավարտական աշխատանքները  օտար լեզվով, տվյալ դեպքում գերմաներենով ներկայացնելու պահանջը: <<Ազգային լեզվի հարցը քննարկման առարկա  չի կարող դառնալ: Մեր օրենսդրությունը հստակ սահմանում է, որ կրթության լեզուն հայերենն է:  Սակայն մենք դեմ չենք լինի, եթե զուգահեռ բուհերը իրենց ակադեմիական ազատությունների շրջանակում մասնագիտական խմբերի համար լրացուցիչ նման պահանջ դնեն>>,- ի պատասխան նշել է նախարար Ա. Աշոտյանը : Անդրադարձ է եղել նաև Հայաստանում Գյոթեի համալսարանի  ներկայացուցչության՝ գերմաներեն լեզվի ուսուցման կենտրոնի գործունեությանը և բուհական համակարգի հետ հիշյալ կենտրոնի  հարաբերությունների խորացման  հնարավորություններին: ՀՀ ԿԳ նախարարը, շեշտելով, որ գերմանական կողմի՝ DAAD-ի   կողից հատկացվող ամենամյա կրթաթոշակները   Հայաստանի կրթական համակարգի միջազգայնացման  կարևոր խթաններից  են, շնորհակալություն է հայտնել ծրագրի հաջող ընթացքի համար: Միաժամանակ նախարարը, դիմելով դեսպանին, մտահագություն է հայտնել, որ Գերմանայի  Հալլե  Վիթենբերգ համալսարանի հայագիտական կենտրոնն ունի ֆինանսական միջոցների խնդիր: Նախարարը նշել է, որ այս հարցում Հայաստանն  ակնկալում է Գերմանիայի կառավարության և պարոն դեսպանի աջակցությունը: Դեսպան Ռայներ Մորելը  իր հերթին պատրաստակամություն է հայտնել անել հնարավոր ամեն ինչ, որ խնդիրը կարգավորի: Նա նաև տեղեկացրել է, որ Ենայի համալսարանում նախատեսվում է բացել Կովկասագիտության կենտրոն, որի կազմում անպայման  կլինի  նաև հայագիտական ամբիոն: Հանդիպման ընթացքում անդրադարձ է եղել նաև գերմաներենի դասագրքերին ու դպրոցներում գերմաներենի ուսուցման խնդիրներին վերաբրող մի շարք հարցերի:

Երկրում ռազմական դրություն հայտարարելն ուղեկցվում է մի շարք միջոցառումների և գործողությունների իրականացմամբ, ներառյալ` սահմանափակմամբ, որոնց պատշաճ իրականացման համար պատասխանատու են ինչպես պետական ու տեղական ինքնակառավարման մարմինները, այնպես էլ քաղաքացիները: Այսպես, «Ռազմական դրության իրավական ռեժիմի մասին» ՀՀ օրենքի (ընդունվել է 2006 թ. դեկտեմբերի 5-ին) 8-րդ հոդվածի համաձայն` ռազմական դրություն հայտարարվելու դեպքում ռազմական դրության ամբողջ ժամկետի ընթացքում կարող են իրականացվել հետևյալ միջոցառումները և ժամանակավոր սահմանափակումները.

ա) Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի և այլ զորքերի փոխադրում լիակատար մարտական պատրաստականության, ընդհանուր կամ մասնակի զորահավաքի հայտարարում և անցկացում,

բ) Հայաստանի փրկարար ծառայության ստորաբաժանումների համալրում, լիակատար պատրաստականության փոխադրում և «Քաղաքացիական պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված միջոցառումների իրականացում,

գ) պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, պաշտպանական, պետության ու տնտեսության կենսագործունեության համար հատուկ նշանակություն ունեցող օբյեկտների փոխադրում ռազմական դրության աշխատանքային ռեժիմի,

դ) ռազմական դրություն հայտարարված տարածքում տեղաշարժման ազատության սահմանափակում, ինչպես նաև նշված տարածք մուտք գործելու և տարածքից դուրս գալու հատուկ ռեժիմի սահմանում, որը ներառում է օտարերկրյա քաղաքացիների ու քաղաքացիություն չունեցող անձանց՝ տվյալ տարածք մուտք գործելու և այնտեղ գտնվելու սահմանափակումները,

ե) բնակչության կենսագոյության, հատուկ պահպանվող օբյեկտների և տրանսպորտի գործունեությունն ապահովող, ինչպես նաև բնակչության կյանքի և առողջության, շրջակա միջավայրի համար առավել վտանգ ներկայացնող օբյեկտների պաշտպանություն,

զ) ռազմական դրության իրավական ռեժիմին համապատասխանող ֆինանսական, վարկային, հարկային, մաքսային, սահմանային և բանկային պետական հատուկ քաղաքականության իրականացում, ֆինանսատնտեսական գործունեության առանձին տեսակների, ներառյալ՝ ծառայությունների մատուցման, ապրանքների և ֆինանսական միջոցների շրջանառության սահմանափակումներ,

է) սննդամթերքի, դեղորայքի և առաջին անհրաժեշտության ապրանքների վաճառքի, ձեռքբերման և շրջանառության հատուկ կարգի սահմանում,

ը) հավաքներ և հանրային միջոցառումներ իրականացնելու արգելում կամ սահմանափակում, գործադուլների և կազմակերպությունների գործունեությունը դադարեցնող կամ կասեցնող այլ միջոցառումների արգելում, ռազմական դրության պայմաններում ՀՀ  պաշտպանունակության ու անվտանգության դեմ ուղղված քարոզչություն և այլ գործունեություն ծավալած կուսակցությունների, հասարակական ու կրոնական կազմակերպությունների և միավորումների գործունեության կասեցում՝ օրենքով սահմանված կարգով,

թ) քաղաքացիների անձը հաստատող փաստաթղթերի ստուգում, քաղաքացիների անձնական առարկաների, բնակարանի և տրանսպորտային միջոցների զննության իրականացում, ինչպես նաև արտակարգ դրության իրավական ռեժիմը խախտած և տվյալ տարածքում չբնակվող անձանց վտարում՝ նրանց միջոցների հաշվին, իսկ նման միջոցներ չլինելու դեպքում՝ ՀՀ պետական բյուջեի միջոցների հաշվին կատարված ծախսերի հետագա փոխհատուցման պայմանով,

ժ) կազմակերպությունների (անկախ կազմակերպական-իրավական ձևից) կողմից ՀՀ տնտեսության, պաշտպանության և բնակչության կենսագոյության համար հատուկ նշանակություն ունեցող արտադրանքի թողարկման առաջնահերթ կատարման ենթակա առաջադրանքների սահմանում,

ժա) պարետային ժամի սահմանում, այսինքն՝ օրվա որոշակի ժամանակահատվածում առանց անձը հաստատող փաստաթղթերի և հատուկ թույլտվությունների փողոցներում ու այլ հասարակական վայրերում գտնվելու արգելում,

ժբ) օրենքով սահմանված կարգով խոսքի ազատության սահմանափակում, ինչպես նաև տպագրող սարքերի, ռադիոհեռարձակող, ձայնաուժեղացնող տեխնիկական միջոցների, բազմացնող տեխնիկայի ժամանակավոր առգրավում կամ կալանք, լրագրողների հավատարմագրման հատուկ կարգի, կապի միջոցներից օգտվելու հատուկ կանոնների սահմանում,

ժգ) զենքի, ռազմամթերքի, պայթուցիկ և թունավոր նյութերի, հատուկ միջոցների վաճառքի սահմանափակում կամ արգելում, թմրեցնող, հոգեմետ, ուժեղ ներգործող նյութեր պարունակող դեղագործական միջոցների և պրեպարատների, էթիլային սպիրտի, ալկոհոլային խմիչքների, սպիրտ պարունակող արտադրանքի շրջանառության հատուկ ռեժիմի սահմանում, վտանգավոր արտադրությունների, պայթուցիկ, ռադիոակտիվ, քիմիական և կենսաբանական վտանգավոր նյութեր օգտագործող կազմակերպությունների գործունեության կասեցում: Անհրաժեշտության դեպքում թույլատրվում է ժամանակավորապես քաղաքացիներից առգրավել զենք և ռազմամթերք, թունավոր նյութեր, իսկ կազմակերպություններից՝ զենք, զինամթերք, մարտական և ուսումնական ռազմական տեխնիկա, պայթուցիկ և ռադիոակտիվ նյութեր,

ժդ) առանձնահատուկ դեպքերում, կապված պաշտպանական, վթարավերականգնողական և այլ անհետաձգելի աշխատանքների իրականացման ու ապահովման անհրաժեշտության հետ, աշխատունակ բնակչության և տրանսպորտային միջոցների ներգրավում,

ժե) բնակչության, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, պաշտպանական, պետության ու տնտեսության կենսագործունեության համար հատուկ նշանակություն ունեցող օբյեկտների, նյութական և մշակութային արժեքների տարհանում առավել անվտանգ տարածքներ:

Ռազմական դրություն հայտարարված տարածքում ընտրություններ և հանրաքվեներ չեն անցկացվում մինչև ռազմական դրության գործողության ժամկետի ավարտը: Այդ ընթացքում պետական կառավարման ընտրովի և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց լիազորությունների ժամկետի ավարտման դեպքում դրանք երկարաձգվում են մինչև ռազմական դրության գործողության ժամկետի ավարտը, եթե նրանց լիազորությունները չեն դադարեցվել օրենքով սահմանված կարգով:

Պատրաստեց Ավետիք ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԸ

Աշխարհի քիչ ժողովուրդներ կարող են պարծենալ, թե գիտեն իրենց ակունքները: Հայը կարող է: Աշխարհի քիչ ժողովուրդներ կարող են փաստել իրենց ինքնության օրը. հայը կարող է: Աշխարհի քիչ ժողովուրդներ կարող են պնդել, թե ումից են սերում` հայը կարող է:

Մենք Հայկի զարմն ենք:

Հայկ նահապետը հայության ինքնության հիմնադիրը եղավ: Նա ստեղծեց սրբազան հասարակություն, որ առաջնորդվում էր աստվածային օրենքներով:

Աստվածային և Աստվածամարդ Հայկը Արարչագործության երկրում Արմենական ցեղի առաջնորդն էր: Հայկը, ըստ Մովսես Խորենացու, վայելչակազմ, զվարթ աչքերով, ուշիմ ու խոհեմ, քաջ, երևելի և ազատասեր դյուցազն էր:

Նրա հակապատկերն էր Տիտանյան Բելը, որ համաշխարհային պատմագիտության մեջ հայտնի է նաև Նեբրովթ անունով: Թովմա Արծրունին այսպես է բնորոշում Բելին. «Որ յետ բազում ժամանակի ծախք պիտոյից ասացավ պատրաստել թագավորին ըստ անյաղթ բռնութեան և մեծութեան որովայնի կերակուր Բէլայ: Որպէս և Յոյնք երբեմն համբավեցին` Հերակղէս աստուած յիսուն կոյս ի միում գիշերի ապականէր. զծանականաց և զամօթալեաց իրս` քաջութեան ասել` ըստ այսմ զարմանալիք և Բաբելացվոցն Բէլայ ասացավ, երկոտասան արդու ալեր և քառասուն ոչխար ի միում գիշերի ուտել Բէլայ. վասն որոյ պարծանօք իմն խնդալից սրտիվ ասէ թագավորն Դանիէլի, դու ընդէր ոչ երկիր պագանես Բէլայ, եթե ոչ տեսանես որչափ ուտէ և ըմպէ»:

Իր ժողովրդին Հայկը կառավարում էր աստվածային օրենքներով, և  բոլորը երջանիկ էին: Սակայն Բաբելոնի երկրում Տիտանյան Բելը, իրեն հռչակելով աշխարհի տիրակալ, փորձում է նվաճել Աստվածային արարչագործական երկիրը: Հայկը, որ իր զարմով մասնակցում էր Բաբելոնյան աշտարակաշինությանը, հավաքելով իր տոհմը` խույս է տալիս Բելից և հաստատվում հայրենական տանը` Արարատի երկրում` Տարոնի Հարք գավառում: Այստեղ նա հիմնում է Հայկաշենն ու հաստատվում իր զարմով:

Տիտանյան Բելն իր որդիներից մեկին հավատարիմ մարդկանցով ուղարկում է Հայկի մոտ, որպեսզի վերջինս իրեն հնազանդվի և վերադառնա Բաբելոն: Պատգամավորների միջոցով հայտնում է նրան, որ նա անտեղի է հեռացել Բաբելոնից և այժմ ապրում է ցուրտ և սառնամանիք երկրում, լավ կլինի` մեղմացնի իր հպարտ բնավորությունը և վերադառնա Բաբելոն, ենթարկվի իրեն ու մշտական բնակություն հաստատի այնտեղ: Հայկը մեծ արհամարհանքով պատգամավորներին հետ է դարձնում Բաբելոն, ինչն իբր թե պատճառ է դառնում երկու հսկաների աշխարհացունց պատերազմին: Իրականում մեր նախահայր Հայկը միակն էր, որ ըմբոստացավ աշխարհակալ Բելին և հաստատեց իր զարմի անկախ ապրելու իրավունքը:

Հետապնդելով Հայկին` Տիտանյան Բելը մեծ բանակով արշավում է Հայաստան: Հայկին Բելի արշավանքի մասին տեղեկացնում է երկրի հարավային սահմաններում  կողմնապահ նշանակված թոռը` Կադմոսը:

Զորահավաք անելով` Հայկն իր բանակն առաջնորդում է Բելի դեմ և ոսոխին դիմավորում Հայոց ձորում:

Խորենացին նկարագրում է, թե մարտից առաջ Հայկն ինչպես է դասավորել իր բանակը: Նա զորքին կանգնեցնում է եռանկյունաձև: Զորաշարքի այս ձևը հնագույններից է համաշխարհային ռազմարվեստի պատմության մեջ: Հետագայում` վաղ միջնադարում, մարտի ժամանակ զորքերի դասավորության այդ ձևը կիրառեցին ֆրանկները և մեծ հաջողությունների հասան:

Հայկի մարտավարությունը կապված էր մարտադաշտի տեղանքից և իր զորքերի սակավությունից: Հայկն իր բանակն այնպես է դասավորել, որ Բելը չկարողանա օգտվել թվական առավելությունից: Աջ թևի հրամանատար կարգեց ավագ որդուն` Արամանյակին, իսկ ձախ թևը վստահեց թոռանը` Կադմոսին:

Երբ մարտից առաջ Բելը հոխորտում է և սպառնալով իր զորքերի բազմությամբ` Հայկին հնազանդության կոչ անում, վերջինս պատասխանում է.

– Տիտանյա՛ ն Բել, նվազ է իմ զորախումբը, բայց աստվածների զորախումբ է: Եվ աստվածները «խաղաղություն» բառը սրի ծայրով են փորագրում…

Ոգևորված իր մեծաթիվ զորքերով` Բելը հախուռն հարձակման է անցնում: Ճակատամարտը թեժ էր: Երկու կողմից էլ մաքառում էին քաջեր: Ճակատամարտի բախտը վճռեց Հայկը: Մարտի թեժ պահին նա իր եռաթև նետով հեռվից նետահարեց և խոցեց Բելին: Նետը սուրալով ճեղքում է Բելի զրահն ու մարմինը, դուրս գալիս մարմնի հակառակ կողմից ու ցցվում գետնին: Հսկայամարմին Տիտանյան Բելի դին տապալվում է գետնին:

Ճակատամարտից հետո Հայկը պատվով թաղում է Բելին, նրա գերեզմանի վրա բլուր բարձրացնում, որպեսզի նրա օրինակը զգուշացում լինի հայոց բոլոր ոսոխներին:

Հետագայում ճակատամարտի վայրի մատույցներում Հայկը կառուցեց Հայկաբերդը:

Հայկի և Բելի մասին պատումը մեզ է ավանդվել ոչ միայն Մովսես Խորենացու շնորհիվ, որ օգտվել է Մար Աբաս Կատինայի աշխատությունից, այլև վրաց պատումից:

