Հունվարի 27-ին, ժամը 00.17-ին,  ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության օպերատիվ կառավարման կենտրոնից  ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում հաղորդում է ստացվել, որ Սարյան փողոցում գտնվող փոստատան մոտ կրակել են մի քաղաքացու վրա,  որը տեղափոխվել է հիվանդանոց: Ժամը 00.20-ին, հիվանդանոցից ոստիկանությունում հաղորդում է ստացվել, որ որովայնի և կրծքավանդակի ստորին մասերի հրազենային վնասվածքով  բուժօգնության է տեղափոխվել  1972 թ. ծնված  Արթուր  Սաֆարյանը, որը ստացած վնասվածքներից մահացել է (նա հանցագործ աշխարհում հայտնի Թևոսիկի եղբայրն էր) :

Մեկնած օպերատիվ խումբը պարզել է, որ նույն օրը, ժամը 00.15-ի սահմաններում, անհայտ անձը Արամի նրբանցքի թիվ 5/Ա շենքի բակում, հրազենի գործադրմամբ, վնասվածքներ է պատճառել Ա. Սաֆարյանին` որովայնի և կրծքավանդակի հատվածներում: Դեպքի վայրի զննությամբ հայտնաբերվել է փամփուշտի 1 գնդակ, 9 մմ տրամաչափի 3 պարկուճ, իսկ Սարյան փողոցի թիվ 20 շենքի մոտից`  «Մակարով» տեսակի ատրճանակ` փամփշտակալում` 9 մմ տրամաչափի 1 փամփուշտ:   Ոստիկանությունից Անկախին տեղեկացնում են, որ ձեռնարկվում են օպերատիվ-հետախուզական և քննչական միջոցառումներ հանցագործություն կատարած անձի ինքնությունը պարզելու և նրան հայտնաբերելու ուղղությամբ: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104 հոդվածի 1-ին մասի և 235 հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնում հարուցվել է քրեական գործ: Նշանակվել են փորձաքննություններ:  Կատարվում է նախաքննություն:

1991թ. մայիսի 4-ին Հայաստանի Հանրապետության Նախարարների խորհրդի որոշմամբ ստեղծվեց պաշտպանության կոմիտե:
Նախարարների խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանի ստորագրած  այդ թիվ 325 որոշմամբ` Նախարարների խորհրդին առընթեր Զինվորական գերատեսչությունների աշխատանքի կոորդինացման կոմիտեն կազմավորվեց որպես Նախարարների խորհրդին առընթեր պաշտպանության կոմիտե:
Երբ Հայաստանի Նախարարների խորհրդին առընթեր պաշտպանության կոմիտեն ստեղծվեց, Հայաստանի Հանրապետությունը դեռևս Սովետական Միության կազմում էր: Կոմիտեն ստեղծվեց «Կոլցո» գործողությունը սկսվելուց չորս օր անց:  Մոսկվայի ձեռնարկած «Կոլցո» գործողությունը Սովետական բանակի պատմության մեջ նրա մղած վերջին  ներքին պատերազմն էր: Լեռնային Ղարաբաղի մի շարք շրջաններում ու Հայաստանի սահմաններին խորհրդային բանակի ու ադրբեջանական միլիցիայի զինված ջոկատների դեմ կռվի դուրս եկան տեղացիները, նրանց օգնության մեկնած կամավորները:
Դեռ 1990 թ.սեպտեմբերի վերջին, Մոսկվային հավատացնելով, թե իբր հասարակական կարգը պահպանելու համար, Նախարարների խորհուրդը հիմնել էր հայկական կանոնավոր բանակը սկզբնավորելիք առաջին գունդը` ներքին գործերի նախարարությանն առընթեր Հանրապետության պաշտպանության և հասարակական կարգի պահպանության հատուկ գունդը: Ներքին գործերի նախարարը Կառլոս Պետրոսյանն էր: 1990 թ. հոկտեմբերի 5-ին գունդն իր առաջին երդումը տվեց Նախարարների խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանին: (Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Վազգեն Մանուկյանն  իր ողջույնի խոսքն ուղղեց գնդի մարտիկներին:)
ՀՀ Նախարարների խորհրդին առընթեր պաշտպանության կոմիտեն գործեց մինչև 1992 թ.: Սովետական Միության պաշտոնական լուծարումից մեկ ամիս անց` 1992 թ. հունվարի 28-ին, կառավարության` Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարություն ստեղծելու որոշմամբ, կոմիտեն լուծարվեց:

 

ԶՈՐԱՀԱՆԴԵՍՆ  ԸՆԴՈՒՆՈՒՄ ԵՆՔ ՄԵՆՔ
«Հուզումնալից է այս պահը: Մենք ճանաչում ենք միմյանց: Շատերիդ հետ ենք հանդիպել ևʹ Կոռնիձորում, ևʹ Մանաշիդում, Երասխավանի ճակատամարտի ժամանակ: Փոխվել են ժամանակները: Մենք ըմբոստ ուժ էինք, որ ուզում էինք պաշտպանել մեր ժողովրդին, և մեր պայքարը գնում էր ոչ միայն արտաքին թշնամու դեմ, այլ նաև ներքին: Այժմ մենք ունենք մեր հանրապետությունը: Այն դեռ լրիվ անկախ չէ: Մենք ստիպված ենք հաշվի առնել տարբեր հանգամանքներ: Բայց մենք քայլում ենք այդ ուղղությամբ և կհասնենք քաղաքական անկախության, տնտեսական անկախության: Շատ մարդիկ, որոնք նախորդ շրջանում բուռն գործունեություն էին ծավալում, ցավոք սրտի, այսօրվա պայմաններում չեն  կարողանում գտնել իրենց տեղը կյանքում: Դուք գտաք այդ տեղը` ձեր վրա վերցնելով մի շատ ծանր և հերոսական պարտականություն` ծառայել ժողովրդին, ծառայել նվիրվելով: Ես ողջունում եմ և կուզենայի ձեզ ներշնչել այդ բարձր ոգին, երազանքի ոգին: Երազանքի, որ մենք նորից պիտի դառնանք մի հզոր ազգ` արժանի մեր պապերին: Մենք դեռ շատ բան ունենք տալու աշխարհին, և սա մեր առաջին քայլերից մեկն է, որ մեզ տանում է այդ ուղղությամբ: Մենք կունենանք հզոր պետություն, հզոր բանակ, հզոր տնտեսություն և կվերադարձնենք մեր նախնիների փայլը:Ողջույն ձեզ»:
«Հայք», թիվ 34, 9 հոկտեմբերի, 1990 թ.
Վազգեն Մանուկյանը հետագայում` պատերազմի տարիներին` 1992 թ. սեպտեմբերից մինչև  1993 թ. օգոստոսը, Հայաստանի պաշտպանության նախարարն էր:

Անկախ

Հունվարի 28-ին լրանում էՀայաստանի երրորդՀանրապետության ազգային կանոնավոր բանակի ձևավորման տարեդարձը: Այս կապակցությամբ«Անկախը» զրուցել է ՎազգենՄանուկյանի հետ, որը 1992-93թթ. եղել է պաշտպանության նախարար: Հենց այս շրջանում հիմք դրվեց բանակաշինությանը,իսկ պատերազմական գործողություններում էլ սկիզբ դրվեց հաղթանակների շղթային:

– Պարոն Մանուկյան,կանոնավոր բանակը ձևավորվել է 1992-93 թթ., երբ Դուք պաշտպանությաննախարար էիք: Պատմեք, թեինչպես մարտերին զուգընթաց ստեղծվեց կանոնավոր ու հաղթական բանակ:

– Սումգայիթի դեպքերից հետո, երբ հասկացանք, որ Սովետական Միությունը որոշ դեպքերում կարող է մեզ պաշտպան չլինել, առաջացավ զինված ջոկատներ ստեղծելու գաղափարը: Որոշ ջոկատներ Ղարաբաղ կոմիտեն էր ստեղծել, բայց նաև ինքնուրույն ջոկատներ էին ստեղծվում: Վտանգ կար, որ կարող է խմբապետների շարժում սկսվել, ինչպես 1918-ին, երբ կանոնավոր բանակի փոխարեն խմբապետներ ունեինք: Ուստի 1990-ին, երբ իշխանության եկանք, կառավարությունը որոշում ընդունեց, որ հայրենիքին ծառայել ցանկացող բոլոր ջոկատները, պետք է մտնեն ՄՀՕՋ: Բոլորը չէ, որ ընդգրկվեցին, բայց դեպքերի հետագա զարգացումը ցույց տվեց, որ դուրս մնացած ջոկատներն էլ էին պայքարում հայրենիքի համար: Երկրորդ քայլն այն էր, որ ստեղծեցինք պաշտպանության կոմիտե: Նախարարություն ստեղծել չէինք կարող, քանի որ դեռ ԽՍՀՄ կազմում էինք, բայց կոմիտեն նախարարությանը հավասար իրավասություններ ուներ: Կոմիտեի ղեկավար նշանակվեց Վահան Շիրխանյանը, և նրա շուրջը համախմբվեցին շատ ու շատ զինվորականներ, ջոկատներ: Հետագայում կոմիտեի հիմքի վրա պաշտպանության նախարարություն ստեղծվեց: Այդ ժամանակ հրավիրվեց գեներալ Նորատ Տեր-Գրիգորյանցը, որին հանձնարարվեց կանոնավոր բանակի կառուցման գործը: Երեք թևով էինք աշխատում: Մի կողմից` Ղարաբաղ կոմիտեն էր ստեղծում ջոկատներ, որոշեցինք կամավորների հիման վրա ստեղծել պրոֆեսիոնալ բանակ, իսկ թիկունքում ստեղծել կանոնավոր բանակ արդեն զինակոչիկներից` 18 տարեկան երեխաներից, որոնց աշխատում էինք ռազմաճակատ չուղարկել. նախ` փորձ չունեին, բացի այդ, ամեն մեկի մահը հասարակության մեջ ցնցում էր առաջացնում: Շուտով այդ երեք թևերը դարձան միասնական: Եթե միասնականություն չլիներ, հաղթանակ էլ չէր լինի:

– Միշտ նշվում է, որ ադրբեջանական բանակը թե՛ զինվորների թվաքանակով, թե՛ռազմատեխնիկայով գերազանցություն ուներ: Նման պարագայում ինչպե՞ս կարողացանքհաղթել:

– Եթե մենք անկեղծ համարում էինք, որ Ղարաբաղը մերն է, մեզնից զավթած տարածք է, ապա կարծում եմ, չնայած իրենց հայտարարություններին, հոգու խորքում ադրբեջանցիները գիտեին, որ դա իրենց տարածքը չէ: Այսինքն` ոչ թե իրենց հողը, այլ գրաված հողն էին պաշտպանում, դա զուտ հոգեբանական նշանակություն ուներ: Երկրորդ` կարծում եմ, որ Ադրբեջանի բանակը վատ էր կազմակերպված մի քանի առումով: Նախ` նրանք սկսեցին նորակոչիկներին օգտագործել ռազմական գործողությունների ժամանակ: Այդ անփորձ երիտասարդների զոհվելը մեծ ալեկոծություն էր առաջացնում Բաքվում և ողջ Ադրբեջանում: Երրորդ` մենք խորհրդային բանակում 4400 սպա ունեինք և հենց սկզբում դիմեցինք նրանց Հայաստան վերադառնալու կոչով: Շատերը եկան, և պատերազմը շուտով սիրողականից անցավ պրոֆեսիոնալ մակարդակի: Ադրբեջանցիները հրաժարվեցին դրանից: Նրանք քիչ սպաներ ունեին, բայց եղածն էլ նորմալ չէին օգտագործում: Պատերազմը ստացավ ժամանակակից ձևեր` տեխնիկա էր կիրառվում, էլեկտրոնային ինստիտուտները զբաղվում էին նոր զենքերի ստեղծմամբ, եղածի վերափոխմամբ, օգտագործում էինք սարքավորումներ, որոնք Խորհրդային Միությունը եզակի քանակով ուներ: Պատերազմը ավտոմատներով կռվից արագ վերածվեց ժամանակակից տեխնոլոգիաներով պատերազմի: Կարծում եմ, որ հայերն ավելի են պատրաստ այնպիսի գործողությունների, որոնք պահանջում են ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառում: Բայց սխալ կլինի կարծել, թե ադրբեջանցիները վախկոտ էին, որոշ տեղերում կատաղի դիմադրություն են ցույց տվել, լավ ստորաբաժանումներ էլ են ունեցել, որոնք, սակայն, ընդհանուրի փոքր մասն էին կազմում:

– Պաշտպանության նախարարի պաշտոնը ստանձնեցիք իրար հաջորդող պարտություններիշրջանում, բայց Ձեր պաշտոնավարման ընթացքում պատերազմում բեկում տեղի ունեցավ, ևսկսվեցին իրար հաջորդող հաղթանակները: Ինչպե՞ս կատարվեց այդ ամենը:

– Մեր ռազմական գործողություններով սկզբում փայլուն հաղթանակներ ունեցանք` Շուշիի և Լաչինի ազատագրումը: Որից հետո մեծ պարտություններ կրեցինք Շահումյանի շրջանում, ընդ որում, կասկած կար, որ ադրբեջանցիներին ռազմատեխնիկայով աջակցում են Խորհրդային Միության զինվորականները: Հետո կորցրեցինք Մարտակերտը, հետո ամբողջ ռազմաճակատով սկսեցինք նահանջել: Անելանելի վիճակ էր: Այդ ժամանակ պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանը հայտարարեց մահապարտների գումարտակի ստեղծման մասին: Ինչքան հիշում եմ, մոտ 300 հոգի հավաքագրվեց: Այդ ջոկատը մի պահ կանգնեցրեց թշնամու առաջխաղացումը, բայց կյանքը ցույց է տալիս, որ մահապարտներով պատերազմ չես հաղթի: Սակայն բանակի կառուցման հիմքն արդեն դրված էր, և այն ինքնին ներսից կազմավորվում էր: Երբ պաշտպանության նախարար դարձա, արդեն բավական քայլեր կատարվել էին այդ ուղղությամբ: Մի կարևոր հանգամանք կար, որ ինձ տարբերում էր մյուսներից, քանի որ ես քաղաքական գործիչ էի, ինքնուրույն քաղաքական որոշումներ էի ընդունում: Այդտեղ պետք էր համարձակվել, հանդգնություն էր պետք, որ Ղափանում մեր զորքերն առաջ գնան: Ադրբեջանցիներն անընդհատ հարձակումներով հալածում էին ղափանցիներին, հարկավոր էր ազատել Ղափանի դիմացը: Ինքնուրույն որոշում ընդունեցի, որ Ղափանի օպերացիան սկսում ենք: Հետո Մարտակերտը վերցնելու միակ հնարավորությունը Քելբաջարը (ներկայումս Քարվաճառ) վերցնելն էր, առանց որի Մարտակերտը ո՛չ վերցնել կարող էինք, ո՛չ էլ պահել: Կամ գուցե կարողանայինք վերցնել, բայց ոչ պահել: Ղարաբաղը պահելու ապագա բանալին Քելբաջարն էր: Դա էր իմ կարծիքը, նաև Ռոբերտ Քոչարյանի, Սերժ Սարգսյանի, Սամվել Բաբայանի: Փորձում էինք համոզել հայաստանյան իշխանություններին` Լևոն Տեր-Պետրոսյանին, Վանո Սիրադեղյանին և մյուսներին, որ դա անհրաժեշտ է: Եվ մենք համարձակվեցինք: Այսինքն` բանակի հետևում պետք է կանգնած լինի մարդ, որը կկարողանա ինքնուրույն քաղաքական որոշումներ կայացնել, քանի որ առանց այդ քաղաքական որոշումների առաջ գնալ հնարավոր չէ: Երրորդ հանգամանքն այն էր, որ բանակում հազարավոր տղաներ կային, որոնք համոզված էին, որ մենք կարող ենք հաղթել: Մարդիկ իրար նկատմամբ վստահ էին: Կարևոր է, որ չմտածեն, թե բանակի ղեկավարությունը պատերազմը վարում է գումար աշխատելու կամ ընկերներին առաջ բրթելու համար: Երբ հավասարության մթնոլորտ ես ստեղծում, բանակի կարողությունները կրկնապատկվում են: Ցանկացած երկրում, անկախ հասարակարգից, մի կառույց կա, որ սոցիալիստական է, դա բանակն է: Մի կողմից` հիերարխիա է, մյուս կողմից` պատերազմի ժամանակ մարդիկ պետք է վստահ լինեն, որ չեն զոհվում հանուն ինչ-որ մեկի, այլ հանուն հայրենիքի: Կարծում եմ` այս մթնոլորտը ստեղծվեց: Քելբաջարի օպերացիայից հետո բեկում տեղի ունեցավ, կարող էինք գնալ այնքան, ինչքան ուզում էինք: Ադրբեջանական բանակն արդեն քանդվել էր:

– Շատերն են ասում, որ կարող էինք շատ տարածքներ ազատագրել, տարածքներ չկորցնել,ինչը չարվեց: Ինչու՞:

– Դրա մեջ մի քիչ չափազանցություն կա: Ճիշտ է, դիմացինը կոտրված էր: Վերցնելը շատ հեշտ է, պահելն է դժվար: Կարող ես առաջ գնալ, հետո մի այնպիսի հարված ստանալ, որ վազելով անգամ չկարողանաս հետ գալ: Առանց թիկունք ունենալու, առանց համապատասխան միջոցառումների շատ վտանգավոր էր առաջ գնալը: Եթե ֆանտաստիկա լիներ ու մտնեինք Բաքու և Ադրբեջանը կապիտուլյացիայի թուղթ ստորագրեր, այլ բան: Բայց եթե դա հնարավոր չէր, մի քիչ ավելի, մի քիչ պակաս, չեմ կարծում, որ իրավիճակը ֆունդամենտալ փոխվեր:

– Եթե համեմատենք այսօրվա և 90-ականների բանակը, ի՞նչ նմանություններ ևտարբերություններ կտեսնենք:

– Քանի որ հիմա բանակի հետ քիչ շփումներ ունեմ, ինձ համար էլ է դժվար ասել: Եթե խոսքը ներքին կարգապահության մասին է, ապա լավագույն ներքին կարգապահություն բանակում լինում է պատերազմի ժամանակ, երբ մարդիկ միասին գործ են անում: Հիշում եմ` Քելբաջարի գործողություններից հետո հրամանատարները գալիս էին ինձ մոտ ու առաջարկում նոր օպերացիա մշակել: Ասում էին, որ հենց մնում են առանց ռազմական գործողությունների, սկսվում են ներքին պառակտումներ, տղայական խոսակցություններ: Մի քիչ զարմանալի է, բայց պատերազմական իրավիճակը նպաստում է կարգապահությունը պահելուն: Հետո խաղաղ պայմաններում կարգապահությունը բարձր չէր բանակում: Տարիների ընթացքում կարգապահությունն ավելացավ, այդ մեկը որ տեսնում եմ: Պարզապես անցած տարի կարծես թե պոռթկում եղավ, ինչն ինձ համար անհասկանալի է: Ես մտքումս որոշել էի, որ բանակը գնում է կարգապահության վերելքի: Չգիտեմ: Թվերը նվազում են, բայց արձագանքն է ուժեղանում, գուցե լավ է, որ հասարակությունն այսպես է արձագանքում: Մենք այն ժամանակ կերազեինք, որ այսպիսի բանակ ունենայինք, սպաներով և այլն, և այլն: Բանակն իրականում ստուգվում է պատերազմի դաշտում: Բայց Աստված հեռու պահի, որ մենք ստիպված լինենք ստուգելու մեր բանակը պատերազմի դաշտում: Եվ հետո, ես մի քանի անգամ ասել եմ, որ բանակի ուժը գնահատելիս հաշվի են առնում երկու փակագծերի արտադրյալը: Մի փակագծում այն է, թե ինչքան բնակչություն ունես, տնտեսական ցուցանիշները, ՀՆԱ մակարդակը, որքան և ինչ ռազմատեխնիկա ունես, քանի զինվոր ունես և այլն: Երկրորդ փակագծում այն է, թե որքանով ենք նվիրված մեր ազգային գաղափարներին, ինչքանով ենք միասնական, ինչքանով ենք կարողանում կարգուկանոն ապահովել, մարդիկ որքանով են հավատում իրենց երկրի ապագային: Այն ժամանակ հաղթեցինք` երկրորդ փակագիծը մեծացնելով: Հիմա այդ փակագիծը մեծ է, թե ոչ, հատուկ ուսումնասիրության հարց է: Որովհետև մարդիկ չեն կարող, իրենց երկրի ապագային չհավատալով, ներքին վստահություն չունենալով, առանց միասնականության հաղթել. ինչ զենք էլ որ ունենան: Հետևաբար, այդ փակագծի նկատմամբ պետք է ուշադիր լինել: Առաջին փակագիծը տեսնելը շատ հեշտ է, հետախուզությունը միանգամից ասում է:

– Բանակում ի՞նչ խնդիրներ կան, որոնք, ըստ Ձեզ, լուծման կարիք ունեն, ի՞նչփոփոխություններ են հարկավոր:

– Նախ, եթե խոսենք առաջին փակագծից, կարծում եմ, որ մեր բանակին ժամանակակից զենքի տեսակներ են պետք, և կարծում եմ` արժի, որ որոշ տեսակներ էլ հենց Հայաստանն արտադրի: Մեծ զարկ պետք է տալ դրան: Երկրորդը` կարգապահությունն է, և երրորդը բանակից դուրս հարց է: Պետությունն իր քաղաքացիների կողմից պետք է սիրված լինի, մարդը պետք է հպարտ լինի, որ Հայաստանի քաղաքացի է: Եվ հաջորդը` կամաց-կամաց պետք է անցնել պրոֆեսիոնալ ստորաբաժանումների ավելացման:

– Հայաստանի պես երկրում հնարավո՞ր է միայն պրոֆեսիոնալ բանակ ունենալ:

– Դժվար կլինի: Դեմոգրաֆիայի տեսանկյունից էլ չենք կարող բոլորին ընդգրկել բանակում: Պետք է միաժամանակ երկուսն էլ լինեն` ոչ մեծ թվով պրոֆեսիոնալ ստորաբաժանումներ, բայց նաև բոլոր 18 տարեկանները զորակոչի ենթակա լինեն, գնան ծառայեն, որպեսզի երբ պատերազմական իրավիճակ լինի, մոբիլիզացիան հեշտ լինի, գնան իրենց հայրենիքը պաշտպանելու:

– Իսրայելում նաև աղջիկներն են ծառայում, մեզ մոտ այդ մասին անգամ չի խոսվում:

– Աղջիկները շատ հավեսով կծառայեին, ու չեմ կարծում, թե աղջիկներն ավելի վատ զինվոր են, քան տղաները: Չգիտեմ, թե ինչու չի քննարկվում, պարզապես այդ ժամանակ էլ լուծում պահանջող այլ խնդիրներ կլինեն:

– Բանակ-հասարակություն կապ կա՞ արդյոք, և արձագանքը տեղի ունեցող դեպքերինադեկվատ ե՞ք համարում:

– Արձագանքը երբեմն չափազանցված է, քանի որ Հայաստանում կան ուժեր, որոնք առաջնորդվում են «որքան վատ, այնքան լավ» սկզբունքով: Բայց այդպիսի իրավիճակ կա աշխարհի գրեթե բոլոր երկրներում: Կարևորն այն է` ճիշտ է, թե սուտ լուրը: Եթե ճիշտ է, կարելի է մոռանալ, թե ինչ նպատակով է ասվել: Պետք է պայքարել նման երևույթների դեմ: Սխալ է նաև թաքցնելը միայն այն բանի համար, որ հանկարծ հակառակորդը չիմանա: Պետք է ուժեղ լինես իրականում, ոչ թե ձևացնես, թե ուժեղ ես: Բանակին մի քիչ քնքշությամբ եմ վերաբերվում և ամեն վատ խոսքը կարծես սիրտս վառի, բայց մյուս կողմից` ճիշտ ասվածը պետք է հաշվի առնել, բանակը վերակառուցել, դարձնել ավելի կարգապահ: Բանակը հասարակության մի մասն է, բոլորը մեր երեխաներն են, ծանոթներն են: Եվ բնական է, որ բանակ-հասարակություն կապը կա:

– Կրթական համակարգը, ընտանիքը նոր սերնդին որքանո՞վ են պատրաստում բանակումծառայելուն:

– Կախված է ընտանիքից, դպրոցից: Միարժեք ասել հնարավոր չէ, բայց հայերի մեջ բնական հայրենասիրություն կա, որի վրա շատ մեծ ուժ կարելի է կառուցել: Հիմա մեր ռազմաճակատը ներքին տնտեսությունն ու քաղաքականությունն են: Եթե կարողանանք տնտեսությունը զարգացնել, որ մարդիկ կարողանան ավելի լավ ապրել, աշխատանք ունենան, տեսնեն, որ երկրում արդարություն կա, կաշառակերությունը քիչ լինի, երևի այդպիսի պայմանների դեպքում ավելի ուժեղ կլինենք: Այդտեղ է հարցի լուծումը: Մի տանկ ավելի, մի տանկ պակաս, հարց չի լուծում:

– Որոշ մասնագետներ խոսում են բանակի այլ` ազգային կամ արևմտյան մոդելին անցնելուանհրաժեշտության մասին: Ի՞նչ կասեք այդ մասին: Շարունակությունը կարդացեք հետևելով հղմանը: Անկախ

«Ժնեւ-2»-ի հետ կապված մեկնաբանությունները երեկ կտրուկ կերպով սկսեցին բացասական եւ հոռետեսական երանգներ ստանալ: Անկախ դրանից, թե հետագա ի՛նչ ընթացք կստանա եւ թե վեհաժողովը որեւէ համաձայնական արդյունքի հասնելու հնարավորություններ ունի՞, թե՞ ոչ, փոխադարձ ամբաստանությունների ոլորապտույտի մեջ ներքաշվելը նպաստավոր որեւէ տվյալ չի կարող ապահովել խնդիրների լուսաբանման աշխատանքին:

Պետք է փորձել կենտրոնանալ հայկական գործոնի հետ ուղղակի-անուղղակի աղերս ունեցող երեւույթների վրա, թեկուզ երկարաժամկետ կտրվածքի վրա հավանական ազդեցություններ տեսնելու առումով:

Թեհրանի չմասնակցելը միջազգային վեհաժողովին, ավելի ճիշտ՝ հրավերի որոշման հետ կանչվելը իհարկե իր անդրադարձը պիտի ունենար տարածաշրջանում հայտնված կարեւորագույն թնջուկի հանգուցալուծման գործընթացի վրա: Սիրիական դիրքորոշման խստացում, Դամասկոսից հնչող հայտարարությունների համեմատական կարծրացումից մինչեւ լիբանանյան կառավարության կազմության աշխատանքների դանդաղեցում կարող են կապված լինել Թեհրանի նկատմամբ Արեւմուտքի կայացրած վերջին դիրքորոշումի հետ:

Սա սակայն հայտնապես չի արգելակում Թեհրանի նոր առաջնորդին՝ կայանալու ընթացքի մեջ գտնվող, գոնե հայտարարողական մակարդակի վրա չափավորական քաղաքականության համահունչ ելույթները շարունակելու: Հակառակ ժնեւից մեկուսացումին, Թեհրանը շարունակում է դրական նշաններ դրսեւորել եւ հայտարարել, որ ինքը պատրաստ է բոլոր պետությունների հետ բնականոն հարաբերություններ մշակելու: Իսկ սա  բնականաբար տարբերություն է ընդգծում նախորդի օրերին երկրների վերացման մասին հայտարարությունների միջեւ:

Ամենայն հավանականությամբ, Իրանի գործոնի շրջանցման միջազգային այս փորձը չպիտի նպաստի տարածաշրջանում մեծ օրակարգերի լուծմանը: Եւ երբ ներսիրիական պատերազմի սկիզբը հանգամանավոր կենտրոնների կողմից հայտարարում էր, թե պետք է քանդել Թեհրան-Դամասկոս առանցքը, լռելյայն ավելացնելով նաեւ Մոսկվան, ապա նույն այդ ռազմավարական առանցքի կազմաքանդումը նպատակադրողները վստահաբար պիտի գիտակցեին, որ առանց կարեւորագույն առանցքային այդ կենտրոնի հնարավոր չէ համալիր լուծում ապահովել տարածաշրջանային հիմնախնդրին: Այստեղից հետևում է այն մտածումը, որ առաջադրվածը քաոսային իրավիճակի շարունակության ապահովումն է, գեթ առայժմ:

«Ժնեւ-2»-ից դուրս մղվեցին նաեւ Սիրիայի քրդերը, որոնք ակնկալում էին  այս մեծ օրակարգի քննարկման ընթացին լսելի դարձնել իրենց իրավունքները: Քրդերի մասնակցության տեղի չտալը, հակազդեցության կարգով նրանց առաջնորդեց ինքնավար Քուրդիստանի հայտարարությանը: Պետք է արձանագրել, որ մինչ այդ, սակայն, Սիրիայի քրդերը ստեղծել էին արդեն իրողապես ինքնավար Քուրդիստան: «Ժնեւ-2»-ին չմասնակցելու  իրականությունը երեւութապես մղել էր ինքնավարության հաստատման:

Հիմա եթե փորձենք դիտարկել այն կշիռը, որի մի կողմը (ապ)արդյունավետ ժողովի մասնակցությունն է,իսկ մյուս կողմը` ինքնավարությունը, երկար քննարկման չի ենթարկվի երկրորդի նախապատվությունը: Եթե Իրանին չհրավիրելով քաոսային իրավիճակի շարունակությունն է ապահովվում, ապա քրդերին մասնակից չանելով ինքնավարության հաստատումն է ակնկալվում։ Իսկ սա արդեն տարածաշրջանային նոր քարտեզագծումի նախաբանի հանգամանք կարող է ստանալ, եթե բաժանարար ծրագրերի գոյությունը չժխտվի:

Իսկ գեթ քրդերի մասով նոր քարտեզագծումը թվում է, որ չի բխում Անկարայի շահերից: Ինքնավար Քուրդիստան Իրաքում եւ այժմ ինքնավար Քուրդիստան Սիրիայում. մնում է  մի ինքնավարություն էլ հարեւան այլ երկրում:

Իրանին մեկուսացնողը ուզում էր քաոսային իրավիճակի շարունակությունը: Սիրիայի քրդերի դիմաց Ժնեւի դռները փակողը ակնկալում էր ինքնավարության հակազդեցությունը: Տրամաբանությունը հուշում է, որ նույն կողմը երկարաժամկետ ծրագրով նախանշում է Թուրքիայի մասնատումը:

Շահան Գանտահարյան

«Ազդակ» թերթի գլխավոր խմբագիր

Անկախ

Ամեն տարի Աուշվիցի (Օսվենցիմ) համակենտրոնացման ճամբարի ազատագրման տարեդարձին մենք նշում ենք Հոլոքոստի զոհերի հիշատակը: Մենք հիշում ենք միլիոնավոր անմեղ մարդկանց զրկանքները եւ ուշադրություն հրավիրում հակասեմիտականության ու ատելության ցանկացած դրսեւորման վտանգի վրա:

Այս տարի մենք ուշադրությունը սեւեռում ենք Հոլոքոստի պատմության քառուղիներով ճամփորդություններին եւ վկայակոչում մեր իսկ վերջերս կայացած ուղեւորությունը:

Անցյալ նոյեմբերին անցա Աուշվից-Բիրկենաուի Arbeit Macht Frei («աշխատանքն ազատություն է շնորհում») գրությամբ տխրահռչակ դարպասով: Երբեք չեմ մոռանա իմ այցելությունը:

Ես տեսա ցեղասպանության մեքենայի սարսափազդու մնացուկները, ինչպես նաեւ 1930-ականների եվրոպացի հրեաների կյանքը պատկերող շարժանկարներ՝ ամուսնություններ, ընտանեկան ճաշկերույթներ, ծեսեր, պարզ առօրյա կյանքի այլ տեսարաններ. այս ամենը ոչնչացվեց մարդկային պատմության մեջ եզակի համակարգված սպանդի միջոցով:

Ես տեսա այն բարաքները, որտեղ հրեաները, գնչուները, սինտիները, հոմոսեքսուալները, այլախոհները, ռազմագերիները եւ հաշմանդամություն ունեցող անձինք ամենավայրագ պայմաններում անցկացրել են իրենց վերջին օրերը:

Միավորված ազգերի կազմակերպությունն ստեղծվել է այսօրինակ որեւէ սարսափի կրկնությունը կանխարգելելու նպատակով: Այդուհանդերձ, ողբերգությունները, որոնք տեղի են ունենում Կամբոջայից մինչեւ Ռուանդա եւ Սրեբրենիցա, ցույց են տալիս, որ ցեղասպանության թույնը շարունակում է իր գործունեությունը:

Մենք պետք է առավել, քան երբեւէ աչալուրջ լինենք մոլեռանդ, ծայրահեղական գաղափարախոսությունների, հասարակական լարումների եւ փոքրամասնությունների հանդեպ խտրականությունների հարցում: Եվ պետք է լավ ուսուցանենք մեր երեխաներին: «Հոլոքոստը եւ Միավորված ազգերի կազմակերպությունը» հանրային իրազեկման ծրագիրը մշակել է կրթական արդյունավետ նյութեր եւ ստեղծել գործընկերային ամուր կապեր, որոնք նպաստում են այս դասերը ողջ աշխարհի սովորողներին փոխանցելուն:

Աուշվիցի դիակիազարանի մոտ կանգնած՝ ես լի էի խոր տխրությամբ այն ամենի պատճառով, ինչ տեղի էր ունեցել այնտեղ: Բայց միաժամանակ՝ ինձ ոգեշնչում էին բոլոր նրանք, ովքեր ազատագրեցին մահվան ճամբարները ողջ մարդկության համար: Եկեք մեկտեղենք ուժերն այսօր՝ հանուն համատեղ ճամփորդության դեպի հավասարության եւ արժանապատվության աշխարհ՝ բոլորի համար:

Անկախ

Այս տարի Հիշատակի միջազգային օրը՝ Աուշվիցի (Օսվենցիմի) համակենտրոնացման ճամբարի ազատագրման տարեդարձը (հունվարի 27) նշվում է այնպիսի մի ժամանակ, երբ մեր շուրջն ամենուր հիշեցումներ են մոռացության վտանգների մասին: Այս տարի լրանում է Ռուանդայի ցեղասպանության երկրորդ տասնամյակը: Հակամարտությունները Սիրիայում, Հարավային Սուդանում եւ Կենտրոնական Աֆրիկայի Հանրապետությունում վտանգավոր հանրային չափումներ են ձեռք բերել: Մոլեռանդությունը շարունակում է իր ընթացքը մեր հասարակություններում եւ մեր քաղաքականություններում: Աշխարհը կարող է եւ պետք է ավելին անի՝ վերացնելու այն թույնը, որը հանգեցրել է այդ ճամբարների ստեղծմանը:

Անցյալ նոյեմբերին այցելեցի Աուշվից-Բիրկենաու: Այդ օրը սառը քամի էր փչում. հողը ոտքերի տակ քարքարոտ էր: Բայց հագիս վերարկու եւ ամուր կոշիկներ ունեի: Մտքով գնացի նրանց մոտ, ովքեր ոչ մեկն ունեին, ոչ՝ մյուսը. հրեաներ եւ այլ գերիներ, որ ժամանակին ճամբարի բնակչությունն էին: Իմ մտքում այդ գերիներն էին՝ ժամեր շարունակ մերկ կանգնած սառնամանիքին, իրենց ընտանիքներից բաժանված եւ սափրած գլուխներով, քանի որ նրանց պատրաստում էին գազային խցիկների համար: Մտքով նրանց հետ էի, ովքեր ողջ պահվեցին միայն մինչեւ մահ աշխատեցվելու համար: Եվ նախ եւ առաջ՝ մտածեցի, թե որքան անմեկնելի է մնում Հոլոքոստն անգամ այսօր: Դաժանությունն այնքան բացարձակ էր, ընդգրկումն այնքան մեծ, նացիստական աշխարհայացքն այնքան աղճատված ու ծայրահեղ, սպանությունն այնքան կազմակերպված ու հաշվարկված…

Թվում էր՝ Բիրկենաուի բարաքները ձուլված էին հորիզոնին բոլոր ուղղություններով. մահվան հսկա մի գործարան: Սենյակներից մեկը լցված էր «Անունների գրքով», որում միլիոնավոր հրեա զոհերի անուններն են: Ընդ որում՝ դա տվյալների մի հատվածն էր միայն. ամբողջականը ներառում էր նաեւ լեհերի, գնչուների, սինտիների, խորհրդային ռազմագերիների, այլախոհների, հոմոսեքսուալների, հաշմանադամություն ունեցող անձանց եւ այլն: Ինձ հատկապես ցնցեց մի տեսանյութ, որում պատկերված էր 1930-ականների եվրոպացի հրեաների կյանքը՝ ընտանեկան ճաշկերույթների եւ լողափնյա հանգստի տեսարաններ, երաժշտական եւ թատերական ներկայացումներ, հարսանիքներ եւ այլ ծեսեր. եւ այս ամենը վայրագորեն ոչնչացվել է մարդկային պատմության մեջ եզակի համակարգային սպանդի միջոցով:

Մարիան Տուրսկին՝ լեհաստանցի հրեա, ով ողջ է մնացել Աուշվիցում եւ այսօր Աուշվիցի միջազգային կոմիտեի փոխնախագահն է, ինձ ուղեկցեց Arbeit Macht Frei («աշխատանքն ազատություն է շնորհում») գրությամբ տխրահռչակ դարպասի մոտ. այս անգամ՝ ազատության պայմաններում: Րաբունապետ Յիսրաել Մեյր Լաուն, ով Բուխենվալդի համակենտրոնացման ճամբարը վերապրած մարդկանցից է եւ այժմ Թել Ավիվի գլխավոր րաբունապետն է, ինձ հետ կանգնած էր զառիվայրին, որտեղ գնացքները ժամանակին դատարկում էին իրենց մարդկային բեռը, եւ վերհիշում էր այն ցավալի պահը, երբ էսէսական հրամանատարի ցուցամատի արագ շարժումով որոշվում էր՝ ով պետք է մեռնի, ով՝ ապրի: Ես սգում եմ նրանց համար, ովքեր մահացան ճամբարներում, եւ ակնածանքով եմ լի նրանց նկատմամբ, ովքեր ապրեցին. ովքեր կրում են վշտալի հիշողություններ եւ միաժամանակ ցույց են տվել մարդկային ոգու ուժը:

Ինձ ուղեկցում էին նաեւ Օսվենցիմի Երիտասարդական հանդիպումների միջազգային կենտրոնի ուսանողները, ովքեր ձգտում են կամուրջներ կառուցել ժողովուրդների ու պետությունների միջեւ: «L’dor v’dor»,- ասաց Մարիան Տուրսկին ինձ (եբրայերեն՝«սերնդեսերունդ»). իմաստնության փոխանցումը: Այս պատճառով է, որ Աուշվից-Բիրկենաուն ներառված է UNESCO/ՄԱԿԳՄԿ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում: Մենք չենք կարող ապագան կառուցել՝ առանց հիշելու անցյալը. այն, ինչ կատարվել է երբեւէ, կարող է կրկնվել:

Թշնամանքի դեմ պայքարը Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր առաքելություններից մեկն է: Մեր հատուկ դատարաններն ու տրիբունալները պայքարում են հանուն անպատժելիության վերացման, արդարադատության կայացման եւ խախտումների կանխարգելման: Ցեղասպանության կանխարգելման եւ պաշտպանելու պատասխանատվության հարցերով ՄԱԿ-ի հատուկ խորհրդականները ուշիուշով դիտարկում են աշխարհը՝ բաց չթողնելու վայրագ հանցագործությունների նախանշանները: «Քաղաքակրթությունների դաշինք» նախաձեռնությունը ձգտում է հակազդել ատելության դրսեւորումներին՝ հակասեմիտականությունից եւ իսլամոֆոբիայից մինչեւ ուլտրաազգայնականություն եւ կանխակալ վերաբերմունք փոքրամասնությունների նկատմամբ: Մեր նոր՝ «Իրավունքներն առաջնային ճակատում» նախաձեռնության նպատակն է ամրապնդել վաղ գործողությունները՝ մարդու իրավունքների կոպիտ խախտումները կանխարգելելու նպատակով:

Գրեթե մեկ տասնամյակ «Միավորված ազգերի կազմակերպությունը եւ Հոլոքոստը» հանրային իրազեկման ծրագիրն աշխատել է ուսուցիչների եւ սովորողների հետ բոլոր աշխարհամասերում՝ խթանելու հանդուրժողականությունն ու համընդհանուր արժեքները: Ծրագրի ամենաթարմ կրթական փաթեթը, որն ստեղծվել է Միավորված ազգերի կազմակերպության Հոլոքոստի հիշատակի թանգարանի հետ համագործակցությամբ, կօգնի դասասենյակներում ներկայացնել Հոլոքոստին նվիրված ուսումնասիրությունները՝ Բրազիլիայից ու Նիգերիայից մինչեւ Ռուսաստան ու Ճապոնիա: ՄԱԿ-ի կենտրոնական գրասենյակում այս տարվա հիշատակի արարողության գլխավոր խոսնակը լինելու է Սթիվեն Սփիլբերգը, որի Հոլոքոստի հիմնադրամը՝ «Վիզուալ պատմության եւ կրթության ինստիտուտ» անվամբ, կարեւոր հանգրվան էր վերապրածների վկայությունների պահպանման տեսանկյունից:

Աուշվիցի դիակիզարանից մի քանի քայլի վրա ես մի պահ դադար առա՝ մտորելու: Ես շոշափեցի փշալարը, որն այլեւս էլեկտրականացված չէր, բայց դեռեւս սուր էր ու ահասարսուռ: Ես ափեափ լի էի այդտեղ տեղի ունեցածի հրեշավորության զգացողությամբ եւ խոնարհումով՝ բազմաթիվ պետությունների այն զինվորների եւ առաջնորդների խիզախության եւ զոհողությունների նկատմամբ, ովքեր հաղթահարեցին նացիստական սպառնալիքը: Հուսով եմ՝ մեր սերունդը եւ եկող սերունդները վառ կպահեն հավաքական նպատակի այդ նույն զգացումը՝ կանխելու այսօրինակ սարսափի կրկնությունը որեւէ տեղ, որեւէ մեկի կամ որեւէ խմբի նկատմամբ եւ կառուցելու հավասարության աշխարհ բոլորի համար:

 Անկախ

Երևանի քաղաքապետարանի տեղեկատվության և հասարակայնության հետ կապերի վարչությունից Անկախին հայտնեցին, որ Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը հյուրընկալել է շախմատի աշխարհի չեմպիոն 12-ամյա Արամ Հակոբյանին: Իմաստուն խաղի պատանի չեմպիոնն իր հաղթանակը գրանցել է Արաբական Միացյալ Էմիրություններում 2013-ի դեկտեմբերին անցկացված շախմատի աշխարհի պատանեկան առաջնությունում:

Շնորհակալություն հայտնելով քաղաքապետին հրավերի և հյուրընկալության համար՝ Արամ Հակոբյանը խոստացել է զարգացնել հաջողությունն ու միշտ բարձր պահել Երևանի պատիվը՝ նորանոր հաղթանակներ գրանցելով:

Քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանն էլ, շնորհավորելով շախմատի 12-ամյա աշխարհի չեմպիոնին և նրա մարզչին՝ Արարատ Սանթրյանին, մաղթել է մարզական նոր նվաճումներ և իր պատրաստակամությունն է հայտնել ըստ ամենայնի աջակցել պատանու մարզական հաջողությունների զարգացմանը:

 Անկախ

Հայաստանում տարաբնույթ քննարկումների տեղիք է տվել թուրք պրոֆ. Հասան Օքթայի հայաստանյան այցը, որի ժամանակ նա լուսանկարվել է  մատերով «Գորշ գայլերի» նշանը արած եւ այն տեղադրել ֆեյսբուքյան իր էջում։ Ով է Հասան Օքթայը եւ ինչ է նշանակում «Գորշ գայլերի» նշանը։ Այս հարցերը NEWS.am-ին մեկնաբանել է թուրքագետ Անդրանիկ Իսպիրյանը։

Հայտնի դարձավ, որ Հասան Օքթայը վերջին անգամ Հայաստան եկել էր թուրքական «Անադոլու» գործակալության արտաքին հարաբերությունների բաժնի ղեկավարի հետ, որի ընթացքում հասցրել էր հանդիպել լրագրողների, վերլուծաբանների եւ քաղաքական գործիչների հետ։ Հասան Օքթայն այդ հանդիպումների լուսանկարները տեղադրել էր իր ֆեյսբուքյան էջում։

Բայց զավեշտալին այն է, որ իրեն լուրջ պրոֆեսոր ներկայացնող Հասան Օքթայը նաեւ լուսանկարվել էր մատներով թուրքական ազգայնական «Գորշ գայլերի» նշանն արած եւ այդ լուսանկարները նույնպես տեղադրել ֆեյսբուքում։ Հենց այս փաստը տարբեր մեկնաբանությունների առիթ դարձավ հայկական մամուլում եւ սոցցանցերում։

Հայտնի է, որ Հասան Օքթայը Թուրքիայի ծայրահեղ ազգայնական «Ազգայնական շարժում» կուսակցության անդամ է եւ  նա չի թաքցրել դա։ Հասան Օքթայը եղել է Հայոց ցեղասպանության ժխտողականությամբ զբաղվող Անկարայի Հայկական հետազոտությունների ինստիտուտի ղեկավարը 2003-2004 թվականներին։ Հենց այդ ժամանակահատվածում էլ Հասան Օքթայն այցելել էր Հայաստան, հանդիպել պատմաբանների հետ, այցելել Ցեղասպանության հուշահամալիր եւ թանգարան։ Նա 2007-ին հրատարակել է «Հայկական աղբյուրներում թուրքերը եւ մոնղոլները» գիրքը։ Ավելի ուշ, արդեն 2009-ին ստեղծել է Կովկասյան ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնը (Kafkassam), որտեղ նաեւ վերլուծություններ են գրում Հայաստանից։  Հենց այս ժամանակահատվածում էլ նա սկսել է հաճախակի այցելել Հայաստան։

Իսկ ովքեր են «Գորշ գայլերը», ովքեր են «Ազգայնական շարժում» կուսակցության անդամները եւ ինչ է նշանակում մատներով «Գորշ գայլերի» նշանը։

Թուրք ազգայնականների լեգենդար առաջնորդ Ալփարսլան Թյուրքեշը 1969 թվականին Ադանայում տեղի ունեցած կոնգրեսով հայտարարել է ազգայնական ուժերը միավորող նոր կուսակցության մասին՝ «Ազգայնական շարժում»  կուսակցություն (MHP), իսկ ինքն ընտրվել այդ կուսակցության առաջնորդ։  Ազգայնականները քաղաքական պայքարում հաջողություն չունենալով՝ 1968-ին սկսեցին բացել «Կոմանդոսների» ճամբարներ, որոնցում պատրաստություն անցածները համալրում էին ազգայնական-իդեալիստների շարքերը։  Հասարակական բողոքներից հետո այդ ճամբարներն ավելի ուշ կոչեցին «Գորշ գայլեր» կամ «Իդեալիստներ»։

Ազգայնական-իդեալիստների թիրախները 1970-ականների սկզբից դարձան համալսարանների ձախ հայացքներ ունեցող ուսանողները, իշխանությունների ներկայացուցիչները եւ արհմիությունները։ MHP-ի իդեալիստները կամ այլ կերպ ասած «Գորշ գայլերը» մինչեւ 1980 թվականի ռազմական հեղաշրջումը Թուրքիայում քաոս էին ստեղծել իրենց արյունալի հաշվեհարդարներով։

1980-ի սեպտեմբերի 12-ի ռազմական հեղաշրջումից հետո Թուրքիայի Ազգային անվտանգության խորհրդի որոշմամբ արգելվել է բոլոր կուսակցությունների, այդ թվում եւ MHP-ի գործունեությունը, պետականացվել MHP-ի ունեցվածքը եւ դատական գործեր հարուցվել Ալփարսլան Թյուրքեշի եւ մյուս ղեկավարների դեմ։ 6 տարի տեւած դատավարության ավարտին MHP-ի 5 անդամի նկատմամբ կայացվել է մահապատժի վճիռ, 9 անդամի դեմ՝ ցմահ ազատազրկում եւ 219-ի դեմ տարբեր պատժաչափեր։ Ալփարսլան Թյուրքեշը բանտում է անցկացրել 4 տարի 6 ամիս։

Տարբեր աղբյուրներ նշում են, թե MHP-ի թեւերի, այդ թվում «Գորշ գայլերի» եւ սոցիալիստական խմբավորումների եւ կուսակցությունների միջեւ բախումների ժամանակ սպանվել է մինչեւ 5 հազար հոգի, որոնց մեծ մասը սոցիալստական հայացքներ ունեցողներն են։ Հայտնի է, որ այդ սպանությունների գործերով մոտ 700 դատական գործեր են հարուցվել։

1992 թվականին ընդունվեց օրենք, որից հետո բացվեցին 1980-ի հեղաշրջումից հետո փակված կուսակցությունները։ MHP-ն եւս բացվեց եւ արագ մտավ քաղաքական ասպարեզ եւ մինչեւ հիմա գործում է որպես քաղաքական լեգալ կուսակցություն։

«Ազգայնական շարժում» կուսակցության անդամներն մատներով «Գորշ գայլերի» նշան են անում։ Թուրքական ազգայնականները համարում են, որ գորշ գայլը խորհրդանշում է թուրքի ազատության ձգտումը։ Ներկայում «Գորշ գայլերի» մատներով նշանը թուրք ազգայնականները սկսել են կիրառել 1991 թվականից։

ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Ալփարսլան Թյուրքեշը մեկնել էր Բաքու, որտեղ Աբուլֆազ Էլչիբեյի կազմակերպած հանրահավաքի ժամանակ բազմահազարանոց ամբոխը Ալփարսլան Թյուրքեշին դիմավորել է մատների հատուկ ժեստով, որն էլ հետագայում սկսեցին օգտագործել Թուրքիայի ազգայնականները։ «Գորշ գայլերի» նշան կոչվող մատների կոմբիանացիան հետեւյալն է՝ ճկույթը եւ ցուցամատը վեր են պարզված, իսկ միջնմատը, մատնեմատը եւ բութը իրար են միացված, այսինքն, գայլի գլուխ է դառնում այդ կոմբինացիան։

Շարունակությունը կարդացեք սկզբնաղբյուր կայքում:

Անկախ

Միկրովիրաբույժ Արտավազդ Սահակյանին հայաստանյան հանրությունը ճանաչում է որպես հրաշագործ բժշկի. նրա առօրյան է բնականոն կյանքի վերադարձնել ավտովթարից կամ այլ  պատահարներից  ու հիվանդություններից անդամախեղված անձանց: Դժվար է պատկերացնել, որ Հայաստանը կարող էր չունենալ իր գլխավոր միկրովիրաբույժին, եթե ժամանակին չլիներ ճակատագրի նախախնամությունը կամ էլ պատահական դիպվածը:

Սահակյանը դպրոցական տարիներին երազում էր ճարտարապետ դառնալ: 1969-ին, սակայն, հոր պնդմամբ քննություն է հանձնում` բժշկական համալսարան ընդունվելու համար: «Բժշկականում մի քննություն հանձնեցի հույսով, որ «երկու» կստանամ ու կպրծնեմ հորս բաղձանքներից, բայց 5 ստացա»,- հիշում է Սահակյանը: Ավարտելուց հետո Ուկրաինայի Դնեպրոպետրովսկ  քաղաքում աշխատանքի է անցնում որպես ընդհանուր վիրաբույժ, մեծ փորձ կուտակում ու լայն ճանաչում ձեռք բերում: 1982-ին, սակայն, ամուսնանալուց հետո որոշում է հաստատվել Հայաստանում: «Դիմեցի Միքայելյան  ինստիտուտի տնօրենին: Նա համաձայնեց ընդունել ինձ պայմանով, որ զբաղվեմ պլաստիկ ռեկոնստրուկտիվ միկրովիրաբուժությամբ: Չէի  պատկերացնում իմ կյանքն առանց ընդհանուր վիրաբուժության.  որովայնի խոռոչում  և կրծքավանդակում վիրահատություն էի  կատարում, ինչպես ձուկը ջրում է լողում: Բայց այլ ելք չկար, ստիպված համաձայնեցի, ընդունվեցի կլինիկական օրդինատուրա և ամեն ինչ զրոյից սկսեցի»,- պատմում է Սահակյանը`  հավելելով, որ չի զղջում իր անցած ուղու համար:

Բժշկական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ Արտավազդ Սահակյանը ԵրՊԲՀ թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոցի ղեկավարն է, Վերականգնողական վիրաբուժության և պլաստիկ վիրաբուժության բաժանմունքի գլխավոր բժիշկ, Միկրովիրաբուժության և պլաստիկ վերականգնողական համալսարանական կենտրոնի բաժնի վարիչ: Սահակյանը Հայաստանում միկրովիրաբուժության հիմնադիրն է,  ՀՀ «Հերացու անվան», ԼՂՀ «Արիության համար», ՀՀ վարչապետի և Նանսենի մեդալակիր է, նաև Տավուշի մարզի պատվավոր քաղաքացի:

1985-ին Սահակյանը կատարում է առաջին տրանսպլանտացիան` ոտքի մատը տեղափոխում է ձեռքին, սակայն մինչ վիրահատությունը` մեկ տարի պայքարում է այդ իրավունքի համար: Երբ ԽՄ գլխավոր միկրովիրաբույժը կշտամբում է Սահակյանին, թե ինչու տրանսպլանտացիոն վիրահատություններ չի կատարում, պատասխանում է`  ե՞րբ թույլ տվեցին, որ չկատարեցի: Երկու ամիս անց արդեն համապատասխան թույլտվությամբ պատրաստվում էր  առաջին վիրահատությանը, սակայն խնդիր էր օգնականներ գտնելը. ոչ ոք չէր համարձակվում:

«Առաջին 8 ժամը Սուլթանյան Տիգրանն օգնեց, վերջին 4 ժամը` ԳյուլումյանԴերենիկը,  և 12 ժամ հետո վիրահատությունը հաջողությամբ ավարտվեց: Դարձա հերոս, ինչպես Վիկ Դարչինյանը կամ Արթուր Աբրահամը հաղթանակից հետո: Այդ տարի 12 հաջող տրանսպլանտացիա արեցինք, 86-ին մեր կենտրոնում 40 տրանսպլանտացիա կատարվեց, որոնցից հաջողությամբ` 39-ը: Մոսկվայի կենտրոնը 33 վիրահատություն կատարեց, հաջողությամբ պսակվեցին 17-ը»:

1990-ին Սահակյանը 6 ամսով վերապատրաստվում է Ֆրանսիայում, որից հետո Հայաստանում դնում է ժամանակակից պլաստիկ վիրաբուժության հիմքերը, դրան գումարվում է նաև պատերազմական փորձը:

«Մինչ պատերազմը միութենական մակարդակով  միկրովիրաբուժության ոլորտում առաջիններից էինք: Բայց պատերազմը նույնպես շատ նպաստեց մեր փորձի կուտակմանը, որպեսզի  ծայրահեղ իրավիճակներում կարողանանք  լավագույն արդյունքի հասնել»,- ասում է նա:

Սահակյանը հիշում է, որ պատերազմի տարիներին վիրահատության հազիվ նվազագույն պայմաններ կային, ռազմական  հոսպիտալներում  կարողանում էին անոթավորված մաշկալաթեր տեղափոխել` բաց մնացած ոսկորներին սնուցում ապահովելու համար:

Պատմում է, որ պատերազմի տարիներին բուժական հարցերում ազգային պատկանելությունը հաշվի չի առել, բոլորին հավասարապես որակյալ օգնություն է ցույց տվել: Անգամ մի ադրբեջանցի աղջկա է վիրահատել` վերականգնելով կուրծքը: Վերջինս Քարվաճառի ազատագրումից հետո  վիրավոր վիճակում  մոր հետ գերի էր ընկել: Աղջիկը հայտարարել էր, որ նահանջելիս իր վրա ադրբեջանցիներն են կրակել: «15 տարեկան աղջիկ էր: Ի՞նչ մեղք ուներ, որ պատերազմ է»,- բացատրում է Սահակյանը:

Խոսելով իր հաջողության հիմքերի մասին`  ասում է. «Միշտ դատել եմ սթափ ուղեղով, ծայրահեղ ռիսկի գնալիս անգամ  իմ հաշվարկով ակնկալիք հաջողության շանսն ավելի շատ է եղել, քան անհաջողության: Երբեք չի կարելի մարդ զարմացնելու համար գնալ հիմարության»:

Հաջող վիրահատության նախապայմաններից խոսելով` Սահակյանը նշում է, որ ինչքան կարևոր է բուն վիրահատությունը, նույնքան էլ` նախավիրահատական ճիշտ պատրաստությունը և հետվիրահատական ճիշտ խնամքը:

Ներկայացնելով միկրովիրաբուժությունը` Սահակյանն ասում է, որ սա շատ ավելի լուրջ գիտություն է, քան ընդունված է ժողովրդի մեջ. «Հասարակ ժողովրդական զանգվածը սա ընկալում է որպես ինչ-որ կոսմետոլոգիական միջամտություն` քթի ռինոպլաստիկա, դեմքի գեղեցկացում, իրականում այս գիտությունը ներառում է համարյա բոլոր վիրաբուժական մասնագիտությունները, նաև որոշակի թերապևտիկ միջամտություններ, այն հետապնդում է մարմնի կորսված մասերը վերականգնելու նպատակ ` կիրառելով արհեստական իմպլանտներ, կիրառելով անոթավորված մաշկա-ոսկրա-մկանալաթ, որը նպատակ ունի վերականգնելու ոչ միայն անատոմիական ամբողջականությունը, այլև ֆունկցիան»:

Իսկ էսթետիկ բժշկությունը շատ ավելի լայն տարածում ունի, այն առողջ մարդուն երիտասարդացնելու կամ առավել գեղեցկացնելու նպատակ է հետապնդում:

Սահակյանն ասում է, որ  Կովկասի մասշտաբով էսթետիկ վիրահատություններից ամենատարածվածը քթի պլաստիկան է: Հայաստանում երիտասարդները  պլաստիկ վիրահատության դիմում են   նաև  լոշտակության  կամ բնածին արատների դեպքում, օրինակ` գայլի երախ, նապաստակի շուրթ և այլն: Դիմում են նաև ճարպի և մաշկի ավելցուկ ունեցողները,  ճաղատության հարցերով: Շատ են  կրծքագեղձի մեծացման, փոքրացման, ֆիքսման հարցերով դիմումները: Ավելի հասակավոր տարիքում դեմքի կնճիռների վերացումն է պահանջված:

«Էսթետիկ վիրաբուժությունն ավելի շատ շոուբիզնես է հիշեցնում, սա  ավելի շուկայական, ավելի ագրեսիվ, բավականին վուլգար մասն է, երբ հակամարտող տարբեր կենտրոններ սկսում են և՛ գովազդի գնալ, և՛ դիմացինին վատաբանել, բայց սա չէ հիմնական պլաստիկ վիրաբուժությունը, սա պլաստիկ վիրաբուժության երևացող շահավետ մասն է,- ասում է Սահակյանը:- Բուն պլաստիկ վիրաբուժությունը  վերականգնողական ծանրագույն վիրաբուժությունն է` ընդգրկելով միկրովիրաբուժական բոլոր տրանսպլանտացիաները, անդամահատված վերջույթների վերականգնումը: Այստեղ է, որ իրոք շատ դժվարին և անձնվեր աշխատանք պետք է կատարել»:

Ասում է, որ ավարտող յուրաքանչյուր նոր սկսնակ պլաստիկ վիրաբույժ  ձգտում է քթեր կամ կուրծք վիրահատել,  որ գումար աշխատի, ինչի հետևանքով  «լուրջ պլաստիկ վիրաբուժությամբ, հատկապես միկրովիրաբուժությամբ զբաղվող մասնագետներին կարելի է մատների վրա հաշվել»:

Անդրադառնալով Հայաստանում միկրովիրաբուժության ներկայիս վիճակին` Սահակյանն ասում է, որ բժշկությունն առանձին օազիս չէ, որ ինքնուրույն աճի, ամեն ինչ փոխկապակցված է երկրի գիտատեխնիկական բազայի հետ. «Վատ չենք, բայց չենք կարող պարծենալով ասել, որ Ամերիկային հավասար ենք, կարծում եմ` ուղեղներով չենք զիջում, ինտերնետն էլ  թույլ է տալիս, որ մեզ մոտ ուսուցման գործընթացը չզիջի»:

Խոսելով դիակից մարմնամասերի փոխպատվաստման մասին, որը փորձարկվում է զարգացած երկրներում` աղմուկ առաջացնելով ԶԼՄ-ներում,  ասում է, որ նման վիրահատություններ կատարելու համար մեզ մոտ համապատասխան օրենսդրական դաշտ չկա. «Հայաստանի պայմաններում, եթե նույնիսկ դիակից երիկամ չենք կարող տեղափոխել, էլ ուր մնաց խոսք լինի մարմնամաս, քիթ, դեմք տեղափոխելու մասին. կգան աչքներս կհանեն»: Հարցին, թե կա արդյոք  օրենսդրական բարեփոխումների անհրաժեշտություն, ասում է, որ սա որոշակի վտանգ է ներկայացնում նմանատիպ ասիական երկրներում. շատ դժվար է վերահսկել գործընթացը (օրինակ, եթե  որևէ մեծահարուստ կամ մաֆիոզ որևէ մարմնամասի կարիք ունենա):

Ապագա բժիշկներին Սահակյանը խորհուրդ է տալիս տոկուն լինել. «Եթե աշխատում են, ապա աշխատեն խղճով, չարությամբ չլցվեն և երբեք չմտածեն միայն գրպանի մասին: Ճիշտ է, իրենց ընտանիքին պիտի ապահովեն, բայց պետք է հիշեն, որ ապրում են մի երկրում, որտեղ ազգաբնակչության մեծ մասն աղքատ է: Եթե կայանան արտասահմանում, ապա երբեք չմոռանան, որ այս երկրից են և ամեն ինչով աջակցեն հայրենիքի բարգավաճմանը և հզորացմանը: Ու իհարկե զինվեն գիտելիքներով,  ամբողջ կյանքը պիտի լինի ուսման գործընթաց, լճացումը տանում է կործանման»:

Հայկուհի ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ

Անկախ

Իրավիճակը շարունակում է լարված մնալ Հայաստանի հյուսիսարևելյան սահմանին: Արդեն մեկ ժամ է` հակառակորդը գնդակոծում է Տավուշի մարզի սահմանամերձ գյուղերի` Այգեպարի, Ներքին Կարմիրաղբյուրի, Մովսեսի և Չինարիի ուղղությամբ:

Պառավաքարի գումարտակի հրամանատար Դավիթ Անիկյանը Անկախի թղթակցին հայտնեց, որ 16-ամյա դուստրը` Լիանան, Այգեպարի իրենց տանը նստած ոտքին ստացած հրազենային կրակոցից քիչ առաջ վիրավորվել է, և շտապ տեղափոխել են Բերդի հոսպիտալ:

Հոսպիտալի բժիշկ Ցոլակ Մելիքյանը հայտնեց, որ այս պահին աղջկան վիրահատում են:

Մինչ այդ Ներքին Կարմիրաղբյուրի գյուղապետ Մանվել Կամենդատյանը Անկախի թղթակցին հայտնել էր, որ այս պահին, անվտանգության նկատառումներից ելնելով, անջատված են գյուղի բոլոր լույսերը, մարդիկ պատսպարված են տների առաջին հարկերում: Գյուղապետը նշեց, որ տնից դուրս գալը ռիսկային է:

Հայկական կողմը պատասխանում է հակառակորդի կրակոցներին: Գյուղապետի խոսքով` կրակոցներն այսօր ավելի ուժգին են. նախօրեին մեծմասամբ դիրքերի, հիմա` գյուղի ուղղությամբ է:

Սահմանամերձ համայնքների ղեկավարների հետ հեռախոսազրույցում կրակոցների ձայնը լսելի էր: Մովսես գյուղի ղեկավարն էլ հայտնեց, որ հակառակորդի թիրախում հատկապես Հոնուտ կոչվող թաղամասն է. “Կրակոցները հասնում են անգամ գյուղի կենտրոն, գրասենյակ, ամեն դեպքում խուճապ չկա, մարդիկ իրենց տներում են, տարհանման խնդիր չկա”,-նկատեց նա:

Չինարիի գյուղապետ Սամվել Սաղոյանը տեղեկացրեց, որ ինքն ու գյուղի երիտասարդներն այս պահին համայնքի կենտրոնում, ապահով տեղ կանգնած զրուցում են` փորձելով կատակներով խլացնել գյուղի ուղղությամբ կրակահերթի ձայնը:

Հենց նոր վիրավորի հայրը տեղեկացրեց, որ վիրահատությունը բարեհաջող է անցել, գնդակը ոտքից հանել են, երեխայի վիճակը լավ է:

Անկախ

Հոլանդիայի Վեյկ ան Զեե քաղաքում շարունակվող շախմատի միջազգային մրցաշարի 9-րդ տուրում Լևոն Արոնյանը, հանդես գալով սպիտակ խաղաքարերով, հաղթեց ռուսաստանցի Սերգեյ Կարյակինին։ Մրցակիցները կատարեցին 61-րդ քայլ։

Արոնյանը վաստակած 7 միավորով միանձնյա գլխավորում է մրցաշարային աղյուսակը։

Հունվարի 25-ին կայանալիք 10-րդ տուրում նա կմրցի կուբացի Լենյեր Դոմինգեսի հետ։

Անկախ

Արդեն այս տարվա հունվարի 1-ից գործողության մեջ մտավ պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգի մասին օրենքը, ըստ որի` 1974 թ. ծնվածներից սկսած, ՀՀ քաղաքացիները պետք է անցնեն պարտադիր բաղադրիչով կենսաթոշակային միջոցներ կուտակելուն: Հունվարի 18-ին Երևանում անցկացվեց նոր համակարգի դեմ ամենաբազմամարդ բողոքի ցույցը, որը, սակայն ամեն կերպ փորձում են չտեսնելու դնել համակարգի «ճարտարապետները»: 

 Առհասարակ մարդակենտրոն հասարակություններում գոյություն ունի «հանրային արձագանքի ցուցիչ» հասկացությունը: Այսինքն` մի որևէ նորմ, օրենք կամ դրույթ սահմանելիս այդ մարդակենտրոն հասարակությունների կառավարությունները նախ սահմանում են փորձաշրջան ու որոշակի ֆոկուս խմբի հետ փորձնական ծրագրով փորձում են պարզել, թե ինչ արձագանք է ստանում իրենց նախաձեռնությունը հանրության շրջանում: Օրինակ` եթե կառավարությունը հայտարարում է  ինչ–որ զբաղվածության ծրագրի մասին, իսկ ծրագրի ավարտին պարզվում է, որ դրան մասնակցելու հայտ ներկայացրած քաղաքացիներ չեն եղել կամ եղել են սպասվածից անհամեմատ փոքր թվով, ուրեմն այդ ծրագիրն այն չէ …

 Մտահոգություններ կան, դրանք բանի տեղ դնող չկա

Այժմ նայենք մեր իրականությանը և հատկապես պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգի ներդրման երևույթին: 2011-ից մեջտեղ է եկել «կամավոր կուտակային կենսաթոշակային համակարգ» հասկացությունը: Այդ համակարգին մինչ օրս անդամակցել է ընդամենը 3-4 հոգի, ինչպես նշում են հենց կառավարության ներկայացուցիչները: Այսինքն`կուտակային համակարգը չընդունվեց հասարակության կողմից: Ոչ միայն: Հասարակությունը դիմավորեց բողոքի ալիքով, ցույցերով, ու ընդամենը մի քանի օր առաջ մի քանի հազար մարդ էր դուրս եկել փողոց, որպեսզի «ոչ» ասի այս համակարգին: Սրանից էլ լավ ցուցի՞չ:

Բայց  սրա սեփական բացատրությունն ունի աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար Արտեմ Ասատրյանը, որ օրեր առաջ նշեց, թե 2011 թ. հունվարից գործող օրենքները հնարավորություն էին տվել համապատասխան ֆինանսական շուկաներում գործող մարմիններին առաջարկելու  քաղաքացիներին համապատասխան պրոդուկտներ, սակայն այդ առումով տեսականին մեծ չի եղել, որպեսզի նաև քաղաքացիները հնարավորություն ունենային ընտրելու կամ որոշելու իրենց մասնակցությունը կամավոր կենսաթոշակային ապահովագրությանը.

«Եվ հիմնական մասը հիմա պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգի ներդրման շրջանակներում, երբ արդեն բոլոր խաղորդները կան և բոլորն իրենց առաջարկությունները ներկայացնում են շուկայում, ես կարծում եմ, որ կլինեն բավականին շատ աշխատող անձինք, որոնք որոշում կկայացնեն կամավոր մասնակցելու այդ համակարգին: Այսինքն` հիմա շատ ավելի մեծ նախադրյալներ կան որոշումներ կայացնելու, քան, օրինակ, 3 տարի առաջ: Մենք  ի սկզբանե գնահատել էինք, որ հենց այդպես էլ կլինի»,- նշեց Արտեմ Ասատրյանը:

Հունվարի 18-ին պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգի դեմ անցկացված բողոքի բազմամարդ հանրահավաքին էլ նախարարը նորմալ է վերաբերվում ու նշում է, որ մարդիկ իրենց մտահոգություններն արտահայտելու իրավունք ունեն: Իրավունքն իրավունք, բայց այդ մտահոգություններին բանի տեղ դնող չկա: Այնինչ բողոքի շարժման ներկայացուցիչներն ուշագրավ  դիտարկումներ ունեն այս օրենքի կապակցությամբ:

Օրինակ` «Ընդդեմ պարտադիր կենսաթոշակային վճարների» շարժման  նախաձեռնող խմբի անդամ, ծրագրավորող Գևորգ Գորգիսյանի կարծիքով` երբ կառավարությունը նշում է, թե մենք ունենք ցածր կենսաթոշակներ, ու «Պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգի մասին» օրենքն ընդունվում է, որպեսզի ստանանք բարձր թոշակ, դա ընդհանրապես կապ չունի այս օրենքի հետ, քանի որ ներկայումս թոշակ ստացողները ոչ մի առնչություն չունեն պարտադիր կուտակայինի հետ: Իսկ հունվարի 1-ից գործողության մեջ մտած օրենքի համաձայն` մարդիկ կենսաթոշակ են ստանալու 23 տարի հետո, այնինչ եկող տարվա բյուջեով սոցվճարների ու սոցիալական պաշտպանության ծերության խմբին հատկացումները ավելացել են մոտ 55 մլրդ դրամով:

Դրանից 20 միլիարդը, պարզաբանեց Գևորգ Գորգիսյանը, վարչապետի հայտարարությամբ, գնալու է թոշակների բարձրացմանը, իսկ մնացածը, ըստ երևույթին, հենց այս համակարգի կայացմանը` թե՛ պետության մասնակցության չափի ապահովման, թե՛ պետության կողմից ստեղծվելիք կառույցների կայացման համար, որոնք պետք է զբաղվեն այս համակարգի կառավարմամբ:  «Այսինքն` մենք մի կողմից հայտարարում ենք, թե ունենք փոքր բյուջե և չենք կարողանում մարդկանց թոշակները ապահովել, մյուս կողմից էլ ավելի շատ գումար, քան հատկացնում ենք թոշակների բարձրացմանը, դուրս ենք հանում շրջանառությունից` մինչև 45 տարի ժամկետով դնելով օտարերկրյա բանկերում` հայտարարելով, թե դրանով լուծում ենք սոցիալական խնդիր: Դա բացարձակ աբսուրդ է և ոչ մի տրամաբանության չի ենթարկվում»,- ասաց Գորգիսյանը:

Իրավաբանն էլ մտահոգություններ ունի

«Ընդդեմ պարտադիր կենսաթոշակային վճարների» շարժման  նախաձեռնող խմբի անդամ, իրավաբան Մարիաննա Քալեջյանն էլ մտահոգիչ է համարում օրենքի այն կետերը, որոնք քաղաքացուն պարտադրում են իրեն պատկանող սեփականությունը պարտադիր կերպով հանձնել ինչ-որ ֆոնդերի, և երկրորդ` ամբողջությամբ սահամանափակվում է այդ սեփականությունից սեփական հաեցողությամբ օգտվելու իրավունքը: «Որպես հակափաստարկ մեզ միշտ ասում են, որ պետությունը, օգտագործելով իր իշխանական լիազորությունները, իրավասու է սահամանելու պարտադիր վճարներ: Սակայն այստեղ պետք է տարանջատենք ու հասկանանք, թե ինչ է իրենից ենթադրում սեփականության այն մասը, որը քաղաքացին տալիս է որպես հարկ, տուրք կամ պարտադիր այլ վճար, և տվյալ պարագայում ինչ է նշանակում պարտադիր վճար հասկացությունը»,- նշեց Մարիաննա Քալեջյանը` պարզաբանելով, որ ըստ ՍԴ-ի և օրենսդրության` հարկերը, տուրքերը և  պարտադիր վճարները պետք է պատկանեն հանրային հարաբերություններին, պետք է լինեն համընդհանուր բոլորի համար և անվերադարձ:

Ուրեմն, երբ քաղաքացին վճարում է դրանք, օրենքով զրկվում է այդ վճարներով սահմանված գումարների նկատմամբ սեփականության իրավունքից: «Այս օրենքը սահմանում է, որ այդ փայերը, որոնք ունենում է անձն իր կողմից վճարված կուտակային վճարներով, իր սեփականությունն է, սակայն նույն օրենքը սահամանափակում է քաղաքացու` այդ սեփականությունից օգտվելու իրավունքը: Դրանով կոպտորեն խախտվում են սահմանադրության 8-րդ և 31-րդ հոդվածները»,- նշեց իրավաբանը:

Մարիաննա Քալեջյանը մատնանշում է նաև նոր  համակարգի մասնակիցների տարիքային և գույքային խտրականության դրսևորումը: Մասնավորապես, մինչև 500 հազար դրամ ստացողը վճարում է իր եկամուտների մինչև 5 տոկոսը, բայց իրականում` ավելին, և 5 տոկոս էլ «լրացնում է» պետությունը` մեր կողմից վճարված հարկերի հաշվին, իսկ 500 հազարից բարձր եկամուտ ստացող անձինք, գումարած նոտարները, վարձու աշխատողները, վճարում են 10 տոկոս, որն իրականում էլի 10 տոկոս չէ, ու 25 հազար դրամ` պետության կողմից:

«Այսինքն` պետությունը, նախ, տարիքային խտրականություն է սահմանում 1974 թվականից հետո և առաջ ծնվածների միջև` մեկի համար սահմանելով պարտադիր վճար, որը վատացնում է մարդու սոցիալական վիճակը, մյուսի համար` ոչ, և երկրորդ` գույքային վիճակից ելնելով` խտրականություն է սահմանում և սահմանափակում է իր մասնակցության ծավալը: Ստացվում է, որ 500 հազարից բարձր աշխատավարձ ստացողները վճարում են շատ ավելի բարձր տոկոսադրույք և պետությունից ստանում են շատ ավելի ցածր ներդրում: Բացի դրանից, 1974 թվականից հետո ծնվածների միջև էլ հավասար պայմաններ չեն գործում. ստացվում է, որ 1974, 1975-1976 թթ. ծնվածները կուտակելու ավելի քիչ ժամանակ են ունենում, քան ավելի ուշ ծնվածները»,- ասում է Մարիաննա Քալեջյանը:

«Ընդդեմ պարտադիր կենսաթոշակային վճարների» շարժման  նախաձեռնող խմբի մեկ այլ անդամ էլ` ճարտարագետ Արսեն Մանուկյանը, ուշադրություն է հրավիրում այն հանգամանքի վրա, որ թողարկված գովազդային հոլովակներում նշվում է, թե վճարում ենք ընդամենը 5 տոկոս, սակայն իրականում 6,6 տոկոս է, եթե հաշվարկում ենք մաքուր աշխատավարձերի համար: Իսկ քաղաքացիներին հետաքրքրում է մաքուր աշխատավարձը: Բացի այդ, 500 հազար դրամից ավելի աշխատավարձ ստացողների դեպքում այդ տոկոսը հասնում է 13 տոկոսի:

Այդքան երաշխիք չի կարող տրվել, բայց…

Մեկ այլ նկատառում էլ Արսեն Մանուկյանն ունի այն դրույթի կապակցությամբ, թե ֆոնդերում կուտակված գումարները կուտակողի սեփականությունն են: Սակայն քաղաքացին իր կուտակած խնայողությունները կարող է ստանալ միայն երկու տարբերակով` կա՛մ երբ հասնում է կենսաթոշակային տարիքի, կա՛մ երբ ունենում է անբուժելի հիվանդություն: «Ու այդ դեպքում բնական հարց է առաջանում, թե այդ ինչպես է դա իմ սեփականությունը, եթե ինձ համար կենսական նշանակություն ունեցող դեպքերում, օրինակ` վիրահատության, երեխայի վարձի կամ բնակարանի գնման, ես չեմ կարող  օգտագործել»,- նշեց նա:

Մի քանի այլ ուշագրավ դրույթների վրա էլ են կենտրոնացել պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգի դեմ բողոքի ակցիաների դուրս ելած երիտասարդները: Օրինակ`անընդհատ նշվում է, թե կուտակվող գումարները 100 տոկոսով երաշխավորված են,այդ թվում նաև բյուջետային երաշխիքով:

Նախ`այդ երաշխիքը, կարծես, ծաղր լինի, քանի որ պետբյուջեն նույն քաղաքացիների մուծած հարկերից է գոյանում, ու ստացվում է, որ մարդը երաշխավորում է ինքն իր գումարները: Մյուս կողմից` ֆինանսական երաշխավորման համակարգով, որ օրենքում ամրագրված է,  20 տոկոսը ֆոնդերի կառավարիչների մուծած գումարներից գոյացած երաշխիքային հիմնադրամի կողմից է երաշխավորվում, իսկ 80 տոկոսը` պետական բյուջեի: Սա, ինչպես նշում է Արծվիկ Մինասյանը, հակասության մեջ է մտնում հայաստանյան օրենսդրության հետ: Մասնավորապես, «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքի համաձայն, որևէ տարվա պետբյուջեից տրվող երաշխիքները չեն կարող ավելին լինել, քան նախորդ տարվա հարկային մուտքերի 10 տոկոսը: «Եթե այս հաշվարկն ենք վերցնում, օրինակ, 2014 թվականի համար այդ երաշխիքը չի կարող 90 միլիարդ դրամից ավելին լինել, 2015 թվականի կտրվածքով նայենք և հարկման աճի դինամիկան պրոյեկտենք: Չի կարող 100 միլիարդ դրամից ավելին լինել: Բայց մենք գիտենք. որ 3-րդ տարուց սկսած, ըստ կանխատեսումների, կուտակային համակարգի միջոցներն անցնելու են 100 միլիարդից: Ստացվում է, որ այս երաշխիքը կեղծ է: Այսինքն` անգամ օրենքի խախտումով է այս երաշխիքը տրվում, և որևէ քաղաքացի չի կարող վստահ լինել, որ այդ հնարավորությունը կա»,- նշում է պատգամավորը և հավելում, որ եթե անգամ այդ սահամանափակումն էլ փորձեն օրենքից հանել, 30 տարի հետո կուտակային համակարգի ձևավորած ռեսուրսների ծավալը կարող է մի քանի անգամ ավելին լինել, քան մեր պետբյուջեի մեծությունը: Բյուջեն, այս դեպքում, երբեք չի կարող ամբողջությամբ փակել այն կորուստները, որոնք կարող են առաջ գալ:

Այս առումով նախարար Արտեմ Ասատրյանը նշում է, թե 80 տոկոս բյուջետային երաշխիքի տրամադրումով պետությունն իր քաղաքական պատասխանատվությունն է հայտնում պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգի նկատմամբ.

«Կենսաթոշակային համակարգը` իր կառավարման համակարգով և ռիսկերի կառավարման համակարգերով, պետք է կարողանա լիարժեք աշխատել, որոնց պատասխանատուները համապատասխան մարմիններն են: Եվ ընդհանրապես աշխարհում որևէ նախադեպ չի եղել, որ առաջանա այդ խնդիրը, որ համակարգը բացասական աշխատի: Աշխարհի փորձն է ցույց տալիս` կարճ ժամանակահատվածում եղել են այդպիսի նախադեպեր, բայց երկար ժամանակահատվածում այդպիսի նախադեպեր չկան»:

Բարձրաձայնված մտավախություններն ու մտահոգությունները շատ են: Բայց ո՛չ Արտեմ Ասատրյանի, ո՛չ էլ մեկ այլ նախարարի կամ կառավարության անդամի հավաստիացում պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգի դեմ հանդես եկողների անվստահությունը չի ցրում, հարցերի պատասխաններն էլ չի տալիս: Կառավարությունը չի ընկրկում, իսկ համակարգի դեմ հանդես եկողները պատրաստվում են ավելի ակտիվ պայքարի` ՍԴ-ում օրենքի սահմանադրականությունը վիճարկելուն զուգահեռ:

Գևորգ ԱՎՉՅԱՆ

Անկախ

Ադրբեջանը դարձյալ կրակ է բացել Տավուշի մարզի Ներքին Կարմիրաղբյուր գյուղի ուղղությամբ: Րոպեներ առաջ Ներքին Կարմիրաղբյուրի գյուղապետ Մանվել Կամենդատյանը Անկախի թղթակցին հայտնել է, որ երեկոյան ժամը 22:00-ից սկսած` շուրջ քսան րոպե շարունակ, ադրբեջանական կողմը, խախտելով հրադադարը, գնդակոծել է սահմանային դիրքերն ու կրակահերթի տակ պահել գյուղը: Կրակոցները դադարել են մոտ տասը քիչ առաջ: Բարեբախտաբար, տուժածներ չկան:

Անկախ

ՀՀ Հանրային խորհրդի մամուլի ծառայություն

Անկախ

«Զվարթնոցի» կլոր շենքի քանդել-չքանդելու հարցն այդպես էլ մնում է առկախ:

Չնայած քաղավիացիայի գլխավոր վարչությունն առիթը բաց չի թողնում հայտարարելու, որ շենքը քանդվելու է, հանրությունը հույս ունի, որ կկարողանա ազդել օդանավակայանի սեփականատիրոջ և կառավարության վրա` ստիպելով փոխել հակամշակութային այդ որոշումը:

Արդեն մի քանի ամիս է` այդ հարցը նաև Հանրային խորհրդի օրակարգում է: Ամենազավեշտալին այն է, որ հենց քաղավիացիայի գլխավոր վարչությունն է որոշել դիմել այդ կառույցին, որպեսզի մինչև վերջնական որոշում կայացնելը հարցը քննարկվի նաև ոլորտի մասնագետների և հանրության լայն շերտերի հետ և հաշվի առնվի նրանց կարծիքը:

Մասնագետներն ու հանրային տարբեր շերտերի ներկայացուցիչներն այդ քննարկումների արդյունքում հայտնել են իրենց հստակ դիրքորոշումը` շենքը պետք է պահպանվի, սակայն քաղավիացիայի գլխավոր վարչությունը շարունակում է պնդել իր տեսակետը:

Օրեր առաջ ՀՀ կառավարությանն առընթեր քաղաքացիական քավիացիայի գլխավոր վարչության պետ Արտյոմ Մովսեսյանը մամուլի ասուլիսի ժամանակ, անդրադառնալով այդ հարցին, հիշեցրեց, որ վարչապետը նախորդ տարվա վերջին նիստի ժամանակ առաջարկ է արել, ինչն ընդունելի է եղել նաև քաղավիացիայի լխավոր վարչության և կոնցեսիոների կողմից. «Եթե մենք ունենք խնդիրներ պահպանման անհրաժեշտության և մշակութային տեսանկյունից, ապա փորձենք մի որևէ այգի կամ այգու նման մի վայրում հավաքել դրանց մակետները: Դա կարող է լինել «Զվարթնոցը», Գառնու տաճարը, այդ այգին ժամանցի վայր միգուցե դարձնել…»:

Նման անորոշ ձևակերպումներով արտահայտած միտքը միայն նոր հարցեր կարող էր առաջացնել, և պատահական չէր, որ լրագրողները փորձեցին հստակեցնել` ի վերջո շենքը քանդվելո՞ւ է, թե՞ ոչ: Արտյոմ Մովսեսյանը պարզաբանեց. «Կառավարությունը հաստատել է կոնցեսիոների մաստեր պլանը, որտեղ ներառված է նաև շենքը քանդելու հարցը, այսինքն` քանդում լինելու է, սակայն մենք դրան փոխարինող լուծումներ ենք փնտրում: Շենքի տեղափոխում էլ չի կարող լինել, դա ահռելի մեծ ծախսերի հետ է կապված, որը ոչ իրատեսական է: Ոչ մի կառավարիչ նմանատիպ ծախսեր իր վրա չի վերցնի»:

Ինչևէ, Արտյոմ Մովսեսյանը հստակ ուղերձ հղեց հանրությանը, որ վարչապետի վերջին նիստին հնչեցրած միտքն ամենևին կապ չունի շենքի պահպանման հետ, այլ այն ընդամենը ինչ-որ լուծումներ գտնելու մասին է:

Հիշեցնենք, որ այդ նույն նիստի ժամանակ վարչապետը հստակ հանձնարարություն էր տվել Արտյոմ Մովսեսյանին ճարտարապետների հետ քննարկում կազմակերպելու վերաբերյալ, սակայն դրա հետ կապված նորություն կարծես թե չկա:

Ինչ վերաբերում է Մովսեսյանի ասած  «փոխարինող լուծումներին», մասնավորապես` այգի հիմնելուն և այնտեղ տարբեր մշակութային կոթողների մանրակերտերը տեղադրելուն, ապա կարծում ենք` դա առնվազն սփոփանքի ժանրից է:

Բայց արդյոք հանրությանը, առավել ևս մասնագետներին հնարավո՞ր է նման ծրագրով սփոփել:

Հանրային խորհրդի հանձնաժողովներում ներառված բազմաթիվ ճարտարապետներ Արտյոմ Մովսեսյանի վերջին հայտարարությունից հետո առավել մարտական են տրամադրված: ՀԽ քաղաքաշինության հարցերի ենթահանձնաժողովի անդամ, վաստակավոր ճարտարապետ Սաշուր Քալաշյանը հայտարարեց, որ ճարտարապետներն արդեն ստորագրահավաք են սկսել ընդդեմ կլոր շենքի քանդման և պատրաստվում են այն ներկայացնել երկրի ղեկավարին:

Այսօր` հունվարի 22-ին Հանրային խորհրդի փոքր խորհրդի նիստում կրկին դրվել է  «Զվարթնոցի» կլոր շենքի հարցը և ևս մեկ անամ հաստատվել, որ Հանրային խորհուրդն այդպես էլ չի ստացել մի շարք հարցերի պատասխաններ կոնցեսիոներից և քաղավիացիայի գլխավոր վարչությունից:

ՀԽ նախագահ Վազեն Մանուկյանի խոսքով` խորհուրդն առաջարկել էր, որ մշակույթի նախարարության համապատասխան կառույցը որոշի` շենքը պատմամշակութային հուշարձա՞ն է, թե ոչ, և եթե այո, ապա այն պետք է ներառվի հուշարձանների ցանկում, մինչդեռ նախարարությունն այդ հարցը չի քննարկել:

«Մենք առաջարկել ենք պարզել նաև, որ ենթադրենք օդանավակայանի շենքն ընդլայնելու համար չեն քանդում հին համալիրը, այլ այն շրջանցում են, դա որքա՞ն հավելյալ ծախս է պահանջում: Պատասխան չկա: Առաջարկել ենք անկախ փորձագիտական ընկերության կողմից ուսումնասիրություններ անցկացնել, թե որքա՞ն կարժենա այդ շենքի վերանորոգումն ու պահպանումը: Առաջարկներից մեկն էլ եղել է այն, թե հնարավո՞ր է շենքը հանել աճուրդի և այլ նպատակներով օտագործել: Մեր այս հարցերին պատասխաններ չեն տրվել, միայն իմանում ենք, որ կառավարությունը հաստատել է մաստեր պլանը»:

Մանուկյանի խոսքով` Հանրային խորհուրդը հետամուտ է լինելու հարցի լուծմանը:

Հանրային խորհրդի անդամ, բնապահպան Կարինե Դանիելյանի խոսքով` «Զվարթնոցի» կլոր շենքի քանդումը կլինի հերթական մշակութային կորուստը: «Երևանը կորցնում է իր հիշողությունը: Սա շատ ծանր է ընկալվում մտավորականության կողմից, և մենք գտնում ենք, որ այդ որոշումը պետք է վերանայվի և քննարկվի շենքի պահպանման հարցը: Դա նաև օրինակ կլինի, սկիզբը այն փոփոխությունների, որ պետք է տեղի ունենան այս ոլորտում, և ոչ միայն այս: Վերջապես պետք է Հայաստանում հաշվի առնվի հանրության, մասնագետների կարծիքը, ոչ թե միայն բիզնեսը որոշի, թե որն է իրեն այս պահին  շահեկան, ու վերջ»:

Հիշեցնենք, որ նախորդ տարվա դեկտեմբերի 26-ի նիստին ՀՀ կառավարությունը հաստատել էր «Զվարթնոց» օդանավակայանի կոնցեսիոների կողմից ներկայացված 2013-2017 թթ. մաստեր պլանը, որով կոնցեսիոները 102 մլն դոլարի ներդրումներ է նախատեսում կատարել օդանավակայանի պայմանների բարելավման և նոր շենքի համար, ինչպես նաև նախատեսում է քանդել հին ուղևորային համալիրը: Սակայն վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը հայտարարել էր, որ հին ուղևորային համալիրի քանդման հարցը դեռևս պետք է քննարկվի: Վարչապետի խոսքով՝ «Զվարթնոցի» կլոր շենքը ճարտարապետական յուրօրինակ կառույց է, և չնայած ներառված չէ պատմամշակութային հուշարձանների շարքում, ճարտարապետներն այն համարում են արժեքավոր ժառանություն: «Այն սովետական մոդեռնիզմի ճարտարապետության շենք է, դրա համար մեր ճարտարապետները առաջարկում են նոր լուծումներ»,- ասել է Տիգրան Սարգսյանը՝ նշելով, որ այդ լուծումներից մեկն էլ օդանավակայանի տարածքում այգու կառուցումն է, որտեղ ճարտարապետական այդպիսի լուծումով բոլոր կոթողները կարող են տեղավորվել:

Ակնհայտ է, որ նիստի ընթացքում վարչապետի հայտարարածը, քաղավիացիայի գլխավոր վարչության պետի հասկացածը և ճարտարապետների ցանկությունը բոլորովին չեն համապատասխանում իրար: Համենայն դեպս, մի բան ակնհայտ է` ճարտարապետներն առաջարկում են լուծում, որում կանգուն «Զվարթնոցի» գաղափարն է և ոչ թե քանդված:

Անի Գասպարյան

Անկախ

ԳԱԼԱ-Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑԸ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ՏԵՍՉՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏ ՍՈՆԱ ՂԱՐԻԲՅԱՆԻ ՀԵՏ

Շարունակվում է ՀՀ ֆինանսների նախարարություն- ՊԵԿ հեռակա բանավեճը:

-Վերջին օրերին մենք ականատես եղանք, թե ինչպես են Պետական եկամուտների կոմիտեն ու Ձեր ղեկավարած կառույցը մեկը մյուսի հետևից հանրությանը պարզաբանումներ ներկայացնում։ Ի՞նչ է այս ամենի հետևում թաքնված։

-Ճիշտն ասած՝ ժամանակավոր անաշխատունակության թերթիկների և բյուջեից շուրջ 1 մլրդ դրամի ծախս առաջացնող պահանջի՝ այդ թվում 584.7 մլն դրամի չհիմնավորված ծախսերի իրականացման այս թեման, կարծում եմ, լրացուցիչ անդրադարձի կարիք չունի: Եվ ՊԵԿ-ի մեր գործընկերների վերջին անդրադարձը որևէ նոր բան չի ավելացրել այս ամենին։ Անցած շաբաթ ասուլիսում ամփոփել եմ 2013 թվականի ստուգումների արդյունքները: Խոսել եմ նախորդ տարի իրականացված բոլոր ստուգումների մասին՝ արտակարգ իրավիճակների, մշակույթի, կրթության և գիտության նախարարություններում ու դրանց ենթակա այլ կազմակերպություններում, Արարատի, Կոտայքի, Լոռու, Գեղարքունիքի մարզերում, ՀՀ սոցիալական ապահովության պետական ծառայությունում և ԿԱ Պետական եկամուտների կոմիտեում, նաև անդրադարձել հողօգտագործողներին մատչելի գներով դիզելային վառելանյութ և ազոտական պարարտանյութ ձեռք բերելու նպատակով պետական աջակցության ծրագրում հայտնաբերված չարաշահումներին։ Ինչո՞ւ է հատկապես ՊԵԿ-ը նման վարքագիծ որդեգրել, չեմ հասկանում։

-Դուք ասուլիսի ժամանակ տեղեկացրել էիք, որ ՊԵԿ-ի ընդամենը երկու հարկային տեսչությունում իրականացված ստուգումների արդյունքում հայտնաբերվել է 600 մլն դրամի պարտավորություն պետբյուջեի նկատմամբ։ Տպավորություն էր, թե այս դեպքին շատ հպանցիկ անդրադարձաք։ Կարո՞ղ եք ասել՝ ինչ խախտումների մասին է խոսքը։

-Ասուլիսի ժամանակ, այո, նշել եմ, որ ՊԵԿ-ի Վանաձորի և Նոր Նորքի հարկային տեսչություններում հարկ վճարողների գծով ուսումնասիրությունների արդյունքներով ձևավորվել է 600 մլն դրամից ավելի լրացուցիչ հարկային պարտավորությունների գանձման խնդիր: ՊԵԿ-ի հարկային տեսչություններում ուսումնասիրվել են հարկ վճարողների գործեր (առանց հարկ վճարողի մոտ ստուգում իրականացնելու) և արձանագրվել են «Շահութահարկի մասինե, «Ավելացված արժեքի հարկի մասինե ՀՀ օրենքների պահանջների չապահովման, ինչպես նաև «Հարկերի մասինե ՀՀ օրենքի համապատասխան հոդվածներով եւ «Ավելացված արժեքի հարկի մասինե ՀՀ օրենքի սահմանած պատժամիջոցների ոչ ճիշտ կիրառման դեպքեր ու խախտումներ, որոնք հիմնականում հարկային մարմինների լիազորությունների ոչ պատշաճ իրականացման հետևանք են:

-Ինչի՞ մասին է խոսքը։

-Արձանագրված 600 մլն դրամի հարկային պարտավորությունների մեծ մասն առաջացել է հետևյալ կերպ. պետական գնումների ընթացքում ընկերությունները պետությանը մատակարարել են ապրանքներ կամ մատուցել են ծառայություններ և արդյունքում պետական բյուջեից ստացել են գումարներ։ Այդ գումարները հետագայում չեն արտացոլել հարկային հաշվետվություններում՝ թաքցնելով վճարման ենթակա հարկերը։

–Արդյո՞ք ՊԵԿ-ը հնարավորություն ուներ բացահայտելու, որ ընկերությունը թաքցրել է պետությունից ստացված գումարները և չի վճարել իր հարկերը։

-Այս փաստերը մեր տեսչությունը բացահայտել է՝ համեմատելով հարկային տեսչություններում առկա տեղեկատվությունը ֆինանսների նախարարության գանձապետարանում առկա տեղեկատվության հետ՝ առանց անգամ ստուգելու կոնկրետ հարկ վճարողներին։ ՊԵԿ-ն ունի ուղիղ կապ գանձապետարանի հետ։ Յուրաքանչյուր վճարում, որ պետությունն իրականացնում է որևէ ընկերությանը, օրվա վերջում հասանելի է ՊԵԿ աշխատակիցներին։ Եվ հաշվի առնելով նաև այս պատճառը՝ ֆինանսական վերահսկողության տեսչությունն արձանագրել է, որ հենց ՊԵԿ-ի հարկային մարմինների լիազորությունների ոչ պատշաճ իրականացման հետևանքով են անտեսվել գանձապետարանից ստացված տվյալները, ինչի արդյունքում ՀՀ պետական բյուջե պակաս է մուտքագրվել, ինչպես տեսնում եք, բավականին շոշափելի գումար:

-Փաստորեն, ՊԵԿ-ը չի՞ պայքարում ստվերային տնտեսության դեմ անգամ պետական բյուջեի գումարներով կատարված գործարքների պարագայում։

-Ես այդպիսի որակում չէի տա։

-Իսկ ո՞վ է այս փաստերը բացահայտել՝ ՊԵԿ աշխատակիցնե՞րը։

-Մենք, ճիշտն ասած, նման տարբերակում երբևէ չենք դնում։ Պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչներ ենք և իրականացնում ենք մեկ ընդհանուր աշխատանք։ Կարող եմ ասել միայն, որ ժամանակին հենց ՊԵԿ-ի նախաձեռնությամբ էր, որ գանձապետարանը յուրաքանչյուր օրվա ավարտին սկսեց ՊԵԿ-ին ներկայացնել պետական բյուջեից հարկ վճարողների օգտին իրականացրած բոլոր գործարքները։ Եվ սրա նպատակը մեկն էր. բացառել, որ պետական բյուջեից ստացված գումարները ընկերությունները կարողանան թաքցնել իրենց հարկային հաշվետվություններում և հետևաբար՝ կարողանան թաքցնել նաև հարկերը։ Ցավոք, մեր այս ստուգումները ցույց տվեցին, որ, չնայած գանձապետարանը տվյալները փոխանցում է ՊԵԿ-ին, խնդիրն առկա է։

–Արդյոք այս բացահայտումը բավարար հի՞մք չէ սա ևս ռիսկային ոլորտ համարելու և ստուգումները շարունակելու համար: Ընդամենը երկու տեսչություն ստուգելով՝ հայտնաբերվել է 600 մլն դրամի խախտում, ի՞նչ պատկեր կլինի մնացած հարկային տեսչություններում:

-Արձանագրված խախտումը հնարավոր է, որ կրի համակարգային բնույթ։ Խնդիրը ներկայացվել է ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեին, որպեսզի իրականացվեն համալիր միջոցառումներ։ Մենք պետք է նախ հնարավորություն տանք պետական մարմնին լուծելու խնդիրը։ Վերջիվերջո, խախտումներ արձանագրելը ինքնանպատակ չէ։ Կարևոր է, որ արձանագրված խնդիրը լուծում ստանա։ Եթե լուծումներ չլինեն, նոր անհրաժեշտ կլինի լրացուցիչ միջամտել, ինչպես օրինակ անաշխատունակության նպաստների՝ բյուլետենների գումարների հաշվարկման ու վճարման դեպքում։

Զրուցեց Փայլակ Ֆահրադյանը

Անկախ

Անկախ