«Ընտանիքը նույնպես համակարգ է, և որքան էլ թվում է, թե հայկական ընտանիքը մատչելի ու տեսանելի է, բայց հայկական ընտանիքը փակ համակարգ է»,- այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ, խոսելով ընտանիքի հոգեբանական և սեռական առողջության մասին, ասաց հոգեբան Խաչատուր Գասպարյանը` ընդգծելով, որ ընտանիքի հոգեկան առողջության մեջ շատ կարևոր է ընտանիքի անցյալը: Եթե ընտանիքի անդամներից մեկը որևէ հոգեկան, առողջական խնդիր է ունենում, դա ազդում է ընտանիքի բոլոր անդամների՝ հատկապես երեխաների վրա:

Նա նշեց, որ երեխան ընտանիքում առկա խնդիրը կարող է ներկայացնել հոգեկան կամ մարմնական հիվանդության միջոցով:

ԵՊԲՀ սեքսապաթոլոգիայի կլինիկայի բժիշկ-սեքսապաթոլոգ, սեքսապաթոլոգիայի ամբիոնի դասախոս Վրեժ Շահրամանյանը համաձայն է , որ երեխայի ապագայի վրա մեծ ազդեցություն է թողնում նրա ընտանիքը և դաստիարակության ձևերը. «Հետազոտությունները ցույց են տալիս՝ հոգեբանական և սեռական որոշ խնդիրներ ունեցող երեխաների մեծ մասն այնպիսի երեխաներն են, որոնք դաստիարակվում են ոչ լիարժեք ընտանիքներում: Նման երեխաները կարող են ապագայում ունենալ բազմաթիվ բարդույթներ և դրանից առաջացած խնդիրներ»:

Վրեժ Շահրամանյանը կարևորում է նաև սեռական դաստիարակությունը:  ՛՛Սեռական դաստիարակությունը ընդհանուր դաստիարակության մի ճյուղն է: Սեռադաստիարակության բացթողումների հետևանքով երեխաների մոտ առաջանում են խնդիրներ. նա լինում է բարդույթավորված և սկսում է խուսափել շփումից, դա ազդում է նաև նրա հետագա անձնական կյանքի վրա: Պետք է վերջ դնել կաղամբների և թռչունների գաղափարախոսությանը,-ասաց նա, հավելելով,-կա մի սեռական խանգարում, որը կոչվում է վագինիզմ, այն ավելի շատ բնորոշ է հայերին: Վերլուծելով կանանց սեռական խանգարումները՝ պարզվում է, որ պատճառը սխալ սեռական դաստիարակությունն է: Ընտանիքի մթնոլորտից է կախված երեխայի ապագան»,- ասաց սեքսապաթոլոգը:

Չոր, թոշնած, գունատ կամ էլ յուղոտ մաշկ: Կնճիռներ, սպիներ, ծակոտիներ ու կորյակներ…
Հավերժական այս խնդիրներին 21-րդ դարում նոր լուծում է տրվել. պիլինգ` մաշկի արտաքին շերտի բիոլոգիական թեփոտումը, որի միջոցով հեռացվում են մաշկի մեռած բջիջները, կորյակները, մաքրվում ու նեղանում են ծակոտիները, բարելավվում է դեմքի գույնը, բարձրանում մաշկի տոնուսը:
«Պիլինգի ծառայությունը մեծ պահանջարկ է ստանում, հատկապես, ամռանը, քանի որ մաշկն ավելի շատ է աղտոտվում ու փոշոտվում»,-ասում է կոսմետոլոգ Արևիկ Բեկնազարյանը:
Ըստ ազդեցության միջոցների, մասնագետները պիլինգը բաժանում են 3 մասի.
1. մեխանիկական-(ձեռքերի միջոցով և տարբեր հղկանյութերով` սկրաբ, քսուքներ, գելեր, ընկույզի մանրացված կեղև, ծովային աղ, ավազ, շաքարեղեգ և այլն)
2. սարքի միջոցով (ուլտրաձայնային և լազերային պիլինգ)
3. քիմիական:

Պիլինգը տարբերակում են նաև ըստ ազդեցության աստիճանի. մակերեսային, միջին և խորը: Կոսմետոլոգն է որոշում, թե տվյալ մաշկին, որն է անհրաժեշտ:

«Երիտասարդ մաշկին բավական է մակերեսային պիլինգը, -ասում է Բեկնազարյանը, – Միջին և խորը պիլինգն իրականացնում են մաշկի տարիքային փոփոխությունների, խորը կնճիռների, սպիների, մաշկի չորության և պիգմենտացիայի դեպքում»:

Կոսմետոլոգն ասում է, որ խորը պիլինգն, ի տարբերություն մակերեսայինի, ավելի ժամանակատար է և մաշկի ավելի լուրջ խնդիրներ է լուծում: Երիտասարդ մաշկի դեպքում այն ցանկալի չէ, եթե իհարկե, լուրջ պատճառներ չկան: Օրինակ, Շվեյցարիայի լեռնային, բարձրադիր գոտիներից մեկում կա կլինիկա, որտեղ խորը պիլինգի միջոցով մաշկն ամբողջությամբ փոխում են: Այդ վայրը հատուկ է ընտրված, որպեսզի մաշկի վերականգնման շրջանում, որն այդ դեպքում մոտ 1-2 ամիս է տևում, մթնոլորտը լինի անթերի, և ինֆեկցիա չանցնի:

Մեխանիկական պիլինգ.
Պիլինգի ամենագործածական ձևն է: Այն ամեն տարիքում էլ թույլատրվում է և կարելի է կիրառել նաև տնային պայմաններում:
Բժիշկ-կոսմետոլոգները վստահեցնում են, որ մեխանիկական պիլինգն առանց ցավի է, և բացառվում է ինֆեկցիան: Տնային պայմաններում մեխանիկական պիլինգ կատարելու համար Բեկնազարյանը խորհուրդ է տալիս.

«Դեմքը մաքրեք, թրջեք, ապա սկրաբով մոտ 10-15 րոպե մերսեք պիլինգի համար նախատեսված խոզանակով` ընթացքում մաշկն անընդհատ թրջելով, վերջում սառը ջրով շփեք: Այդ պրոցեսը ոչ միայն մաքրում ու բարելավում է մաշկը, այլև բարձրացնում է դեմքի մկանային տոնուսը: Պրոցեդուրան միանգամայն անվնաս է և կարելի է շաբաթական մեկ անգամ կատարել»:

Մասնագետներն ասում են, որ պիլինգի էֆեկտիվությունն առաջին պրոցեդուրայից էլ ակնհայտ է, սակայն ավելի ամբողջական արդյունքի հասնելու համար անհրաժեշտ է որոշակի պարբերականություն` կախված մաշկի պրոբլեմներից ու առանձնահատկություններից:

Ուլտրաձայնային և լազերային.
Իրականցվում է պիլինգ սարքի միջոցով: Այն համարվում է մաշկի բարելավման «ամենաագրեսիվ» միջոցներից մեկը, սակայն կոսմետոլոգները վստահեցնում են, որ դրա միջոցով կարելի է հասնել տպավորիչ արդյունքների:
«Այն վերացնում է մեռած բջիջները, սպիները, բարելավում արյան շրջանառությունը,-ասում է Բեկնազարյանը,-արդյունքը կարելի է տեսնել 7-ից 10 օր հետո: Սակայն լազերային պիլինգի միակ թերությունն այն է, որ լազերն աշխատում է միայն մաշկի ամենավերին շերտում և չի հեռացնում խորը կնճիռներն ու պիգմենտացիաները: Լազերային պիլինգն արգելվում է, եթե մաշկի վրա կան բորբոքային մասեր կամ առկա են մաշկի թարախային հիվանդություններ: Այն արգելվում է նաև շաքարային դիաբետի, էպիլեպսիայի և մի շարք այլ հիվանդությունների դեպքերում»:

Քիմիական պիլինգ.
ոչ վիրահատական միջամտությամբ երիտասարդացման ամենատարածված մեթոդներից մեկն է, բացի այդ` ամենաէֆեկտիվը:
Քիմիական պիլինգն ավելի շատ է ներթափանցում մաշկի խորքերը և ավելի լուրջ խնդիրներ է լուծում: Մաշկի մեռած բջիջները մաքրվում են տարբեր քիմիական թթուների` առավել հաճախ` օրգանական թթուների միջոցով: Քիմիական պիլինգն իրականացնում են միմիայն կոսմետոլոգիական սրահներում:
«Դրա շնորհիվ բուժվում են կորյակներն ու ցանը, պիգմենտային բծերը, փոքր սպիները, որոնք մնում են ջրծաղիկի ու կորյակների բուժումից հետո, հարթվում են կնճիռները, վերականգնվում է մաշկի առաձգականությունը, նեղանում են ծակոտիները, նվազում է մաշկի յուղոտությունը,-թվարկում է կոսմետոլոգը,- քիմիական պիլինգը, սակայն, կարող է ալերգիա առաջացնել, ուստի պրոցեդուրայից առաջ ձեռքի մաշկի վրա կատարում են փորձնական պրոցեդուրա: Սակայն հաճախ, դա ևս խաբուսիկ է լինում. ձեռքի մաշկն ընդունում է, իսկ դեմքի մաշկը` ոչ»:
Այդ դեպքում կոսմետոլոգը խորհուրդ է տալիս դեմքը շտապ լվանալ սոդայաջրով, որպեսզի փոխազդեցությունը չհասցնի ներթափանցել մաշկի խորքերը:

Մարմնի պիլինգ
մարմնի էսթետիկ խնդիրների լուծման հիանալի տարբերակ է` առանց վիրահատական միջամտության: Այն ոչ միայն լուծում է մաշկի խնդիրները, այլև թեթևություն ու թարմություն է հաղորդում մարմնին, բարձրացնում տրամադրությունը: Հայաստանում այնքան էլ տարածված չէ, սակայն Եվրոպայում ու Ամերիկայում վաղուց է մտել կանանց կենսակերպի մեջ:
«Պիլինգի համար ինձ դիմում են ամեն տարիքի կանայք, անգամ իրենց երեխաներին են բերում,-ասում է Բեկնազարյանը,-Չի կարելի վախենալ պիլինգից, այն կարելի է կիրառել` սկսած 10 տարեկանից: Պարզապես մասնագետը պետք է լինի փորձառու և բարեխիղճ, հաշվի առնի մաշկի առանձնահատկությունները, սեզոնը, տարիքը և այլ հանգամանքներ` նախքան պիլինգի տեսակն ու ազդեցությունը որոշելը: Օրինակ, ամռանը քիմիական պիլինգ խորհուրդ չի տրվում անել, քանի որ արևի ճառագայթները փոխազդեցության մեջ կարող են մտնել քիմիական նյութի հետ և բորբոքում առաջացնել: Ձմռանը ևս ցանկալի չէ, քանի որ մաշկի վերականգնման շրջանում պետք է դեմքը չսառեցնել»:

Բարդություններից խուսափելու և պիլինգի արդյունավետությունը մեծացնելու համար մասնագետները նախազգուշացնում են` անհրաժեշտ է պիլինգից հետո լրջորեն խնամել մաշկը: Օրինակ, պիլինգի պրոցեդուրայից հետո արգելվում է արևահարվել, քանի որ մաշկի խորը շերտերը բաց են, խոցելի և ի վիճակի չեն ինքնուրույն դիմակայելու արտաքին գործոնների ազդեցությանը: Մաշկի վերականգնողական փուլում խորհուրդ չի տրվում ակտիվ ֆիզիկական աշխատանք ու լարվածություն ունենալ, քանի որ քրտնարտարդությունը կարող է դանդաղեցնել մաշկի վերականգնումը:

Ինչպես ցանկացած թերապիա, պիլինգը ևս ունի հակացուցումներ:
«Պիլինգը խորհուրդ չի տրվում զգայուն մաշկ ունեցողներին, -զգուշացնում է կոսմետոլոգը, – շատ կոսմետոլոգներ դա հաշվի չեն առնում, սակայն ամենամակերեսային պիլինգի դեպքում էլ պրոցեդուրան կարող է հակառակ էֆեկտ ունենալ, իսկ հղիության, կրծքով կերակրելու, հերպեսի սուր վիճակի և ջերմության դեպքում այն պարզապես արգելվում է»:
Կախված պիլինգի տեսակից ու ազդեցության աստիճանից` կան մի շարք հիվանդություններ, որոնց դեպքում ևս պիլինգը հակացուցված է, ուստի, Բեկնազարյանը խորհուրդ է տալիս նախքան մաշկը բարեփոխելու վերաբերյալ որոշում կայացնելը, ճշտել` արդյո՞ք ձեր օրգանիզմը պատրաստ է ընդունել պիլինգի այդ տեսակն ու աստիճանը:

Անկախ

Սաուդյան Արաբիայի առողջապահության նախարարությունն արձանագրել է կորոնավիրուսից մահվան հերթական 5 դեպքերը մայրաքաղաք Էր-Ռիյադում, Ջիդայում:

Ընդ որում, բժիշկները հայտնաբերել են  վարակի 16 նոր դեպք: Առաջին անգամ այն ի հայտ է եկել թագավորությունում 2012-ին: Այն ժամանակից մինչ օրս Սաուդյան Արաբիայում արդեն այդ վարակից 157 մարդ է մահացել, իսկ հիվանդության դեպքերի թիվը 511 է:

ԱՀԿ-ն նշում է, որ իրավիճակը դարձել է տագնապալի, սակայն ԱԻ  ռեժիմ առայժմ չեն հայտարարում: “Մերձավորարևելյան” կորոնավիրուսը շատ նման է “խոզագրիպին”: Հիվանդների մոտ դողէրոցք է առաջանում, ուժեղ հազ, շնչառական խնդիրներ ու թոքաբորբ:

Անկախ

Ջեմով կամ մուրաբայով
Բաղադրությունը
2 ձու
2-3 բաժակ ալյուր
200 գ կարագ
1 բաժակ շաքարավազ
վանիլին
քացախով հանգցրած 1 թ. գդալ սոդա
150-200 գ թանձր մուրաբա կամ ջեմ (ցանկացած):
Պատրաստման եղանակը
Կարագը հալեցնել: Շաքարավազն ավելացնել արդեն հալած ու սառած կարագի վրա, տրորել, ավելացնել վանիլինը, ձուն ու լավ խառնել: Ալյուրն ավելացնել փոքր չափաբաժիններով, ապա քացախով հանգցրած սոդան ու ամբողջը լավ հարել:
Ստացված զանգվածը բաժանել 2 ոչ հավասար մասերի ասենք` 1/3 և 2/3, որոնցից փոքրը հարկավոր է դնել սառնարանը մեկ ժամով:
Շատը տարածել ձեթոտած կաղապարի մեջ ու վրան մուրաբա կամ ջեմ քսել, իսկ սառնարանից հանած փոքր մասը քերել մուրաբայի վրա` հավասար շերտով:
Ջեռոցը տաքացնել մինչև 200՛С ու թխել 20-25 րոպե:

Բանանով կարկանդակ
Բաղադրությունը
100 գ կարագ
2 ձու
2 բաժակ ալյուր
1,5 բաժակ շաքարավազ
2 թ. գդալ սոդա
մի պտղունց աղ
2 բանան
150 գ կաթ
Պատրաստման եղանակը
Բանանը կեղևահանել ու պատառաքաղով տրորել: Կարագը սենյակային ջերմաստիճանի պայմաններում փափկացնելուց հետո շաքարավազի հետ հարել, ապա ավելացնել տրորած բանանը: Ավելացնել վանիլինը, աղն ու կաթը, խառնել: Դրանից հետո մեկ առ մեկ ավելացնել ձուն ու խառնել հարիչով` նվազագույն արագությամբ: Վերջում պետք է ավելացնել ալյուրը սոդայի հետ:
Կարագապատ կալկայով տապակի մեջ լցնել այդ զանգվածը, թխել 180-190 ՛С, 30-40 րոպե:

1673թ.-ի մայիսի 13-ին կարդինալ Արման Ժան դյու Պլեսսի Ռիշելյեն թագավորի սեղանին սուր ծայրերով դանակների օգտագործման արգելքի մասին հրաման տվեց: Այս պահից էլ սկսվում է մեզ ծանոթ սեղանի դանակների օգտագործման պամությունը:

Կարդինալ Ռիշելյեն սրանով պաշտպանում էր  իր գեղագիտական զգացումները. նրան դուր չէր գալիս, որ կրթված մարդիկ օգտագործում էին սուր ծայրերով դանակներ: Նաև կարդինալը մտածում էր իր անվտանգության մասին. բութ եզրերով դանանակներով հարձակումը թագավորի վրա ավելի դժվար կլիներ:

Այսօր արդեն դժվար է երևակայել, որ մարդիկ մի ժամանակ դանակով էին ուտում. այն համարվում էր սովորական, ավելին` միջնադարյան ասպետներն իրենց կանանց կերակրում էին դանակի միջոցով: Սա բացառիկ բարեկիրթ վերաբերմունքի վկայություն էր դիտվում, քանի որ տիկնոջ տրամադրության տակ էր մնում իր երկու ձեռքերն էլ, որոնցով նա կկարողանար ուտել իր հավանած մյուս ուտեստները:

Ձեռնոցները սպասքի մաս

Մեզ ծանոթ դանակի ու պատառաքաղի օգտագործումը Եվրոպայում զանգվածային տարածում  գտավ միայն 18-րդ դարում, իսկ միջին դարերում Եվրոպայում մարդիկ կերել են ձեռքերով, հատկապես դա վերաբերում էր յուղոտ մսային ուտետներին: Արիստոկրատիան և պարզապես հարուստ մարդիկ հաճախ ճաշելիս օգտվել են ձեռնոցներից ձեռքերը մաքուր պահելու համար: Այդ թանկ ձեռնոցները չեն ափսոսել` դեն նետելով ճաշից հետո:

Առաջին պատառաքաղը ոսկուց էր

Այն հայտնվել է Բյուզանդական կայսրությունում 1072թ.-ին: Երկու ատամներից կազմված այս խոհանոցային պարագան պատրաստվել էր հատուկ Բյուզանդիայի արքայադուստր Մարիա Իվերսկայայի պատվին: Արքայադուստրն ինքը պատվիրեց վարպետներին պատրաստել ոսկյա հավաքածուն. պատառաքաղների բռնակները պատրաստված էին փղոսկրից:

Պատառաքաղն ընդդեմ եկեղեցու

1606թ.-ին առաջին անգամ պատառաքաղը Մոսկվա է տարել Մարիա Մնիշեկը, իսկ ռուս ժողովուրդն անհանգստացել է. համարում էին, որ եթե կայսրն ու կայսրուհին ուտում են այդ “նիզակի” միջոցով, ապա նրանք հենց չարքերն են, որ կան: Ըստ էության, այս պնդումը առաջ է քաշել նաև կաթոլիկ եկեղեցին` եվրոպական թագավորներից վերցնելով պատառաքաղները:

Ժամանակի ընթացքում պատառաքաղի ատամները դարձան չորսը: Նախ, այդ չորս ատամներն արդեն սատանայական  եռաժանի չէին, երկրորդ` պատառաքաղի չորս ատամները հիշեցնում էին  ձեռքի մատները, այսինքն` պատառաքաղն ասոցացվում էր ձեռքի հետ: Եվ վերջապես,  չորս ատամները շատ հարմար էին և պրակտիկ, ավելի հուսալի էին սնունդը վերցնելու համար:

Որքան հարուստ է մարդու սեռական կյանքը, այնքան նա շատ գումար է վաստակում:
Գերմանացի գիտնականները հանգել են այն եզրակացության, որ սեռական կանոնավոր կյանքն ու հաջողությունը սերտորեն փոխկապված են: Մասնագետներն այդ երևույթը բացատրում են նրանով, որ եթե օրգաններից մեկն ակտիվ է աշխատում, վերին կիսագունդը նույնպես ակտիվ է: Հետազոտությունը կատարվել է 26-50 տարեկան անձանց շրջանում, և պարզվել է, որ նրանք, ովքեր շաբաթը չորս անգամ սեռական հարաբերություն են ունենում` մոտ 5-15 տոկոսով ավելի շատ են վաստակում, քան նրանք, ովքեր սեռապես ակտիվ չեն: Իսկ սեռական կյանքի բացակայության մասին խոսք անգամ լինել չի կարող: Այդ անձինք մոտ 3-20 տոկոսով ավելի քիչ են վաստակում, քան սեռապես ակտիվները:
Պարզվում է՝ այդ մասին խոսվել է նաև մեկ դար առաջ, բայց կարծիքները հակասական են եղել: Առաջ պնդում էին, որ կարիերա ունեցող, հարուստ կանայք չեն կարող միաժամանակ հարուստ սեռական կյանք ունենալ, քանի որ նրանց կենսաէներգիան սահմանափակ է: Այսօր ևս կան մարդիկ, որոնք նույն կերպ են մտածում: Բայց ամերիկացի սեքսոլոգները պնդում են, որ դա ճիշտ չէ, գլխապտույտ հաջողությունը սերտ կապված է հարուստ սեռական կյանքի հետ:
Սոցիոլոգ Ա. Մասլոուի «Պահանջմունքների բրգի» համաձայն, մինչ հաջողության և ինքնակատարելագործման հասնելը, մարդը պետք է բավարարի առաջնային պահանջմունքները (սնունդ, ջուր, քուն, շնչառություն, արտաթորանք, սեռական հարաբերություն): Եթե դրանց հերթականությունը խախտվում է` մարդը դժվարությամբ է հասնում բարձունքի ու հաջողության: Այդ կարծիքին է նաև սեքսոլոգ Յուլյա Վառան, որի կարծիքով` սեռական ակտիվ կյանք ունեցողները հաջողության հասնելու, շատ գումար վաստակելու, փայլելու, մարդկանց դուր գալու և կապեր հաստատելու ավելի լայն հնարավորություններ ունեն: «Այնպես որ, գումար վաստակեք և ձեր սեռական կյանքը կվերադասավորվի», – եզրափակել է մասնագետը:
Գիտնականներն այդ փաստը բացատրում են նրանով, որ սեռական էներգիան ուղղվում է ստեղծագործական կողմ: Եվ եթե մարդիկ կարողանան լիբիդոն՝ սեռական էներգիան, ուղղել այլ կողմ՝ սուբլիմացնելով այն, կարող են ապրել և ստեղծագործել: Բայց և այնպես, կայուն սեռական կյանք ունեցողներն ավելի առողջ են, ինքնավստահ, ավելի քիչ են տառապում շաքարախտով, նևրոզներով, դեպրեսիայով և այլ հիվանդություններով:
Նապոլեոն Հիլլի «Մտածիր և հարստացիր» գրքում նշված է, որ սեռական ցանկությունը մարդու կյանքում ամենահզոր ուժն է: «Մղված այդ ցանկությունից` մարդու երևակայությունը հասնում է գագաթնակետի, նա դառնում է ավելի քաջ, համառ և ինքնավստահ: Սերն ու կիրքը մարդուն կարող են տանել անհավանական բարձունքի»: Մյուս կողմից` կան մշակույթներ, երկրներ, որտեղ սեքսի մասին խոսելն ամոթ է:
Լոնդոնի Քինգ քոլեջի մասնագետների հավաստիացմամբ, սեռական կյանքը կապված է նաև խելացիության հետ: Խելացի կանայք, որոնք նախանձելի կարիերա ունեն, կարող են պարծենալ սեռական հարուստ կյանքով, սակայն տարբեր զուգընկերների հետ: Հետազոտության հեղինակ Թիմ Սպեկտրը նշում է, որ խելացի կանայք նույնիսկ կրկնակի օրգազմ են ապրում և հաճախ են կարողանում զարմացնել իրենց զուգընկերներին: «Պատճառն այն է, որ էրոտիկ հարուստ պատկերացումներ ունեն», – նշել է մասնագետը:
Որքան էլ կյանքը լարված լինի, չպետք է մոռանալ սեռական կյանքի մասին, քանի որ դա մեր առողջության մի մասն է: Այնպես որ, մտածելու փոխարեն պետք է գործել և կանոնավոր սեռական հարաբերություն ունենալ:
Ելենա Չոբանյան

Վանկուվերի համալսարանի աշխատակիցներն  ապացուցել են սպորտով զբաղվելու դրական ազդեցությունը մարդու գլխուղեղի վրա:

Հետազոտությանը մասնակցել են 70-80 տարեկան 100 կանայք, որոնք հիշողության հետ կապված խնդիրներ են ունեցել: Գիտնականները մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիայի մեթոդով ֆիքսել են հիպոկամպի չափերը (գլխուղեղի հատվածում), որը պատասխանատու է հիշողության համար, և այդ կանանց ուղարկել են սպորտով զբաղվելու, գրում է «Դելայտ նյուս»-ը:

Նրանք 6 ամսվա ընթացքում  շաբաթական 2 պարապմունք են կատարել: Նրանց բաժանել են 3 խմբի: Առաջին խմբի անդամները ճկունության վարժություններ են կատարել, երկրորդ խումբը՝ աերոբիկայի, երրորդն էլ՝ ուժային: Աերոբիկայով զբաղվող կանանց մոտ հիպոկամպի չափսերը փոքր-ինչ մեծացել են, իսկ մյուս երկու խմբերի մոտ փոփոխություններ չեն նկատվել:

Գիտնականները խորհուրդ են տալիս բոլոր տարիքի մարդկանց զբաղվել աերոբիկայով, քանի որ այն լավացնում է հիշողությունը, որը և բերում է ինտելեկտի բարձրացմանը և լավ սովորելուն:

Բրիտանացի գիտնականներն ապացուցել են, որ  մայրական կաթով կերակրումը նորածնային հասակում երեխային պաշտպանում է մի շարք հիվանդություններից: Այդ հիվանդությունների ցանկում հատկապես կարևոր է բրոնխային ասթման, որը մեծ տարածում ունի մեր օրերում: Հետազոտությունն իրականացվել է 30 տարի շարունակ: Հետևել են 1-7 տարեկան երեխաների առողջությանը, որոնք ընդգրկված են եղել հետազոտությունում:

Մանրակրկիտ ուսումնասիրվել են նաև 100-ից ավել գիտական աշխատություններ, որոնք վերաբերում են ասթմայի առաջացմանը և  մայրական կաթի ազդեցությանը երեխայի իմունիտետի ձևավորման վրա:  Պարզվել է, որ մայրական կաթն է դնում նորածնի իմունային համակարգի հիմքը:

Գիտնականները պնդում են, որ կրծքով կերակրումից աստիճանական հրաժարումից հետո  ևս պետք է ուշադիր լինել, թե ինչ է ուտում երեխան:

Հեմոֆիլիան ժառանգական հազվադեպ հիվանդություն է, որով, ըստ վիճակագրության, տառապում է 10 հազարից մեկ մարդ։ Այն գոյություն ունի նաև մեզանում: Հիվանդությունը բնութագրվում է արյան ցածր մակարդելիությամբ, դրսևորվում է հաճախակի արնահոսությունների և հոդերի, մկանների ու ներքին օրգանների արնազեղումների ձևով, ինչը հանգեցնում է հենաշարժական համակարգի ծանր վնասվածքների: Կենսական կարևորություն ունեցող օրգաններում արյունազեղումները կարող են հանգեցնել մահվան, իսկ հաճախակի արյունազեղումները հոդերում` վաղ հաշմանդամության: Հիվանդացությունը բնութագրվում է ժառանգականությամբ և առավելապես հանդիպում է տղամարդկանց շրջանում:

Մեզանից գրեթե քչերը գիտեն, թե իրականում ինչ դարաշրջանի հիվանդություն է այն, ինչպես է բուժվում կամ ինչպես կարելի է կանխարգելել դրա հետագա զարգացումն ու առաջացումը:
Հեմոֆիլիայի կլինիկական երևույթները կարող են ի հայտ գալ կյանքի առաջին տարում, բայց արյունահոսությունը հաճախ առաջանում է այն ժամանակ, երբ երեխաները սկսում են քայլել և ենթարկվում են զանազան կենցաղային վնասվածքների։
Արյունահոսությունները կարող են առաջանալ նույնիսկ ամենաթույլ վնասվածքների ժամանակ, անմիջապես հետո կամ որոշ ժամանակ անց։ Առաջացած ուժեղ և տևական արյունահոսությունները կարող են նույնիսկ կյանքին սպառնացող բնույթ կրել։ Արյունահոսությունները հաճախ լինում են քթից, լնդերից, բերանի լորձաթաղանթից և այլն։ Ուժեղ արյունահոսություններ կարող են լինել ատամի հեռացումից, նշիկազատումից և այլ միջամտություններից։
Այսօր աշխարհում ախտորոշման ժամանակակից մեթոդները հնարավորություն են տալիս ախտորոշելու հեմոֆիլիան դեռևս նորածնային շրջանում:
Ինչպիսի՞ն է վիճակագրությունը Հայաստանում: Մասնագետների հավաստմամբ` հիվանդացության ցուցանիշն այնքան էլ բարձր չէ ԱՊՀ երկրների շրջանում, սակայն քիչ էլ չէ: Ըստ ԱՀԿ-ի տվյալների` աշխարհում հեմոֆիլիայով տառապում է շուրջ 400 հազար մարդ: Հայաստանում ամեն տարի արձանագրվում է հեմոֆիլիայով հիվանդացության 15 դեպք: Հեմոֆիլիայի կենտրոնում այժմ հաշվառված է մոտ 250-300 հիվանդ, որոնցից 199-ը ստանում են ակտիվ բուժօգնություն: Նրանցից 157-ը երեխաներ են: Մասնագետները վստահեցնում են, որ վաղ տարիքից կանխարգելիչ ներարկումները հնարավորություն են տալիս բացառելու արյունահոսությունները, ներհոդային և մկանային արյունազեղումները, ինչպես նաև կանխելու հաշմանդամությունը:
Մեր երկրում այս հիվանդության ամենատարածված տեսակը հեմոֆիլիա A-ն է: Նշենք, որ բուժման հետ կապված խնդիրները մեր երկրում հիմնականում կախված են ֆինանսական ռեսուրսների հետ: Ինչպես փաստում են ոլորտի ներկայացուցիչները, հիվանդության բուժման ընթացքը բավական թանկ արժի և դեղորայքի ձեռքբերման համար բյուջետային միջոցների սղությունը երբեմն դառնում է խնդրահարույց: Մեկ հիվանդի համար տարեկան բուժման համար անհրաժեշտ գումարը 12-15 հազար դոլար արժի: Բավական թանկ արժեն նաև լաբորատոր հետազոտությունները:
Վերջին հինգ տարիների ընթացքում Հայաստանում գրանցվել է ուղեղի արնազեղումից հեմոֆիլիայով հիվանդի մահվան միայն մեկ դեպք։ Հիվանդների 70 տոկոսն ունի այս կամ այն աստիճանի հաշմանդամություն։ Բոլոր հիվանդները, անկախ բուժման արժեքից, օգտվում են պետպատվերից, այսինքն` բուժումը լիովին անվճար է:
Յոլյանի անվան արյունաբանական կենտրոնից տեղեակացանք, որ բուժման անհրաժեշտ դեղորայքը ներկրվում է արտերկրից, որն արտադրվում է դոնորական արյան պլազմայի միջոցով: Եթե կարողանանք Հայաստանում հավաքել մեծաքանակ դոնորական պլազմա և կարողանանք տեղում իրականացել դեղորայքի արտադրություն, ապա ավելի հեշտ և արդյունավետ կլինի հիվանդության բուժման հետ կապված գործընթացների իրականացումը: Կենտրոնի աշխատակիցները կոչ են անում հանրությանը ակտիվ մասնակցել դոնորական քարոզչությանը, միայն դոնորների թվի ավելացումը կփրկի հիվանդների կյանքը:
Նշենք, որ հիվանդության բուժման արդյունավետությանը Հայաստանում հնարավոր է եղել հասնել մի շարք ճանապարհներով: ՀՀ առողջապահության նախարարության և Հեմոֆիլիայի համաշխարհային ֆեդերացիայի միջև կնքված համաձայնագրից ի վեր արյունաբանական կենտրոնը ստացել է հակահեմոֆիլային գործոններ, որոնք հիվանդության բուժման բաղկացուցիչներն են: Արյունաբանական կենտրոնում հիմնվել է հեմոֆիլիայի բաժանմունք, մշակվել է հիվանդության ազգային ծրագիր, արտերկում վերապատրաստում են անցել արյունաբաններ և լաբորանտներ, մակարդելիության լաբորատորիայիում ներդրվել են արյան մակարդելիության ժառանգական հիվանդությունների ախտորոշման նոր մեթոդներ, ինչպես նաև ներդրվել է հոդային բարդությունների ժամանակակից բուժման արդյունավետ եղանակ:
Գոյություն ունեն հիվանդության սուր և կանխարգելիչ բուժման տեսակներ: Արյունաբանական կենտրոնի տնօրեն Սմբատ Ղաղբաշյանը գոհ է դեղորայքի ձեռքբերման գործընթացից և ասում է, որ հայ մասնագետներն այսօր կարողանում են բուժել հիվանդության բոլոր սուր դեպքերը: Խոսքը արյունահոսության դադարեցման մասին է: «Մեր կառույցում ԱՆ-ի ֆինանսավորմամբ գործում է հեմոֆիլիայի կենտրոն, և մասնագետների միահամուռ ջանքերի շնորհիվ հնարավոր է դառնում սպասարկել և բուժում իրականացնել նաև մարզերի հեմոֆիլիկներին»,- նշեց արյունաբանական կենտրոնի տնօրեն Սմբատ Ղաղբաշյանը: Բացի այդ, բավական մեծ ճշգրտությամբ իրականացվում են նաև լաբորատոր հետազոտություններ: Դրանք գնահատվել են գործող Համաշխարհային հեմոֆիլային ֆեդերացիայի կողմից, որոնք եռամսյակը մեկ ուսումնասիրություն են իրականացնում այս ոլորտում:
Արյունաբանական կենտրոնում ստեղծվելու է նաև բաժանմունք, որն առաջիկայում հնարավորություն է տալու իրականացնելու բարդ վիրահատություններ` վերականգնելով նաև հոդերի շարժունակությունը: Վերջին 4-5 տարվա ընթացքում իրականացվել է 20-25 վիրահատություն:
Հեմոֆիլիայով հիվանդների հայկական ասոցիացիայի տնօրեն Տատյանա Խաչատրյանն էլ հավելում է, որ իրենց հիմնական նպատակը հիվանդության արդյունավետ բուժումն է և հաշմանդամության կանխարգելումը: Այս խնդրի լուծումը տիկին Խաչատրյանը իրատեսական է համարում միայն արյունաբանական կենտրոնի հետ համագործակցության արդյունքում: Նրա համոզմամբ` հիվանդների շրջանում առկա խնդիրները հնարավոր կլինի նվազեցնել ներկրվող դեղերի խմբաքանակն ավելացնելու և ասոցիացիայի կողմից ցուցաբերված հումանիտար օգնության ծավալների մեծացման պարագայում: Նա հարկ համարեց նշել, որ դեղորայքի մյուս անհրաժեշտ մասը ձեռք է բերվում համապատասխան միջազգային կազմակերպություններից ստացված մարդասիրական օգնության հաշվին, Հեմոֆիլիայի համաշխարհային ֆեդերացիայի ծրագրերի և այլ բարեգործական նախագծերի շրջանակներում։

Լ.Ն

Հոլիվուդյան դերասան Հյու Ջեքմանը քաղցկեղային ուռուցքի հերթական վիրահատության է ենթարկվել. 45-ամյա դերասանը «Իքս մարդիկ.անցյալ ապագայի օրեր» ֆիլմի պրեմիերային ներկայացել է վիրակապով:

Ջեքմանը Associated Press լրագրողներին պատմել է, որ 2 օր առաջ նրան վիրահատել են, հեռացրել բազալիոման` որն առաջանում է մաշկի քաղցկեղի տարատեսակի դեպքում: Անցած տարի նա արդեն մեկ անգամ ենթարկվել է նման վիրահատության: Այն ժամանակ բժիշկները նրան հանգստացրել էին, ասելով, որ նոր ուռուցքներ մոտ չեն առաջանա: Դրանից հետո նա պարբերաբար բուժզննում էր անցնում: «Իքս մարդիկ» ֆիլմի աստղը «Ինստագրամ»-ում իր լուսանկարն է տեղադրել` քթին սպեղանիով ու մակագրել է, որ իրեն կրկին վիրահատել են և իր երախտագիությունն է հայտնել բժիշկներին, իսկ իր երկրպագուներին կոչ է արել արևապաշտպան քսուքներ կիրառել: Ամերիկյան ԶԼՄ-ները գրում են, որ Ջեքմանի մոտ հայտնաբերված քաղցկեղի տեսակն ամենատարածվածներից է ԱՄՆ-ում: Հիվանդությունը հայտնաբերման վաղ փուլում բուժվում է, ակայն հաճախ` վիրաբուժական եղանակով:

Անկախ

Ֆրանսիայում ստեղծել են  3D հայելի, որի օգնությամբ ցանկացողը կարող է իրական ժամանակում սեփական ներքին օրգանները տեսնել: Ռենտգեն հայելի ստեղծվել է  համակարգչային ու մագնիսա-ռեզոնանսային տոմոգրաֆի, ռենտգենյան հետազոտության, համակարգչային անիմացիաjի ու  շարժումը որսացող Kinect համակարգի միավորումից:

«Հայելու» մակերեսին, որն իրենից  հսկայակաn  էկրան է ներկայացնում, բեռնվում են ռենտգեն ու մագնիսա-ռեզոնանսային տոմոգրաֆիայի պատկերները: Տվյալների մշակումից հետո, հայելու մեջ լուսավորվում է ներքին օրգանների համակարգն ու մարդու կմախքը: Իսկ շարժումները որսացող Microsoft Kinect  համակարգը հետևում է 2 տասնյակ տարբեր հոդերի աշխատանքին, այդ թվում` ծնկների, արմունկների ու դաստակների:

Բժշկական բոլոր պատկերները անիմացիայի են վերածվում գրաֆիկական պրոցեսորների միջոցով.այդպիսով, մարդուն հնարավորություն տալով նայել սեփական մարմնի ներսը` իրական ժամանակում:

Գիտնականները հույս ունեն, որ նոր հայտնագործությունը կկիրառվի բժշկության մեջ: Օրինակ, տվյալ համակարգի օգնությամբ մարդիկ կկարողանան նաև ինքնուրույն հետազոտել մարմնի որոշակի հատվածը կամ էլ նախապատրաստվել առաջիկա վիրահատության:

Անկախ

Մեղրու տարածաշրջանի մի խումբ բնակիչներից ստացված հարցման կապակցությամբ տեղեկացնում ենք, որ Համաշխարհային բանկի «Առողջապահական համակարգի արդիականացում» ծրագրի երկրորդ փուլի լրացուցիչ ֆինանսավորման վարկային ծրագրով Մեղրու տարածաշրջանային բժշկական կենտրոնի նոր շենքի կառուցման աշխատանքները կավարտվեն 2015 թվականին։  Մեղրու և Ագարակի միջև ընկած հատվածում` երկու քաղաքների  բնակչության համար մատչելի վայրում կառուցվող կենտրոնը  կհագեցվի միջազգային չափանիշներին համապատասխան սարքավորումներով։  Նորակառույց շենքում կմիավորվեն  այժմյան Մեղրու տարածաշրջանային բժշկական կենտրոնի  ստացիոնար բոլոր ծառայությունները, որոնք ներկայումս տրամադրվում են Մեղրու բժշկական կենտրոնում և Ագարակի հիվանդանոցում` երկու քաղաքների բնակիչների համար ստեղծելով ծառայությունների մատչելիության անհավասար պայմաններ։

ՀՀ կառավարության 2010 թվականի սեպտեմբերի 3-ի թիվ 1172 որոշմամբ նախատեսվել էր Մեղրու տարածաշրջանային բժշկական կենտրոնի համար կառուցել նոր շենք մինչև 2012 թվականի ավարտը: Սակայն պարտադիր ընթացակարգերի ապահովումն այդ հնարավորությունը չընձեռեց։

Նոր հիվանդանոցի կառուցման համար Մեղրու քաղաքապետարանը հողատարածք է հատկացրել 2010 թվականի հուլիսի 15-ին: Բժշկական կենտրոնի  նախագծման պայմանագիրը կնքվել է 2011 թվականի օգոստոսի 30-ին, իսկ նախագծման աշխատանքներն ավարտվել են 2012 թվականի օգոստոսին: Մշակվել է նաև շինարարական աշխատանքների շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման զեկույցը և բժշկական կենտրոնի շահագործման բնապահպանական կառավարման պլանը, որի վերաբերյալ 2012 թվականի նոյեմբերի 6-ին կազմակերպվել են հանրային լսումներ:

Համաշխարհային բանկի գնումների ընթացակարգին համապատասխան` 2012 թվականի օգոստոսի 24-ին հայտարարվել է շինարարական աշխատանքներն իրականացնող կապալառու կազմակերպության ընտրության միջազգային մրցույթ: Սակայն հաղթող չի ճանաչվել` նախահաշվային գնից գնառաջարկների առնվազն 60%-ով բարձր լինելու պատճառով:

Համաշխարհային բանկի ընթակարգերով նախատեսված միջոցառումներն ապահովելուց հետո 2013 թվականի ապրիլի 11-ին հայտարարվել է կապալառու կազմակերպության ընտրության միջազգային նոր մրցույթ, և 2013 թվականի օգոստոսի 6-ին Համաշխարհային բանկի ընթացակարգերին համաձայն, ընտրված կապալառու «Պառեքս–գազ»  ՍՊԸ հետ կնքվել է շինարարական աշխատանքների իրականացման պայմանագիր: Պայմանագրի ավարտ է նախատեսված 2015 թվականի երկրորդ կիսամյակը:

 Անկախ

Սոյան կարող է փրկարար դեղամիջոց դառնալ ՁԻԱՀ-ով հիվանդների համար: Նման եզրահանգման է եկել Միսսուրի նահանգի մոլեկուլյար կենսաբանության ու իմունոլոգիայի համալսարանի հետազոտական խումբը, որն աշխատում է  պրոֆեսոր Ստեփան Սարաֆյանոսի ղեկավարությամբ:

Բժիշկների ուշադրությունը գրավել է EFdA մոլեկուլը, որը դեռևս 2001-ին էին հայտնաբերել  սոյայի թանձրահյութ արտադրող ճապոնական Yamasa ընկերության մասնագետները: Պարզվում է, որ  համն ընդգծելու համար  կիրառվոայդ միացությունն, իր հատկությամբ շատ նման է  տենոֆովիր դեղամիջոցին, որը կիրառվում է ՁԻԱՀ-ով հիվանդների բուժման նպատակով, հաղորդում է ИТАР-ТАСС-ը:

Ընդ որում, այդ տենոֆովիրի արդյունավետությունը ժամանակի հետ թուլանում է, ինչից էլ օրգանիզմը հարմարվում է դրան: Իսկ  EFdA-ի նկատմամբ հիվանդների մոտ հարմարվելու հավանականությունը նվազ է , քանի որ մոլեկուլը շատ ավելի արագ է սկսում գործել ու  ավելի դանդաղ է քայքայվում, քան տենոֆովիրը:

Գիտնականներն արդեն փորձարկումներ են կատարել կապիկների վրա. «Այդ կապիկներն այնքան հիվադ էին, որ նախատեսվում էր շուտով քնեցնել նրանց: Սակայն, EFdA-ն ընդունելուց մեկ ամիս անց, նրանք իրենց գերազանց են զգում, իսկ ՁԻԱՀ-ի խտությունը նրանց օրգանիզմում նվազել է»: Ներկայում EFdA-ի արդյունավետությունը ստուգում է ամերիկյան Merck դեղագործական  հսկան:

Անկախ

Washington Post-ը գրում է, որ գիտնականների միջազգային խումբը պնդում է, որ զարգացրել է GPS սարքավորում, որը հետևելով մարդու ԴՆԹ-ին մինչև 1000 տարի, պարզում է մարդու ծագման ակունքները. հնարավոր  է պարզել անգամ կոնկրետ գյուղերն ու կղզիները:

Ինչպես նկարագրվում է բնագիտական “Բնության հաղորդակցությունները” ամսագրում, նոր սարքավորումը դիտարկում է աշխարհի ողջ բնակչությունը և նույնացնում ԴՆԹ-ն,  որը հատուկ է միայն տվյալ վայրերին:  Այնուհետ այն համապատասխանեցնում է Ձեր ԴՆԹ-ն այն տարածքին, որի հետ առավել շատ ընդհանրություններ ունեք` ցույց տալով, թե որտեղ են  Ձեր ԴՆԹ-ն կազմող գենոֆոնդերը վերջին անգամ  խառնվել:  Ըստ էության, այն օգնում է բացահայտել մարդու պապենական ծննդավայրը:

Այն փաստորեն հնարավորություն է տալիս  ԴՆԹ-ի տվյալների հիման վրա ցույց տալ ոչ թե Ձեր ծննդյան վայրը /որն առկա է նաև անձնագրում/, այլ այն վայրը, որտեղ ձևավորվել է Ձեր ԴՆԹ-ն մոտ 1000 տարի առաջ` մոդելավորելով գեների խառնուրդի ողջ գործընթացը:

Նոր մեթոդը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն բավարարել մարդու հետաքրքրությունը` կապված իր ծագման վայրի հետ, այլ բժիշկներին կարող է օգնել որոշելու հիվանդի` այս կամ այն ժառանգական հիվանդության նկատմամբ հակվածության աստիճանը կամ կանխատեսել բուժման միջոցների նկատմամբ նրա հնարավոր ռեակցիան: Այն հնարավորություն է տալիս նաև փախուստի զոհ դարձած կամ տուժած երեխաներին վերադարձնել իրենց հայրենիք:

Եվ որ ամենակարևորն է, այն հասանելի է յուրաքաչյուրին: Նվազագույն ծառայությունների  փաթեթի արժեքը կազմում է 29.9 դոլլար: Դրա համար անհրաժեշտ է տալ ԴՆԹ-ի անալիզ յուրաքանչյուր ընկերությունում, այնուհետ տվյալները վերբեռնել Geographic Population Structure կայք և նշել անալիզի տիպը: Որպես պատասխան` դիմողը կստանա GPS կոորդինատները կամ քարտեզ, որի վրա նշված իր  ծագման հետքերը:

Բրիտանացի գիտնականները եզրակացրել են, որ սթրեսի դեմ ամենաարդյունավետ պայքարի միջոցը գիրք կարդալն է:

Սթրեսն  ալկոհոլի կամ զբոսանի միջոցով հաղթահարելը շատ ավելի քիչ արդյունավետ է, քան տպագիր գիրք կարդալը:

Սթրեսը հաղթահարելու առավել արդյունավետ միջոցներ հայտնաբերելու նպատակով փորձագետները հրավիրել են կամավորների` փորձ իրականացնելու համար: Փորձի ավարտին նրանք պետք է ընտրեին այն մեթոդը, որի օգնությամբ նրանք հանգստանում էին: Առավել արդյունավետ մեթոդը  որոշվել է  մկանների տոնուսի և արյան զարկերակային ճնշման չափման միջոցով:

Փորձի արդյունքները ցույց են տվել, որ կարդալը 68%-ով օգնում է հաղթահարել սթրեսը: Բավական է կարդալ  գրքի ընդամենը 2-3 էջ:

Սթրեսից ազատվելու արդյունավետ մեթոդներից երկրորդ տեղում է երաժշտությունը: Հավանած երաժշտական հավաքածուն լսելը սթրեսի մակարդակը նվազեցնում է  61%-ով:

Հաշվի առնելով վերը նշվածը` կարելի է ասել, որ IT-տեխոլոգիաների զարգացման դարաշրջանում գրքերը երկրորդ պլան են մղվել, սակայն դրանց նշանակությունը մարդկանց համար ինչպես միշտ մեծ է: Այդ պատճառով ոչ մի գործիք չի կարող փոխարինել գիրքը ձեռքում հանգստին:

Ավելի հեշտ է հիվանդությունները կանխարգելելը, քան բուժելը: Կան վտանգավոր վարակներ, որոնք կարող են երեխայի մահվան կամ հաշմանդամության պատճառ դառնալ: Հիվանդությունների և հակամարմինների ներթափանցումն օրգանիզմ սովորաբար սպառնում է հատկապես թիրախային խմբերին` նորածիններին: Այդ հիվանդություններից են տուբերկուլյոզը, հեպատիտ Բ-ն, դիֆթերիան, փայտացումը, կապույտ հազը, կարմրուկը, կարմրախտը, խոզուկը և պոլիոմիելիտը:

Աշխարհում նշված հիվանդություններից երեխաներին պաշտպանելու թերևս միակ միջոցը պատվաստումներն են, որոնց շնորհիվ հնարավոր է դառնում կանխարգելել դրանք և ինֆեկցիաները դարձնել կառավարելի:
Նախ փորձենք պարզաբանել, թե որքանով է պատվաստումների անհրաժեշտությունը մեծ և ինչ կարող է սպառնալ դրանցից հրաժարվելու դեպքում:
Սովորաբար պատվաստումների անհրաժեշտությունը երեխաների շրջանում առաջանում է բավական վաղ տարիքում: Մասնագետների դիտարկմամբ, ինչպես ներարգանդային կյանքում, այնպես էլ մայրական կաթի միջոցով նորածնին են փոխանցվում հակամարմիններ, որոնք նրան պաշտպանում են որոշ հիվանդություններից: Սակայն մեծանալու հետ (6 ամսականից սկսած) երեխայի մոտ նվազում է մորից ստացած իմունիտետը, և կարիք է առաջանում հիվանդությունների հարուցիչների նկատմամբ անընկալություն առաջացնելու նպատակով կատարել պատվաստումներ:
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով` պատվաստումների շնորհիվ ամեն տարի հաջողվում է փրկել ավելի քան 3 մլն կյանք: Տեսնենք, թե այս ուղղությամբ ինչպիսին է պատկերը Հայաստանում: Մեր երկրում վերջին տարիներին բավականաչափ նվազել են մանկական և մայրական մահացության ցուցանիշները: ՀՀ Առողջապահության նախարարության կողմից հրապարակված տվյալների համաձայն` մանկական մահացության ցուցանիշը վերջին երեք տարվա ընթացքում նվազել է մոտ 16 տոկոսով: Այս նվազումը, ի դեպ, ուղեկցվել է ինչպես երեխաների հիվանդանոցային, այնպես էլ տնային մահացության ցուցանիշների կրճատմամբ:
Իմունականխարգելման ազգային ծրագրի ղեկավար Գայանե Սահակյանը վստահեցնում է, որ 1994-1995 թթ. դիֆթերիայի բռնկման դեպքերի և մահացության ցուցանիշների համեմատ` պատվաստումների շնորհիվ իրավիճակը հանրապետությունում կայունացել է, և վերջին տասնամյակում դիֆթերիայի դեպքեր չեն գրանցվել: Եվ եթե նախկինում ամեն տարի արձանագրվում էր պոլիոմիելիտով հիվանդացության 5-10 դեպք, ապա 1995-ից առ այսօր անբուժելի համարվող այս հիվանդության տարածման դեպքեր ևս չեն գրանցվել: Հայաստանը, ի տարբերություն հարևան բոլոր երկրների, համարվում է պոլիոմիելիտի տարածման ամենացածր ռիսկային երկիրը: Իսկ կարմրուկի, կարմրախտի և խոզուկի դեմ համակցված պատվաստումների արդյունավետ իրականացման շնորհիվ ցածր է նաև դրանց վարակման հավանականությունը:
Վերջին 1-2 տարում արձանագրվել են կարմրուկի ընդամենը 11 և կարմրախտի 4 դեպք:, «Այժմ մեզ մոտ համաճարակային իրավիճակը բավական կայուն է, թեպետ ՌԴ-ի հայաշատ վայրերում կարմրուկի բռնկումներ կան, դա մեզ չի սպառնում ամենևին»,- հուսադրում է Գայանե Սահակյանը:
Հայաստանում տարիներ առաջ ներդրվել է նաև հեմոֆիլուսային բաղադրիչով հնգավալետ պատվաստանյութը: Հանրապետությունում, 7 տարվա կտրվածքով, մինչև 5 տարեկան երեխաների շրջանում մոտ 2,4 անգամ նվազել է մենինգիտով հիվանդացությունը: Հաշվի առնելով նաև աշխարհում տարածված ռոտովիրուսային վարակի ծանր ընթացքը` 2012-ից մեր երկրի առողջապահական ոլորտում ևս ներդրվել է վերոնշյալ վարակների դեմ պատվաստումը: Այդ վարակը սովորաբար ուղեկցվում է ջրազրկումով և համարվում է դիարեաների հիմնական պատճառ: Ինչպես նշում է իմունականխարգելման ազգային ծրագրի ղեկավար Գայանե Սահակյանը, մինչ պատվաստանյութի ներդրումը, ամեն տարի գրանցվում էր վարակների սեզոնային ավելացում և նույնիսկ, մինչև 5 տարեկան երեխաների 50-60 տոկոսի հոսպիտալացում: Իսկ, աշխարհում ամեն տարի ռոտավիրուսային վարակի (ՌՎ) պատճառով մահանում է 527,000 հազար մարդ, և ավելի քան 2 մլն նորածին ու երեխա հոսպիտալացվում են: Զարգացող երկրներում առաջին ՌՎ վարակը, որպես կանոն, ի հայտ է գալիս մինչև 6-9 տարեկան հասակում: Դեպքերի շուրջ 80 տոկոսը արձանագրվում է մինչև մեկ տարեկան երեխաների շրջանում: Պարզվել է նաև, որ գրեթե յուրաքանչյուր երեխա մինչև 3 տարեկանը առնվազն մեկ անգամ վարակվում է ռոտավիրուսով: Հայաստանում պատվաստանյութի ներդրման արդյունքում արդեն դիտվում է հոսպիտալացման մակարդակի կրկնակի նվազում:
Նախկինում մանկական ազգաբնակչության շրջանում հաճախակի էին նաև սուր հեպատիտ Բ-ով հիվանդացության դեպքերը, որոնք այսօր ևս կառավարելի են համապատասխան պատվաստանյութի ներդրման շնորհիվ: 1999-ից հեպատիտ Բ-ի հիվանդացության դեպքերը նվազել են, իսկ վերջին 5-6 տարիների ընթացքում դրանցով հիվանդացության դեպքեր առհասարակ չեն գրանցվել
Սակայն խնդիրն այն է, որ որոշ ընտանիքներ հրաժարվում են նորածիններին պատվաստման ենթարկել` փաստարկելով, որ դրանք կարող են առողջության վատթարացման պատճառ դառնալ: ԱՆ-ի աշխատակիցները հստակ վիճակագրություն չունեն, թե նորածինների կամ ավելի ուշ տարիքի երեխաների քանի տոկոսն է պարտադիր պատվաստման ենթարկվում: Ծնողների` պատվաստումներից հրաժարվելու ամենատարածված պատճառը հետպատվաստման բարդություններն են, որոնք կարող են ուղեկցվել տարբեր երևույթներով: Պատահում են դեպքեր, երբ երեխաները դժվար են հաղթահարում օրգանիզմում առաջացած սթրեսը: Որոշ ծնողների շրջանում կարծիք կա, որ պատվաստումները կարող են առաջացնել աուտիզմ կամ նպաստել իմունային համակարգի անկմանը: Բացի այդ, հաճախակի են շրջանառվում նաև լուրեր պատվաստանյութերի անհայտ ծագման կամ դրանց ժամկետանց լինելու վերաբերյալ: Ուստի, հաշվի առնելով պատվաստումների խնդրահարույց կողմերը` փորձեցինք որոշ պարզաբանումներ ստանալ հենց ոլորտի պատասխանատուներից:

Առողջապահության նախարարության աշխատակազմի մոր և մանկան առողջության պահպանման վարչության պետ Կարինե Սարիբեկյանը վստահ հերքում է և ապատեղեկատվություն համարում պատվաստանյութերի անորակ լինելու հանգամանքը: Նա հավաստիացնում է, որ երկիր ներկրվող բոլոր պատվաստանյութերը գնվում են Բելգիայից, Ֆրանսիայից և Կանադայից: Ինչ վերաբերում է ժամկետայնությանը, ապա ներկրված խմբաքանակը նախատեսված է լինում միայն ընթացիկ տարում օգտագործելու համար ու չնայած 2-3 տարվա պիտանիությանը` մինչև տարեվերջ ամբողջությամբ սպառվում է: Տիկին Սարիբեկյանը վստահեցնում է, որ մարդկանց անհանգստությունն այս կապակցությամբ անհարկի է, միաժամանակ հավելում, որ Հայաստան ներմուծվող պավաստանյութերն ունեն ԱՀԿ-ի կողմից պարտադիր որակավորված սերթիֆիկատ:

Նշենք, որ հետպատվաստման շրջանում օրինաչափ են այն երևույթները, որոնք ուղեկցվում են ներարկման հատվածում այտուցով, բարձր ջերմությամբ ու ցանով և տևում են 2-3 օր, այն էլ` ոչ միշտ: Իսկ շեղումներն անհատական բնույթ ունեն և կախված են տվյալ օրգանիզմի իմունային համակարգից: Հետպատվաստման շրջանում աուտիզմի առաջացման և երեխաների իմունային համակարգի անկման հավանականությունը մոր և մանկան առողջության պահպանման վարչության պետ Կարինե Սարիբեկյանը ևս բացառում է` փաստելով, որ այդ ուղղությամբ անցկացված հետազոտությունները հերքել են հետպատվաստման շրջանում դեպքերի նման զարգացումը:

Հետպատվաստման շրջանում ամենածայրահեղ ելքը մահն է: Դժբախտաբար, բայց նման երկու միջադեպ մեզանում արձանագրվել է: Մասնագետները փաստում են, որ երեխաների մահացության պատճառները հետպատվաստման շրջանում ծագած բարդությունների հետ որևէ կապ չունեն և հրապարակված լուրերը չեն համապատասխանում իրականությանը: Երեխաների մոտ այդ շրջանում կայծակնային արագությամբ զարգացած թոքաբորբ է եղել` առանց որևէ դրսևորման: Առաջին երեխայի դեպքում այն վրա է հասել հետպատվաստման շրջանի 7-8 րդ օրը, իսկ մյուսի մոտ` 3 օրվա ընթացքում: «Ապացուցողական բժշկության մեջ նկարագրված չէ, որ պատվաստման շրջանում կարող է թոքաբորբ զարգանալ»,- վստահեցնում է մասնագետը:

Այսօր իսկապես հստակ վիճակագրություն չկա, թե պոտենցիալ պատվաստման ենթակա երեխաներից քանի տոկոսն է պատվաստման ենթարկվում: Կան պարզապես պաշտոնական թվեր, որոնց հավաստիությունը ապացուցված չէ: Գերատեսչության աշխատակիցները վստահեցնում են, որ պատվաստումներից հրաժարվողները հիմնականում աղանդավորական ընտանիքներն են և կազմում են պատվաստման ենթակաների ընդամենը 1-2 տոկոսը: Նրանց մեկնաբանմամբ, լինում են նաև թերի պատվաստման դեպքեր, որոնք ընթացքում փոխլրացվում են: Ոլորտի ներկայացուցիչները հարկ են համարում նշել, որ թերի պատվաստման կամ դրանց միջև երկարատև ընդմիջումների պարագայում երեխաների մոտ կարող են իմունիտետի ձևավորման խնդիրներ ծագել: Նրանք հորդորում են ժամանակին դիմել համաբուժարանների (պոլիկլինիկաներ) տարածքային տեղամասեր և հերթագրվել անհրաժեշտ պատվաստումներ ստանալու համար: Դրանք, անշուշտ, անհրաժեշտ են բոլոր նորածիններին, քանի որ վարակներից ապահովագրվելու պարագայում է միայն հնարավոր ապահովել առողջ սերնդի հետագա զարգացումն ու բազմացումը:
Լ.Ն

Անկախ

Գալլանդկա Հենդրիկե վան Անդել-Շիպերը մահացել է 2005թ 115 տարեկան հասակում: Կինը երբեք չի դժգոհել իր առողջականից և մինչև կյանքի վերջին օրերը պահպանվել է նրա գիտակցությունը: Նա իր մարմինը կտակել է գիտությանը:

Գիտնականները հետազոտել են նրա ցողունային բջիջները, որոնցից էլ կախված է կյանքի երկարակեցությունը: Ցողունային բջիջները բաժանվում են և հյուսվածքներին մատակարարում  նոր բջիջներով, որոնք փոխարինում են ծեր և վնասված բջիջներին: Տարեցտարի ցողունային բջիջների քանակը նվազում է, նրանք աստիճանաբար մահանում են և հյուսվածքների բջիջները այլևս չեն նորացվում:

Ի զարմանս գիտնականների՝ Հենդրիկեի լեյկոցիտների 2/3-րդը կազմված են եղել ընդհամենը երկու ցողունային՝ արյունաստեղծ բջիջներից, իսկ մնացած ցողունային բջիջները այդ ժամանակ արդեն մահացել էին, գրում էՙՙгазета.ру՚՚ կայքը: Հայտնի է, որ արյան ցողունային բջիջների քանակը  նորածնության շրջանում հասնում է մինչև 20.000-ի, իսկ ծերության շրջանում ՝ ակտիվ վիճակում դրանց քանակը հասնում է մինչև 1300:

Ինչպես նաև վերլուծությունը ցույց է տվել, որ արյան բջիջներում թելոմերները շատ կարճ են եղել: Դրա հետ կապված հետազոտողները գտնում են, որ արյան  ցողունային բջիջների մեծ մասը  մահացել են մաշվածությունից՝ հասնելով բջիջների բաժանման սահմանին:

Չնայած այն հանգամանքին, որ արյան բջիջներում հայտնաբերվել են բազմաթիվ երկարակյաց մուտացիաներ, այնուամենայնիվ դրանք առողջության համար վտանգ չեն ներկայացրել: Այստեղից էլ գիտնականները եզրակացրել են, որ կնոջ մահանալու պատճառը եղել է  արյունաստեղծ ցողունային բջիջների պոպուլյացիայի մաշվածությունը:

Չի բացառվում, որ ապագայում հնարավոր կլինի ծեր օրգանիզմի ՙՙերիտասարդացում՚՚ կատարել, ցողունային բջիջների համալրման միջոցով, որոնք կվերցնեն օրինակ՝ ծննդյան պահին նորածնի պորտալարից:

Անկախ