Վրաց ավանդույթն ասում է, որ Թորգոմն ութ որդի ուներ, նրանցից ավագը Հայոսն էր, ում էլ բաժին հասավ Թորգոմա տան մեծ մասը: Երկրորդ որդին ավագության կարգով վրացիների նախահայր Քարթլոսն էր, ապա` Բարդոսը, Մովական, Հերոսը, Լեկան, Կովկասը, Եգրոսը: Այս հսկայամարմին քաջերից յուրաքանչյուրին Թորգոմը մեծ երկիր էր ավանդել` պատգամելով միշտ միասնաբար հանդես գալ ոսոխի դեմ:

Շուտով բռնակալ Նեբրովթը (Բելը) հարձակվում է Թորգոմա տան վրա, որպեսզի ստրկացնի հսկաներին: Եղբայրները, Հայկի գլխավորությամբ, կռվի են ելնում: Վրաց պատմիչ Լեոնտի Մրովելին այսպես է ներկայացնում ճակատամարտի ընթացքը.

«Եվ երբ մոտեցավ Նեբրովթը Ատրպատական աշխարհին և կանգնեց այնտեղ, վաթսուն հսկա և նրանց հետ հզոր զորավարներ ուղարկեց թորգոմյաններին կարգի կանչելու համար: Հենց որ Նեբրովթի զորավարները մոտեցան, Հայկի յոթն հսկաները մեծ զորքով դիմավորեցին (նրանց), իսկ Հայկը հզորագույն զորքով կանգնեց հետևից` թիկունքում: Նրանց միջև տեղի ունեցավ սաստիկ պայքար, որ նմանվում էր օդի սաստկությանը, քանի որ նրանց ոտների փոշին նման էր կուտակված ամպերին, նրանց զրահի փայլատակումը` երկնքի կայծին, նրանց բերանի ձայնը` որոտման ձայնին, նրանց նետերի բազմությունն ու քարերի ձգումը` խիտ կարկուտին, և նրանց արյունահոսությունը` կարկուտի առվին: Շարունակվեց պայքարը նրանց միջև, և երկու կողմից էլ եղան անթիվ սպանվածներ:

Իսկ Հայկը  նույն հսկաների հետևիցն էր կանգնած, քաջալերում էր նրանց և մխիթարում ահարկու ձայնով, որ կայծակի ճայթյունին էր նման: Ապա թորգոմյանք հաղթահարեցին և կոտորեցին Նեբրովթյան հսկաներին և նրանց զորավարներին: Իսկ Թորգոմյան յոթն հսկաները` Քարթլոս, Բարդոս, Մովական, Հերոս, Լեկան, Կավկաս և Եգրոս, կենդանի մնալով և չվիրավորվելով, զորավիգ էին և փառաբանում էին աստծուն: Հենց որ Նեբրովթն այս լսեց, բարկացավ և արշավեց նրանց դեմ իր ամբողջ ուժով: Իսկ Հայկը Նեբրովթի չափ զորք չուներ. նա ամրացավ Մասիսի գերբուկներում: Նեբրովթը ցածից մոտեցավ, և նա ոտից մինչև գլուխ զինված էր երկաթով ու պղնձով: Նա ելավ մի սարի վրա` խոսելու Հայկի հետ և պահանջեց նրանից հնազանդություն, որպեսզի իր կամքով գա նրա մոտ: Իսկ Հայկը դիմեց հսկաներին. «Ամրացրեք թիկունքս, որ ես գնամ ընդդեմ Նեբրովթի»: Եվ նա գնաց և դեմ առ դեմ մոտեցավ Նեբրովթին, ձգեց նետը, որն անցնելով պղնձե տախտակով, խոցեց կուրծքը և դուրս եկավ քամակից: Ապա Նեբրովթն ընկավ, և նրա բանակը փախուստի դիմեց»:

Վրաց առասպելաբանության համաձայն` Թորգոմյան անվանի դյուցազունների շարքում, ինչպես ասվեց վերը, ամենամեծ հսկան էր Հայկը, «որովհետև նրա նման ոչ ոք չի եղել երբեք, ոչ ջրհեղեղից առաջ և ոչ էլ հետո, հասակով, ուժով և արիությամբ»: Այդ հսկաների կառավարիչը Հայկն էր: Նրանք «բոլորը մի լեզու ունեին` հայերենը» և իրենց ամբողջ կյանքի ընթացքում ապրում էին կողք կողքի` փոխադարձ սիրով, հաշտ ու համերաշխ:

Հայոց ձորի ճակատամարտը տեղի ունեցավ օգոստոսի 11-ին` հայոց սրբազան տոմարի Նավասարդ ամսվա 1-ին, որն էլ համարվեց հայոց տոմարի սկիզբը: Դրանից հետո հազարամյակներ շարունակ հայությունը նշել է Նավասարդը որպես Ամանոր: Այն իրավամբ, հայոց ինքնության արտահայտումն է և հայ գենի հաստատման խորհուրդն ունի իր մեջ: Ցավոք, հիմա այն ոչ միայն չի նշվում պետականորեն, այլև եկեղեցին աղավաղել է Նավասարդի խորհուրդն ու հանրությանը ներկայացնում է սոսկ որպես քրիստոնեական տոն: Դա քիչ էր, Հայկի ծագումը արհեստականորեն վերագրվում է Նոյի սերնդին. իբր` Հայկի հայր Թորգոմը Նոյի Հաբեթ որդու զավակն էր:

Հայկի անվամբ հայերը կոչել են Օրիոն համաստեղությունը: Հայոց սրբազան տոմարի օրանուններից շատերը նույնպես կոչված են Հայկի անվամբ:

Առհասարակ Հայկ նահապետից սաղմնավորվեց Հայկյան արքայատոհմը, որ մինչև մ.թ.ա. IV դարը թագավորեց Հայաստանում: Հայկի զարմերից սերվեցին շատ հայկական նախարարական, իշխանական տոհմեր` Վահևունիները, Մանդակունիները, Վարաժնունիները, Խորխոռունիները, Բզնունիները և այլք:

Հետագայում հայ ժողովուրդը Հայկ նահապետին աստվածների դասը կարգեց:

Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանի նախաձեռնությամբ դեռևս նախորդ տարեսկզբին Երևան քաղաքի վարչական շրջանների և Հայաստանի մարզերի միջև բարեկամության և համագործակցության ծրագրերի սկիզբ դրվեց: Այս համատեքստում օրերս, արդեն հերթական այցելությամբ Լոռու մարզում էր Արաբկիր վարչական շրջանի պատվիրակությունը՝ վարչական շրջանի ղեկավար Հրայր Անտոնյանի գլխավորությամբ:

Պատվիրակության կազմում են եղել նաև ՀՀԿ Արաբկիր տարածքային կազմակերպության կանանց խորհրդի անդամները, վարչական շրջանի կրթօջախների տնօրեններ: <<Միանշանակ ողջունելի է Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանի նախաձեռնած մայրաքաղաքի վարչական շրջաններ– մարզեր բարեկամության ու գործակցության ծրագիրը, և ես ուրախ եմ փաստելու, որ Արաբկիրի ու մեր մարզի միջև այդ հարաբերությունները գնալով ավելի խորն ու ընդգրկուն են դառնում: Այս անգամ էլ նախապես քննարկել էինք, թե ինչ ուղղվածություն ունենա այցելությունը, որպեսզի առավել նպատակային ու օգտակար լինի>>,- մարզպետարանում տեղի ունեցած  հանդիպման ժամանակ նշել է Լոռու մարզպետ Արթուր Նալբանդյանը:

<<Մարզերի հետ բարեկամության ու գործակցության ծրագիրը քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանի մշտական ուշադրության կենտրոնում է: Քաղաքապետը տեղյակ է մարզերի կարիքների մասին, և հենց այդ կարիքներն էլ, լինեն դրանք նյութական, գործնական, կրթական կամ որևէ այլ, հիմք են հանդիսանում մեր հերթական այցելությունների ծրագրերը կազմելիս>>,- իր հերթին նշել է Արաբկիր վարչական շրջանի ղեկավար Հրայր Անտոնյանը:

Այս այցելությունը, օրինակ, համընկել էր Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանի նախաձեռնած <<Դու մենակ չես>> խորագրով բարեգործական ակցիային, ուստի այն ևս բարեգործական շեշտադրում ուներ:
Քաղաքապետի հոգածությամբ անակնկալներ էին սպասում Վանաձորի մանկատան, խնամքի կենտրոնի, օժանդակ դպրոցի բոլոր փոքրիկ բնակիչներին: Արաբկիր վարչական շրջանի հ. 130 դպրոցի սաներն իրենց հերթին սեփական ձեռքով նվերներ էին պատրաստել երեխաների համար: Մանկատան տնօրենն ու սաները մայրաքաղաքից եկած հյուրերին հպարտությամբ ցույց են տվել երջանկահիշատակ վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանի տնկած եղևնին, որին, ինչպես սաներն են ասել, առանձնահատուկ խնամքով են վերաբերվում:

Վանաձորի հատուկ դպրոցի մարզադահլիճը համալրվել է  մարզագույքով, որի կարիքը, ինչպես նշել է տնօրենը, դպրոցը շատ ուներ: Նախորդ այցելությանը արաբկիրցիները Երևանի քաղաքապետարանի կողմից մարզպետարանին հարակից այգու համար <<Երևան-Վանաձոր>> գրառումով գեղեցիկ նստարաններ էին բերել, այս անգամ՝ դեկորատիվ աղբամաններ:

Բարեկամ վարչական շրջանի ներկայացուցիչների այցը եզրափակվել է մայրաքաղաքի և Վանաձորի շնորհալի երեխաների, երաժշտական ու արվեստի դպրոցների  սաների մասնակցությամբ համատեղ համերգային ծրագրով:

Երևանի և Ստեփանակերտի քաղաքապետարանների միջև կնքված համագործակցության ծրագրի շրջանակում Երևանի քաղաքապետի խորհրդական Հրաչյա Մուրադյանի գլխավորած պատվիրակությունն այցելել է ԼՂՀ մայրաքաղաք Ստեփանակերտ:

Ստեփանակերտի քաղաքապետի առաջին տեղակալ Սուրեն Թամրազյանի հետ հանդիպման ընթացքում քննարկվել են համագործակցության ծրագրի իրականացման ընթացքին առնչվող հարցեր: Երևանի քաղաքապետարանի կողմից Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի կրթության բաժնին է փոխանցվել 3 համակարգիչ, իսկ քաղաքապետարանի համակարգչային ցանցի բարելավման նպատակով որպես նվեր տրամադրվել է համակարգչային սերվեր՝ համապատասխան սարքավորումներով:

Հրաչյա Մուրադյանն ու Սուրեն Թամրազյանն այցելել են Ստեփանակերտի «Սանմաքրում» ՀՈԱԿ, ծանոթացել կազմակերպության աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքներին: Քաղաքապետարանի կողմից կառույցին որպես նվեր համակարգիչ է տրամադրվել:

Երևանի պատվիրակությանն ընդունել է նաև Ստեփանակերտի քաղաքապետ Սուրեն Գրիգորյանը: Հրաչյա Մուրադյանը, Երևանի քաղաքապետի անունից ողջունելով Ստեփանակերտի քաղաքապետին, շնորհակալություն է հայտնել ջերմ ընդունելության համար և հավաստիացրել, որ Երևանի քաղաքապետարանի փորձը Ստեփանակերտի քաղաքապետարանին փոխանցելու նպատակով տարվող երկկողմ աշխատանքները շարունակական բնույթ են կրելու: Ոլորտների պատասխանատուները Ստեփանակերտի քաղաքապետին նաև զեկուցել են գործակցության ծրագրի շրջանակում աշխատանքների ընթացքի, գրանցված արդյունքների և հետագա անելիքների վերաբերյալ:

Այցի ընթացքում պատվիրակության անդամները Ստեփանակերտի հուշահամալիրում հարգանքի տուրք են մատուցել զոհված ազատամարտիկների հիշատակին: