«Ոսկե ծիրան» Երևանի միջազգային կինոփառատոնն այս տարի հյուրընկալել է հանրաճանաչ Օթար Իոսելիանուն: Վրացի ռեժիսորի 80-ամյա հոբելյանին նվիրված ծրագրի շրջանակներում կցուցադրվեն «Տերևաթափ»,  «Ապրում էր մի երգող կեռնեխ», «Հովվերգություն» և «Խաժամուժ» ֆիլմերը:

«Կինոն ինձ համար երկրորդական բան է. մի քանի անհրաժեշտ բաներից մեկը: Սակայն, ցավոք, ուրիշ բան չեմ կարողանում անել», – ասաց ռեժիսորը  լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ: Նա պատմեց, որ իրենից երկար ժամանակ է պահանջվել  ռեժիսորի մասնագիտությունը ընտրելու համար. «Ցանկանում էի երաժիշտ դառնալ, սակայն մի օր, երբ սենյակումս պարապում էի, հորեղբայրս ներս մտավ, նայեց ինձ ու ասաց. «Այդպես էլ ամբողջ կյանքումդ ուրիշների տեսքտե՞րն ես կարդալու»: Ես հասկացա նրա միտքը, որովհետև նա ճիշտ էր: Գուցե դա նրանից էր, որ ես Ռիխտեր չէի դառնալու: Հետո ընդունվեցի Մոսկվայի համալսարանի Մաթեմատիկայի բաժինը: Մի օր ռազմական հանձնաժողով եկավ ընտրելու լավագույն ուսանողներին. ես գիտեի նրանք զենք են ուզում պատրաստել, ռումբեր: Նրանք ուզում էին ինձ հետ անել այն, ինչ Սախարովի հետ արեցին: Եվ ես թողեցի մաթեմատիկան ու, ի վերջո, ընտրեցի ռեժիսուրան»:

Մոսկվայում Խորհրդային տարիներին այնքան էլ հեշտ չէր աշխատել այն ռեժիսորների համար, ովքեր ազատ միտք ունեին և չէին ուզում զբաղվել կուսակցության քարոզով: Սակայն լավ ֆիլմեր,  այնումենայնիվ, նկարահանվում էին, չնայած կառավարության Ճնշմանը և դրանք արգելվելու վտանգին:  Այդպիսի ճակատագրի արժանացան Օթար Իոսելիանու առաջին ֆիլմերը, այն նույն ֆիլմերը, որոնք այժմ այդ տարիներին ստեղծված լավագույն գործերի շարքում են դասվում: «Հակախորհրդային ֆիլմեր նկարահանելը, իհարկե, իր պատիժը կունենար, սակայն  «ոչ խորհրդային» ֆիլմեր ստեղծելը հնարավոր էր », –  նշեց ռեժիսորը:

Ներկայումս նա աշխատում է Ֆրանսիայում, սակայն ապրում է Թբիլիսիում:

Խոսելով Հայաստանի մասին` Օթար Իոսելիանին ասաց, որ չի կարող չնկատել, որ Երևանը պարզապես այլանդակվել է և այնպիսին չէ, ինչպես նախկինում. «Երևանը համեստ, բայց գեղեցիկ ճարտարապետություն ուներ այն ժամանակ:  Ես այստեղ եղել եմ մի քանի անգամ,  վկա եմ եղել այն բանին, թե ինչպես է կառուցվել ձեր կեղծ տաճարը` Գառնին: Դե, դա ավիրվել էր, բայց նորից կառուցեցին: Սակայն առաջին հերթին մարդիկ են փոխվել: Հիշում եմ` մի անգամ նստած էի շատրվանների մոտ և խմում էի. մի փոքր հեռու հայեր էին նստած, զրուցում էին: Հանկարծ նրանցից մեկը մոտեցավ ինձ ու ասաց. «Դուք արդեն կարծես թե շատ եք խմել: Եկե´ք միացեք մեզ, միասին շարունակենք: Ահա այդպիսին էին մարդիկ այն ժամանակ»:

Նա նշեց, որ նման փոփոխություններ տեսնում է նաև Վրաստանում: «Թբիլիսին հայկական քաղաք էր: Ես մեծացել եմ հայերի շրջապատում: Սակայն  եկավ ժամանակ, երբ նրանք հեռացան: Հայերը գնացին, մտավորականությունը գնաց: Քաղաքը դատարկվեց: Քայլում էինք փողոցում և ոչ ոք մեզ չէր ճանաչում: Բայց դա բնական է. երբ գնում ես այլ երկիր, պետք է պատրաստ լինես, որ հայրենիք գալով արդեն արտասահման ես հայտնաբերելու», – ասաց Օթար Իոսելիանին:

 Անկախ

Հուլիսի 19-ին Արամ Խաչատրյան մեծ համերգասրահում տեղի կունենա «Խազեր» երկսեռ երիտասարդական երգչախմբի մենահամերգը Գերմանիա մեկնելուց առաջ:

Խումբը Գերմանիայում հրավիրված է մասնակցելու Վագների անվան միջազգային երաժշտական փառատոնին: Այս փառատոնին  մասնակցելու են տարբեր երկրներից հրավիրված երգչախմբեր, որոնք ներկայացնելու են իրենց ազգային երաժշտությունը:

Հայաստանն այս փառատոնին մասնակցում է առաջին անգամ և ներկայանալու է «Խազեր» երգչախմբով:
«Խազեր» երգչախմբի դիրիժոր, գեղարվեստական ղեկավար Անի Նավասարդյանի խոսքով՝ Գերմանիա մեկնելու համար խմբին անհրաժեշտ գումարի մի մասն իրենք արդեն հայթայթել են սեփական ուժերով և որոշ կամավորների օգնությամբ, սակայն, 2,3 մլն դրամ դեռևս պակասում է:

««Խազեր» երգչախումբը Ձեր աջակցության կարիքն ունի: Ձեզնից յուրաքանչյուրը կարող է նպաստել մեր ազգային երաժշտությունը միջազգային բեմերում ներկայացնելուն»,- ասաց Անի Նավասարդյանը՝ նշելով, որ երգչախումբն այժմ պատրաստվում է «Մենահամերգ»-ի, որից ստացված գումարը ևս նպաստելու է Գերմանիա մեկնելու համար անհրաժեշտ գումարի համալրմանը:

Տեղեկացնենք, որ երգչախումբը միջազգային փառատոնին մասնակցելու համար Գերմանիա մեկնելու է օգոստոսի սկզբին: «Խազեր»-ը Հայաստանում միակ երկսեռ, երիտասարդական  երգչախումբն է (18-26 տ. կազմով), որը երգում է ազգային երաժշտություն:

«Դուք կարող եք քաջալերել մեզ՝ միջազգային բեմում ներկայանալուն նախորդող համերգին՝ «Մենահամերգ»-ին ներկա գտնվելով»,- ասաց Անի Նավասարդյանը:

Անկախ

Արդեն 11-րդ անգամ «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնը Երևանում է հավաքում հայ և օտարերկրյա կինոսերներին, ոլորտի գործիչներին: Տարեցտարի նկատելի է, որ կինոփառատոնով հետաքրքրվող թե՛ մասնակիցների, հայտնի կինոգործիչների, թե՛ շարքային քաղաքացիների թիվն է ավելանում, կինոփառատոնը հետզհետե ավելի ու ավելի մարդաշատ է դառնում:

Այս հանգամանքը, իհարկե, ոգևորիչ է: Սակայն դրա հետ մեկտեղ ի հայտ են գալիս նաև կազմակերպչական խնդիրներ, որոնց լուծումը կինոփառատոնի ղեկավարությունը կարծես դեռ չունի:
Կինոփառատոնի մեկնարկից դեռ ամիսներ առաջ սկսվում է լրագրողների հավատարմագրումը: Կինոփառատոնից առաջ էլ լրագրողները ստանում են միջոցառումների ցանկը, որոնք բաց են լուսաբանման համար: Հրատարակվում է նաև կինոփառատոնի ցուցադրությունների ծրագիրը, որը կոչված է կողմնորոշելու շարքային քաղաքացուն:
Բայց արի ու տես, որ թե՛ լրագրողը, թե՛ շարքային քաղաքացին երբեմն տհաճ խնդրի առաջ են կանգնում ընդամենը կազմակերպչական թերացման հետևանքով: Պարզվում է, որ որոշ միջոցառումներ, ցուցադրություններ, չնայած ներառված են և՛ լրագրողների համար բաց միջոցառումների, և՛ ցուցադրությունների ցանկում, իրականում փակ են: Տհաճ է, երբ իր օրը պլանավորած ու կինոթատրոն հասած քաղաքացուն կամ խմբագրությունից միջոցառման վայր շնչակտուր հասած լրագրողին տեղեկացնում են, որ մուտքն արգելված է, քանի որ միջոցառումը նախատեսված է միայն բարձրաստիճան հրավիրյալների համար:
Մի՞թե այդ մասին ավելի վաղ հնարավոր չէ տեղեկացնել, պարտադի՞ր է, որ մարդ միջոցառման վայր հասնի, նոր տեղեկանա: Էլ ո՞րն է կազմակերպիչների բանուգործը, եթե ժամանակին ու պատշաճ կերպով այդ մասին չեն իրազեկում:
Ավելի ու ավելի արդիական դարձող հարց է, թե լրագրողի ինչին է պետք կինոփառատոնի համար նախապես հավատարմագրվելը` բազմաթիվ փաստաթղթեր լրացնելով և բեյջ ունենալը, եթե այն անպետք թղթի կտոր է: Ասուլիսները և նմանատիպ միջոցառումները լուսաբանելու համար լրագրողներին բեյջ պետք չէ, քանի որ ամեն ոք էլ կարող է սրահ մտնել: Այն պետք է ընդամենը կինոսրահ մուտք ունենալու և այնտեղ պլանավորված միջոցառումները լուսաբանելու ժամանակ: Բայց արի ու տես, որ այս դեպքում էլ բեյջն անզոր է. աշխատակիցները կա՛մ լրագրողներին ներս չեն թողնում, կա՛մ դժկամությամբ հայտարարում, որ վերջում ներս կթողնեն, եթե դահլիճում ազատ տեղեր մնան: Ստացվում է, որ կինոթատրոնի աշխատակիցը քեզ ողորմություն է անում` թույլ տալով աշխատանքդ կատարել:
Ընդ որում, մեկ անգամ չէ, որ կինոթատրոնի աշխատակիցները կշտամբանքով ու դժկամությամբ են լրագրողներին ներս թողել` պատճառաբանելով, թե ազատ տեղեր չկան: Բայց ներս մտնելիս տեսնում ես, որ դահլիճը կիսադատարկ է:
Այս պարագայում գուցե կինոփառատոնի ղեկավարությունը պետք է հստակեցնի իր քաղաքականությունը` նախապես և՛ լրագրողին, և՛ սովորական քաղաքացուն իրազեկելով, թե որ միջոցառմանը և ինչ պայմաններով կարող է մասնակցել:

«Աստղ» ֆիլմն ինձ փոխել է։  Մենք անընդհատ ինչ-որ մեջբերումներ ենք կարդում ՝ «Կյանքը հիասքանչ է», «Դա մի ակնթարթ է,  և պետք է արժեքավոր բաները գնահատել »և այլն։ Մենք դրանք կարդում ենք և պարզապես անցնում։ Իսկ այս ֆիլմը ստիպեց իսկապես հասկանալ դա; Այդ հիմարիկ, տարօրինակ աղջիկը կրում է իր մեջ այդ միտքը։ Այն ասում է ՝ կյանքը հենց այս վայրկյանն է, և պետք է ապրել ուրախ, որովհետև չգիտենք՝ վաղը ինչ տեղի կունենա», – այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասաց «Ոսկե Ծիրան» Երևանի միջազգային կինոփառատոնի «Հայկական համայնապատկեր» անվանակարգում ներկայացված ֆիլմի ռուսաստանցի ռեժիսոր Աննա Մելիքյանը։

«Աստղը» պատմում է երեք տարբեր կերպարների մասին, ովքեր շաղկապված են խորհրդավոր ձևով՝ չհասկացված լինելուց տանջվող 15-ամյա դեռահասը, նրա գլամուրային և ամբարտավան խորթ մայրը և անտաղանդ, բայց լավատեսությամբ լի երիտասարդ դերասանուհին: Նրանց ճակատագրերը կանխորոշված չեն, իսկ  կյանքերը շատ փխրուն են:

Ռեժիսորը պատմեց, որ սկզբնական փուլում, երբ սկսում է նկարահանել ֆիլմերը, որևէ գաղափար հաղորդելու նպատակ չի դնում իր առջև. «Ուղղակի ծնվում է մի պատմություն, որը ցանկանում եմ ցույց տալ։ Որպես կանոն դրանք հիմնականում հիմարություններ են, և ինձ դուր է գալիս այդ տարօինակ գործընթացում, այն, որ դու կարծես թե հիմարություններ ես պատմում, սակայն երբ այդ ամենը միանում է, ինչ-որ մի բան է ստեղծվում, որը ստիպում է մարդկանց մտածել» ։

Աննա Մելիքյանը դժվարացավ պատասխանել, թե ինչ ժանրում են իր ֆիլմերը. «Ես երբեք չեմ կարողանում ստեղծել գործեր, որոնք կա՛մ կոմերցիոն, կա՛մ հեղինակային կլինեն. հեղինակային ֆիլմերի համար ես բավարար չափով խելացի չեմ, իսկ կոմերցիոն ֆիլմերի համար այնքան էլ ուրախ և հիմար չեմ։ Այդ պատճառով ես կարծես այդ երկուսի մեջտեղում եմ», – ասաց նա ՝ հավելելով, որ  «Ջրահարսից»  կինոնկարից հետո նրա ֆիլմերը սկսեցին բնորոշել որպես  արթմեյնսթրիմ, ինչը նրան դուր  է եկել ։

«Աստղ» ֆիլմը արժանացել է երկու մրցանակի Սոչիի «Կինոտավր» փառատոնի ժամանակ՝ «Լավագույն ռեժիսոր» և «Լավագույն դերասանուհի» անվանակարգերում։

Անկախ

«Ոսկե ծիրան» միջազգային 11-րդ կինոփառատոնի «Հայկական համայնապատկեր» անվանակարգում ներկայացված ֆիլմերից մեկը Ջիվան Ավետիսյանի «Թևանիկ» ֆիլմն է: Ինչպես ֆիլմի ռեժիսորն է ասում, այն ֆիլմ է պատերազմկի մասին, որը խաղաղություն է քարոզում:

«Թևանիկը» եռապատում է, ներկայացնում է երեք 14-ամյա պատանիների ճակատագիրը, կյանքի մեկ օրը: Դեպքերը կատարվում են նույն գյուղում, հերոսների  ճակատագրերն ընթանում են զուգահեռ, երբեմն էլ հատվում են: Ֆիլմի առաջին`«Արամ, սոնետ» մասում ներկայացվում է Արամի ճակատագիրը, ում հայրը հայ է, մայրն ադրբեջանցի: Պատանին մեկ օրում, օդում կախված պատերազմի պատճառով, կորցնում է մորն ու կրտսեր եղբորը:

«Աստղիկ, էլեգիա» մասում արդեն ֆիլմ է ներթափանցում կանացի երանգը:  Մեկ օրում գեղեցկուհի Աստղիկը կորցնում է իր իդեալը, սերը և հարազատներին:

Կադր «Թևանիկ» ֆիլմից

Երրոդ հատվածը, որ կոչվում է «Թևանիկ, ասք», նվիրված է 14-ամյա Թևանիկին, մի որբ տղայի, որը ակամայից դառնում է պատերազմական գործողությունների մասնակից: Սակայն վճռական պահին, երբ «Սպանիր  կամ սխանվիր» կարգախոսով պետք է առաջնորդվի, Թևանիկը տատանվում է`ինչպե՟ս կրակել թշնամուդ վրա, երբ նախ և առաջ տեսնում ես, որ նա մարդ է, ավելին, ջրվեժի տակ մերկ լողացող աղջիկ է: Եվ ահա այս վայրկյանական տատանումն է, որ վճռական է դառնում Թևանիկի կյանքում:

Ֆիլմի կինոռեժիսոր Ջիվան Ավետիսյանը ծնվել է Ստեփանակերտում: Պատերազմի ժամանակ ընդամենը 10 տարեկան երեխա է եղել:

«Հայրս ու եղբայրս եղել են առաջին գծում, մայրս, քույրս ու ես նկուղում, մանկությունս ընթացել է գորշ գույների մեջ, նկուղային, մայրս  մոմի լույսի տակ  ինձ համար գիրք էր կարդում, որ չապրեմ այն, ինչ իրականում կատարվում էր: Ուստի ես ինձ իրավունք վերապահում եմ պատմելու Ղարաբաղի մասին»,- ասում է Ավետիսյանը: Մինչ այս նա հանդիսատեսին էր ներկայացրել «Ընդհատված մանկություն» ֆիլմը, որը ևս Արցախյան ազատամարտի մասին է:

«Անկախ»-ը ներկայացնում է հարցազրույց կինոռեժիսոր Ջիվան Ավետիսյանի հետ:

-Ջիվան, ֆիլմն արցախյան պատերազմի մասին է, բայց ո՟րն է առանցքային ասելիքը, ուղերձը հանդիսատեսին:

-Ֆիլմի առանցքում մարդն է ընկած, շեշտը դրել ենք  մարդու ճակատագրի վրա, մարդ, որն ապրում է կյանքի, մահվան, սիրո, բաժանման եզրագծում,  մնացած իրադարձությունները և պատերազմը ծառայում են որպես ֆոն: Անկախ այն բանից, թե որքան հեռու ես առաջնագծից, միևնույնն է, կրում ես պատերազմի դաժան դրոշմը քո ճակատագրի վրա: Ֆիլմում արծարծված են նաև խնդիրներ, որոնք արդիական են նաև այսօր: Սա ֆիլմ է պատերազմի մասին, որը խաղաղություն է քարոզում:  Հիմնական ուղերձը խաղաղությունն է: Նաև այն, որ չպետք է լքել քո հայրենի բնակավայրը, սահմանները:

–Իսկ որքանո՟վ է հասկանալի ֆիլմը դիտողի, հանդիսատեսի համար:

-Փորձել եմ  ճշմարիտ պատմել պատմությունը, որպեսզի հանդիսատեսը հասկանա, թե ինչու ինձ պես հազարավոր մարդիկ ունեցել են գորշ մանկություն և մինչև  հիմա կրում ենք պատերազմի հետևանքը:  Մինչև հիմա, անկախ այն բանից, արթնանում եմ Փարիզում, թե Երևանում, ինչ սոցիալական դիրքում, միևնույն է, արթնանում եմ այն ամենով, ինչ զգացել և տեսել եմ: Մեծ հույս ունեմ, որ հանդիսատեսը կհասկանա, թե ինչ դժվար է եղել առաջին գծում, երբ դու գրեթե զինված չես, իսկ  հակառակորդդ և զինված է , և մեծաքանակ, իսկ դու միայն  մի բան գիտես, ինչպես ֆիլմի հերոսները, ելք չկա, նահանջի տեղ չկա:  Ամեն պատմություն վերցված է իրական դեպքից, այդ ամենը ես տեսել եմ ու փորձել վերարտադրել:

-Պատերազմի ժամանակ ինքներդ էլ երեխա եք եղել: Ձեր ապրածն ու զգացածը որքանո՟վ եք արտայատել ֆիլմում:

-Հոգի եմ դրել,  այդքանով արդեն իսկ արտահայտած է իմ ապրածը: Իմ հերոսները անկեղծ են, քանի որ հիմքում դրված է այն ամենը, ինչ ես ապրել եմ:

-Իսկ ինչո՟ւ եք որոշել պատանիներին դարձնել ֆիլմի հերոսներ, նրանց միջոցով ասելիք փոխանցել:

-Որովհետև պատերազմում ամենախոցելի խավը պատանիներն են, կանայք: Տղամարդիկ էլ, ովքեր խրամատում են,  թիրախ են, բայց իրենք գիտակցում են իրենց ընտրությունը, իսկ երեխաները չեն գիտակցում:  Ի վերջո այդ հարցը միշտ տալիս ես, թե ինչու են կռվում այդ մարդիկ: Հետո երբ մեծանում ես, նոր հասկանում ես, թե զրկանքներդ ինչի համար են: Ես էլ փոքր ժամանակ չէի հասկանում:

-Շարունակելո՟ւ եք արցախյան ազատամարտի թեմայով ֆիլմեր նկարահանել: Ի՟նչ պլաններ կան առաջիկայի համար:

-Ինձ համար առաջին հերթին կարևոր է ազնիվ կինո նկարելը, երկրորդը`ուզում եմ, որ այդ ազնիվ կինոն պատմի Ղարաբաղի մասին: Պլանավորում ենք հաջորդ տարի, եթե պակասող ֆինանսավորումը հայթայթենք, սկսել «Վերջին բնակիչ» ֆիլմի նկարահանումները: Ֆիլմի սցենարը գրվում է Ծովինար Խաչատրյանի «Վերջին բնակիչ» պատմվածքի հիման վրա: Այն պատմում է 88-89-ի Ղարաբաղյան իրադարձությունների մասին: Ֆիլմի կապը նախորդների հետ միայն թեման է`Ղարաբաղը, իսկ պատմությունները չեն կրկնվում:

-Իսկ Հայաստանից բացի որտե՟ղ եք պլանավորում ֆիլմը ցուցադրել:

-Բանակցում ենք մի քանի դիստրիբյուտորների հետ Ռուսաստանից, ԱՄՆ-ից, Իրանից: Պատկերը  հետևյալն է, 100-ից 99-ը մերժում են ֆիլմը թեմայի պատճառով: Պատճառաբանում են, որ  եթե ֆիլմը վերցնեն դիստրիբյուցիայի, հաջորդ առավոտյան ադրբեջանցիներն իրենց  գրասենյակի ապակիները կջարդեն:

Փորձում եմ քայլ առ քայլ ֆիլմը հասցնել գագաթնակետին: Գիտեմ, որ դա նույն բանն է, որ մակույկով դուրս  գաս մեծ ալիքների դեմ: Բայց չի բացառվում, որ կարող ես հաղթել, պարզապես պետք է կամք և համբերություն: Արցախում էլ այդպես էր, ասում էին ադրբեջանցիները  շատ են, զինված են, տարածքով մեծ են, մենք շանս չունենք, բայց մենք հաղթեցինք:

«Ոսկե Ծիրան» Երևանի 11-րդ միջազգային կինոփառատոնի Խաղարկային ֆիլմերի մրցույթում ներկայացված ֆիլմերի շարքում է թուրք ռեժիսոր, սցենարիստ և գրող Թայֆուն Փիրսելիմողլուի «Ես նա չեմ» գործը։

Ֆիլմը պատմում է միջին տարիքի ամուրի և միայնակ Նիհաթի մասին, ով աշխատում է հիվանդանոցի ճաշարանում: Երբ երիտասարդ գործընկերուհի Այշեն հրավիրում է նրան իր տուն՝ ընթրիքի, նա գնում է, չնայած այն լուրերին, որ նրա ամուսինը՝ Նեջիփը, լուրջ հանցանքի պատճառով բանտում է: Ամուսնական լուսանկարում Նիհաթը նկատում է, որ Այշեի բանտարկյալ ամուսինը շատ նման է իրեն: Այս վտանգավոր հարաբերությունը Նիհաթի կյանքում տեղիք է տալիս շատ ավելի խոր փոփոխությունների, քան նա երբևէ կպատկերացներ:

Այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ֆիլմի հեղինակը, խոսելով Թուրքիայում կինոյի ոլորտում տիրող իրավիճակի մասին, պատմեց, որ վերջին 10 տարվա ընթացքում այդ երկրում կինոարտադրությունը 10-50 տոկոսով զարգացում է ապրել. «Սակայն որակը այնքան լավ չէ, մեծացել է միայն արտադրվող ֆիլմերի քանակը: Տարեկան միայն 3-4 լավ ֆիլմ է արտադրվում է: Մշակույթի նախարարությունը փորձում է աջակցել և դրամաշնորհներ է տրամադրում, սակայն շատ  երիտասարդներ չեն օգտվում այդ հնարավորություններից»։

Անդրադառնալով իր ֆիլմերին՝ Փիրսելիմողլուն պատմեց, որ տարված է անհատականության փոփոխությունների թեմայով։ Այդ թեման նա արծարծում է ոչ միայն ֆիլմերում, այլև գրական ստեղծագործություններում։
Նա խոստովանեց, որ անձի փոփոխության հարցը սուր է դրված երկրում, քանի որ շատ ազգություններ, այդ թվում՝ հայերը, երկար ժամանակ ստիպված են եղել թաքցնել իրենց ինքնությունը։

Խոսելով այն մասին, թե ինչպես է գրականությունը ազդում ֆիլմերի վրա,  Թայֆուն Փիրսելիմողլուն նշեց, որ իր ստեղծագործությունների վրա ազդել են Ֆյոդոր Դոստոևսկին, Էդգար Ալան Պոն։ «Ճիշտ է, Ալան Պոյից և Հիչքոքից եմ ոգեշնչվել։ Սակայն  աշխատելու ընթացքում դրա մասին չէի մտածում: Կարևորը երևի թե հենց այդ է, որ ոգեշնչվում ես, բայց ինքդ դրա մասին տեղյակ չես լինում»։

Ռեժիսորն ընդգծեց, որ աշխատում է իր ֆիլմերում չօգտագործել իր պատմվածքները կամ վեպերը, սակայն իր նոր նախագծի սցենարի համար հիմք է հանդիսացել Փիրսելիմողլուի վերջին պատմվածքը։

Անկախ

«Երկար տարիներ  մտածել եմ Երևանը այցելելու մասին։ Համակարանք եմ տածում հայ ժողովրդի հանդեպ, որը մեծ տառապանք է ապրել և խնդիր ունի դա աշխարհին ցույց տալու», – այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ, խոսելով հայ և հրեա ժողովրդի ճակատագրերի ընդհանրության մասին, ասաց հանրահռչակ իսրայելցի ռեժիսոր Ամոս Գիտայը։

Ամոս Գիտայը ծնվել է 1950 թ, Հալֆայում (Իսրայել): Նա ճարտարապետություն էր ուսանում ՝ հետևելով իր հոր ուղուն, սակայն  արաբա-իսրայելական չորրորդ պատերազմն ընդհատեց նրա ուսումը: Ուղղաթիռով առաջադրանքներ կատարելիս  Super-8 տեսախցիկի օգտագործումն էր, որ Գիտային մղեց կինոռեժիսուրայով զբաղվելու: Այժմ Գիտայն արդեն հեղինակ է  մի քանի տասնյակ ֆիլմերի, որոնք համարվում են Իսրայելի կինեմատոգրաֆիայի լավագույն գործերը։

«Ոսկե Ծիրան» Երևանի 11-րդ կինոփառատոնի շրջանակներում Հետահայաց ցուցադրություններ ծրագրով կներկայացվեն Ամոս գիտայի  «Անա Արաբիա», «Սահմանազատում», «Ազատ գոտի» և «Ավետյաց երկիր»  ֆիլմերը։

Ռեժիսորը հաճախ է անդրադառնում իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտությանը ու, թեև հարցը քաղաքական է, նա չի գնում է, որ իր ֆիլմերում պարտադիր է պահպանել օբյեկտիվությունը։ «Ես կարծում եմ՝ ամենամեծ խնդիրը տեսնելն է, թե ինչ տեղի է ունենում մեր շրջապատում: Սակայն կինոն ժուռնալիստիկա չէ, այն չպետք է միայն ինֆորատիվ լինի. պետք է արտահայտի ռեժիսորի վերաբերմունքը: Իսրայելի պատմությունն ամբողջացած չէ  և այդ խնդիրը արտահայտվում են իսրայելական կինոյում; Ֆիլմերում ես ներկայացնում եմ իմ անձնական մոտեցումը.  ես պաշտոնական խոսնակ չեմ, մյուս կողմից, եթե լրատվական հաղորդումներ նայենք, կտեսնենք, որ բոլորն էլ սուբյեկտիվ են։ Այն, ինչ անում եմ ես, հնարավորություն է տալիս  անկախ կարծիք ձևավորել», – ասաց նա:

Այնուհանդերձ կինոգործիչը նշում է. որ չի ատում այն մարդկանց, ովքեր իր կարծիքի հետ համաձայն չեն։ Եվ հակամարտության մասին ֆիլմեր նկարահանելիս նա հասկացել է, որ երկխոսություն պետք է ստեղծվի երկու կողմերի միջև, որի շնորհիվ ընդհանուր լուծում կտրվի հարցին. «Հակամարտության վերաբերյալ ֆիլմեր նկարահանելիս  ես հասկացել եմ՝ կողմերից ոչ մեկն էլ հրեշտակ չէ կամ սատանա. Երկու կողմերում էլ կան և՛ հրեշտակներ, և՛ սատանաներ»։

Անդրադառնալով Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցին, Գիտայը՝ որպես նույն ճակատագիրն ունեցեղ ազգի ներկայացուցիչ, հայտարարեց, որ լիովին արդարացի է համարում հայերի պահանջը. «Երբեք չեմ հասկացել, թե ինչու թուրքերը չեն ընդունում  Հայոց ցեղասպանությունը: Լիովին արդարացի եմ համարում հայերի պահանջը. սա պարզապես սենտիմենտալ խնդիր չէ անցյալի հետ կապված: Միայն ճանաչելով անցյալի հանցագործությունները՝ հնարավորություն կստեղծվի կանխել դրանք ապագայում»,- նշեց նա։

Անկախ

Կադր Ցզյա Չժանկեի «Բեմահարթակ» ֆիլմից

«Ոսկե ծիրան»-ի Հետահայաց ցուցադրությունների շնորհիվ այս տարի հայ հանդիսատեսը հնարավորություն ունի ծանոթանալ ասիական կինոյին:

Կիմ Կի-դուկի  18-րդ`«Պիետա» ֆիլմի ցուցադրությամբ երեկ մեկնարկեց «Ոսկե ծիրան» միջազգային 11-րդ կինոփառատոնի Հետահայաց ցուցադրությունների ծրագիրը: Հարավկորեացի կինոռեժիսորը, ներկայացնելով ֆիլմը, նշեց, որ այստեղ տեղ են գտել իր մտորումները մոր, նրա բնույթի մասին:

«Ֆիլմը քաղցր մոր մասին չէ, այլ դաժան ու վախենալու մոր մասին: Այն մայրական վրեժի մասին է»,- ասաց Կիմ Կի-դուկը:

Կինոփառատոնի շրջանակներում ցուցադրվելու են Կիմ Կի-Դուկի վեց ֆիլմեր`«Պիետա», «Դատարկ տունը», «Կղզին», «Գարուն, ամառ, աշուն, ձմեռ և նորից գարուն», «Հասցեն անհայտ է», «Առափնյա պարեկ»:

Հետահայաց ցուցադրություններ ծրագրով հայ հանդիսատեսին կներկայացվեն նաև իսրայելական կինոռեժիսոր Ամոս Գիտայի «Անա Արաբիա», «Սահմանազատում», «Ազատ գոտի» և «Ավետյաց երկիր» ֆիլմերը, ինչպես նաև չինացի հանրահայտ կինոռեժիսոր  Ցզյա Չժանկեի «Քաղաք 24», «Կուզեի իմանալ», «Հասարակկան վայրեր», «Գրպանահատը», «Բեմահարթակ», «Նատյուրմորտ» և «Աշխարհը» ֆիլմերը:

Լիբանանահայ արվեստաբան, արվեստաբանության դոկտոր Մովսես Հերկելյանը (Մովսես Ծիրանի), որը 2000-ից ի վեր միջազգային հայտնի ցուցահանդեսներում ներկայացնում է հայ կերպարվեստը իր «Նոյան տապան» ցուցասրահի միջոցով, այս տարվա ցուցահանդեսների շարքը սկսել է Բեյրութից: Ցուցահանդեսը բարեգործական է, Հայ բարեգործական ընդհանուր միության հետ համատեղ, որից ստացված ողջ հասույթը տրամադրվել է սիրիական ճգնաժամի հետևանքով ծննդավայրը լքած և Բեյրութում հանգրվանած սիրիահայ աշակերտների հիմնադրամին:

Այնուհետև հայ նկարիչների աշխատանքները ցուցադրվել են Ֆրանսիայի Կոնյակ քաղաքում՝ հին դղյակներից մեկում, որի սեփականատերը հայաստանցի Հրայր Հակոբյանն է: Արվեստաբան Հերկելյանը կարևորում է այդ ցուցահանդեսը, քանի որ հնարավորություն է ունեցել տեղի հասարակությանը ներկայացնելու ժամանակակից հայ գեղանկարիչների արժեքավոր գործերը:

Ապրիլ ամսին գալերիստն իր ավանդական մասնակցությունն է բերել Մոնակոյի ամենամյա միջազգային ցուցահադեսին, որն աշխարհում ամենահեղինակավորներից է: Ինչպես միշտ, հայ նկարիչների աշխատանքները շատ բարձր են գնահատվել:
Նրա խոսքով՝ այդ ցուցահանդեսին մասնակցել է ևս երկու հայկական ցուցասրահ՝ Երևանի «Բարձր արվեստը» և Բեյրութի «Էսքիզը»:

Փայլուն հաջողություն է ունեցել «Բարձր արվեստը», որի կողմից ներկայացված աշխատանքներից մեկը՝ գեղանկարիչ Վարուժան Վարդանյանի «Խաչելություն» կտավը, արժանացել է ցուցահանդեսի բարձրագույն մրցանակին՝ աշխարհից ներկայացված շուրջ 4000 նկարների մեջ համարվելով լավագույնը: Այդ հաջողությունը կարևոր է նաև նրանով, որ կտավը խորհրդանշում է Հայոց մեծ եղեռնը, և ցուցահանդեսի ժամանակ դա նույնպես շեշտվել է՝ մեկ անգամ ևս միջազգային հանրության ուշադրությունը սևեռելով Հայոց ցեղասպանության խնդրի վրա:

Մոնակոյին հաջորդել է Սինգապուրի միջազգային ցուցահանդեսը, որին «Նոյան տապանն» առաջին անգամ է մասնակցել՝ ներկայացնելով տասը ժամանակակից հայ նկարչների աշխատանքներ: Այս ցուցահանդեսն իր չափորոշիչներով տարբեր էր մյուսներից. նախ` նկարների հեղինակները պետք է ողջ լինեին, բացի այդ, կտավի արժեքը չպետք է գերազանցեր 10 հազար դոլարը: Ցուցահանդեսի նպատակը եղել է արվեստասերի, հավաքորդի համար մատչելի գնով բարձրարվեստ նկարներ գնելու հնարավորության ընձեռումը: Ցուցահանդեսը հենց այդպես էլ կոչվել է՝ «Մատչելի արվեստ»:

Որպես արվեստաբան՝ Մովսես Հերկելյանը կարևորում է այս ցուցահանդեսը, քանի որ այնտեղ արվեստասերը՝ գնորդը, շատ ավելի պաշտպանված է: Բանն այն է, որ այժմ աշխարհում արվեստի գործերի գները հաճախ արհեստականորեն բարձրացվում են, և հավաքորդները, արվեստասերները կանգնում են լուրջ խնդրի առջև: Բացի այն, որ կտավի գինն է շատ բարձր, գնորդը նաև վստահություն չունի՝ տվյալ ստեղծագործությունն իսկապես արժեքավո՞ր է, թե ոչ: Իսկ ահա վերոնշյալ սկզբունքներով ու չափորոշիչներով զսպվում է գներն արհեստականորեն բարձրացնելու միտումը:
«Արվեստի առևտուրը պետք է իր բարոյականությունն ունենա, այժմ այն չոր, գայլային բիզնեսի վերածվելու միտում ունի, որն արդեն չափն անցնում է»,- ասում է արվեստաբանը,-մինչդեռ արվեստի առևտուրն այն բնագավառն է, որտեղ ցանկացած խաբեություն վաղ, թե ուշ բացահայտվում է»:

Դրա համար էլ առավել մեծ հաջողություն ունեն այն գալերիստները, որոնք համապատասխան որակավորում ունեն և իրենց փորձով ու հեղինակությամբ վստահություն են ներշնչում:

Հերկելյանին շատ է օգնում այն հանգամանքը, որ ինքն արվեստաբանության դոկտոր է, գործից հասկանում է, կարողանում է գնորդին հավուր պատշաճի տեղեկություն հաղորդել ստեղծագործության և ընդհանրապես արվեստի մասին: Հերկելյանը համագործակցում է նաև միջազգային այնպիսի հեղինակավոր ամսագրերի հետ, ինչպիսիք են Նյու Յորքում հրատարակվող «Ֆայն արտ մագազինը», Մոնակոյում և Ֆրանսիայում հրատարակվող եռալեզու «Լյուքս իմմոնը», «Լի Արտը» և այլն, իր մասնագիտական հոդվածներով նույնպես ներկայացնելով հայ կերպարվեստն աշխարհին: Երբեմն նաև նրան է վստահվում միջազգային ցուցահանդեսների կատալոգների առաջաբանը գրելու պատիվը: Օրինակ՝ Բուենոս Այրեսի «Արտդեկլասիկա» (2007), «Լա գազետ դե զԱր» (Մոնակո, Կրիմալտի ֆորում 2012), «Փոստ սովիեթ փեինթինգ» և այլն:

Խոսելով միջազգային ասպարեզում հայ նկարիչների ներկայության մասին՝ նա նշում է, որ հայերն ունեն այդ ռեսուրսը, որակը, սակայն չունեն համապատասխան կապեր ու փորձառություն, որով կարողանան դուրս գալ հայաստանյան սահմաններից:
Այդ հարցում նա կարևորում է ոչ միայն արվեստագետի դերը, այլև արվեստաբանի: Որպես միջազգային ոլորտում բարձր հեղինակություն և փորձ ունեցող գալերիստ-արվեստաբան՝ նա լավ գիտի, թե արվեստաբանն ինչ ազդեցություն ունի սեփական երկրի վարկը միջազգային հարթակներում բարձրացնելու, երկրի արվեստը ներկայացնելու և երկրի շահերը նման բարդ ու բազմաշերտ ոլորտում պաշտպանելու գործում:

Ցավոք, եթե նկարիչների դեպքում մենք ունենք միայն ներկայացման խնդիր, ապա արվեստաբանների դեպքում՝ որակյալ մասնագետների:
Հայաստանում Հերկելյանը մշտական համագործակցության մեջ է 5 նկարիչների հետ՝ Վահրամ Դավթյան, Սուրեն Ոսկանյան, Դավիթ Դավթյան, Էդիկ Բերդյան և Վահան Ռումելյան, որոնց ստեղծագործությունները մեծ հաջողություն ունեն դրսում: Վահրամ Դավթյանը, օրինակ, 2000 թ. Ժնևում կազմակերպված միջազգային ցուցահանդեսում ժյուրիի կողմից ընդգրկվել է աշխարհի ժամանակակից 40 նկարիչների ցանկում, ապա այդ 40-ի մեջ ճանաչվել լավագույնը: Սակայն Վահրամ Դավթյանին Հայաստանում գրեթե չեն ճանաչում:
Խոսելով առաջիկա ծրագրերի մասին՝ Հերկելյանը կարևորում է Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակին ընդառաջ նախատեսված երեք ցուցահանդեսների կազմակերպումը Բեյրութում, Եվրոպայում և աշխարհի մի շարք կարևոր քաղաքներում: Հերկելյանը սիրով է ընդունել երեք առաջարկներն էլ` պայմանով, որ ներկայացված աշխատանքներն իրենց որակով լինեն մրցունակ և խորհրդանշեն ոչ միայն ցեղասպանությունը, այլև հայ ժողովրդի զարթոնքն ու վերածնունդը:

Արվեստի գործերի կեղծում. հանցանք, որ Հայաստանում և Լիբանանում դեռևս պատժելի չեն

Հայտնի արվեստագետների աշխատանքները կեղծելն ու դրանց միջոցով մեծ գումարներ աշխատելը հին արհեստ է: Պարզվում է՝ դրանով անգամ հանճարներն են երբեմն զբաղվել: Հերկելյանը բերում է օրինակներ՝ Միքելանջելո, Գոյա, Ռոդեն…

Այո, անհավատալի է, բայց հանճարեղ Միքելանջելոն, երբ ապրելիս և աշխատելիս է եղել Ֆլորենցիայի տիրակալ Լորենցո դե Մեդիչիի դղյակում, որտեղ հին հունական քանդակներ կային, մի օր որոշել է նմանատիպ մի քանդակ էլ ինքը պատրաստել և իբրև հելլենիստական դարաշրջանի նմուշ վաճառել: Հետագայում այդ քանդակը Ֆլորենցիայից տեղափոխվել է Հռոմ, ապա վերավաճառվել և ի վերջո հանգրվանել Վատիկանի թանգարանում: Տարիներ անց, երբ Միքելանջելոն արդեն հռչակավոր էր, Վատիկանի կարդինալներից մեկը, որը հասկանում էր արվեստից, զգացել է, որ այդ քանդակը տարբերվում է հելլենիստական դարաշրջանի քանդակներից և շատ է նման Միքելանջելոյի ոճին: Նա գնացել է Միքելանջելոյի մոտ և հարցրել, թե դրա հեղինակը նա՞ է: Միքելանջելոն չի ժխտել: Այդ ժամանակ, սակայն, նրա քանդակները շատ ավելի արժեքավոր էին, քան հելլենիստական դարաշրջանի որևէ քանդակ:

Նույնն էլ Ռոդենը: Տեսնելով, որ իր ուսուցչի քանդակներն ավելի լավ են վաճառվում, քան իրենը, որոշել է ուսուցչի անունից քանդակներ պատրաստել ու գաղտնի վաճառել: Հիմա մասնագետները փորձում են Ռոդենի` ուսուցչի անվամբ ստեղծած քանդակները գտնել և վերականգնել իբրև ռոդենյան գործեր:

Գոյան էլ, որը դիմանկարների շատ պատվերներ էր ստանում և չէր հասցնում պատվերները կատարել, երբեմն իր աշակերտներին էր հանձնարարում, որ իր փոխարեն նկարեն, իսկ վերջում կամ դիպչում էր դրանց, կամ ոչ:

Հերկելյանն ասում է, որ գրեթե ամեն տարի հոդված է գրում արվեստի կեղծարարների մասին: Քանի որ երևույթը հնարավոր չէ իսպառ վերացնել, կարծում է, որ գոնե պետք է պայքարել այն հնարավորինս նվազեցնելու համար: Որպես լիբանանահայ արվեստաբան՝ նա հատկապես շատ է հանդիպում Հայաստանում ու Բեյրութում կատարվող կեղծումների, ինչը, նրա խոսքով, վնասում է հայ արվեստի զարգացումն ու տարածումը: «Ում ասես չեն կեղծում, Սուրենյանց, Բաշինջաղյան, Սարյան, Մինաս, Փոլ Կիրակոսյան: Կեղծում են նաև երկրորդական արվեստագետներին, նույնիսկ՝ ժամանակակից նկարիչներին, որոնք ողջ են: Օրինակ` Բեյրութում ես Վահրամ Դավթյանի կեղծ կտավը բռնեցի: Կեղծում են նաև Գևորգ Եղիազարյանին, Վահան Ռումելյանին, Սուրեն Ոսկանյանին: Պետք է ասեմ, որ այս գործում էլ մերոնք վարպետ են»:

Դրա դեմ պայքարելու ամենաարդյունավետ միջոցն այս պահին արվեստաբանը համարում է համապատասխան օրենքի մշակումն ու կիրառումը: Ասում է՝ Հայաստանն ու Լիբանանը չունեն ոլորտը կարգավորող օրենք, մինչդեռ միջազգային օրենքներով արվեստի ստեղծագործությունը կեղծելը հավասարազոր է դրամ կեղծելուն, ինչը համարվում է ծանր հանցագործություն:

Հայաստանում այդ երևույթն առայժմ անվերահսկելի է:

Անի Գասպարյան

Անկախ

«Ոսկե Ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի «Երևանյան պրեմիերաներ» արտամրցութային ծրագրում հուլիսի 14-ին կներկայացվի Վիտալի Մանսկու «Գիրքը» վավերագրական կինոնկարը:

Ֆիլմի հերոսը ժամանակակից մարդ է, ով ապրում է մերօրյա աշխարհում, որտեղ կարևորված չէ կյանքի իմաստի փնտրումը:

Ֆիլմի ստեղծման և վերհանած խնդիրների վերաբերյալ այսօր լրագրողների հետ զրուցեցին ֆիլմի հեղինակը` Մանսկին, և պրոդյուսերը` Մեսրոպ քհն. Արամյանը:

«Ես նախանձում եմ ձեզ, քանի որ Մոսկվայում նման փառատոններ չկան կամ համարյա չկան»,- ասաց վավերագրողը` հավելելով իր համար դժվար է խոսել փառատոնի շրջանակներում ցուցադրվող իր ֆիլմից, փորձել բացատրել այն, քանի որ այն, ինչ նա ցանկանում էր ասել, արդեն էկրանին է: Նա պատմեց, որ «Գիրքը» արտադրության ընթացքում անվանում էինք պարզապես «Նարեկացի»: «Նարեկացին  և նրա «Մատյանը» ոգեշնչման աղբյուր էին մեզ համար, քանի որ նա բացարձակ հանճար է, որ երբևէ ապրել է Երկիր մոլորակի վրա:  Նա մի մեծություն է, որով պետք է և արդարացիորեն հպարտանում են հայերը»:

Տեր Մեսրոպը նշեց, որ, թեև ոգեշնչման աղբյուրը Նարեկացին է, սակայն ֆիլմը նրա մասին չէ. այն կյանքի իմաստի մասին է: «Մենք փորձել ենք, ժամանակակից մարդու կյանքը ներկայացնելով, բարձրացնել հարցեր, որոնց մասին կարևոր է մտածելը, և ի վերջո հանգել ենք այն գաղափարին, որ կա գրքում», -ասաց նա:

Այսօր տեղի կունենա ֆիլմի հայաստանյան պրեմիերան: Սրանից առաջ «Գիրքը»  ցուցադրվել է միայն Մոսկվայի կինոփառատոնի ընթացքում:

Անկախ

«Ոսկե ծիրան» միջազգային 11-րդ կինոփառատոնի շրջանակներում Հայաստանում է հարավկորեացի աշխարհահռչակ ռեժիսոր Կիմ Կի-դուկը:

Այսօր երեկոյան «Մոսկվա» կինոթատրոնում «Պիետա» ֆիլմով կմեկնարկի ռեժիսորի ֆիլմերի հետահայաց ցուցադրությունը: Հայ հանդիսատեսին կներկայացվեն  նաև «Կղզին», «Գարուն, ամառ, աշուն, ձմեռ և նորից գարուն»,  «Հասցեն անհայտ է» , «Դատարկ տունը» և «Առափնյա պարեկ» ֆիլմերը:

«Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի ծրագրերի տնօրեն Միքայել Ստամբոլցյանը լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասաց, որ դեռ 2003-ից, երբ Կարլովի Վարիի միջազգային կինոփառատոնում Կի-դուկը ստացավ FIPRECI մրցանակը, ցանկություն կար նրա ֆիլմերը նաև Հայաստանում ցուցադրել: Այս տարի նպատակը վերջապես իրագործվել է:

«Շատերը, որ քիչ բան գիտեն Կորեայի կյանքի, կենցաղի մասին, Կի-դուկի ֆիլմերով պատկերացում են կազմել այդ ամենի մասին: Հաճախ նրան մեղադրում են դաժանության մեջ, բայց այդ ամենի հետևում նրա փափուկ սիրտն է»,- ասաց Ստամբոլցյանը:

Կի-դուկը նշեց, որ մինչ Հայաստան գալը ոչինչ չի իմացել մեր երկրի մասին, համացանցով է որոշ բաներ կարդացել: Այստեղ գտնվելու երկու օրերի ընթցաքում արդեն հասցրել է օրական երեք ժամ զբոսնել Երևանում, տեսնել Կասկադի գեղեցկությունը և շուկայի շուրջ առկա աղքատությունը և ընդհանրություններ գտնել Հայաստանի և Հարավային Կորեայի միջև:

Կի-դուկը երախտագիտություն հայտնեց հայ հանդիսատեսին իր ֆիլմերը դիտելու համար և խոստացավ ֆիլմը, որը կնկարահանի առաջիկայում, ներկայացնել նաև Հայաստանում:

Կիմ Կի-դուկը ծնվել է 1960 թ., Հարավային Կորեայում: Դպրոց չի գնացել: Ինչպես ինքն է նշում, այն ժամանակ Կորեայում բնակչության 50 տոկոսը հնարավորություն ուներ դպրոց հաճախել, ինքն այդ հնարավորությունից զրկված մյուս կեսում է եղել: Փոքր հասակից ծանր աշխատանքով է գումար վաստակել: Սակայն դպրոց հաճախելու հնարավորություն չունենալու համար Կի-դուկը չի ափսոսում, ասում է, որ աշխատելով ավելի շատ բան է սովորել, քան կարող էր դպրոցում սովորել:

«Ես իմ ֆիլմերում ներկայացնում եմ իմ ապրածը, այն, ինչ կա կորեական իրականությունում: Դրա համար արժեր դպրոց չգնալ»,- ասում է կինոռեժիսորը:

1990-ին Կի-դուկը  վերջին կոպեկներով գնում է տոմս դեպի Փարիզ: Այստեղ 30 տարեկան հասակում նա առաջին անգամ ֆիլմ է դիտում`«Գառների լռությունը»: Ֆիլմը հիմնովին փոխում է հարավկորեացի երիտասարդի կյանքը: Նա 1990-92թթ. գեղարվեստ է ուսանել Փարիզում, 1993-ին «Նկարիչը» և «Մահվան դատապարտված հանցագործը» սցենարների համար արժանացել է Կինոդրամատուրգիայի  կրթական ինստիտուտի Լավագույն սցենարի մրցանակին:

«Երբ սկսեցի կինոռեժիսուրա սովորել, հասկացա, որ ամեն մեկն էլ կարող է ֆիլմ նկարել, զգացի կինոյի ազատությունը և այդ օրվանից սկսեցի սցենարներ գրել»,- ասում է նա:

Նա վերադառնում է Հարավային Կորեա և սկսում իր կարիերան սկսում որպես սցերանրիստ:  1995-ին Կորեայի կինոխորհրդի  կազմակերպած սցենարների մրցույթում նա շահել է  առաջին մրցանակը: Հաջորդ տարի սցենարների համար ևս երկու մրցանակ ստանալուց հետո Կիմը նկարահանել է իր առաջին «Կոկորդիլոս» ցածրբյուջետային ֆիլմը: Հարավկորեացի կինոնքննադատները ֆիլմին արձագանքել են սենսացիոն քննախոսականներով:

Ֆիլմարտադրության ոլորտում 19 տարիների ընթացքում Կիմ Կի-դուկը 20 ֆիլմեր է հեղինակել, որոնք միջազգային տարբեր կիոփառատոններում մրցանակների են արժանացել:

Կի-դուկն ասում է, իր ուսուցիչը եղել է իր կյանքը, նա է իրեն ամեն ինչ սովորեցրել: Նշում է, որ որ իր ֆիլմերում ինքը լավն ու վատը չի առանձնացնում, չէ որ կյանքում  դրանք երկուսն էլ կան, նաև ֆիլմերը երջանիկ ավարտ չունեն:

Ասում է, որ ստեղծագործական գործունեոթւյան 19 տարիների ընթացքում ներքուստ փոփոխվել է, երել է ժամանակ, երբ չի վստահել մարդկանց և հակառակը, պատահել է, որ չի սիրել մարդ կոչվածին: Այժմ նրա մոտ այնպիսի փուլ է, երբ հավատացած է, որ մարդը հույսով է ապրում:

Իր ֆիլմերում Կի-դուկը հնարավորինս քիչ է օգտագործում երկխոսություններ («Վատ տղա», «Կղզի», «Դատար տունը», «Մեբիուս»), քանի որ խոսքով մարդը կարող է ստել. «Առանց խոսքի մարդը ավելի շատ բան կարող է արտահայտել, քան խոսքերով»:  Նա արծարծում է կորեական ազգային խնդիրները`միաժամանակ դրանք դիտարկելով որպես ժամանակակից աշխարհի բաղկացուցիչ:  Նրա ֆիլմերի հերոսները հասարակության ցածր խավի մարդիկ են, որոնց մասին նախկինում ոչ ոք չի բարձրաձայնել:

«Ոսկե ծիրան» Երևանյան կինոփառատոնն արդեն մեկնարկել է: Հուլիսի 15-ին հայ կինոսիրողներին կներկայացվի ուկրաինացի ռեժիսոր Միրոսլավ Սլաբոշպիտսկու «Ցեղը» ֆիլմը:

Նախագիծը երկու տարի առաջ «Ոսկե ծիրանի» «Ռեժիսորներ առանց սահմանների» ծրագրում դրամաշնորհ ստացավ այն զարգացնելու համար:  «Ցեղը»  արդեն մրցանակ է ստացել Կաննում «Քննադատների շաբաթ»  ծրագրում:

Ֆիլմը պատմում է խուլ ու համր Սերգեյի մասին, ով ընդունվում է մասնագիտացված գիշերօթիկ դպրոց: Այս նոր վայրում նա պետք է իր տեղը գտնի հանցագործությանն և մարմնավաճառությանը առնչվող դպրոցական ցանցի պաշտոնակարգության՝ ցեղի մեջ: Մասնակցելով մի քանի գողության ՝ նա մղվում էր վեր՝ դեպի կազմակերպությունը: Սակյան մի օրհանդիպում է շեֆի հարճերից մեկին՝ Աննային, և ակամայից խախտում ցեղի բոլոր չգրված կանոնները:

Երևանյան փառատոնում  ֆիլմը ներկայացնում է բելառուսցի դերասանուհի Յանա Նովիկովան է, ով Աննայի դերն է կատարել:  Երիտասարդ դերասանուհին, ում համար այս դերը առաջինն է, այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ նշեց, որ թեև Երևանում  առաջին անգամն է և շփոթված է , սակայն շնորհակալ է ջերմ ընդունելության համար;

«Հավատում եմ, որ մեր նկարահանած ֆիլմը լավն է;  Այն սիրո և ատելության մասին է:  Այն ցույց է տալիս, թե ինչպես են ապրում ժեստերի լեզվով: Լավ է, որ այն ամբողջովին  ժեստերի լեզվով է: Ֆիլմը սփոփանք է մեզ համար, քանի որ ցանկանում ենք, որ մարդիկ տեսնեն, թե ինչպես ենք մենք ապրում»,- նշեց դերասանուհին:

Նա նույնպես, սովորել է խուլ ու համրերի համար նախատեսված դպրոցում, սակայն չէր սիրում այդ հաստատությունը և մեծ երազանք ուներ դերասանուհի դառնալու:  Սլաբոշպիտսկու ֆիլմի շնորհիվ նա հնարավորություն ստացավ իր երազանքը իրականացնելու:  «Ցեղը» մնացած բոլոր դերասանները նույնպես խուլ և համր են: Յանան պատմեց, որ նկարահումների սկզբում սահմանափակ կարողությունները կաշկանդում էին դերասաններին. «Սկզբնական շրջանում շատ դժվար էր, կաշկանդվում էինք, նեղվում էին, բայց ժամանակի ընթացքում սովորեցինք»:

Պատասխանելով լրագրողի հարցին՝ Յանան, նշեց, որ մեծ սիրով կմասնակցի նման ֆիլմի ստեղծմանը Հայաստանում, եթե հրավեր ստանա:

«Ցեղը» ֆիլմը ներկայացված է «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի միջազգային խաղարկային անվանակարգում:

Միրոսլավ Սլաբոշպիտսկին ծնվել է Կիևում: Աշխատել է  Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայում և և Սանկտ Պետերբուրգի «Լենֆիլմում»: Նրա երկրորդ ֆիլմը՝ «Ախտորոշումը» և ապա նաև  «Խլություն» կարճամետրաժ   աշխատանքը հավակնել են  Բեռլինալեի «Ոսկե արջի»: 2010-ին Ռոտերդամի կինոփառատոնի՝ Հյուբերտ Բալս հիմնադրամից դրամաշնորհ է ստացել  իր առաջին լիամետրաժ խաղարկային ֆիլմի « Ցեղի» համար: 2012-ին  Լոկառնոյի ԿՓ-ում  արժանացել է «Արծաթե ընձառյուծի»: 2013-ին նրա «Միջուկային թափոն» ֆիլմը  առաջադրվել է Եվրոպական կինոակադեմիայի մրցանակին: 2013-ից  Եվրոպական կինոկադեմիայի անդամ է:

 Անկախ

Վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանն Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում ներկա է եղել երևանյան «Ոսկե ծիրան» 11-րդ միջազգային կինոփառատոնի բացման արարողությանը:

Հայաստանի Հանրապետության կառավարության և անձամբ իր անունից ողջունելով փառատոնի մասնակիցներին «Ոսկե ծիրան»-ի անցկացման կապակցությամբ՝ Հովիկ Աբրահամյանը նշել է, որ այն դարձել է սպասված և կարևոր մշակութային իրադարձություն: «Տարեցտարի մեծանում է փառատոնի միջազգային ճանաչումն ու հեղինակությունը: Այս տարիների ընթացքում Հայաստան են ժամանել 2000-ից ավելի կինոգործիչներ և արվեստագետներ՝ աշխարհի ավելի քան 120 երկրներից, ինչը փառատոնը վեր է ածել իսկական տոնի: «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի նշանաբանն է՝ «Քաղաքակրթությունների ու մշակույթների խաչմերուկ»: Այն ավելի քան ճշգրիտ արտացոլում է Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքը՝ իր խնդիրներով և մարտահրավերներով հայ ժողովրդի պատմությունը: Այն վկայում է, որ իր բազմադարյա զարգացման ճանապարհին Հայաստանը մշտապես հանդես է եկել միջմշակութային երկխոսության, կրոնական հանդուրժողականության և ազգերի խաղաղ գոյատևման օգտին՝ առանցքայինը դիտելով մարդուն, մարդու հոգսերն ու ճակատագիրը: Այս համատեքստում է, որ ցանկանում եմ կարևորել «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի նշանակությունն ու դերը»,- ասել է վարչապետը:

Կառավարության ղեկավարի խոսքով՝ այն, որ այս տարվա փառատոնը նվիրված է հայազգի մեծանուն կինոռեժիսոր Սերգեյ Փարաջանովի 90-ամյա հոբելյանին՝ մեծ պատիվ է, բայց նաև պարտավորեցնող հանգամանք բոլորիս համար: Հովիկ Աբրահամյանը վստահություն է հայտնել, որ կազմակերպիչները ջանք ու եռանդ չեն խնայի մեծանուն կինոռեժիսորի հարուստ ժառանգությունը պատշաճ ներկայացնելու համար:

«Հարգելի ներկաներ,
Մեր երկրին ու ժողովրդին միշտ էլ բնորոշ է եղել հյուրընկալությունն ու հյուրասիրությունը: Համոզված եմ, որ ձեզ համար ստեղծված են բոլոր պայմանները, որպեսզի դուք ոչ միայն ծանոթանաք Հայաստանի հարուստ մշակույթին և ազգային ավանդույթներին, այլև ճաշակեք մեր ազգի հյուրընկալությունն ու հյուրասիրությունը»,- նշել է վարչապետը և «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնին մաղթել բարի ընթացք:

Իր հերթին, փառատոնի գլխավոր տնօրեն, կինոռեսժիսոր Հարություն Խաչատրյանը շնորհակալություն է հայտնել վարչապետ Աբրահամյանին՝ Հայաստանի կառավարության կողմից փառատոնի անցկացմանը համակողմանի աջակցություն ցուցաբերելու համար:

Անկախ

Անկախ

Եվան նախընտրել է   իր ծննդյան տարեդարձը նշել քաղաքից դուրս`բնության գրկում: Ծննդյան տոնը երգչուհին կանցկացնի իր ընկերների հետ:
Հիշեցնենք որ, Եվա Ռիվասը  Հայաստանում իր կարիերան  սկսել է  2010 թվականից,երբ մասնակցում էր Եվրատեսիլ միջազգային մրցույթին: Մրցույթից հետո նա դարձավ սիրված երգչուհի հայ ազգի համար: Հիմա նույնպես Ռիվասը մեծ գործունեություն է ծավալում Հայաստանում եւ այժմ աշխատում է իր նոր տեսահոլովակի վրա:

ԱՄՆ-ի Մահվան Հովտում հայտնաբերվել է բրտանացի դերասան Դեյվ Լեջենոյի դին, որը  հայտնի է «Հարրի Փոթեր» ֆիլմից:

50-ամյա տղամարդու դին գտել են զբոսաշրջիկները` Զաբրիսկի-փոյնթ տեսարժան վայրի մոտ: Ոստիկանների տվյալներով, դերասանը հնարավոր է մահացած լինի գերտաքացումից: Լեջենոն աշխարհին հայտնի է  հիշյալ ֆիլմում գայլ-մարդու` Ֆենրիր Գրեբեքի դերով:

Նա  խաղացել է նաև «Մեծ խաղագումար», «Բեդմեն.սկիզբ», «Սպիատաձյունիկն ու որսորդը» ֆիմերում:

Անկախ

Ամերիկյան կինոթատրոնների AMC Theatres ցանցը 600 մլն դոլար է ծախսելու, որ լայնացնի դահլիճների նստարանները: Դրա հետևանքով տեղերը կպակասեն 50-70%-ով,  հաղորդում է  Lenta.ru-ն:

Հիմա նստարանների լայնությունը 111 մ է: Իսկ լայնացնելուց հետո, յուրաքանչյուր նստարանի լայնությունը պետք է լինի 150 սմ:

Կինոթատրաններում, որտեղ արդեն նստարանները վերասարքավորվել են` հաճախելիությունն 80%-ով ավելացել է: Դա կապում են  որոշ դահլիճներում լիարժեք ճաշելու հնարավորության հետ:

Նորարարության հետ տոմսերը կթանկանան 1-2 դոլարով: Նախատեսվում բարեկարգման աշխատանքներն ավարտել 5 տարուց:

Անկախ

Դիզայներ Արամ Նիկոլյանն արդեն երկար ժամանակ «Բազե» համահայկական երիտասարդական հավաքում նորաձևության մրցույթի ժյուրիի նախագահն է և իր մասնագիտական խորհուրդներով օգնում է երիտասարդներին լավագույնս ներկայանալ ժյուրիին։

Արամ Նիկոլյանը հետաքրքիր գաղափարներ է տեսնում բազեականների գործերում. «Նորաձևության մրցույթին հիմնականում մասնակցում են ոչ մասնագիտացած երիտասարդներ, և շատ անգամ զարմանալ կարելի է նրանց մոտեցումներից։ Չիմանալով օրենքներ՝ հաճախ ավելի կրեատիվ են մտածում, քան մասնագիտական կրթություն ստացած երիտասարդները։ Թեև մասնագիտական կրթություն ունեցողներն էլ ստեղծում են ավելի պրոֆեսիոնալ, մտածված ու մաքուր աշխատանքներ»։

Արամ Նիկոլյանը նկատում է նաև, որ «Բազեում» ներկայացված որոշ զգեստներ կարող են անգամ պոդիումում ցուցադրվել։ «Արդյունքը, որ ստանում են կարճ ժամանակում, շատ հետաքրքիր է։ Եթե հավաքի մասնակիցներին մի փոքր ավելի ժամանակ տրվի, ինչպես նաև՝ մշակելու համապատասխան պայմաններ («Բազեում» ամեն ինչ ձեռքով է արվում. չի օգտագործվում կարի մեքենա և այլն), ապա ստեղծված արդյունքը հաստատ արժանի կլինի պրոֆեսիոնալ բեմում ցուցադրվելու»,- ասում է դիզայները։

Նա նաև ընդգծում է, որ մրցույթի ընթացքում ուշադրություն է դարձվում ոչ միայն զգեստին, այլև կերպարին, ցուցադրման ձևին. «Միայն զգեստն ինքնին չի կարող ինչ-որ բան ասել աշխատանքի մասին։ Նորաձևությունն արվեստի այն ճյուղին է դասվում, որը պետք է ամբողջական կերպարով ներկայացնել։ Փոքր դետալները, սկսած կոշիկներից, վերջացրած վարսահարդարմամբ, շատ բան կարող են փոխել հագուստի մեջ»։

«Բազեում» նորաձևության մրցույթի ժյուրիի անդամները երգիչ-երգչուհիներ, նկարիչներ, քանդակագործներ են։

Զգեստներ ստեղծելու համար պետական դրոշի գույները խորհրդանշող յուրաքանչյուր ճակատի տրամադրվում են ճակատի գույնին համապատասխանող կտոր, աքսեսուարներ, այլ պարագաներ։

Հիշեցնենք, որ «Բազե-2014» հավաքը կանցկացվի օգոստոսի 18-24-ը։ Այն կազմակերպել է Հայաստանի երիտասարդական հիմնադրամը։

Անկախ

Իսպանացի գեղանկարիչ, քանդակագործ և գրող, սյուրռեալիստ Սալվադոր Ֆելիպ Ժասինտ Դալի ի Դոմենեկը (1904 – 1989) տարօրինակ էր: Օրինակ` ճաշից հետո քնում էր ձեռքին պղնձե բանալի բռնած, որից վար տեղադրված էր երկաթյա ափսե: Երբ բանալին ընկնում էր ափսեի մեջ, արթնանում էր: Նկարիչն ասում էր, որ այդ խլացնող ձայնից արթնանալն աշխարհի ամենաթարմացնող բանն է:
1926 թ. Դալիին վատ վարքի պատճառով ակադեմիայից հեռացնում են։ Նույն տարին նա գնում է Փարիզ, որտեղ ծանոթանում է Պիկասոյի և Բրետոնի հետ, ինչն էլ նրա սյուրռեալիստական ուղու սկիզբն է դնում։ Այդ ժամանակ ծանոթանում է իր ապագա կնոջ` Գալա Էլյուարի հետ, որը նրա հետագա կյանքի ոգեշնչման աղբյուրն է դառնում։ 1940 թ. Դալին մեկնում է ԱՄՆ, որտեղ էլ ապրում է մինչև 1948 թ.։
Հանճարը նաև նկարահանել է սյուրռեալիստական ֆիլմեր, նկարազարդել գրքեր, զբաղվել է ոսկերչությամբ, ձևավորել ներկայացումներ և հագուստներ։ Նրա բալետային սցենարներից և գրքերից են, օրինակ, «Սալվադոր Դալիի գաղտնի կյանքը» (1942) և «Հանճարի օրագիրը» (1964), իսկ նրա թատրոն-թանգարանը գտնվում է Իսպանիայի Ֆիգուերաս քաղաքում։ Նա դեմ էր արևին, սպանախին, մեխանիկային, Ռեմբրանդին, ուրվականներին և լեռներին, սակայն կողմ էր բարդությանը, խխունջներին, կրոնին և ինքն իրեն:
Ներկայացնում ենք ամերիկացի լրագրող Մայք Ուելսի բացառիկ հարցազրույցը Սալվադոր Դալիի հետ (1958):
– Դալի, Դուք հիանալի նկարիչ եք: Ինչո՞ւ եք այդպես տարօրինակ վարվում:
– Այդպես էքստցենտրիզմը համապատասխանում է իմ կյանքի ավելի կարևոր և ողբերգական, ավելի փիլիսոփայական կողմին և բացահայտում հոգևորի ուժը: Այդ կերպ Դալին ներթափանցում է սեփական ենթագիտակցություն:
– Հարցազրույցից առաջ ինձ խնդրեցիք, որ շփոթեցնող հարցեր ուղղեմ ձեզ, քաոս ստեղծեմ: Ինչո՞ւ:
– Քանի որ երբ Ֆրանսիայում ֆիլմ էինք նկարում, ես չառլստոն էի պարում: Գիտեք, Դալին ավելի լավն է, քան Չառլի Չապլինը, ինչը իմ կարծիքով հետաքրքիր է, որովհետև Դալին հիանալի նկարիչ է, միաժամանակ հիանալի ծաղրածու: Դա շատ հետաքրքիր է:
– Դուք Ձեզ անվանում եք հանճար, և դա ասում եք ամենայն լրջությամբ: Ուզում եք երկու ոլորտո՞ւմ հանճար լինել:
– Տարբեր ոլորտներում… Իմ կյանքի համար նկարչությունից և ծաղրածու լինելուց առավել կարևորը իմ անհատականությունն է: Իսկ այդ ամենը Դալիի անհատականության արտահայտման ձևերն են:
– Ո՞րն է ձեր նկարների առանցքային գաղափարը:
– Դալլիի կոսմոգոնիան: Դա միջուկային ֆիզիկա է: Իմ նկարները սկզբից շատերին ծիծաղելի են թվում, սակայն մոտավորապես 12 տարի հետո յուրաքանչյուրը ճանաչվում են որպես իրական մարգարեություն:
– Ո՞րն է նկարչի ներդրումն այս կյանքում:
– Ամեն նկարիչ նկարում է իր կոսմոգոնիան:
– Ի՞նչ ժամանակակից նկարչի եք համակրում:
– Առաջինը Դալիին, հետո Պիկասոյին, այնուհետև մնացածին: Դալին ու Պիկասոն ժամանակակից հանճարներ են:
– Մի անգամ ասացիք, որ սիրում եք երեք բան` թուլություն, շքեղություն և հին դարաշրջանը: Ինչո՞ւ:
– Շքեղությունը միապետության արտադրանք է: Ես ամեն օր դառնում եմ միապետ, ոչ թե քաղաքական, այլ փիլիսոփայական առումով: Կենսաբանությունն ապացուցել է, որ միապետությունը շքեղության ամենակատարյալ տեսակն է: Հին դարաշրջանը սիրում եմ, քանի որ երիտասարդ մարդիկ հիմար են, իսկ թուլությունը սիրում եմ, որովհետև ժամանակակից ֆիզիկայում ամեն ինչ թույլ է:
– Նշել եք նաև, որ մահը գեղեցիկ է: Ի՞նչ գեղեցկություն կա մահվան մեջ:
– Կյանքը էրոտիկ է, այնուհետև դառնում է տգեղ, իսկ մահը էրոտիկ չէ, սակայն սուբլիմացվում է և դառնում գեղեցիկ: Օրինակ` երբ մարդը գեղեցիկ է, նրան իր կյանքի օրոք ոչ ոք չի գնահատում, բայց երբ մահանում է, բոլորի համար դառնում է ֆանտաստիկ անձնավորություն, և սկսում են նրան հարգել: Ես ընդհանրապես չեմ հավատում Դալիի մահվանը: Ուղղակի սարսափահար եմ լինում մահից:
– Ինչո՞ւ:
– Քանի որ իմ պայքարը բավարար չէ կրոնում..
– Դուք չեք սիրում հրապարակայնորեն հանել ձեր կոշիկները, օրինակ` խանութում, և հաճախ ձեզ մոտ փայտի կտոր եք պահում: Դրանք ի՞նչ են…
– Ճիշտ եք: Իրականում իսպանացիները շատ սնահավատ են:
– Դուք քաղաքականությունից գլուխ հանո՞ւմ եք: Օրինակ` գիտե՞ք, թե ով է Բրիտանիայի վարչապետը:
– (Դալին շփոթվում է) Այո, բայց ինձ չի հետաքրքրում: Ինձ ավելի շատ հետաքրքրում է իրադարձությունների փիլիսոփայական մասը:
– Ինչպե՞ս եք անցկացնում Ձեր ժամանակը:
– Ինձ համար ամենահաճելի ժամանակ անցկացնելու ձևն ամեն օր քիչ-քիչ Դալի դառնալն է: Վեց տարեկանում ուզում էի խոհարար դառնալ, յոթում` Նապոլեոն, իսկ հիմա ամեն օր Դալի եմ դառնում:
– Մի անգամ նշեցիք, որ փոքր ժամանակ ագրեսիվ եք եղել և նույնիսկ վնասել եք մարդկանց:
– Այո, սակայն հիմա, երբ դարձել եմ ավելի հոգևոր, սադիստական հակումները մարել են: Իմ լիբիդոն սուբլիմացնում եմ արվեստով: Ինչ վերաբերում է Գալային` իմ կնոջը, ապա նա ստեղծել է իմ ներկա կյանքի իրական միստիցիզմն ու կլասիցիզմը: Ես օրեցօր սիրահարվում եմ նրան: Ոչ ոք չի հավատում, որ 20 տարվա ընթացքում բացի նրանից այլ կանանց հետ սիրով չեմ զբաղվել:
– Գո՞հ եք ձեր կյանքից:
– Այո, ամեն օր, քանի որ յուրաքանչյուր պահի դառնում եմ Դալի և հիանում եմ նրանով:

Սյուրռեալիստ Սալվադոր Դալին թույլ էր տալիս Գալային ունենալ այնքան սիրեկան, որքան նա էր ցանականում: Դա նույնիսկ նկարչին ոգեշնչում էր: Իր ամեն նկարում նա պատկերում էր իր կնոջ մի մասնիկ: Գալան մահացավ 1982 թ. հունիսի 10-ին, 78-ամյա Դալին չցանկացավ ներկա գտնվել կնոջ հուղարկավորությանը: Շատ ծանր էր տանում Գալայի մահը, և նրանից հետո ապրեց յոթ տարի: