Տավուշը հարգանքի տուրք կմատուցի արցախյան ազատամարտի մասնակից, ծնունդով  վերինկարմիրաղբյուրցի Վազգեն Ղավալյանի հիշատակին:

Սեպտեմբերի 30-ին Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքում մեծ հանդիսավորությամբ տեղի կունենա Վազգեն Ղավալյանի հուշարձանի բացման արարողությունը: Գաղափարը մտահղացել է Բերդի թանգարանի տնօրեն, ավագանու անդամ Արթուր Երկանյանը: Ծրագիրն արդեն կյանքի է կոչվում, Բերդի նորակառույց Սուր Հովհաննես եկեղեցուն հարող հրապարակում, որն ի դեպ անվանակոչվելու է Վազգեն Ղավալյանի անունով, այժմ իրականացվում են բարեկարգման աշխատանքներ:

Ծնունդով Չինարի գյուղից, 4-րդ բանակային կորպուսի հրամանատար, գենարալ-մայոր Անդրանիկ Մակարյանը Անկախի թղթակցի հետ զրույցում, ներկայացնելով  Վազգեն Ղավալյանի մարտական ուղին, նշեց, որ նա, չնայած իր 62-ամյա տարիքին, ինչպես նաև թողնելով  խաղաղ կյանքը, զինվորական հանգիստը, եկավ հայրենի շրջան` Շամշադին` մասնակցելու մարտական գործողություններին: <<Ոչ միայն մասնակցելու, այլև համախմբեց բոլորիս և դարձավ Տավուշի շրջանի զինվորական հավաքական ուժի ղեկավարը: Լինելով որպես կադրային զինվորական, ավարտելով Թբիլիսիի բարձրագույն զինվորական հրետանային ուսումնարանը՝ նա իր ամբողջ ուժն ու եռանդը ներդրեց հայրենի երկրի ու շրջանի պաշտպանության համար: Այդ պատճառով, մենք բոլորս, բոլոր զինվորականներս, ովքեր մասնակցել են մարտական գործողություններին,  մեր միահամուռ ուժերով որոշեցինք  իր անունը կրող հրապարակում այս տարվա սեպտեմբերի 30-ին՝ նրա ծննդյան 84-րդ տարեդարձին, կանգնեցնենք մեր սիրելի գնդապետի հուշարձանը>>:

Գեներալ Անդրանիկ Մակարյանը նաև հավելեց, որ այս ամենն իրենք համախմբել են կարևոր գաղափարի` Սուրբ Երրորդության մեջ: <<Առաջինը, որ  մենք գտնվում ենք մեր եկեղեցու կողքին, երկրորդը, որ մենք շրջանում ունենք երեք գետ, երրորդը, որ նա ծնվել է 30.09.30-ին, և որ ամենակաևորն է՝ նա դարձել է մեր այսօրվա զինուժի հիմնադիրը, և այսօր մեր տարածքում ունենք երեք զորամաս: Այս ամենքը երեքների մեջ է>>:

Անդրանիկ Մակարյանի խոսքով, որոշվել է Շամշադինում տարին մեկ հավաքվել շրջանի բոլոր կռվող և պատերազմի մասնակից տղաների հետ: <<Հիշենք  մեր անցյալը, դրանով ստեղծենք բարենպաստ հոգեբանական տվյալներ` հետագա արհավիրքներին պատրաստվելու և մեր զենքի ուժը հերթական անգամ թշնամուն ցույց տալու համար>>,- նշեց նա:

Հուշարձանը պատրատվելու է գրանիտից, պատվանդանին լինելու է նաև Շամշադինի քարտեզը, գրված է լինելու.<<Վազգեն Ղավալյան` Տավուշի շրջանի զինվորականության և պաշտպանության հիմնադիր>>:

Հուշարձանի հեղինակը հայտնի քանդակագործ Կամսարն է, որի գործերից է նաև Սպարապետ Վազգեն Սարգսյանի արձանը:

Կբարեկարգվի նաև քաղաքապետարանին հարող փողոցը, որի երկայնքով կտեղադրվեն արցախյան ազատամարտին Տավուշի գյուղերի մասնակցությունը փաստող հուշաքարեր: Իսկ գնդապետ Ղավալյանի հուշարձանի և նրա  անվան հրապարակի բացման օրը Բերդում նախատեսված  է զորահանդես:

Անկախ

Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքում այսօր կրկնակի տոն էր: Խաղողօրհնեքի օրը տեղի ունեցավ նաև ավանդական դարձած Մեղրի և հատապտուղների փառատոնը, որն անցկացվեց երրորդ անգամ: Այն կազմակերպել էին <<Հայ խոհարարարական ավանդույթների զարգացման եւ պահպանման>> ՀԿ-ը, <<Տավուշի հոգևոր վերածնունդ>> հիմնադրամը` Բերդի քաղաքապետարանի աջակցությամբ: Ամենաքաղցր տոնը Բերդ քաղաքի <<Սորան ազգային պարկում>> էր համախբել ոչ միայն տարածաշրջանի սահմանամերձ գյուղերի մեղվաբույծներին ու բնակիչներին, այլև Երևանից ու արտասահմանից ժամանած հյուրերին ու զբոսաշրջիկներին:

Մեղրի և հատապտուղների տավուշյան փառատոնին իր մեղրի տաղավարն ունեին նաև Վարագավան գյուղի բնակիչներ Համլիկ և Գայանե Կարապետյանները:

<<Առաջին անգամ ենք մասնակցում փառատոնին, յուրահատուկ ապրանք է մեղրը: Շամշադինի մեղրը բազմերանգ ծաղիկներից է, մեր մեղուների բերած մեղրը շատ համեղ է: Հինգ տարի է` զբաղվում ենք, մեղրը քամելը յուրահատուկ երևույթ է: Այդ օրը մեր ընտանիքը շատ է սիրում: Այս տարի քամել ենք 120 կիլոգրամ մեղր տասը ճանճից: Անցյալ տարվա համեմատությամբ քիչ է: Մեղրն օգտակար է ճնշման, ստամոքսի խանգարման համար>>,-ասաց վարագավանցի Գայանե Կարապետյանը:

Նրա ամուսինը` Համլիկ Կարապետյանն էլ նշեց, որ շամշադինյան մեղրը բազմատարր է, գույնը մուգ դեղին, սիրուն, հոտը անուշ, կարող եք համտեսել, հալալ մեղր է>>:

Տավուշի մարզի Հոգևոր վերածնունդ հիմնադրամի տնօրեն Հայկ Չոբանյանի խոսքով, փառատոնի նպատակն է նպաստել Բերդի տարածաշրջանի տնտեսական զարգացմանը, ինչպես նաև զբոսաշրջության զարգացմանը: «Փառատոնը շատ անհրաժեշտ է տարածաշրջանի համար, որովհետեւ հաղորդում է դրական լիցքեր՝ եւս մեկ տարի, այսինքն մինչեւ հաջորդ փառատոնը ամուր կանգնելու իրենց հողի վրա, արարելու եւ ներկայանալու փառատոնին: Ես շատ ոգեւորված եմ, որովհետեւ շատ եմ մասնակցել տարբեր փառատոնների, բայց կարող եմ ասել, որ սա շատ ակտիվ, ոգեղեն փառատոն է եւ նշանակալից է նաև այն առումով, որ անցկացվում է սահմանի վրա: Մայրաքաղաքից հեռու, բայց Հայաստանի կենտրոնում է այն: Ընդունված է ասել, որ հայրենիքը սկսվում է սահմանից, եւ նաեւ երեւի այստեղ ապրողը լրացուցիչ պատասխատվություն ունի իր վրա եւ պատիվ ունի»,- նշեց Հայկ Չոբանյանը:

Փառատոնին, ինչպես ամեն տարի, այս անգամ ևս ներկա էր  նաեւ ՀՀ-ում ԱՄՆ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Ջոն Հեֆերնը: Նա ասաց, որ գնելու է 15 կգ մեղր: Դեսպանի խոսքով` 10 կիլոգրամն ուղարկելու է կնոջը, նա այժմ ԱՄՆ-ում է, իսկ ևս  5 կիլոգրամն իր  համար է, քանի որ ինքը ևս սիրում է հայկական մեղրը:

Համաշամշադինյան տոնին ներկայացված էին ոչ միայն տեղական արտադրության մեղրը, այլև հատապտուղներ, ինչպես նաև ձեռագործ աշխատանքներ, տարբեր

ապրանքատեսակներ: Օրինակ, առանձին տաղավար ուներ Մովսես գյուղը: Սահմանամերձ գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն կից կիրակնօրյա դպրոցի սաների աշխատանքները ևս ցուցադրվեցին փառատոնի ժամանակ:

Բերդի քաղաքապետ Հարություն Մանուչարյանը Անկախ-ի թղթակցի հետ զրույցում, ընդգծելով փառատոնի անցկացման կարևորությունը, նշեց, որ սահմանագոտում իրականացվող ցանկացած նման իրադարձություն ոգևորում և ներշնչում է տեղի բնակիչներին, իսկ Մեղրի ու հատապտուղների փառատոնն ավանդական է ու արդեն իսկ դարձել է սահմանապահ տարածաշրջանի բրենդը:

Քաղաքապետը նշեց, որ Բերդում այժմ իրականացվում են բարեկարգման աշխատանքներ, իսկ սեպտեմբերի 14-ին նախատեսված է Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու բացման արարողությունը:

Մեղրի փառատոնը հյուրընկալեց նաև ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահ Գալուստ Սահակյանին ու խորհրդարանական խմբակցությունների պատգամավորներին, որոնք արդեն երկու օր է` այցելել են սահմանամերձ գյուղեր, զրուցել բնակիչների հետ:

Գալուստ Սահակյանը լրագրողների հետ զրույցում նշեց, որ երեքշաբթի կքննարկեն բոլոր խնդիրները, որոնք առաջ են քաշել գյուղացիները և կփորձեն լուծումներ ներկայացնել:

Մեղրի և հատապտուղների փառատոնին իր քամած անարատ մեղրն էր ներկայացնում նաև արծվաբերդցի Վոլոդյա Գրիգորյանը: Նա ասաց, որ տարին երաշտ էր, ուստի մեղրն այս տարի մի քիչ պակաս էր: Կինը` Ռոզա Գրիգորյանն էլ ուրախությամբ նշեց, որ թեև քիչ, բայց ամենահամեղ մեղրը Շամշադինի մեղրն է: <<Մեր մեղուները գնում են անգամ սահմանից այն կողմ, հավաքում տարածաշրջանի բազմագույն ծաղիկների նեկտարը և բերում: Այնպես որ, սահմանապահ մեղուներ են>>:

 Անկախ

 Հունիսի մեկը Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքում նշվել է մոտ երկուսուկես հազար փոքրիկների մասնակցությամբ: Երեխաների միջազգային օրվա առիթով տեղի ունեցած տոնախմբությանը մասնակցել են ոչ միայն Բերդի դպրոցների ու մանկապարտեզների փոքրիկները, այլև սահմանամերձ գյուղերի` Չինարիի, Մովսեսի, Ներքին կարմիրաղբյուրի, Չինչինի ու Վարագավանի մանկապարտեզների մանուկները: Փոքրիկ տավուշցիների շքերթը` թմբուկների և շեփորների ուղեկցությամբ սկսվել է Բերդի գլխավոր Մաշտոցի փողոցից, այնուհետև երեխաները այցելել են Բերդի մանկական քաղաքային զբոսայգի, որտեղ էլ կայացել է մանկական համերգային ծրագիրը: Ելույթ են ունեցել Բերդի և հարակից գյուղերի մանկապարտեզների երեխաները, կազմակերպվել է նաև Բերդի գեղարվեստի դպրոցի երեխաների ստեղծագործական ցուցահանդեսը: Հունիսմեկյան տոնը եզրափակվել է հրավառությամբ: Սահմանամերձ Չինարիից հունիսմեկյան միջոցառմանը մասնակցել է 20 երեխա: Նրանց ուղեկցող, մանկավարժ Վարսիկ Օրդյանը Անկախի թղթակցին պատմել է, որ փոքրիկները Բերդից գյուղ են վերադարձել նվերներով` գրքերով, քաղցրավենիքով: Փոքրիկ Չինարեցիները կավճանկարությամբ պատկերել են հայրենիքը, Մասիս սարի լանջին հրեշտակները, պատկերել նաև սահմանային դրվագներ: Ամենատպավորիչ պահը շքերթն էր, որի ընթացքում չինարեցի մանուկները գոչյուններով են անցել` վանկարկելով` ՙՙՉինարին հզոր է, թուրքը մեր դեմ անզոր է…՚՚:

Անկախ

Թանգարանային գիշերը Բերդի թանգարանի դռները նույնպես բաց էին արվեստասեր այցելուների առաջ:
Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքի պատմության և կենցաղի թանգարանն այս տարի ունեցել է երկու հազարից ավելի այցելու: Այդ ցուցանիշը, անցած տարվա համեմատ, կրկնապատկվել է: Այցելուների հոսքը մեծ է եղել հատկապես ապրիլի 24-ին և մայիսի 9-ին:
Տուֆակերտ թանգարանը «Սորան» ազգային պարկի հարևանությամբ գործում է արդեն 33 տարի և այժմ ՀՀ մշակույթի նախարարության ենթակայության տակ է: Թանգարանում են պահպանվում տարածաշրջանի հնագիտական պեղումների գտածոները` սափորներ, ջրամաններ, պղնձե, կավե թասեր:
Ցուցադրվող խողովակները, ի դեպ, վկայում են, որ Տավշո ամրոցն ապահովված է եղել ջրամատակարարմամբ: Խմելու ջուրը մինչև ստորին բերդ բերվել է հարավային կողմի Գլգլան կոչվող աղբյուրներից` կավե փողրակներով, որոնց մնացորդները պահպանվել և այժմ գտնվում են Բերդի թանգարանում:
«Թանգարանը քաղաքի կենտրոնից հեռու է, այդ պատճառով այցելուների թիվը մեծ չէ: Հիմա քննարկվում է, որ քաղաքի կենտրոնում կամ քաղաքապետարանի առաջին հարկում և կամ մեկ այլ հարմար սրահում ցուցադրություն ներկայացնենք: Մեկը քաղաքապետարան է գալիս, մեկը` սոցապ ծառայություն, մարդիկ նաև պարապ են, և քաղաքի կենտրոնական մասում մարդկանց հոսքն ու շարժը մեծ է: Կարծում ենք, որ այդ կերպ հնարավոր կլինի ապահովել շամշադինցիների ու Բերդ այցելած հյուրերի հաղորդակցումը մեր մշակույթին ու թանգարանային արժեքներին: Մեր կանխատեսմամբ` օրը 50 մարդ կդիտի ցուցադրությունը: Իսկ տոնական օրերին մարդիկ կարող են գալ արդեն թանգարան: Նաև մտածում ենք ֆինանսական մեխանիզմի ստեղծման մասին, որով հնարավոր լինի հոգալ թանգարանի խնդիրները»,- «Անկախի» թղթակցի հետ զրույցում նշեց թանգարանի տնօրեն Արթուր Երկանյանը:
Թանգարանում պահպանվող ցուցանմուշներն ամբողջական պատկերացում են տալիս Բերդի տարածաշրջանի կենցաղի, մշակույթի, ավադույթների մասին: Առանձին բաժիններ են հատկացված անասնապահական, գյուղատնտեսական իրերի ցուցադրությանը: Ներկայացված են հին հայկական կարպետներ, գորգեր, ասեղնագործ աշխատանքներ: Բերդցիները խնամքով պահպանում են նաև հարևան Ադրբեջանի նվերը` Ստեփան Շահումյանի պատկերով գույնզգույն գորգը:
Թանգարանի աշխատակից Զինա Բադալյանի խոսքով` հնագույն գտածոների տարիքը դեռևս հստակեցման կարիք ունի, ուստի այս պահին չի կարող ասել` որն է թանգարանի ամենահին ցուցանմուշը: Թանգարանն ունի տատիկի, մոր և մանկան անկյուններ, ներկայացված են հնագույն նվագարաններ: Բերդցի նկարիչ Միշա Հովհաննիսյանի գծանկարները թանգարանը պատկերասրահի է վերածել: Ներկայացված են հայ գրականության, գիտության, մշակույթի, արվեստի, շախմատի, թատերարվեստի ու կինոյի մեծերի` Շառլ Ազնավուրի, Առնո Բաբաջանյանի, Հրաչյա Ներսիսյանի, Տիգրան Պետրոսյանի, Մհեր Մկրտչյանի, Արամ Խաչատրյանի, Կոմիտասի, Պարույր Սևակի, Վիլյամ Սարոյանի դիմանկարները: Ցուցադրվում են նաև քաղաքի նկարիչ Ռոմեո Մելիքյանի կտավները:
Թանգարանի ֆոնդերում պահպանվում են նաև Արցախյան ազատամարտին և Մեծ հայրենականին մասնակցած ու կյանքը նվիրաբերած տավուշցիների ու ընդհանրապես հայ հերոսների մասին իրեր, փաստեր ու լուսանկարներ:
Մշակույթի նախարարության աջակցությամբ թանգարանի շենքում այժմ մասնակի վերանորոգման աշխատանքներ են իրականացվում: Միաժամանակ մշակույթի նախարարության հետ միասին քննարկվում է արգելոց-թանգարանի ստեղծման գաղափարը: Նախատեսվում է ամբողջական համալիրում ընդգրկել Տավշո և Կիկլոպյան ամրոցները, բերդցիներին հայտնի Ղալի քարը, «Սորան» ազգային պարկը` մոտ վեց հեկտար տարածք: «Եթե կարողանանք ցանկապատել, դիտահրապարակներ պատրաստել, եթե Ղալի քարի վրա` անդունդի եզրին, դիտահրապարակ ստեղծենք, կգան մարդիկ, դա աշխարհում զբոսաշրջության մեջ կիրառելի մեթոդ է, էքստրեմալ տուրիզմի մի տեսակ: Արգելոցի ստեղծման գործընթացը սկսված է, և մինչև ամսվա վերջ համակարգը ձևավորված կլինի»,- նշեց Արթուր Երկանյանը:
Բերդն իր անունը ստացել է հենց Տավուշի բերդի անունից, որը հիշատակվում է Հովհաննես Դրասխանակերտցու մոտ: Բերդի անունն էլ կապվում է Ցլիկ Ամրամի հետ: Դիտարժան է հատկապես Բերդի տարբեր հատվածներից տեսանելի Տավշո ամրոցը, որտեղ, ըստ Մուրացանի Գևորգ Մարզպետունու պատմավեպի, հաճախ էր հյուրընկալվում Աշոտ Երկաթը` տեսնելու Ասպրամին` Ցլիկ Ամրամի տիկնոջը:
«Կիկլոպյան ամրոցից ահագին բան է պահպանվել, ես էլ նոր եմ բացահայտել, հետնամասում պատեր կան պահպանված: Սակայն թե՛ այդտեղ, թե՛ Բերդում ընդհանրապես պեղումներ քիչ են կատարվել, Բերդն ամբողջությամբ ուսումնասիրված չէ»,- ասաց թանգարանի տնօրենը:
Տավուշի բերդը X-XI դարերում պատկանել է Բագրատունիների Կյուրիկյան ճյուղին, ապա` Զաքարյաններին: Պահպանված են բերդի պարսպի մնացորդները, մինչև 12 մ բարձրությամբ, խոշոր քարերով և կիկլոպյան շարվածքով եկեղեցու պատեր, կացարանների և տնտեսական շինությունների հետքեր: Պատմամշակութային հարուստ պատմություն ունենալով, ըստ Արթուր Երկանյանի, պետք է մշակել տուրիստական երթուղի, որը կլինի դեպի Տավուշ` Դիլիջան-Իջևանի շարունակությունը` ընդգրկելով Շամշադինը: «Միայն թե հակառակորդի կրակոցներն են խանգարում: Սակայն վստահ եմ` արտերկրում աշխատանքի մեկնած տավուշցիների մեջ մի օր արթնանալու է կարոտը, նրանք ցանկանալու են վերադառնալ ու տեսնել այս գեղատեսիլ տարածքները»:
Արգելոց-թանգարանի ստեղծման ծրագիրը կյանքի կոչելու գլխավոր քայլերից մեկը ենթակառուցվածքների ապահովումն է: Բերդի քաղաքապետ Հարություն Մանուչարյանի նախաձեռնությամբ շուտով կսկեն «Սորան» ազգային պարկ տանող ճանապարհի բարեկարգման աշխատանքները, արդեն իսկ կառուցվում են ճանապարհի հենապատերը: «Ինչ վերաբերում է Ցլիկ Ամրամի բերդին, ապա միջնաբերդն է պահպանված, հրաշք տեսարան է, որտեղ էլ հովանավոր գտնելու դեպքում կարելի կլինի կառուցել դիտահրապարակ: Մշակույթը պետք է փողով լինի, ամբողջ աշխարհում է այդպես: Տուրիզմի զարգացումը կնպաստի ոչ միայն Տավուշի գրավչությունների ներկայացմանը, այլև տարածաշրջանի տնտեսական առաջընթացին»,- նշում է թանգարանի տնօրենը:
Թանգարանը տարածաշրջանի գյուղերում, հատկապես համայնքերի կրթամշակութային շենքերում կազմակերպում է շրջիկ ցուցադրություններ: Արթուր Երկանյանը տեղեկացրեց, որ առաջիկա օրերին այցելություն է նախատեսված սահմանամերձ Չինարի, որտեղ կցուցադրվեն բերդցի նկարիչ Արտակ Ադամյանի նկարները: Բերդի դպրոցականները չինարեցիների համար կասմունքեն Սևակ, իսկ Շամշադինում հայտնի երգիչ Սերժիկ Վարդազարյանը սահմանապահ Չինարիում կհնչեցնի հայտնի «Դռները բացեք, գարուն է գալիս» երգը:

 Մայա ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

“Ուշադրություն, ուշադրություն. խոսում է Բերդը:  Խոսափողի մոտ է Արմենուհի Փալանդուզյանը”:

Շամշադինի ռադիոլրատուն 1960-ականներից եթերում էր մինչև 2001 թվականը: Հիմնադիր-հաղորդավարը Սոնյա Ներսիսյանն էր: Նա 1995-ին մահացել է:

Դուստրը` Մելանյան, հիշում է.<<Վերջում ասում էր՝ հաղորդումը վարեց Սոնյա Ներսիսյանը: Կես ժամ էր եթերում, լուսաբանվում էր մեր տարածաշրջանի գյուղատնտեսական, մշակութային, կրթական իրադարձությունները>>:

1990-ականներին արդեն Բերդի ռադիոն արտակարգ ռեժիմով էր աշխատում: Ռադիոն եթերում էր ընդամենը 15 րոպե՝ 17:30-ից մինչև 17:45-ը: Արտակարգ դեպքերում, իհարկե, րոպեի սահմանափակման խնդիր չէր լինում:

Հայ-ադրբեջանական պատերազմական տարիներին Բերդի ռադիոհաղարդավարը Արմենուհի Փալանդուզյանն էր, լրագրողը` Մարուսյա Քոսակյանը: Նրանք երկուսով ապահովում էին տարածաշրջանի լրահոսը: <<Երբ սկսվում էր գնդակոծությունը Բերդի վրա, երբ կրակոցներ էին լսվում սահմանից, շփոթվում էի, հուզվում`չգիտեի` ինչ անեմ` շարունակեմ, թե ընդհատեմ հաղորդումը>>,-Անկախի հետ զրույցում նշեց նախկին ռադիոհաղորդավարուհի Արմենուհի Փալանդուզյանը:

Բերդի ռադիոն հատուկ թողարկմամբ եթեր էր մտնում, երբ գնդակոծության հետևանքով խաղաղ բնակիչներ էին վիրավորվում, որոնց անհրաժեշտ էր լինում օգնություն, որևէ կարգի արյան դոնոր էր անհրաժեշտ լինում: Այդ մասին հաղորդվում էր նաև սահմանին վիրավորված զինվորներին օգնելու նպատակով: Ահա այդ հրատապ դեպքերում Բերդի փոստային օպերատորն արագ ընդհատում էր կենտրոնական ռադիոյի թողարկումը և խոսափողը տրամադրում տավուշցի հաղորդավարներին: <<Բանահյուսական նյութեր էի հավաքում, հիշում եմ, որ շատ գեղեցիկ հաղորդում էր ստացվել, Բերդում այդպես էին նրան կոչում` Անանց Կոստիի մասին: Նա շատ շնորհալի, տաղանդավոր մարդ էր, շատ լավ երգում էր, հեքիաթագիր էր, ասացող էր: Անգամ հանդիպել էր Ռոմանոս Մելիքյանի հետ: Այդ հաղորդումն է ինձ համար հիշարժան եղել>>,-նշեց Արմենուհի Փալանդուզյանը:

Արմենթելի մուտքի հետ զուգահեռ արդեն փոստային ծառայության աշխատակիցները` Բերդի ռադիոյի ձայները, լուծարվել են, և արդեն 13 տարի է` Բերդի ռադիոն լուռ է:

Հիշեցնենք, որ մայիսի 7-ը ռադիոյի միջազգային օրն է:

Անկախ

Կոլումբիացի արձակագիր Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի` <<Հայտարարված սպանության խրոնիկա>> երկի էկրանավորումը Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքի <<Արևաբերդ>> կինոթատրոնում ցուցադրվել է 1980-ականներին:

Աշխարհահռչակ գրողի մահվան կապակցությամբ շամշադինցիներն այսօր հիշել են, թե ինչպես է ֆիլմի ցուցադրությունը վերածվել կինոտոնի: Կինոսիրողների հայտնի ժապավենում նկարահանվել են իտալացի կինոդերասանուհի  Օրնելա Մուտին և ֆրանսիացի կինոաստղ Ալեն Դելոնի որդին:

Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքի թանգարանի տնօրեն Արթուր Երկանյանը հիշում է, որ թեև դահլիճում հանդիսատես քիչ կար, բայց  ֆիլմը տպավորել էր համերկրացի հանդիսատեսին, դահլիճում քար լռություն էր: <<100 տարվա մենությունը չեն կարողանում կինոսցենարի վերածեն, դա կարող էր անել միայն Սերգեյ Փարաջանովը>>,-նշեց Արթուր Երկանյանը:

Բերդցի բնակիչներից  մեկն էլ, խոսելով Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի <<Հայտարարված սպանության խրոնիկա>> ֆիլմի տավուշյան ցուցադրության մասին, ասաց, որ շատ մանրամասներ չի կարող հիշել, միայն գիտի, որ այն ժամանակ պարտքեր չուներ:

2014 թվականի երեք ամիսներին Տավուշի մարզի Բերդի տարածաշրջանում  գրանցվել է 32 ամուսնություն և 9 ամուսնալուծություն: Անցած տարի էլ գրանցվել է 4 ամուսնալուծություն և նույնքան՝  32 ամուսնություն:

Բերդի ՔԿԱԳ  տարածքային բաժնի ղեկավար Գրետա Դարբինյանի խոսքով, տավուշցի զույգերը միշտ չէ, որ նախընտրում են գրանցել իրենց պսակադրությունը: Շամշադինցի տղաները հիմնականում նախընտրում են համերկրացի հարսանացուների: Թեև վերջին տարիներին քիչ չեն դեպքերը, երբ, օրինակ, հեռավոր մովսեսցին հարս է բերում Հայաստանի հյուսիսից՝ Գյումրիից կամ բերդցի փեսան նախընտրում է թալինցի աղջկան:

«Ինտերնետի՝ սոցիալական ցանցերի տարածմանը զուգահեռ այս միտումն էլ մեծացավ, թեև հիմնականում տավուշցին տղաների 95 տոկոսը հարսնացուին ընտրելիս Տավուշից հեռու չեն գնում»,-նշեց Գրետա Դարբինյանը:

Ի դեպ, կնոջից բաժանվելու նպատակով Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման դուռը  թակում են հիմնականում տարիքով տղամարդիկ: «Այդ ինը ամուսնալուծվողներից 7-ը 50-60-անց են, ունցել ենք անգամ 1938 թվականին ծնված տղամարդ, որ դիմել է ամուսնալուծվելու հարցով,- ասաց Բերդի ՔԿԱԳ տարածքային բաժնի պետը:-Հաշտ-համերաշխ բաժանվում են, առանց դատ ու դատաստանի, ես իհարկե, չեմ խորանում նրանց անձնական հարցերի մեջ, բայց կարծում եմ, որ նրանք ցանկանում են բաժանվել, մեկնել արտերկրում գտնվող երեխաների մոտ, թղթերն են տանում, որ այնտեղ բարձր թոշակի հարցերը կարգավորեն»:

Վերջին երեք ամիսներին Բերդի տարածաշրջանում գրանցվել է 50 ծնունդ, 98 մահ: Աղջիկների համար տարածված են Մանե, Նարե, Միլենա, Էլեն անունները:

«Մեր հայկական անունները՝ Հասմիկ, Գոհար, Վարդուհի,  ցավալի է, բայց այս անուններն այլևս արդիական չեն, իսկ տղաներիn  ավելի շատ կոչում են Արտյոմ, Էրիկ, Գոռ, Դավիթ: Վերջերս ծնվել է նաև Արես»,-տեղեկացրեց Գրետա Դարբինյանը:

Երևան-Տավուշ, ավելի կոնկրետ Երևանից Բերդի տարածաշրջան և հակառակ ուղղությամբ երթուղու համար արդեն մեկ ամսից ավելի է, գործում է նոր սակագին: Ուղևորափոխադրումներ իրականացնող անհատ տաքսու վարորդներն ու <<Բերդ>> տաքսի ծառայության աշխատակիցը Անկախ-ի թղթակցին հայտնել են, որ ուղեվարձը թանկացել է 1000-ից 3000-ից դրամով: Եթե մինչև այժմ Երևանից Բերդ մեկ ուղևորի ուղեվարձն արժեր 3000 դրամ, ապա հիմա այն կազմում է 4000 դրամ, իսկ հեռավոր գյուղեր, օրինակ մինչև Մովսես, ուղեվարձը դարձել է 6000 դրամ, Այգեձոր, Չինարի՝ 7000 դրամ:

Ուղևորափոխադրումներ իրականացնող վարորդները թանկացումը պայմանավորում են թե գազի սակագնի փոփոխությամբ և թե ընդհանրապես այլ ապրանքների գնաճային ցուցանիշներով: <<Դե ամեն ինչը թանկացել է, մեզ արդեն ձեռնտու չէր 3000 դրամով ուղևոր տեղափոխել, դրա համար գինը բարձրացրինք>>,-նշել են տավուշցի վարորդները:

Երևանի Կենտրոնական ավտոկայանից հայտնել են, որ իրենց մոտից դեպի Բերդ ավտոբուսային երթուղին արդեն երկու տարի է՝ չի գործում: Իսկ Հյուսիսային ավտոկայանից ամեն օր առավոտյան 9:30-ին մեկ <<Գազել>> մակնիշի երթուղային տաքսի սպասարկում է Երևան-Բերդ երթուղին, որի ուղեվարձն արժե 2000 դրամ: Հյուսիսային ավտոկայանի Տավուշի Բերդ քաղաքի կարգավար Համլետը (ազգանունը չցանկացավ հայտնել) նշեց, որ գիծը նորմալ աշխատում է, միայն երեկ մեքենա չի գնացել, քանի որ անսարք է եղել: Նա հերքեց տեղեկությունները, թե արդեն տասը օր է` Երևան-Բերդ երթուղին չի սպասարկվում:

Անկախ

Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքի Սուրբ Գևորգ նորակառույց եկեղեցու օծումը նախատեսված է այս տարվա մայիսին: Եկեղեցին Սուրբ Գևորգ է անվանակոչվել քաղաքի տարեց բնակիչների հորդորով, քանի որ դեռևս 1680-ականներին Բերդի ներկայիս Ոստիկանության շենքի տարածքում գործել է համանուն` Սուրբ Գևորգ բազիլիկ եկեղեցի, որը դադարել է գործել 1930-ականներին` աստվածամերժության տարիներին: Նորակառույց եկեղեցին, Բերդի տարածաշրջանի հոգևոր հովիվ Տեր Արամ քահանա Միրզոյանի խոսքով, կապահովի հնի և նորի միջև այդ հոգևոր կապը:

Բերդի եկեղեցին կառուցվում է ամերիկահայ բարերար Ջոն Սթիվենսի ֆինանսական աջակցությամբ և համայնքի ներդրումների միջոցով: Խաչանիստ կենտրոնագմբեթ եկեղեցու ճարտարապետը Արտակ Ղուլյանն է: Այս պահին եկեղեցու շինարարական աշխատանքներն ավարտական փուլում են: Հավատավոր տավուշցիները Սուրբ Գևորգում աղոթելու և մոմ վառելու առիթ կունենան 2014-ի մայիսի վերջից:

Անկախ