Ամերիկացի զբոսաշրջիկը մեծ խախտում է կատարել Իտալիայի Ֆլորենցիա քաղաքում՝ թանգարաններից մեկում պատահաբար պոկելով կույս Մարիամի 600-ամյա արձանի մատը:

Կոննեկտիկուտ նահանգից 55-ամյա զբոսաշրջիկը, որի անունը չի նշվել, ցանկացել է իր մատը համեմատել մարմարե արձանի մատի հետ, սակայն այն պոկվել է:

Անվտանգության աշխատակիցը նկատել է զբոսաշրջիկին և ցանկացել է թույլ չտալ անել դա, սակայն արդեն ուշ է եղել:

Ամերիկացին, որը իր կնոջ և մեկ այլ զույգի հետ արձակուրդներն անց էր կացնում Ֆլորենցիայում, շատ է զղջացել և ներողություն խնդրել կատարվածի համար՝ վախենալով, որ պատմական արվեստի գործը վնասելու համար իր նկատմամբ դատական գործ կհարուցվի և մեծ չափերի տուգանքի կենթարկվի:

Արձանը կերտել է Ֆլորենտին Ջովաննի դ Ամբրոջոն 14 կամ 15-րդ դարերում:

Ֆլորենցիայում Սակրալ արվեստի թեմական գրասենյակի, Եկեղեցու մշակութային ժառանգության և Տաճարի հիմնադրամի թանգարանի ղեկավար ամերիկացի Տիմոտի Վերդոն քննադատել է իր համերկրացու պահվածքը:

Նա նշել էր, որ արձանի մատը օրիգինալը չէր, այլ հետագայում վերականգնված տարբերակն էր՝ ավելացնելով, որ ինքը չգիտի, թե ինչքան կարժենա այն վերանորոգելը կամ արդյո՞ք դա հնարավոր կլինի:

«Մեր գլոբալիզացված աշխարհում թանգարան այցելելու հիմնական կանոնները մոռացվել են, այն է՝ աշխատանքներին ձեռք չտալ» ասել է Վերդոն:

Ամեն դեպքում թանգարանի ներկայացուցիչը MailOnline-ին հայտնել է, որ զբոսաշրջիկը չի տուգանվի կամ դատական գործընթաց չի սկսվի նրա նկատմամբ, քանի որ թանգարանը ունի վերանորոգողների հատուկ խումբ, իսկ արձանը նախկինում արդեն երեք անգամ ջարդվել է:

Օգոստոսի 3-ին, ժամը 13:10-ի սահմաններում ՀՀ ՊՆ մարտական հենակետերից մեկում հակառակորդի կողմից արձակած կրակոցից ձախ բազկային հրազենային միջանցիկ վիրավորում է ստացել  N զորամասի պայմանագրային զինծառայողներից մեկը:

Անհապաղ բուժօգնություն ցույց տալու նպատակով մարտական հենակետ է մեկնել շտապ օգնության անձնակազմ, որի ուղղությամբ հակառակորդի մարտական հենակետից արձակվել են կրակոցներ, որոնք դիպել են շտապ օգնության ավտոմեքենայի թափքին:

Օգոստոսի 5-ին, ժամը 23:00-ի սահմաններում նույն մարտական հենակետում հակառակորդի կողմից արձակած կրակոցից՝ ձախ ազդրի շրջանում հրազենային մարմնական վնասվածք է ստացել զորամասի մեկ այլ զինծառայող, որին վտանգավոր գոտուց տեղափոխելու ընթացքում հակառակորդի մարտական հենակետից կրակ է արձակվել զորամասի մարդատար ավտոմեքենայի ուղղությամբ, ինչի արդյունքում զինծառայողը ստացել է աջ դաստակի հատվածում երկրորդ վիրավորումը:

Նշված երկու դեպքերով էլ ՀՀ ՊՆ քննչական ծառայությունում ՀՀ քր. օր-ի 34-104 հոդ. 2-րդ մասի 1-ին և 13-րդ կետերով (սպանության փորձ՝ երկու կամ ավելի անձանց նկատմամբ, ազգային, ռասայական կամ կրոնական ատելության կամ կրոնական մոլեռանդության շարժառիթով) հարուցվել են քրեական գործեր, կատարվում է նախաքննություն:

Զինծառայողների վիճակը գնահատվում է կայուն, վերջիններիս կյանքին վտանգ չի սպառնում:

Տավուշի մարզի Այգեպար գյուղի մարտական հենակետում օգոստոսի 5-ին, ժամը 23:55-ի սահմաններում հակառակորդի արձակած գնդակից ձախ ազդրի միջանցիկ վիրավորում է ստացել զինծառայող Արմենակ Շամիրի Այվազյանը: Վիրավոր վիճակում Այվազյանը մեքենայով փորձել է հեռանալ վտանգավոր գոտուց, սակայն  հակառակորդը կրակ է բացել մեքենայի դիմապակու ուղղությամբ, ինչի արդյունքում Այվազյանը ստացել է աջ դաստակի հատվածում երկրորդ վիրավորումը:

Արմենակ Այվազյանը գտնվում է բժիշկների հսկողության տակ: Նրա վիճակը գնահատվում է կայուն:

Կապանի ջրամատակարարման և ջրահեռացման համակարգերը 25տարով անհատույց օգտագործման իրավունքով «Հայջրմուղկոյուղի»ՓԲԸ-ին տրամադրելու համայնքի ավագանու հունիսի 7-ինկայացրած որոշումը մասսայական դժգոհություն առաջացրեց կապանցիների շրջանում, որի արդյունքում ինքնաբուխ ստեղծվեց նախաձեռնող խումբ: Կապանի հասարակությանշրջանում բարձրացած բողոքի ալիքը հիմնավորվում է նրանով, որտեղացիները դժգոհ են «Հայջրմուղկոյուղի» ՓԲԸ-ի մատուցածծառայություններից, հաճախակի տեղի ունեցեղ վթարներից,անորակ ջրի մատակարարումից, հորդառատ տեղումների ժամանակբաժանորդներին ոչ պիտանի ջուր մատակարարելուց, ջրագրաֆիկխախտումներից եւ անընդունելի են համարում առանց հանրությանկարծիքը հաշվի առնելու նման որոշում կայացնելու հանգամանքը: “Հայջրմուղկոյուղի” ՓԲԸ-ն սպառել է վստահությունը կապանցիների շրջանում և հանրությունը չի վստահում, որ նույնիսկ միջազգային կառույցների կողմից ընկերությանը տրվելիք 6մլն. դոլլար վարկը արդյունավետ կօգտագործվի: Մենք համոզված ենք, որ Կապան համայնքը առավել արդյունավետ կսպասարկի ջրամատակարարման համակարգը և մեր նպատակն է այն հանձնել Կապանի քաղաքապետարանին:

Կից ներկայացնում ենք նախաձեռնող խմբի գործունեությունը նկարագրող տեսանյութը http://www.youtube.com/watch?v=sbPpr1M5dPk

 

Նախաձեռնող խումբ

Նախաձեռնող խմբի անդամ  “Կայուն զարգացում” ՀԿ նախագահ` Արմեն Փարսադանյան

Ռուսաստանը մեղադրել է Լեդի Գագային և Մադոննային, քանի որ իշխանությունները պարզել են, որ նրանք անցած տարի խախտել են վիզայով իրենց տրված իրավունքները:

Տեխնիկապես նրանք իրենց տուրիստական վիզաներով Ռուսաստանում աշխատելու իրավունք չունեին, սակայն, ինչպես երևում է, վիզաները օգտագործվել են որպես պատրվակ փոփ աստղերին նույնասեռականների օգտին հանդես գալու համար պատժելու նպատակով:

Նրանց վիզաները ուսումնասիրելու գործընթացը սկսելու կոչ էր արել Ռուսաստանում նույնասեռականների դեմ շարժումը գլխավորած պատգամավորներից մեկը:

Անցած տարի Սանկտ Պետերբուրգում համերգներ ունեցած Լեդի Գագան և Մադոննան բեմում քննադատել են քաղաքի նույնասեռականների դեմ խիստ օրենքը:

«Այս երեկո սա իմ տունն է Ռուսաստանում: Դուք կարող եք նույնասեռական լինել իմ տանը» ասել էր Լեդի Գագան դեկտեմբերին տեղի ունեցած իր համերգի ժամանակ:

Դրանից մի քանի ամիս առաջ նմանատիպ հայտարարություն իր համերգի ժամանակ արել էր նաև Մադոննան:

«Այստեղի և ամբողջ աշխարհի նույնասեռականները նույն իրավունքներն ունեն» ասել էր նա:

Երկու երգիչուհիներին Սանկտ Պետերբուրգի օրենքով մեղադրել էին նույնասեռականության պրոպագանդայի մեջ:

Ռուսաստանը դեռևս դատական կարգով հետապնդում չի հայտարարել երգչուհիների նկատմամբ, սակայն մեղավոր ճանաչվելու դեպքում նրանց կտուգանեն խոշոր չափերի գումարով կամ ընդհանրապես կարգելեն երկիր մուտք գործել:

Մինչ այժմ Լեդի Գագան և Մադոննան ոչ մի հայտարարություն չեն արել այս կապակցությամբ:

Շուրջ 500 տարի է, ինչ այն կանգնած է Փարիզի սրտում, սակայն շատ քչերն են լսել սուրբ Ժակի գոթական աշտարակի մասին:

1500-ականներին կառուցված կառույցը ամբողջ ամառ բաց կլինի այցելուների համար:

62 մետր բարձրությամբ քարե աշտարակից այցելուները կկարողանան վերևից զմայլվել Փարիզի հրաշալի տեսարանով, եթե իհարկե նրանք բավականաչափ էներգիա ունենան ոլորապտույտ 300 աստիճանները բարձրանալու համար և պատրաստ լինեն վճարել 6 եվրո մուտքի գումար:

Աշտարակը ֆրանսիական հեղափաոխականների կողմից 18-րդ դարում թալանված և ավերված Saint-Jacques-de-la-Boucherie տաճարի միակ կանգուն մնացած հատվածն է:

Աշտարակը, որը բաց կլինի մինչև սեպտեմբերի 15-ը, առանձնանում է իր գեղեցկությամբ, և հսկիչների տեղեկություններով հնարավոր է հետագայում ծառայի որպես դիտակետ մայրաքաղաքում հաճախակի տեղի ունեցող հրդեհները նկատելու համար:

Աշտարակի զանգերը հեռացվել են 19-րդ դարում, և այն ծառայել է որպես զինապահեստ:

Ավելի ուշ այն ծառայել է որպես օդերևութաբանական կայան:

2008-2009թթ սուրբ Ժակի աշտարակի վերականգնման վրա ծախսվել է 8,3 միլիոն եվրո:

Այժմ Փարիզի իշխանությունները տեղական ասոցիացիային մինչև սեպտեմբերի 15-ը աշտարակը այցելուների համար բացելու թույլտվություն են տվել:

Ասոցիացիայի ղեկավար Ռեմի Ռիվիեռը նշել է, որ եթե այս ամառ իրենք մեծ թվով այցելուներ ունենան և ոչ ոք իրեն ցած չնետի աշտարակից, ապա հնարավոր է, որ քաղաքի իշխանությունները յուրաքանչյուր տարի այցելուների համար աշտարակը ավելի երկար ժամանակով բացելու թույլտվություն կտան:

Լևոն Օրբելին ծնվել է 1882 թ. հուլիսի 7-ին, Ծաղկաձորում: Օրբելիների ընտանիքը Թիֆլիսից էր: Երբ ծնվեց ապագա անվանի կենսաբանը` Լևոն Օրբելին, նրա ծնողները հանգստանում էին Հայաստանում: Ապագա ակադեմիկոսի հայրը Թիֆլիսում հայտնի իրավաբան Աբգար Օրբելին էր, իսկ մայրը` իշխանուհի Վարվառա Արղությանը, ծագում էր Լոռու Սանահին գյուղի Արղության-Երկայնաբազուկների տոհմից, որի արմատները ձգվում են դարերի խորքը և հասնում մինչև Զաքարյան արքաներ:

Աբգար Օրբելին և իշխանուհի Վարվառա Արղությանն ամուսնացել են 1879 թ. փետրվարին: Քանի որ անվանի իրավաբանն աշխատանքի բնույթով անընդհատ գործուղումների մեջ էր` Նախիջևան, Երևան, Գանձակ, Քութայիսի, նրա հետ էր նաև նրա անբաժան ուղեկիցը և սիրելի կինը` Վարվառա Մովսեսովնան: Պատահեց այնպես, որ Աբգար Օրբելու և Վարվառա Արղությանի երեք տաղանդավոր զավակները, որոնք աչքի ընկան տարբեր բնագավառներում և համաշխարհային փառքի արժանացան, ծնվեցին տարբեր վայրերում:

Աբգար Օրբելին վաղաժամ կնքեց մահկանացուն: Նրա զավակները հեռացան հայրական տնից և հաստատվեցին Պետերբուրգում: Վարվառա Մովսեսովնան օր ծերության Թիֆլիսում երաժշտության դասեր էր տալիս և խնամում թաղի անապահով երեխաներին: Նրա համար իսկական երջանկություն էր, երբ տարվա մեջ գեթ մի անգամ` իր ծննդյան օրը, զավակները հավաքվում էին հայրական հարկի տակ և իսկական տոն պարգևում մորը:

Լևոն Օրբելին նախնական կրթությունը ստացել է Թիֆլիսի գիմնազիայում, 1904 թ. ավարտել է Պետերբուրգի ռազմա-բժշկական ակադեմիան: Նա իր կյանքը կապեց հենց այդ ակադեմիայի հետ: Ակադեմիան ավարտելուց հետո Լ. Օրբելին աշխատանքի է անցնում տեղում` ընթացքում նաև ուսումնառելով և դասավանդելով եվրոպական խոշորագույն ֆիզիոլոգիական լաբորատորիաներում: Մասնավորապես, 1909-1911 թթ. աշխատել է Անգլիայում, Գերմանիայում, Իտալիայում:

Պանծալի ուղի է անցել Լևոն Օրբելին` ղեկավարելով նաև Պ. Լեսգաֆտի անվան ֆիզիոլոգիայի լաբորատորիան, եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ Ի. Պավլովի անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի տնօրենը, ապա` Ի. Պավլովի անվան էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի և բարձրագույն նյարդային գործունեության ախտաբանության ինստիտուտի տնօրենը, ԽՍՀՄ ԳԱ կենսաբանական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղարը, փոխնախագահը: Նա 1956 թ. կազմավորել և ղեկավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ Ի. Սենչովի անվան էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը:

1935-ից նա ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս էր, 1943-ից` ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս, 1944-ից` ԽՍՀՄ ԲԳԱ ակադեմիկոս: ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ էր (1934), 1945 թ. արժանացել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչման: Լևոն Օրբելին բժշկական ծառայության գեներալ-գնդապետ էր:

Նա եղել է աշխարհի տարբեր երկրների (այդ թվում` ԽՍՀՄ և Հայաստանի) գիտությունների ակադեմիաների ակադեմիկոս: Այժմ էլ նրա անունով է կոչվում ՀՀ ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը:

Նրան են պատկանում աշխարհում կարևորագույն կիրառություն գտած վեգետատիվ նյարդային համակարգերի ուսումնասիրություններ, գլխուղեղի գործունեության հետ կապված շատ նոր բացահայտումներ:

Լևոն Օրբելին նաև հիմնարար հետազոտություններ է կատարել ստորջրյա և ավիացիոն ֆիզիոլոգիաների ոլորտներում` դրանք կապելով նաև ռազմական ոլորտի հետ: Նա է հիմնավորել ողնուղեղային կոորդինացիաների դինամիկության տեսությունը:

Լևոն Օրբելին իր գյուտերն ու աշխատություններն ամփոփել է «Դասախոսություններ նյարդային համակարգության ֆիզիոլոգիայից» աշխատության մեջ:

Իր գործունեության ընթացքում Լևոն Օրբելին ամբողջ սերունդ կրթեց: Նրա աշակերտներն էին անվանի գիտնականներ Է. Հասրաթյանը, Ա. Քարամյանը, Ա. Ալեքսանյանը և այլք:

Նա բազում կառավարական պարգևների և պետական մրցանակների է արժանացել: Բազմիցս պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր աստղի, Աշխատանքային  կարմիր դրոշի շքանշաններով, ունի Գիտությունների վաստակավոր գործչի կոչում:

Սակայն դժվարին էր նրա ուղին` փշերով ու տառապանքով լի: Ինչպես գրում է նա իր հուշերում, իր կյանքում պատահականությունները մեծ դեր են կատարել: Նման մի պատահականություն էր, երբ տակավին պատանի ուսանող` ունկնդրում է Իվան Պետրովիչ Պավլովի դասախոսությունը: Երկու օր անց աջակցության հարցով դիմում է Պետերբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր Վարդանովին` խնդրելով միջամտել, որ իրեն վերցնեն Պավլովի լաբորատորիա: Այստեղ նա կարողացավ ոչ միայն հագուրդ տալ իր հետաքրքրասիրությանը, այլև իր մտահղացումները կյանքի կոչելու համար շատ ավելի գործնական հնարավորություններ ունեցավ:

1950-ական թթ. ոմանց հաջողվեց կեղծ մեղադրանքով Լևոն Օրբելուն մեկուսացնել գիտական աշխարհից: Նա հեռացվեց աշխատանքից: Շատերը երես թեքեցին նրանից:  Նախկին ընկերներն անգամ հասարակական վայրերում հանդիպելիս թեքում էին գլուխները, չճանաչելու տալիս: Միակ մխիթարողը եղբայրն էր` Հովսեփ Օրբելին, որին, սակայն, նույն ճակատագիրն էր սպասում: Այդ ժամանակաշրջանին է  վերաբերում նրա  թևավոր դարձած խոսքը. «Գիտնական կամ դերասան կարելի է դառնալ, բայց բոլորն էլ պարտավոր են մարդ լինել»: Միայն 1957 թ. Լևոն Օրբելին կարողացավ կրկին զբաղվել սիրելի գործով` գիտությամբ:

Նրա վերադարձը շուքով էր` իսկական հաղթահանդես: Լենինգրադում` ԽՍՀՄ ԳԱ դահլիճում հարյուրավոր գիտնականներ հավաքվեցին` նշելու Լևոն Օրբելու ծննդյան 75-ամյակը: Շքեղ միջոցառում էր: Արտասահմանյան կրթօջախներից, գիտական հաստատություններից տասնյակ նամակներ ու հեռագրեր կային` շնորհավորական խոսքեր մեծ հայորդու հասցեին և մեծարանք նրա վաստակին: Իսկ շնորհավորում էին շարքային քաղաքացիներից մինչև աշխարհահռչակ գիտնականներ` Էդրիան, Կատե Յա. Թեն, Ֆրից Բուխտալ, Հեյմանս, Պոլ Շոշար, Ա.Վ.Հիլ և այլք: Անգամ հեռագիր էր ստացվել Էդինբուրգ քաղաքի մի դեղատնից, ուր տարիներ առաջ պատահաբար այցելել էր Օրբելին:

Ականավոր գիտնականը մահացավ 1958 թ. դեկտեմբերի 9-ին, Լենինգրադում:

Վահե ԱՆԹԱՆԵՍՅԱՆ

Նախ պետք է նշել, որ հիշյալ հարաբերությունը կարգավորվում է «Պետական նպաստների մասին» ՀՀ օրենքով: Օրենքի 2-րդ հոդվածում նշված է պետական նպաստ ստանալու իրավունք ունեցող անձանց ցանկը, ըստ որի` պետական նպաստ ստանալու իրավունք ունեն Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները, Հայաստանի Հանրապետությունում կացության կարգավիճակ ունեցող օտարերկրյա քաղաքացիները, քաղաքացիություն չունեցող, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետությունում փախստականի կարգավիճակ ունեցող անձինք` հիշյալ օրենքով սահմանված հիմքերի առկայության դեպքում:

Հարկ է նշել, որ պետական նպաստը պետական բյուջեի միջոցներից պարբերաբար կամ միանվագ տրամադրվող դրամական օգնություն է: Պետական նպաստների տրամադրման նպատակն է աղքատ ընտանիքների կենսամակարդակի բարձրացմանը օժանդակելը, ինչպես նաև ընտանիքի կամ քաղաքացու որոշակի ծախսերի (երեխայի ծննդյան) կամ մինչև 3 տարեկան երեխայի խնամքի արձակուրդում գտնվող անձի կորցրած եկամտի մասնակի հատուցումը, ժողովրդագրական իրավիճակի բարելավումը, Հայաստանի Հանրապետության սահմանների պաշտպանության իրականացման ժամանակ կամ պաշտոնեական պարտականությունները կատարելիս զոհված, հետմահու «Հայաստանի ազգային հերոս» Հայաստանի Հանրապետության բարձրագույն կոչում ստացած կամ Մարտական խաչ շքանշանով պարգևատրված անձի ընտանիքին նյութական աջակցության ցուցաբերումը:

Օրենքի համաձայն` պետական նպաստների տեսակներն են՝

ա) ընտանեկան նպաստը և միանվագ դրամական օգնությունը,

բ) երեխայի խնամքի նպաստը,

գ) երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստը,

դ) Զոհված` Հայաստանի ազգային հերոսի կամ Մարտական խաչ շքանշանով պարգևատրված անձի ընտանիքի նպաստ:

Պետական նպաստը մերժվում է՝

ա) պետական նպաստի տվյալ տեսակի համար սույն օրենքով սահմանված հիմք(եր)ի բացակայության,

բ) դիմողի կողմից անհրաժեշտ բոլոր փաստաթղթերը չներկայացնելու,

գ) պետական նպաստ ստանալու համար դիմողի կողմից կեղծ տեղեկություններ ներկայացնելու դեպքերում:

Իսկ ինչ վերաբերում է պետական նպաստների վճարմանը, ապա դա իրականացնում է «Գնումների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված կարգով ընտրված կազմակերպությունը:

Սոցիալական ծառայություններ տրամադրող տարածքային մարմնի կամ վճարող կազմակերպության մեղքով չվճարված պետական նպաստը քաղաքացուն վճարվում է դիմելու ամսվան հաջորդող ամսվա ընթացքում, եթե վճարման ժամկետից չի անցել երեք տարի:

Ավետիք ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

Պատկանում է լոբազգիների(Leguminosae) ընտանիքին: Հայրենիքը Չինաստանն ու Ճապոնիան է: Ամենագեղեցիկ փաթաթվող բույսերից մեկն է, որի  բարձրությունը հասնում և անցնում է 6մ-ից: Երևանի պայմաններում առանց ծածկոցի  բավական հաջող է ձմեռում, բացառությամբ արտակարգ ցուրտ ձմեռների, երբ մասամբ ցրտահարվում է: Ունի ամուր, ճկուն ցողուն, որի խիտ ճյուղերը գարնանից ծածկվում են գեղեցիկ փետրավոր տերևներով: Բույսի սաղարթը իր դեկորատիվության գագաթնակետին է հասնում, երբ զանգվածային կարգով բացվում են երկնակապտավուն ծաղկաողկույզները, որոնք անզուգական կոնտրաստ են առաջացնում տերևների գեղեցիկ մոզաիկայի հետ: Եթե այս բոլորին ավելացնենք գլիցինայի ուժեղ բուրմունքը, ապա պատկերը կատարյալ կլինի:

Մշակության մեջ հանդիպում է չինական գլիցինան, որը բազմանում է արմատածիլերով, անդալիսով և կտրոննորով`ջերմատանը: Օգտագործվում է շենքերի պատերը, տաղավարները, պատշգամբները ծածկելու և գեղեցկացնելու համար:

Ծաղկումը դադարելուց հետո բույսի տարեկան կողային  շիվերը անհրաժեշտ է կտրել իրենց երկանքի մեկ երրորդի չափով, որպեսզի ծաղկաբողբոջներն հնարավորություն տալ ավելի լավ զարգանալու: ծաղիկները կտրված վիճակում չեն օգտագործվում, քանի որ շատ շուտ են թառամում: Նախընտրում է լուսավոր, տաք հողամասեր, սննդանյութերով հարուստ հողեր, առատ խոնավություն, սակայն աշնանը ոռոգումը շուտ պետք է դադարեցնել, որպեսզի միամյա շիվերը փայտանան և բույսը դիմանա սառնամանիքին:

Ամռանը յուրաքանչյուր կնոջ համար ոտքերի խնամքը դառնում է առաջնային: Առանց գեղիցիկ ու խնամված ոտքերի հնարավոր չէ պատկերացնել կնոջ լիարժեք տեսքը: Դա է պատճառը, որ պեդիկյուրի ծառայությունը գեղեցկության սրահներում դառնում է խիստ պահանջված:

Ժամանակակից պեդիկյուրն իր մեջ ներառում է ոչ միայն պիլինգ (մաշկի մեռած բջիջների հեռացում, հարթեցում), այլև ռեֆլեքսոթերապիա (հատուկ մերսում, որ խթանում է տարբեր օրգանների, նյարդերի և գեղձերի աշխատանքը), անտիսեպտիկա (հականեխիչ միջոցներ) և, ի վերջո, նեյլ-արտ` եղունգների դիզայն: Ուստի, պեդիկյուրի մասնագետը պետք է լինի ոչ միայն լավ ոտնահարդար, այլև գիտակ կոսմետոլոգ, որպեսզի հասկանա ոտքի, հատկապես ոտնաթաթի մաշկի առանձնահատկությունները և հաճախորդին օգնելու փոխարեն խնդիրներ չստեղծի:

Պեդիկյուրի դասական գործընթացը տևում է մեկ-մեկուկես ժամ` ներառելով ոտքերի լոգանքը, կոշտուկների և ավելորդ մսերի հեռացումը, եղունգների հարդարումը, ոտքերի վերջնական մաքրումը սկրաբով, լվացումը, սնուցող քսուքներով մերսումը և վերջում` եղունգների ներկումը:

Սեզոնին գոնե ամիսը մեկ խորհուրդ է տրվում պեդիկյուր անել: Իսկ եթե հնարավորություն կամ ժամանակ չունեք, ապա առաջարկում ենք ոտքերն ինքնուրույն` տնային պայմաններում խնամելու ամենահին, պարզ ու էժան տարբերակներից մեկը, որը խորհուրդ է տալիս ոտնահարդար Արաքսյա Պետրոսյանը.«Ոտքերի կոշտուկները փափկեցնելու և հոգնածությունը վերացնելու համար պետք է ոտքերը դնել տաք ջրի մեջ` նախապես ջրի մեջ լցնելով մեկ ճաշի գդալ հեղուկ օճառ, մեկ ճաշի գդալ անուշադրի սպիրտ (1 ճաշի գդալը` երկու լիտր ջրին), 15-20 րոպեից հանել և հինգ րոպե դնել սովորական տաք ջրի մեջ, ոտքերը հերթով հանել, թեթևակի չորացնել, քերիչով հեռացնել մեռած բջիջներն ու մաքրել սկրաբով, հետո նորից լվանալ, չորացնել, վերջում փափկեցնող կամ սնուցող քսուքով մերսել»:

Ըստ ոտնահարդարների` ձեռքի, մարմնի կամ դեմքի համար նախատեսված քսուքները ոտքերի համար կիրառելը ճիշտ չէ և օգուտ չի տալիս ոտքերին (կանանց շրջանում դա շատ տարածված է), ուստի խորհուրդ է տալիս օգտագործել ոտքի համար նախատեսված քսուքներ:

ՍՊԱ-պեդիկյուր

Այս ծառայությունն այժմ առաջարկում են շատ գեղեցկության սրահներ: ՍՊԱ-պեդիկյուրն, ըստ մասնագետների, շատ չի տարբերվում դասականից: Այս պրոցեդուրայի ընթացքում հաճախորդը լիակատար հանգիստ է վայելում ու թուլանում է: Օգտագործվում են փափկեցնող ու սնուցող բարձրորակ միջոցներ, լոգանքի կամ մերսման համար` ծովային բաղադրամասեր և այլն:

Պեդիկյուր սարքի միջոցով

Սա ևս համարվում է նորարարություն: Այն ունի մի քանի առանձնահատկություններ: Ջրի փոխարեն կիրառվում է հատուկ փափկեցնող միջոց, որը հիանալիորեն առանձնացնում է կենդանի ու մեռած բջիջները: Եթե դասական պեդիկյուրի դեպքում երբեմն վնասվում են նաև կենդանի բջիջները, ապա այս դեպքում դա բացառվում է: Սակայն, մատնահարդարներից ոմանք թերահավատորեն են վերաբերում այս մեթոդի արդյունավետությանը` կարծելով, որ այն լիարժեք չի կատարում գործողությունը:

Ձկնային պեդիկյուր

Սա պեդիկյուրի ոլորտի ամենավերջին նորույթն է և մեծ մասսայականություն է վայելում հատկապես ասիական երկրներում: Garra rufa կոչվող փոքրիկ ձկները, որոնք հայտնի են որպես «բժիշկ-ձկներ», սիրում են ուտել մեռած մաշկ: Պրոցեդուրայի ընթացքում կանայք իրենց ոտքերը դնում են ձկներով լի ջրի մեջ, և 30 րոպեի ընթացքում ձկները «խժռում են» ոտքերի մեռած բջիջներն ու կոշտուկները: Ասում են` պրոցեդուրայից հետո ոտքերը նորածնի մաշկի պես նուրբ ու հարթ են դառնում:

Այն Ասիայից մուտք է գործել նաև Եվրոպա ու Ամերիկա: Սակայն, ըստ «Wall Street Journal»-ի տվյալների, 14 ամերիկյան նահանգներ արգելել են այդ կոսմետիկ գործընթացի կիրառումը: Պրոբլեմն այն է, որ հիգիենան հսկելը դժվար է, և որոշ մասնագետներ կարծում են, որ ձկները կարող են վարակի աղբյուր դառնալ: Շատերի կարծիքով էլ հատուկ լողավազաններում աճեցնելու դեպքում այդ ձկները կարող են ավելի մաքուր լինել, քան պեդիկյուրի գործիքները: Հայաստանում այս նորույթը դեռևս չի կիրառվում:

Պեդիկյուրի սրահների հիգիենան լուրջ խնդիր է: Ըստ մաշկաբանների` կանայք պետք է սալոնային այս ծառայությունն ընդունելիս հաշվի առնեն` նախ ոտնահարդարի որակավորումը, առաջարկվող կոսմետիկ միջոցների բուժական նշանակությունը, ապա հետևեն սրահի, սարքավորումների, գործիքների մաքրությանը:

Կան մի շարք չափանիշներ, առանց որոնց չի կարելի այս ծառայությունն իրականացնել, օրինակ, սրահը պետք է առանձնացված լինի գեղեցկության սրահի մյուս բաժիններից, այնտեղ պետք է լինեն ձեռքերի և ոտքերի համար նախատեսված առանձին լվացարանակոնքեր` տաք և սառը ջրով, սարքերի ստերելիզատոր, առաջին օգնության դեղատուփ` հատկապես արնահոսությունը կանխող միջոցներով, իսկ մատնահարդարը պրոցեդուրայից առաջ պետք է հագնի բաց գույնի ստերիլ հագուստ` ամբողջությամբ ծածկելով անձնական հագուստը, լվանա և սպիրտով մաքրի ձեռքերը, ունենա կարճ կտրած եղունգներ և այլն:

Սիրելի կանայք, ամռանն օգտվեք պեդիկյուրի ծառայությունից` չխնայելով գումար ու ժամանակ, քանի որ այն էականորեն բարելավում է ձեր արտաքին տեսքն ու պահպանում հիգենան:

Քիչ առաջ կյանքից հեռացավ ՀՀ ժողովրդական արտիստ Ազատ Գասպարյանը:

Սիրված դերասանն արդեն մի քանի շաբաթ  հիվանդ էր

“Անկախը”  ցավակցում է Ազատ Գասպարյանի ընտանիքին, հարազատներին, ընկերներին ու նրա արվեստի երկրպագուներին:

Կինոյի և թատրոնի անվանի դերասան, ՀՀ ժողովրդական արտիստ, ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր, Եվրոպայի բնական գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս Ազատ  Գասպարյանը ծնվել է 1943թ. Երևանում: 1960թ. ավարտել է Արթիկ քաղաքի № 1 միջն. դպրոցը, 1970թ.` Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի դերասանական բաժինը` ուսանելով Վարդան Աճեմյանի արվեստանոցում: 1970-72թթ. աշխատել է Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնում, 1972-80թթ.` Դրամատիկական թատրոնում: Հետագա տարիներին աշխատել է ‹‹Հեռուստաթատրոնում››, ‹‹Մետրո›› թատրոնում: 

1986թ.-ից Երևանի Գ. Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի դերասան էր: Նկարահանվել է ‹‹Հայֆիլմի›› և ‹‹Մոսֆիլմի› թողարկած 20 գեղարվեստական

ֆիլմերում` ‹‹Հեղնար աղբյուր›› (1970թ.), ‹‹Համագյուղացիները›› (1974թ.), ‹‹Երկունք››
(1976թ.), ‹‹Հուսո աստղ›› (1978թ.), ‹‹Համր վկան›› (1980թ.), ‹‹Սիրո փոքրիկ
պատմություն›› (1981թ.), ‹‹Երջանկության մեխանիկա›› (1982թ.), ‹‹Հին օրերի երգը››
(1982թ.), ‹‹Վարսավիրը, որի քեռու գլուխը վարժեցված վագրը կրծել էր›› (1983թ.),
‹‹Ճերմակ անուրջներ›› (1984թ.), ‹‹Մեր մանկության տանգոն›› (1984թ.), ‹‹Ո՞ւր ես գնում,
զինվոր›› (1985թ.), ‹‹Բառը›› (1987թ.), ‹‹Շնչառություն›› (1988թ.), ‹‹Աստված իմ, ինչո՞ւ››
(1989թ.), ‹‹Ձանձրույթ›› (1990թ.), ‹‹Որտե՞ղ էիր, մարդ աստծո›› (1992թ.), ‹‹Органный
концерт›› (2000թ.), ‹‹Ուրախ ավտոբուս›› (2000թ.) և այլն: Նկարահանվել է նաև 30 և
ավելի հեռուստաբեմադրություններում` մասնակցել բազմաթիվ
ռադիոբեմադրությունների:

Հյուրախաղերով հանդես է եկել տարբեր երկրներում` ԱՄՆ, ՌԴ, Մեծ
Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Լիբանան, Արաբական Միացյալ էմիրություններ և այլն:
Հեղինակել է ‹‹Իմ լեզվի տակ փուշ չկա›› (2000թ.) գիրքը, մի շարք տեսա-
ձայնասկավառակներ:

Թամար Անդրեասյանն իր երեք  երեխաների հետ ամառային հանգիստն անցկացնում է Հայաստանում: Շուտով նրանց կմիանա նաև ամուսինը:

Ֆրանսիայում ապրող Անդրեասյանների ընտանիքը հնարավորության դեպքում նախընտրում է ամառային հանգիստը Հայաստանում անցկացնել: Եթե նախկինում Հայաստան այցելելու որոշումը ամուսիններով էին կայացնում, ապա այժմ երեխաներն են անհամբեր սպասում, թե երբ կգա ամառային արձակուրդը, որ Հայաստան գան:

Թամար Անդրեասյանը ծնվել է Լիբանանում: 15 տարի Բեյրութում ապրելուց հետո, Լիբանանում սկսված պատերազմի պատճառով ընտանիքով Ֆրանսիա են տեղափոխվել: Այստեղ էլ Թամարը ծանոթացել է իր ապագա ամուսնու` Վազգենի հետ:  Ամուսնանալուց հետո` 1993-ին, զույգը Հայաստան է գալիս, ուր ամուսինը 1,5 տարի ծառայություն է անցնում ՀՀ-ում ֆրանսիական դեսպանատանը:

Այժմ ապրում են Ֆրանսիայի Վիրոֆլե բնակավայրում, ունեն երեք երեխա. ավագը 18, կրտսերը 14 տարեկան է: Տիկին Թամարը տեղի հայկական դպրոցում երեխաներին հայերեն է դասավանդում:

«Անկախը» զրուցել է տիկին Թամարի հետ Հայաստանի մասին նրա տպավորությունների և Ֆրանսիայում հայապահպանության խնդրի մասին:

-Տիկին Թամար, գիտեմ, որ Ձեր տանը միայն հայերեն եք խոսում: Երեխաները չե՞ն ընդդիմանում:

– Երբ որ ֆրանսերեն խոսած են, ասել ենք` հայերեն խոսեցեք: Մեր տանը միշտ բացատրել ենք, թե ինչու կուզենք, որ հայերեն խոսին: Ամեն տարիքին իրենց մակարդակին բացատրել ենք, թե ինչու մեզի համար կարևոր է, որ իրենք հայերեն խոսին: Մեր կեցվածքն  ալ  գուցե իր կարևորությունն ունեցել է: Մենք միշտ խոսել ենք հայերեն, նույնիսկ դուրսը` ֆրանսիացիների դիմաց:  Երբ երեխային դպրոց տարել եմ կամ դպրոցեն առել եմ, ես միշտ իմ երեխայիս հետ ուսուցչուհուն ալ դիմաց հայերեն եմ խոսել, երբեք չեմ ամաչել հայերեն խոսելեն: Կրնա ըլալ, որ երեխաները տեսնելով, որ ես այնքան վստահ և հանգիստ եմ թե՛ իմ ինքնությանս, թե՛ լեզվիս մեջ, իրենք էլ խոսել են:

Հայերեն խոսելն ինձ համար քաղաքական ակտ է: Եթե մենք հայերեն չխոսինք, ո՞վ պիտի խոսի: Իսկ եթե չես խոսիր, ուրեմն կզիջես, ուրեմն դուն ալ պատասխանատվություն մը ունիս լեզվին նահանջին մեջ:

Հայերեն խոսելն առավելություն և հպարտություն է դիտվել:

Հայ ըլլալը միայն  լեզուն չէ, բայց առանց լեզվին էլ մշակույթը չեմ գիտեր, թե ինչպես կփոխանցենք: Եթե լեզուն հանենք, շատ բան չի մնա:

– Իսկ հայերեն խոսել պարտադրելուց  բացի, ի՞նչ քայլեր եք ձեռնարկում երեխաներին հայ մեծացնելու համար:

– Ֆրանսիայի մեջ դժվար է, որովհետև համայնքի դրվածքը տարբեր է հոն, քան Լիբանան: Ասում են` 400-500 հազար հայ կա Ֆրանսիա, բայց կրնանք ըսել, որ թույլ համայնք է: Այնուամենայնիվ, կարևոր էր մեզի համար, որ երեխաները հայկական միջավայր ալ ունենան:

Երեխաներս 10 տարի  շաբաթօրյա դպրոց  եմ տարել,  որ հայերեն խոսին, սորվին և հայկական շրջանակի մեջ ըլլան: Ադկե ետք, երբ այդ դպրոցը ձգեցինք,  երեխաներին խնդրեցինք, որ ըստ նախասիրության անդամակցեն հայկական միության մը: Երկու մեծերն ընտրեցին սկաուտությունը, իսկ փոքրն ուզեց  հայկական պարի երթալ:

Միշտ շեշտը դրել ենք  տարբերվելու վրա, դա հատուկ քաղաքականություն է մեր ընտանիքում: Օրինակ` եթե Ֆրանսիացիները Սուրբ ծնունդը նշում են դեկտեմբերի 24-ին, մենք` հունվարի 5-ի գիշերը, չնայած որ հատուկ հավատացյալ չենք: Կաղանդ պապան  31-ին կուգար, երբ երեխաներս փոքր էին: Ֆրանսիայում այդպես չեն անում:

Տոնում ենք  Բարեկենդանը,Վարդավառը,  ամեն տոները, որոնք, եթե Հայաստանում լինեի, կարող էի չտոնել: Բայց ֆրանսիայում ըրել եմ, որ մեր տոները իմանան:

– Ձեր երեխաները չե՞ն ընդդիմանում  իրենց հասակակիցներից տարբերվելուն:

– Ոչ, որովհետև այդ տարբերությունն առավելություն է մեզի համար: Պատահած է, որ երեխաներն ըսեն` մենք ֆրանսացի ենք: Բացատրած ենք, որ ճիշտ է, Ֆրանսա ծնած եք, Ֆրանսիայի քաղաքացի եք, բայց եթե մենք հոս ենք այսօր, պատճառ մը կա, բացատրություն մը, որուն պետք է անդրադառնալ: Մեր մեծ հայրերը, մայրերը Արևմտահայաստանեն ջարդված, տեղահանված են, մեր Ֆրանսիա գտնվիլն անխուսափելիորեն կապված է այդ դեպքին:

Պզտիկ տղաս ինձի միշտ կըսե` դուն լիբանանցի ես: Կըսեմ` չէ, հայ եմ:  Ֆրանսիայի մտքերը ինձ ամենեն մոտիկն են, Ֆրանսիա ինձ լավ կզգամ, բայց ես այնուամենայնիվ  հայ եմ, ոչ ֆրանսիացի: Իմ կարծիքով, երեխաները չեն կրնար հանգիստ ըլլալ իրենց ինքնության մեջ, եթե դուրս ձգենք իրենց հայկական բաժինը, իրենց արմատները:

Պիտի ուրախանամ և կարծեմ, որ հաջողած  եմ կյանքիս մեջ, եթե երեխաներս հայու հետ ընտանիք կազմեն: Այդ պարագային  ձուլումը քիչ մը կհետաձգվի: Որովհետև, եթե օտարության մեջ կապրիս, ուզես թե չուզես, կձուլվիս:  Օտարության  մեջ  ձուլումը ժամանակի հարց է:

-Իսկ ինչո՞վ է դժվար Ֆրանսիայում երեխային հայ պահելը և մեծացնելը:

– Ֆրանսիային մեջ շատ դժվար է հայ մնալը, որովհետև ադիկա այլևս բնական վիճակ  չէ, այլ պայքար: Եթե հատուկ ջանք չթափենք հայ մնալու համար, հետզհետե հետընթաց կունենանք: Երեխաները   24 ժամ  ֆրանսիական միջավայրի մեջ են, ֆրանսիական դպրոց կերթան, ունին իրենց ֆրանսիական շրջապատը և այլն: Հարկավոր է անընդհատ հակակշռել, որպեսզի հայերենը մնա:

Ցավոք սրտի,  միջոցառումները քիչ են, ամեն ինչով պակաս է հայերենը: Նույնիսկ ամենօրյա դպրոցը  չի կարող ապահովել հայերենի լավ մակարդակ  Ֆրանսիային մեջ: Խնդիրն անիկա է, որ հայկական դպրոցներում  հայերենն այլևս միայն  նյութ մըն է, օրը մեկ կամ մեկուկես ժամ, ինչպես անգլերենը պիտի դասավանդվեր ուրիշ տեղ: Պետք է նաև ընդունինք,  որ նույնիսկ հայկական դպրոցներում երեխաները  հայերեն չեն խոսում, հայկական որևէ մեկ ամենօրյա դպրոցում ֆրանսերենն է, որ կլսեք:  Եթե բակ իջնեք, ֆրանսերեն կլսեք:

– Ո՞րն է պատճառը, որ անգամ հայկական դպրոցում ֆրանսերեն են խոսում:

– Եթե ատիկա գտնենք, եթե գտնենք ադոր պատասխանը, արդեն հարցին լուծումը  կունենանք: Շատ մտածեր եմ աս հարցին շուրջ, և մեկ պատասխան չկա, պատճառները շատ են:

Պետք է խոստովանիմ, որ անզոր կզգամ, չեմ գիտեր` ինչպես դիմադրել: Ձեզի օրինակ մը կրնամ տալ: Մանկապարտեզի դասարանս ես միայն հայերեն կխոսիմ:  Աշակերտներուն մեջ կան հայախոս երեխաներ, կան նաև ոչ հայախոս երեխաներ: Ստիպված եմ անդրադառնալ, որ երբ երեխաները իրար մեջ կխաղան, հայախոսները կսկսին ֆրանսերեն խոսիլ  և ոչ  հակառակը: Չեմ գիտեր` ինչ պետք է ընենք, որ պզտիկները իրարու  հետ հայերեն խոսին: Եթե որևէ մեկը լուծումը ունի, շատ մեծ ուրախությամբ կհետևեմ:

-Իսկ  ի՞նչ է Ձեզ համար նշանակում լինել հայ:

– Իրականության մեջ այս հարցին մասին երբեք  չեմ մտածած Լիբանան, հոն հայ էի, ու վերջ: Հարցն ավելի դրվեցավ Ֆրանսա, ուր հայ մնալու հարցը առաջացավ:  Հետևաբար, եթե կխոսինք  հայ մնալու մասին, ուրեմն պետք է նախ ըլլանք հայ…

Ուրեմն ինձի համար հայ ըլլալը լեզուս` հայերենը խոսիլն է, մշակույթս պահել` ինձի փոխանցված ընտանեկան արժեքները, վարքը,  մեր պատմությունը  գիտնալ և ադ ամենը կարենալ փոխանցել:

Ջարդը  հայ ըլլալը զրկեց բնական վիճակեն, հայ ըլլալը դարձուց պայքար, ամենօրյա գիտակցություն: Մեր քովը, եթե այդ հարցը չդնենք, թե ինչ է հայ ըլլալը և ինչու կխոսինք այդ լեզուն, կդառնանք ֆրանսիացի: Եվ վերջ:

– Երբևէ մտածե՞լ եք Հայաստանում հաստատվելու մասին:

– Մտածել ենք և երթալեն ավելի կմտածենք: Մեզի համար ըսած ենք` եթե Ֆրանսիայեն տեղ մը պիտի տեղափոխվինք, ապա միայն Հայաստան: Միտքը կա: Վերջը պետք է գտնենք, թե ինչ պիտի ընենք հոս: Մանեն (ավագ դուստրը-Հ.Բ.) այս տարի պիտի սկսի բժշկություն ուսանել: Երեխաների մեջ այդ միտքը կա, որ բան մը ընենք, որ եթե երթանք Հայաստան, բանի մը ծառայե մեր ուսումը:

– Առաջին անգամ Հայաստան եք եկել 1993-ին` ծանր ժամանակաշրջանում: Երբևէ զղջացե՞լ եք դրա համար և ի՞նչ հուշեր  ունեք այն տարիներից:

– 93-ին, երբ Հայաստանում Ֆրանսիայի դեսպանատունը բացվեց, ամուսինս դիմեց դեսպանատանը աշխատելու համար:  Ֆրանսիայում, եթե որոշակի կրթություն ունես, կարող ես բոլորի պես ծառայել բանակում  կամ որոշ կազմակերպություններում աշխատել:

Ու 1993-ին փոխադրվեցանք Հայաստան: Այդ դժվար պայմաններուն  մեջ հոս էինք, և պետք է ասել, որ շատ կարևոր շրջան էր, մանավանդ ինձի համար: Հոն էր, որ ծանոթացա Հայաստանի, երկրի հետ, մինչև այդ Հայաստանը վերացական գաղափար մըն էր: Չմնացի օտարների շրջանակին մեջ միայն, կարողացա խառնվիլ, ծանոթանալ, կրցա հայաստանցիներու հետ շաղվիլ:

Սկիզբը ծանր էր, նոր ամուսնացած էինք, Լիբանանի պատերազմեն փախեր  էինք, այստեղի  պայմանները  Լիբանանեն շատ ավելի ծանր էին, ցուրտ էր, լույս չկար, ջուր չկար, վառելանյութ գտնելու դժվարությունները կային, բայց երբևէ չեմ զղջացել: Եթե պայմանները ծանր էին, մարդկային հարաբերությունները շատ ավելի ջերմ էին, հույսերու պահ էր:

– Իսկ այն ժամանակվա և ներկայիս Հայաստանը ինչո՞վ են միմյանցից տարբերվում:

– Այն ատեն պայմանները շատ դժվար էին, հիմա էլ պայմանները շատ դժվար են, բայց տարբեր դժվարություններ են: Եթե այն ատեն հոսանք չկար, ջուր չկար, մարդիկ այդ բաներու հետևեն էին, հիմա հոսանքը կա, ջուրը կա, բայց ուրիշ շատ մեծ դժվարություններու մեջ են մարդիկ, դժգոհ մարդիկ շատ կան, աղքատությունը շատ է:

Առանց մեծ քաղաքական վերլուծումների մեջ մտնելու` ինձ կթվի,  որ  եթե  Երևանում  կյանքի  պայմանները հիմա ավելի լավ են, քան 93-ին (գյուղերում վիճակն  ավելի ծանր է),  ապա մարդիկ հիմա կորսնցուցեր են իրենց հույսը  ապագային մեջ:

Նախանցյալ շաբաթ Երևանում հաջողությամբ ավարտվեց Հայաստանի և ԵՄ-ի միջև Խոր և համապարփակ ազատ առևտրի գոտու ստեղծման հետ կապված բանակցությունների վերջին` 7-րդ փուլը: Դա նշանակում է, որ կողմերն արդեն իսկ պատրաստ են նոյեմբերին Վիլնյուսում կայանալիք «Արևելյան գործընկերության» գագաթնաժողովում համապատասխան համաձայնագրի ստորագրմանը: Այս կապակցությամբ համատեղ հայտարարությամբ հանդես եկան ԵՄ արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հարցերով գերագույն հանձնակատար Քեթրին Էշթոնը և ԵՄ ընդլայնման և հարևանության քաղաքականության հարցերով հանձնակատար Շտեֆան Ֆյուլեն` նշելով. «2010 թ. սկսված այդ բանակցությունների ավարտը մեծ ձեռքբերում է երկկողմ հարաբերություններում: Դա կողմերին հնարավորություն կտա անցկացնելու բարեփոխումներ` հիմնված ընդհանուր արժեքների վրա, խորացնել տնտեսական ինտեգրումը: Այդ համաձայնագրի ստորագրումը դրական կազդի Հայաստանի բնակիչների առօրյա կյանքի վրա` երկիրը մոտեցնելով Եվրամիությանը»:

Այսինքն` Հայաստանի` եվրաինտեգրման համար, բացի տեխնիկական խնդիրներից, որևէ խոչընդոտ այլևս գոյություն չունի, և ամեն ինչ կախված է Հայաստանի կամքից:

Սակայն օրեցօր ավելի է ընդգծվում Արևմուտքի ու Ռուսաստանի միջև առճակատման եզրագիծը, ու այս պայմաններում, բնականաբար, երկու կողմերից յուրաքանչյուրն ավելի կոշտ լծակներով է փորձելու ստիպել մեզ` բռնել իր կողմը:

Ինչպես նշում էր նախկին դեսպան, «Մոդուս Վիվենդի» կենտրոնի տնօրեն Արա Պապյանը, ռուսական կողմնորոշման միակ առավելությունն այն կլիներ, եթե Ռուսաստանը մեզ ռեալ երաշխիքներ տար, որ, օրինակ` Ղարաբաղի հարցում հստակ հայամետ դիրքորոշում է որդեգրում: Բայց նման բան չկա: Հետևաբար` Ռուսաստանի դերը պետք է լինի ՀՀ ֆիզիկական անվտանգությունն ապահովելը: Մյուս կողմից` Հայաստանը լավ է հասկանում, որ եթե դրսից փող չտան, Հայաստանի տնտեսությունը չի կարող գոյատևել, իսկ փող ունի Եվրոպան: Այսինքն` ԵՄ-ի հետ հարաբերությունները Հայաստանին, առաջին հերթին, պետք են հենց ֆինանսական առումով: Ու ռուսաստանյան կողմն արդեն սկսում է անցնել «ռուսական արջին» բնորոշ վայրի, բռի քաղաքական շանտաժի` փորձելով կշեռքի հակառակ նժարին դնել Հայաստանի ու ԼՂՀ-ի ռազմական անվտանգության հարցերը:

Այս ընթացքում Ռուսաստանը, թերևս վիրավորված Հայաստանի «դավաճանական» քայլերից, միանգամից ու գրեթե ամբողջապես է օգտագործում Երևանի վրա ազդելու իր ամբողջ զինանոցը` թե՛ տնտեսական ու էներգետիկ, թե՛ քաղաքական և թե՛ հոգեբանական ու քարոզչական: Ռուսաստանյան փորձագիտական շրջանակների կողմից արդեն որերորդ անգամ հնչում են տեսակետներ, թե «հայաստանյան արևմտյան թևը կարող է անգամ գերազանցել էքստրավագանտ Սահակաշվիլուն». նման տեսակետ օրեր առաջ «ԳԱԼԱ» հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցում ասել էր ռուս քաղաքագետ, ՌԴ հանրային պալատի անդամ Դենիս Դվորնիկովը: Առաջին հայացքից սա ռուսաստանյան փորձագիտական ու քաղաքագիտական շրջանակների անհանգստություն է թվում` Հայաստանի եվրաինտեգրման կուրսի կապակցությամբ: Սակայն մեկ այլ «փորձագիտական տեսակետի» հետ համադրելիս արդեն ակնհայտ է դառնում, որ սա ոչ այնքան անհանգստության դրսևորում է, որքան Հայաստանի նկատմամբ սանձազերծվող քարոզչական էքսպանսիա:

Ռուսական REX ինֆորմացիոն գործակալությունը հուլիսի 21-ին և 22-ին հաջորդաբար հրապարակեց ռուս քաղաքագետ, Մերձավոր Արևելքի և Կովկասի հարցերով փորձագետ Ստանիսլավ Տարասովի երկու հոդված` «շանտաժոտ» վերնագրերով` «Երևանը պատրաստվում է Լեռնային Ղարաբաղը հանձնել Ադրբեջանին» և «Ե՞րբ և որտե՞ղ է Ալիևն ընդունելու Սարգսյանի կապիտուլյացիան»: Այս հոդվածներով Տարասովը փորձում է առաջ մղել այն տրամաբանությունը, թե, իբր, Եվրամիության հետ ասոցացման քաղաքականության` Հայաստանի ընդունած կուրսը տանում է դեպի Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի միջև մաքսային ու տնտեսական տարանջատման, ինչը նշանակում է, որ Հայաստանը, ընկնելով կապանքների մեջ Ադրբեջանում էներգետիկ շահեր ունեցող Արևմուտքից, մենակ է թողնում ԼՂՀ-ին Ադրբեջանի դեմ ու ստիպում Ստեփանակերտին իր անվտանգության ապահովման բանալին փնտրել ադրբեջանական հետաքրքրությունների տիրույթում: Նշվում է, թե ԵՄ ինտեգրման քաղաքականությունը տանում է դեպի ՆԱՏՕ-ին Հայաստանի անդամակցություն, ինչը հակասում է ՀԱՊԿ-ի սկզբունքներին: Դրանով Հայաստանը քանդում է իր ու Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգության երաշխիքները: Ըստ Տարասովի` ելնելով վերոգրյալից` Հայաստանի իշխանությունը գործում է ոչ թե Ռուսաստանի հարավկովկասյան շահերի, այլ սեփական պետության և ազգային շահերի դեմ, որովհետև այդ քաղաքականությունը նշանակում է ԼՂՀ-ի անկախության զոհաբերում:

Այս շեշտադրումների նպատակն առավել քան հասկանալի է. մի կողմից անվստահություն ներշնչել վարվող եվրաինտեգրման քաղաքականության նկատմամբ և առաջացնել հանրային դիմադրություն դրա նկատմամբ` պայմանավորված ազգային անվտանգության ապահովմանն առաջնահերթություն տալու հանգամանքով, երկրորդ` հասարակությանը մեծ հաշվով հանել սեփական իշխանության դեմ` դավադրության մեղադրանքով և այդ ճանապարհով ուժեղացնել ճնշումը ԵՄ-ի հետ ասոցացումից հրաժարվելուն տրամադրելու առումով: Ռուսաստանը դա անում է` չխորշելով դիմել ակնհայտ զեղծարարությունների և փաստերի աղավաղման, որը մանիպուլյացիաների միջոցով ներհայաստանյան և հանրային կարծիքի ուղղորդման փորձ է: Մասնավորապես` Տարասովն իր հոդվածում գրում է, թե ստեղծված իրավիճակը շատ նման է 20-րդ դարի երկրորդ և երրորդ տասնամյակի սահմանագծին տեղի ունեցող իրադարձություններին… Հիշեցնելով 20-ականների տխուր իրադարձությունները` Ռուսաստանը պարզապես զգուշացնում է` խելո՛ք մնացեք, եթե չեք ուզում մեր միջոցով կրկին կորցնել Լեռնային Ղարաբաղը…

Այստեղ հատկանշական է մեկ այլ` ոչ պակաս կարևոր իրադարձություն, որը, «չգիտես թե ինչու», դուրս մնաց հայկական ուշադրության կիզակետից: Բացի ֆինանսատնտեսական օգնությունից, Արևմուտքը, դատելով իրադարձությունների ընթացքից, նաև Հայաստանի հանդեպ որոշակի ռազմական աջակցության պարտավորություններ էլ է խոստանում ստանձնել: Առաջին օրինակն այն էր, որ Ադրբեջանին ռուսական զենք տրամադրելուց հետո, ինչպես նշվեց ադրբեջանական մամուլում, Եվրոպան մեզ գերմանական հակատանկային հրթիռներ տրամադրեց: Երկրորդ` հենց այն ժամանակ, երբ ռուսաստանյան փորձագիտական շրջանակները Հայաստանի դեմ քարոզչական արշավանք էին նախապատրաստում, Արցախ ժամանեց Ավստրալիայի Նոր Հարավային Ուելս նահանգի օրենսդիր խորհրդի պատվիրակությունը: Հիշեցնենք, որ նախորդ տարի` հոկտեմբերի 25-ին, Ավստրալիայի Նոր Հարավային Ուելս նահանգի օրենսդրական խորհուրդը միաձայն բանաձև ընդունեց Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ճանաչման և 20 տարի առաջ իր անկախության մասին հայտարարած Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի մասին:

Դա, ինչպես այդ ժամանակ բացատրեց ԼՂՀ նախկին արտգործնախարար Արման Մելիքյանը, նախազգուշացում էր Ադրբեջանին, քանի որ այդ օրերին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը մեղադրանքներ էր հղել բրիտանական «Բրիթիշ փեթրոլիում» նավթարդյունաբերական ընկերությանը, որը, ինչպես գիտենք, միջազգային հարաբերություններում այնքան էլ երկրորդական սուբյեկտ չէ. Նոր Ուելսի նահանգապետը նշանակվում է Մեծ Բրիտանիայի թագուհու կողմից, այդ նահանգն Ավստրալիայի հնագույն նահանգն է` արդյունաբերական տեսանկյունից առավել զարգացած, որտեղ ապրում է Ավստրալիայի բնակչության մոտավորապես մեկ երրորդը, որի կազմի մեջ է գտնվում Ավստրալիայի խոշորագույն Սիդնեյ քաղաքը և այլն, այսինքն` սա պարզապես մի խուլ նահանգ չէ: Առավել ևս եթե նախորդ տարվա հոկտեմբերին այս նահանգի ձայնը բարձր լսվեց` հաշվի առնելով «Բրիթիշ փեթրոլիում»-Ալիև հակադրությունը: Իրադարձությունների ընթացքն այս պրիզմայով դիտարկելով` ԼՂՀ Ազգային ժողովում բավականին հատկանշական մեսիջներ հնչեցին ավստրալացի գործիչների շուրթերով:

«Նոր Հարավային Ուելս նահանգում, ընդունելով Արցախի ինքնորոշման իրավունքն ու անկախությանը սատարող բանաձև, ընդամենը սկզբնակետն ենք դրել մի գործընթացի, որը դեռևս շարունակվելու է: Կասկած չկա, որ ձեր երկրի ապագան կախված է նաև այս երկրի տնտեսական հաջողություններից, և մենք պատրաստ ենք մեր ուժերի ներածին չափով աջակցելու նաև այս գործում: Գաղտնիք չէ նաև, որ պետության հաջողությունը պայմանավորված է ինչպես նրա տնտեսական աճով, այնպես էլ սահմանների անձեռնմխելիությամբ, ու մենք պատրաստ ենք սատարելու ձեզ այդ գործում ևս»,- ԼՂՀ ԱԺ-ում հայտարարեց Նոր հարավային Ուելս նահանգի օրենսդիր խորհրդի անդամ, ԼՂՀ անկախության,   Ցեղասպանության ճանաչման ու դատապարտման օրինագծերի հեղինակ Մարի Ֆիկարան:

Ու երբ համադրում ենք իրադարձություններն ու փաստերը, ստացվում է հետաքրքիր պատկեր` Հայաստանը դրսից ակնկալում է ֆինանսատնտեսական ու ռազմատեխնիկական աջակցություն: Ընդ որում, Ռուսաստանը Հայաստանի տեսանկյունից դիտարկվում է որպես ռազմական անվտանգության երաշխավոր, իսկ Արևմուտքը` ֆինանսատնտեսական: Սակայն Ռուսաստանը, ռազմական աջակցությանը զուգահեռ, չի առաջարկում ֆինանսատնտեսական աջակցություն, մինչդեռ Արևմուտքը` տարբեր խողովակներով և ձևերով, պատրաստակամություն է հայտնում Հայաստանին ոչ միայն փող, այլև զենք էլ տրամադրել: Սրան գումարենք նաև, որ այն ժամանակ, երբ Ռուսաստանը սպառնում է ԼՂՀ-ի կորստով, Արևմուտքը, ԼՂՀ անկախությունը ճանաչած Նոր Հարավային Ուելսի պատվիրակների միջոցով հիշեցնում է, թե ովքեր են ճանաչել և դեռ ովքեր են պատրաստ ճանաչելու ԼՂՀ անկախությունը, ինչպես նաև ռազմական աջակցություն ցուցաբերել Հայաստանին ու ԼՂՀ-ին… Կողմնորոշվելը, բնականաբար, դառնում է գայթակղիչ, բայցև վտանգավոր…

Դեռ չենք մոռացել, որ Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը  հունիսի 7-ին որոշում ընդունեց սպառողներին  մատակարարվող գազի և էլեկտրաէներգիայի սակագները բարձրացնել: Չենք մոռացել նաև, որ այդ որոշումը ուժի մեջ էր մտնում հուլիսի 7-ից: Այսինքն` մինչև հուլիսի 7-ը բնակիչները պետք է սպառած գազի ու էլեկտրաէներգիայի դիմաց վճարեն նախկին` էժան գնով, իսկ հուլիսի 7-ից ծախսած գազի ու էլեկտրաէներգիայի համար` նոր սահմանված` ավելի թանկ գնով: Բայց կարծես այդ մասին մոռացել են սպառողներին գազ ու էլեկտրաէներգիա մատակարարողները:

 Պայմանագրի դրույթները չգործելու դեպքում նոր պայմանագիր պետք է կնքել

Ինչպես գիտենք, գազ ու էլեկտրաէներգիա ստանալու համար առաջին դեպքում պետք է լինել  «Հայռուսգազարդի», իսկ երկրորդ դեպքում` «Հայաստանի էլեկտրական ցանցերի» բաժանորդներ: Բաժանորդ դառնալու համար քաղաքացին պետք է այդ ընկերությունների հետ պայմանագիր կնքի, որով էլ կարգավորվում են կողմերի պարտավորություններն ու իրավունքները: Այսինքն` պայմանագրով են սահմանվում, թե ինչ սակագնով, ինչ պայմաններով պետք է մատակարարները քաղաքացիներին գազ ու էլեկտրաէներգիա մատակարարեն, ինչ ծառայություններ մատուցեն և այլն: Այդ պայմանագրերով է սահմանվում նաև, թե քաղաքացիներն ինչպես, ինչ ժամկետներում պետք է իրենց սպառած գազի ու էլեկտրաէներգիայի դիմաց վճարումներ անեն և այլն: Այսինքն` սա պայմանագրային հարաբերությունների տիրույթ է: Օրինակ` նույն «Հայռուսգազարդ» ընկերության կայքէջում նշված մեխանիզմի համաձայն` «Գազի առևտրային հաշվառքի սարքի ցուցմունքի գրանցումը կատարում է մատակարարը հաշվարկային ժամանակաշրջանի վերջին օրը` պարտադիր զննելով առևտրային հաշվառքի սարքի արտաքին վիճակը և կապարակնիքների ամբողջականությունը: Բաժանորդն իրավունք ունի մասնակցելու ցուցմունքի գրանցմանը: Հաշվարկային ժամանակաշրջանն օրացուցային ամիսն է: Հաշվարկային ժամանակաշրջանում մատակարարված գազը հաշվառվում է ըստ առևտրային հաշվառքի սարքի ցուցմունքի:  Հաշվարկային ժամանակաշրջանում մատակարարված գազի համար մատակարարը բաժանորդին ներկայացնում է վճարման փաստաթուղթ: Բաժանորդը վճարումը կատարում է վճարման փաստաթղթում նշված ներկայացման ամսաթվին հաջորդող 7 օրվա ընթացքում»:

Պայմանագրային հարաբերությունները մի կարևոր կողմ էլ ունեն. եթե պայմանագրային պայմանների մեջ որոշակի փոփոխություններ են լինում, ապա կողմերի փոխադարձ համաձայնությամբ կա՛մ  նոր պայմանագիր է կնքվում, կա՛մ նախկին պայմանագրի մեջ կատարվում են համապատասխան փոփոխություններ: Որովհետև ինչպես գազամատակարարումն ու էլեկտրամատակարարումն են պայմանագրով կարգավորվում, այնպես էլ դրանց դիմաց վճարումները: Ուստի մատակարարող ընկերությունները բնակիչների հետ պետք է նոր պայմանագրեր կնքեին արդեն նոր` թանկացած սակագներով գազ ու էլեկտրաէներգիա մատակարարելու համար: Սակայն փաստը մնում է այն, որ մինչ այս պահը բաժանորդների հետ նոր պայմանագրեր չեն կնքվել: Իսկ դա նշանակում է, որ չկա այն հիմքը, համաձայն որի` բնակիչները գազի ու էեկտրաէներգիայի դիմաց պետք է մատակարարող ընկերություններին վճարեն նոր` թանկ  սակագներով:

Բացի այդ, գազի ու էլեկտրաէներգիայի բարձր սակագները, ըստ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի որոշման, գործում են հուլիսի 7-ից: Սակայն, ինչպես գիտենք, այդ «ապրանքների» ծախսի հաշվարկները կատարվում են ամսական կտրվածքով` հաշվարկվելով ամսվա սկզբից մինչև վերջին օրվա ընթացքում կատարված ծախսերը: Ու եթե բարձր սակագները սկսում են գործել ամսվա միջնամասի օրերից մեկից, ապա առանձին հաշվարկ պետք է կատարվի` պարզելու համար, թե յուրաքանչյուր բաժանորդ որքան գազ կամ էլեկտրաէներգիա է սպառել ցածր և որքան` բարձր գներով: Այսինքն` հուլիսի 7-ին համապատասխան հիմնարկների տեսուչները պետք է բաժանորդների գազի ու հոսանքի հաշվիչների թվերը ֆիքսեին բնակիչների ներկայությամբ, ու դրանց մասին տեղյակ պահեին բաժանորդներին:

Բերեմ տողերիս հեղինակի օրինակը: Հուլիսի 20-ի դրությամբ մեր բնակարանի դուռը թակել է միայն «Հայռուսգազարդի» ներկայացուցիչ-տեսուչը, առաջարկել ստորագրել մի փաստաթուղթ, որ իբր տեղյակ ենք, որ ինքը արձանագրել է հուլիսի 7-ի դրությամբ հաշվիչի ցույց տված ցուցմունքները: Նա չի հայտնել անգամ, թե ինչ թիվ է արձանագրված եղել` հուլիսի 7-ի դրությամբ: Ստացվում է` մենք տեղյակ ենք, որ ինչ-որ թիվ է արձանագրվել, սակայն տեղյակ չենք, թե ինչ թիվ է դա: Ինչ վերաբերում է Էլեկտրաէներգիայի ծախսին` հուլիսի 7-ի դրությամբ, ապա մինչ օրս, անգամ Հայռուսգազարդի` տեղեկացման փաստաթուղթ չի արձանագրվել ու չգիտենք, թե այդ հաշվարկն ինչպես է արվելու:

Այս մտահոգությունը, դատելով առօրյա զրույցներից, բոլոր բնակիչներն ունեն, քանի որ ոչ ոք չի պատկերացնում, թե ինչ ձևով է կատարվելու իր ծախսած էլեկտրաէներգիայի քանակի հաշվարկները:

Համոզված ենք, որ հաջորդ ամիս` ծախսած գազի ու էլեկտրաէներգիայի դիմաց վճարումների կատարման ժամանակ մեզ հավաստիացնելու են, թե ամեն ինչ կարգին է, ոչ ոք ոչ մեկի իրավունքները չի խախտել: Համենայն դեպս, այդպես եղել է միշտ, ու դույզն-ինչ նշան էլ չկա, որ հույս առաջացնի, թե այս անգամ բացառություն է լինելու: Համոզված ենք, որ ընկերությունների մամուլի ծառայությունները նաև «խելամիտ ու համոզիչ» պատասխաններ կգտնեն, թե ինչու քաղաքացիներին չեն վերաբերվում որպես քաղաքացիների կամ իրավունքի սուբյեկտների: Համոզված ենք նաև, որ սուսուփուս մուծելու ենք այն գումարը, որն առաջարկվելու է մեզ` թեկուզ համոզված չլինելով, որ այն ճիշտ է հաշվարկվել ու դրանով իսկ հերթական անգամ հնարավորություն ու առիթ ենք տալու, որ մեզ հետ վարվեն այնպես, ինչպես ուզեն, այլ ոչ ինչպես օրենքն  ու մարդակենտրոն հասարակության տրամաբանությունն է պահանջում:

Ավարտվեց Հանրային խորհդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանի և տրանսպորտի սակագների բարձրացման դեմ պայքարող երիտասարդների հանդիպումը:

Հիշեցնենք, որ ՀԽ նախագահը քաղաքային տրանսպորտի թանկացման դեմ պայքարող քաղաքացիական նախաձեռնության մասնակիցներին առաջարկել էր այսօր Հանրային խորհրդում հանդիպել` ներկայացնելու ոլորտի վերաբերյալ իրենց մոտեցումներն ու տեսակետները:

Ակտիվիստներն իրենց հերթին առաջարկել էին քննարկումը տեղափոխել Մաշտոցի պուրակ, որպեսզի հնարավորինս շատ մարդ կարողանա մասնակցել: Երիտասարդների հրավերն ընդունվել էր, որի վերաբերյալ Մանուկյանը հայտարարություն էր տարածել: Բարձր գնահատելով ուղեվարձի թանկացման դեմ պայքարում երիտասարդների դերակատարումը՝ հանրության տարբեր շերտերի աջակցությամբ, նա նշել էր, որ այդ պայքարն արդարացված էր և հաղթանակը` ողջունելի:

«Այժմ ժամանակն է մտածելու, թե ինչպիսին պետք է լինի Հայաստանի տրանսպորտը, որպեսզի հասանելի լինի և բավարարի մեր քաղաքացիների պահանջներին: Հանրային խորհուրդն այդ ուղղությամբ շարունակելու է աշխատանքներ իրականացնել՝ հիմնվելով հանրության և մասնագետների կարծիքների վրա: Այդ նպատակով մենք դիմեցինք նաև ձեզ՝ մասնակցելու մեր աշխատանքներին, ինչ համար այսօր հրավիրեցինք Հանրային խորհուրդ»:

Ընդգծելով, որ ինչ որ բանի դեմ լինելով` քաղաքացին պարտադրված չէ նաև լուծումներ առաջարկել, նա բնական էր համարել, որ խմբի բազմաթիվ անդամներ, մասնակցելով բողոքի ցույցերին, միգուցե ցանկություն չհայտնեն մասնակցել առաջարկներ և լուծումներ գտնելու գործընթացին. «Ինչ վերաբերում է տրանսպորտի նոր մոդելի մշակմանը, ապա դա լուրջ աշխատանք է և տեխնիկապես դժվար կլինի իրականացնել ձեր առաջարկած ձևաչափով: Երբ որ մեր աշխատանքների արդյունքում կմշակվի տրանսպորտի աշխատանքի որոշակի մոդել, ապա այն Մաշտոցի պուրակում քննարկման դնելը շատ արդյունավետ կարող է լինել»:

Այնուհանդերձ, Հանրային խորհուրդը, որպես համագործակցության առաջին քայլ, ընդունել էր հանդիպումը Մաշտոցի պուրակում անցկացնելու երիտասարդների հրավերը, որի ընթացքում առաջարկել էր քննարկել նաև նրանց կողմից ներկայացուցչական խումբ ձևավորելու  և Հանրային խորհրդի հետագա աշխատանքներին մասնակցելու եղանակները:

Նախաձեռնության անդամների հետ հանդիպելու էր գնացել ոչ միայն Վազգեն Մանուկյանը, այլև Հանրային խորհրդի անդամներ Կարինե Դանիելյանն ու Վազգեն Սաֆարյանը:

Նշենք, որ հանդիպման հենց սկզբին ակցիայի մասնակիցները պահանջեցին մի քանի հեռուստաընկերությունների (որոնք, ըստ իրենց, օբյեկտիվ չեն ներկայացնի իրադարձությունները) հեռանալ և չլուսաբանել միջոցառումը:

Այնուհետև երիտասարդները հիշեցրին, որ իրենց խմբի որոշ անդամներ քաղաքապետարանի դիմաց այս օրերին նստացույց են անցկացնում, որն անցնում է բավականին ծանր պայմաններւմ. ցերեկը` կիզիչ արև, գիշերը` ցուրտ: Նրանք տեղեկացրեցին, որ նախաձեռնությունը որոշել է տղաների համար վրաններ տեղադրել` միաժամանակ իմանալով, որ ոստիկանությունը կփորձի խոչտընդոտել իրենց նախաձեռնությունը:

Նախաձեռնության մասնակիցներից մեկը` Վահան Քերոբյանը, հայտարարեց, որ քաղաքային տրանսպորտն աշխատում է միայն գծատերերի օգտին` նշելով, որ պետք է ստեղծել մի ընդհանուր ընկերություն, որը կներառի քաղաքային տրանսպորտի բոլոր ճյուղերը` այդ թվում նաև մետրոն: «Պետք է լինի ընդհանուր մոտեցում` տոմսային գաղափար: Դա պետք է լինի պետական, իսկ մենեջմենթը կարող է իրականացնել միջազգային որևէ մասնագիտացված կազմակերպություն»:

Ներկաներից մեկն էլ նշեց, որ խնդիրն ամենևին տրանսպորտի խնդիր չէ. «Մենք գործ ունենք Հայաստանում սոցիալական խորը անարդարության հետ, որը կապված է կրիմինալ էլեմենտների` պետական ապարատ ներթափանցելու և դրանք լիովին գերի վերցնելու հետ»:

Նրա խոսքով` պետք է հստակեցվի հանրային ոլորտում հայտնի մարդկանց դիրքորշումը. արդյո՞ք կրիմինալ պահվածքով դրսևորվող պաշտոնյաները պետք է մնան իրենց պաշտոնում, թե՞ պետք է հեռացվեն:

Սպառողների միության նախագահ Արմեն Պողոսյանը, որը նույնպես մասնակցում էր քննարկմանը, հայտարարեց, որ գիծ և գծի տեր արտահայտությունները բռնաբարություն են հայոց լեզվի նկատմամբ. «Դա հանցավոր խմբերի կոդավորված լեզու է»,-ասաց նա:

Վազգեն Մանուկյանը, դիմելով ներկաներին, հիշեցրեց, որ 25 տարի առաջ իրենց պայքարն ուրիշ տեղ էր` Քաղբյուրոյի դեմ, պայքար երկրի անկախության, ժողովրդավարության, Ղարաբաղի ազատագրման համար` միաժամանակ բնական համարելով, որ Ղարաբաղի պատերազմում հաղթած և անկախ Հայաստան կերտած այսօրվա իրականության մեջ պայքարը պետք է գնա երկրի ներսում կյանքը կարգավորելու և բարեփոխելու ուղղությամբ: «Տրանսպորտի խնդիրն այդ խնդիրներից մեկն է: Ցուրտ ու մութ տարիներից հետո առաջացան «փափախ» անողներ, որոնք սպասարկում էին ժողովրդին, և եկամուտն ամբողջությամբ գնում էր տերերի գրպանը: Բնական է, որ տերերն էլ իշխանության հետ կապված մարդիկ էին: Դա շարունակվեց մինչ օրս, ինչն անախրոնիզմ է»:

Նա հիշեցրեց, որ Հանրային խորհուրդը տրանսպորտի խնդիրներ վերաբերյալ քննարկումները սկսել էր դեռևս նախորդ քաղաքապետի օրոք, ինչը կիսատ էր մնացել: Իսկ մինչ Տարոն Մարգարյանի կողմից ուղեվարձի թանկացման վերաբերյալ որոշումն ընդունելը, Հանրային խորհրդում քննարկում էր կազմակերպվել, որին մասնակցել էին նաև քաղաքապետարանի պաշտոնյաները: «Ցավոք, քաղաքապետարանը շտապեց և առանց խնդիրը լուծելու գնաց բարձրացման, դուք էլ ճիշտ արեցիք, որ պայքարեցիք, մենք էլ մեր կողմից ազդեցինք` և գրավոր, և բանավոր, որպեսզի այդ հարցը լուծվի»:

Չխորանալով տրանսպորտի խնդիրների լուծման մանրամասների մեջ և նշելով, որ դա սովոր է անել թուղթ ու գրիչով` սեղանի շուրջ, Վազգեն Մանուկյանը կոչ արեց ակտիվիստներին միանալ լուծումներ գտնելու և առաջարկներ մշակելու իրենց աշխատանքին:

Անդրադառնալով Հանրային խորհրդի գործունեությանը` նա ասաց, որ երբեմն հանրության կողմից ճիշտ չի ընկալվում այդ կառույցի գործունեությունն ու նպատակը: Նրա խոսքով` կան ինստիտուտներ, որոնք ազդում են իշխանության ներսում որոշումներ ընդունելու վրա: Նմանատիպ մի ինստիտուտ էլ, ըստ նրա, քաղաքացիական այս նախաձեռնությունն է կամ Հանրային խորհուրդը: «Ընդ որում, խորհրդի առավելությունն այն է (ոմանց կարծիքով էլ` թերությունը), որ այն մասամբ կապված է հասարակության հետ, մասամբ` իշխանությունների, և հնարավորություն ունի անմիջապես ազդել իշխանության վրա»,-նկատեց նա:

Մանուկյանը համոզված է, որ միայն փոխադարձ հանդուրժողականության և համագործակցության շնորհիվ կարելի է հասնել երկրում լուրջ բարեփոխումների իրականացմանը:

Ինչ վերաբերում է ակտիվիստների գործելակերպին` այս կամ այն կառույցի, ուժի հետ բանակցելու կամ չբանակցելու վերաբերյալ, Վազգեն Մանուկյանն իր քաղաքական երկարատև ու հարուստ փորձից երիտասարդներին խորհուրդ տվեց. «Երբեք չմտածեք, որ եթե բանակցում եք որևէ մեկի հետ, ուրեմն կեղտոտվում եք: Եթե խնդիր եք լուծում, պետք է գնալ և´ բանակցության, և´ պայքարի: Բոլոր մեթոդները պետք է օգտագործել»:

ՀԽ անդամ Կարինե Դանիելյանը հիշեց, որ 1988-ից ի վեր Վազգեն Մանուկյանի հետ անընդհատ վիճում է այն հարցի շուրջ, որ նա երբեք չի ներկայացնում իր արածը. «Մենք ներսում գիտեինք, որ նա է շարժումն առաջ տանողը, բայց ցավոք,  երբեք չէր ներկայացնում շատ բաներ, և դրա համար էլ մենք չունեցանք Վազգեն Մանուկյան նախագահ, ինչը նրա մեղքն է»:

Ներկաներից մեկն էլ, բարձր գնահատելով Վազգեն Մանուկյանի բացառիկ դերը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքական պատմության մեջ, բոլորի անունից խնդրեց, որ նա այդ բացառիկությունը պահպանի նաև այսօր և նման ակցիաների և շարժումներրի դեպքում անի այնպես, որ իր անվանման մեջ հանրային անունը կրող մարմինը միշտ լինի հանրային շարժման կողքին, իսկ շարժման մասնակիցները մշտապես զգան այդ պաշտպանությունը:

Վերջում, հիշելով 1996թ-ին  հնչող կոչը, Վազգեն Մանուկյանը կրկնեց. «Ժողովո´ւրդ, համարձակվիր դառնալ երկրի տերը և այն կունենա ապագա: Համարձակվե´ք»:

Հանրային խորհրդի մամլո ծառայությունը հաղորդագրություն է տարածել՝ ներկայացնելով ՀԽ նախագահ Վազգեն Մանուկյանի հայտարարությունը, որտեղ ասվում է.

«Վճարում ենք 100 դրամ» նախաձեռնության հարգելի՛ անդամներ:

Տրանսպորտի ուղեվարձի թանկացման դեմ պայքարում մեծ է ձեր դերակատարումը՝ հանրության տարբեր շերտերի աջակցությամբ: Այդ պայքարն արդարացված էր, և մենք ողջունում ենք հաղթանակը:

Այժմ ժամանակն է մտածելու, թե ինչպիսին պետք է լինի Հայաստանի տրանսպորտը, որպեսզի հասանելի լինի և բավարարի մեր քաղաքացիների պահանջներին:

Հանրային խորհուրդն այդ ուղղությամբ շարունակելու է աշխատանքներ իրականացնել՝ հիմնվելով հանրության և մասնագետների կարծիքների վրա: Այդ նպատակով մենք դիմեցինք նաև ձեզ՝ մասնակցելու մեր աշխատանքներին, ինչ համար այսօր հրավիրեցինք Հանրային խորհուրդ:

Ի դեպ, ինչ որ բանի դեմ լինելով, քաղաքացին պարտադրված չէ նաև լուծումներ առաջարկել: Այդ առումով ձեր խմբի բազմաթիվ անդամներ, մասնակցելով բողոքի ցույցերին, միգուցե ցանկություն չհայտնեն մասնակցել առաջարկներ և լուծումներ գտնելու գործընթացին, ինչը բնական է:

Ինչ վերաբերում է տրանսպորտի նոր մոդելի մշակմանը, ապա դա լուրջ աշխատանք է և տեխնիկապես դժվար կլինի իրականացնել ձեր առաջարկած ձևաչափով: Երբ որ մեր աշխատանքների արդյունքում կմշակվի տրանսպորտի աշխատանքի որոշակի մոդել, ապա այն Մաշտոցի պուրակում քննարկման դնելը շատ արդյունավետ կարող է լինել:

Այնուհանդերձ, Հանրային խորհուրդը, որպես համագործակցության առաջին քայլ, ընդունում է այսօրվա հանդիպումը ժամը 20:00-ին Մաշտոցի պուրակում անցկացնելու ձեր հրավերը, որի ընթացքում առաջարկում ենք քննարկել ձեր կողմից ներկայացուցչական խումբ ձևավորելու  և մեր հետագա աշխատանքներին մասնակցելու եղանակները:

                                                                    Հանրային խորհրդի նախագահՎազգեն Մանուկյան

Օրեր առաջ երևանյան սրճարաններից մեկը վերածվել էր յուրօրինակ հայկական «խառնարանի». հավաքվել էին հայեր աշխարհի տարբեր ծայրերից: Բոլորին միավորել էր մեկ գաղափար` հայրենադարձությունը, իսկ նրանցից շատերն արդեն գաղափարը կյանքի էին կոչել` վերադառնալով և հաստատվելով հայրենիքում:

Նախաձեռնությունը «Վերադարձ Հայաստան» (www.repatarmenia.org) հիմնադրամինն էր, որը պարբերաբար նման հանդիպումներ է անցկացնում` նպատակ ունենալով ներկայացնել արդեն հաստատված հայրենադարձների հաջողված փորձը, ամրապնդել նոր եկածների սոցիալական կապերը: Հանդիպումներին մասնակցում են նաև տեղացիներ, որոնք նույնպես ցանկանում են օգտակար լինել նորեկներին: Միջոցառման անվանումն էր` «Բարով եկաք» (Meet and greet):

«Վերադարձ Հայաստանի» համահիմնադիր Վարդան Մարաշլյանը, որը մոտ երեք տարի առաջ հայրենադարձվել է Ռուսաստանից, ասում է, որ գոյություն ունեն պոտենցիալ հայրենադարձներ, որոնցից շատերը գալիս են Հայաստան, այսպես ասած, մթնոլորտն ուսումնասիրելու, բայց, ցավոք, նրանց մատուցվում է միայն բացասականը, որի մեջ արդեն չեն նկատում այն դրական տեղաշարժերը, որ տեղի են ունենում Հայաստանում: Այդ մարդիկ այլևս չեն ուզում վերադառնալ հայրենիք:

«Վերադարձ Հայաստանի» հիմնական խնդիրն է քարոզել և ճիշտ ներկայացնել  հայրենադարձության գաղափարը` հիմնվելով անձնական օրինակների վրա, կրթական և մշակութային ծրագրեր իրականացնել մինչև հայրենադարձությունը, մարդկանց ներկայացնել առաջնահերթ բոլոր տեղեկությունները Հայաստանի մասին` առավել դյուրին դարձնելով հայրենադարձության գործընթացը և բոլոր փուլերում լինելով այդ մարդկանց կողքին:

Վարդան Մարաշլյանն ասում է, որ կարճ ժամակահատվածում իրենց հաջողվել է լուրջ աշխատանք կատարել: Նախ` հիմնադրամի շուրջ են համախմբվել վերջին 20 տարիների ընթացքում Հայաստանում հաստատված շուրջ 600 հայրենադարձներ, որոնք սեփական փորձով օրինակ են դառնում մյուսների համար: «Վերջին մեկ ամսվա ընթացքում միայն մենք գիտենք տասը հոգի, որ տեղափոխվել են Հայաստան, և աշխարհագրությունը շատ հետաքրքիր է` Կանադա, Ամերիկա, Մեծ Բրիտանիա, Ռուսաստան, Լիբանան, Իրան»,-թվարկում է նա:

«Բարով եկաք»-ին մասնակցում էին մի քանի տասնյակ սփյուռքահայեր, որոնք հերթով ներկայացնում էին, թե որտեղից են եկել, ինչով են զբաղվում և այլն: Օրինակ` Սամսոնը ծնվել է Հայաստանում, հետո մեկնել է Շվեդիա, երկար տարիներ ապրել այնտեղ, իսկ 2010-ին վերադարձել է Հայաստան և ներդրումային կազմակերպություն հիմնել: Արշակը նույնպես Հայաստանում է ծնվել, հետո տեղափոխվել Ֆրանսիա, ապրել Փարիզում, սակայն մեկ տարի առաջ վերադարձել է հայրենիք և ծրագրեր է իրականացնում բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտում: Անին հանրային առողջության մասնագետ է, Ամերիկայից է եկել, հետազոտություն է անցկացնում կանանց վերարտադրողական առողջության ոլորտում: Թամարը Կանադայից է, առայժմ կայուն աշխատանք չունի, անգլերեն է պարապում: Անահիտն էլ Լոնդոնից է վերադարձել հայրենիք, աշխատում է «Վերադարձ Հայաստանում»` օգնելով նորեկներին աշխատանք գտնելու հարցում:

Վարդան Մարաշլյանը շնորհակալություն է հայտնում բոլորին և ցանկանում, որ ամուր կապեր հաստատեն Հայաստանում. «Կարևորն այն է, որ հոսքն ավելանա, և պահպանելով որակը` ձեռք բերենք նաև քանակ,- ասաց նա` կատակով ավելացնելով,- և տա Աստված, որ դուք ավելի քիչ առիթ ունենաք շփվելու Հայաստանի տաքսու վարորդների հետ և ավելի շատ շփվեք մեզ պես մարդկանց հետ»:

Դիմելով մասնակիցներին` նա ասաց, որ «Վերադարձ Հայաստանի» մասին տեղեկատվությունը դրսում տարածելու ամենալավ միջոցը հենց նրանք են: «Մեզ պիտի ճանաչեն և դիմեն, և մենք պիտի կարողանանք ավելի շատ մարդկանց օգնել, որպեսզի Հայաստան վերադառնալու որոշում կայացնեն: Մեր հիմնական ուժը հենց դուք եք` հայրենադարձներդ»:

Վարդան Մարաշլյանը ներկաներին նաև տեղեկացրեց, որ առաջիկայում մեկնելու են Օձուն` ցանկացողներին հրավիրելով միանալ իրենց:

Հանդիպմանն ու ծանոթությանը զուգահեռ նման միջոցառումների ժամանակ ամեն անգամ մասնակիցներին ներկայացվում է նաև սոցիալական մի ծրագիր: Այդ օրը ներկայացվեց «One Armenian» միջոցների հայթայթման ծրագիրը, որով բարեգործական ծրագրեր են իրականացվում Հայաստանի գյուղերում ու տարբեր վայրերում: Ցանկացողները միանում են նախաձեռնությանը:

Միջոցառման մասնակիցների մեջ, սակայն, կային սիրիահայեր, որոնք պատերազմի պատճառով էին վերադարձել Հայաստան և առայժմ աշխատանք չունեին, անորոշության մեջ էին: Իսկ, օրինակ` 18-ամյա Սարգսի ընտանիքը մեկ տարի է արդեն` Հայաստանում է և մեկընդմիշտ հաստատվել է այստեղ: Սարգիսն ընդունվել է Հայաստանի ամերիկյան համալսարան, ծնողները բիզնեսով են զբաղվում, սեփական բնակարան ունեն:

Սիրիայից Հայաստան տեղափոխված երիտասարդ Մեղրիկը մինչև Սիրիայում իրավիճակի վատանալն էր եղել Հայաստանում ու Արցախում և շատ էր հավանել: Նրա երազանքն էր հայրենիք վերադառնալ: Սիրիայում սկիզբ առած դեպքերի պատճառով նրա ընտանիքը տեղափոխվում է Հայաստան: Ճիշտ է` դժվարությունները շատ էին, բայց արդեն հաստատվել են, սեփական փոքրիկ բիզնեսն ունեն: Մեղրիկն արդեն չի պատկերացնում իր կյանքը Հայաստանից դուրս: «Այլևս չեմ ուզում Սփյուռքի կոմպլեքսները ապրել, հոգնել եմ,- ասում է նա,- ես իմ մանկության ժամանակ շատ եմ տառապել: Մի օր ծնողներիս հարցրեցի, թե ինչու ենք մենք տանը հայերեն խոսում, դրսում` արաբերեն, մայրս ասաց` որովհետև մենք հայ ենք: Լավ, եթե հայ ենք, ինչո՞ւ Հայաստանում չենք,- զարմացա ես: Չեմ ուզեր, որ իմ երեխաներն էդ կոմպլեքսը ապրին: Թող իմ երեխաները լինեն սովորական հայ` սովորական հայրենիքին մեջ, թեկուզ և փողն ավելի քիչ լինի: Եվ թող ինձ չհամոզեն, որ դրսում կյանքն ավելի լավն է: Ես ինձ էստեղ ապահով եմ զգում: Առաջ ես կարող ա ծիծաղեի, երբ ինձ ասեին` հողի ուժը, իսկ հիմա շատ լավ եմ հասկանում այդ բառի նշանակությունը` իսկապես զգալով այդ հողի ուժը»: