Մի տեսություն կա, որի համաձայն` ցանկացած հիվանդություն` հարբուխ թե քաղցկեղային ուռուցք, բանականությունը, մարմինն ու հույզերը միավորող համակարգում առաջացած խանգարման ազդանշան է: Ասում են` բացասական հույզերը կուտակվում են կենսականորեն կարևոր օրգանում` լյարդում, որի առողջությունը կախված է նաև մարդու հոգեկան հավասարակշռությունից: Աշխարհընկալման մետաֆիզիկական տեսանկյունից լյարդն այն ամբարն է, որտեղ կուտակվում է զսպված զայրույթը: Կարծիք կա, որ լյարդի հետ կապված խնդիրներն առաջանում են այն ժամանակ, երբ մարդը նյարդայնանում է, անհանգստանում, վախենում իր արարքների հետևանքներից, երբ նրա հոգում վիրավորանք, դառնություն ու նյարդայնություն են բուն դնում:
Եթե զայրույթը կուտակենք մեր մեջ, արտաքուստ փորձելով հանգստություն պահպանել, ապա հիվանդությունը ներսում կկուտակվի, ու մի օր կուտակված բացասական հույզերը դուրս կգան լյարդի աշխատանքի խանգարման կամ այլ հիվանդությունների տեսքով: Մարդկության պատմության ընթացքում լյարդին միշտ առանձնահատուկ դեր է հատկացվել: Շատ մշակույթներում լյարդին նույնիսկ առասպելական հատկություններ են վերագրվել: Օրինակ` Հին Բաբելոնում լյարդը համարվում էր մարդու կենտրոնական օրգանն ու հոգու տեղը: Որոշ լեզուներում էլ լյարդը նույնացվում է կյանքի հետ:
Անտիկ աշխարհի բժիշկ Հալենն առաջին անգամ նկարագրել է լյարդի հիմնական ֆունկցիաները ` այն ներկայացնելով որպես սրտի աշխատանքն ապահովող կենտրոնական էներգետիկ օրգան: Այդ մտայնությունն է տիրել մինչև XVII դարը. լյարդը համարվում էր մարդու օրգանիզմի ամենակարևոր օրգանը: Ժամանակակից գիտնականների ուսումնասիրությունները հաստատում են, որ լյարդը կարող է միաժամանակ մի շարք ֆունկցիաներ կատարել` ապահովելով գրեթե ամբողջ օրգանիզմի կենսագործունեությունն ու ազդել օրգանիզմի բազում համակարգերի վրա: Լյարդը «լռակյաց» օրգան է, չի ցավում, եթե հիվանդ է, սակայն, կարող է իր մասին զգացնել տալ թուլության, հոգնածության տրամադրության անկումների, ագրեսիայի բռնկումների, քնատության ու դեպրեսիայի դրսևորումներով:
Լյարդի մասին հոգ տանել նշանակում է լիարժեք սնվել ու բնական միջոցներով լյարդի ամենօրյա մաքրում ապահովել, ինչը կատարվում է լյարդից լեղու ակտիվ արտադրության միջոցով: Դրա համար հարկավոր է սննդի մեջ օգտագործել չզտված ձեթ ու բնական խոլերետիկներ (բույսեր, որոնք դառնություն ունեն)` սպիտակ ու կարմիր բողկ, ցիտրուսներ, մանանեխ, կանաչեղեն, լոբազգիներ: Դրանք օգնում են լյարդին, խոչընդոտում քարագոյացումն ու ակտիվացնում օրգանիզմից ավելորդ խոլեստերինի դուրսբերումը:
Պե՞տք է արդյոք, որ տղամարդը լաց լինի
Գոյություն ունեն բազում կարծրատիպեր, որոնք գիտակցության ու ենթագիտակցության խորքերում են թաղված ու արտահայտվում են վարքագծում: Կարծրատիպը կարծիք է որոշակի մարդկային խմբի որակների մասին, այդ խմբում կարող են լինել կանայք, տղամարդիկ, ծերունիներ, երեխաներ, ազգային փոքրամասնություն, սեքսուալ փոքրամասնություն, դեռահասներ ևն: Կարծրատիպային պատկերացումը չափազանց ընդհանրացված է, չափազանց պարզեցված ու շատ կայուն, ի լրումն` զգացմունքով լիցքավորված: Երբեմն կարծրատիպն օգտակար է, ասենք` մութ փողոցում ձեզ է մոտենում խմած մեկը, ցանկանում է ձեզ հետ խոսել: Մարդկանց մեծ մասը նման դեպքերում կարծրատիպային վարքագիծ է դրսևորում, աշխատում է հնարավորինս խուսափել այդ անցանկալի հանդիպումից ու արագ հեռանալ առանց զրուցելու: Սակայն կան կարծրատիպեր էլ, որոնք խանգարում են ապրել, ու դրանք բազմաթիվ են: Կան կարծրատիպեր` կապված կանանց ու տղամարդկանց վերագրվող դերերի ու իրականում նրանց զգացածի հետ:
Մանկուց շատերն են աղջիկներին ներշնչում, որ ասենք` ծառ բարձրանալն աղջկական գործ չէ: Իսկ տղաներին էլ համոզում են, որ տղան լացկան չի լինում: Աղջիկները չպիտի ծեծկռտուքի մեջ մտնեն: Այդ պատկերացումները հետագայում ձևափոխվում են` կնոջ համար գլխավորն ընտանիքն է, իսկ տղամարդը պետք է ընտանիքն ապահովի: Կամ` տղամարդիկ ավելի խելացի են ու տաղանդավոր: Կինը երբեք առաջինը չպիտի սեր խոստովանի տղամարդուն: Տղամարդը պիտի վաստակի ու ընտանիքը պահի: Բոլոր կանայք հիմար են:
Մեզանից յուրաքանչյուրը կարող է «չիկարելիների» ու կարծրատիպերի մեծ ցուցակներ կազմել: Նման խիստ ավանդական պատկերացումները խանգարում են աղջիկներին ու տղաներին, կանանց ու տղամարդկանց շփվել, իսկ երբեմն էլ հարաբերությունները սրում են ու անգամ հանգեցնում ամուսնալուծության, սկանդալների: Իսկ եթե ամուսինները չեն էլ բաժանվում, ապա ժամանակի ընթացքում հիվանդանում են տարբեր հոգեսոմատիկ հիվանդություններով` նևրոզներով, արյան ճնշման հիվանդություններով, ստամոքսի խոցով, ասթմայով ևն:
Ավանդական դրվածքները խանգարում են կանանց ու տղամարդկանց դրսևորվել աշխատավայրում, կարիերա անել, բավականություն ստանալ սեքսուալ կյանքից կամ էլ պարզապես երջանիկ լինել: Ավանդական հայացքների հիմնական օղակն այն գաղափարն է, որ կանանց ու տղամարդկանց միջև արմատական տարբերություններ գոյություն ունեն:
XX դարում հոգեբանները բազում փորձարարական ուսումնասիրություններ են կատարել, որոնք ապացուցել են, որ կանայք ու տղամարդիկ միանման ունակություններ ունեն, ինչպիսիք են հիշողությունը, տրամաբանական մտածողությունը, ինտելեկտն ու ստեղծագործական մոտեցումը: Ուսումնասիրություններով լուրջ տարբերություններ չեն հայտնաբերվել կանանց ու տղամարդկանց հոգեբանության մեջ, և անգամ գոյություն ունեցող տարբերությունները չնչին են գնահատվել: Միակ բանը, որ հստակ շատ ավելի հատուկ է կանանց, զարգացած էմպաթիան է` ինքնամոռաց ապրումներն ուրիշի փոխարեն. կանայք ավելի հաճախ են իրենց ուրիշի տեղը դնում: Դա մեր ժամանակներում խիստ արժեքավոր հատկություն է, ինչը թերևս պակասում է քաղաքական գործիչներին ու պաշտոնյաներին: Հապա փորձենք պատկերացնել, թե իշխանությունն ինչպիսին կլիներ, եթե իշխանական մարմիններում ավելի շատ կանայք ներգրավված լինեին:
«Լավ աղջիկները չեն կռվում» դրվածքը հանգեցնում է նրան, որ հասուն կանանց մոտ գերազանցում է վերբալ (խոսքային ) ագրեսիան, իսկ տղամարդկանց մոտ` ֆիզիկականը:
Անցել են այն ժամանակները, երբ կյանքում հաջողության հասնելու համար պահանջվում էր տղամարդու կոպիտ ուժ, հիմա իրականությունն այլ պահանջներ է ներկայացնում` կապված լավ կրթության, լեզուների իմացության, ճկունության, գործունեության ազատ ընտրության, նպատակներին հասնելու հմտության հետ: Տղամարդիկ ու կանայք միանման կարող են համապատասխանել այդ պահանջներին:
Ասվածի նպատակը հրաշալի բացատրում է մեծերից մեկի խոսքը.«Թախիծը, որն արցունքով չի արտահայտվում, ստիպում է լացել ներքին օրգաններին»: Դա վերաբերում է հենց այն սկզբունքային հարցին, թե պետք է արդյոք տղամարդն արտասվի:
Բնությունը մարդուն օժտել է «լացի ու արցունքի» օգնությամբ խեղդող վշտից ու թախիծից ազատվելու ունակությամբ, սակայն մարդիկ որոշել են, որ արտասվելը կանանց մենաշնորհն է, ու ավանդաբար տղամարդուն «զրկել» են այդ իրավունքից: Սակայն բնությանը չես խաբի. դրա հետևանքով հասարակությունն ունի խոցով, գաստրիտով, սիրտ-անոթային հիվանդություններով տառապող տղամարդիկ, իսկ սրտամկանի ինֆարկտն ու կաթվածը զրկում են շատերին մինչև խոր ծերություն ապրելու հնարավորությունից:
Արտասվելու փոխարեն տղամարդիկ վիշտը խեղդում են ալկոհոլի մեջ` դրանով իսկ նաև լյարդի ցիռոզի վտանգին ենթարկվում:
Դրա համար գուցե չպետք է տղա զավակին փոքրուց սովորեցնել, թե ամոթ է, տղան չի լացի, այն էլ այն ժամանակ, երբ փոքրիկը վնասել է ծունկն ու իր ցավն է լացում:
Իսկ ինչո՞ւ են կանայք լալիս
Կանանց արցունքները և՛ զենք են, և՛ պաշտպանություն: Կնոջ արցունքները տղամարդուն կարող են զայրացնել, նյարդայնացնել ու գրավել: Սակայն կանայք հենց այնպես չեն լալիս:
Որքան էլ տարօրինակ է, կանանց լալկանությունը զուտ ֆիզիոլոգիական բացատրություն ունի: Կանանց արյան մեջ պրոլակտին հորմոն կա, որը պատասխանատու է արցունքի ու, որ շատ հետաքրքիր է, երեխային կրծքով կերակրելու շրջանում կաթի առաջացման համար:
Լինում են, երբեմն դեպքեր, երբ ասում են` «լացիր` կթեթևանաս»: Արցունքը միայն հոգեկան թեթևություն չի բերում. գիտականորեն ապացուցվել է, որ արցունքը մաքրում է օրգանիզմը: Այն քիմիական բաղադրությամբ տարբերվում է սթրեսի հորմոնից: Արցունքն օրգանիզմից դուրս է բերում թունավոր նյութերը, որոնք սթրեսի ժամանակ են գոյանում: Լացելով մարդը հանգստանում է, մաքրվում:
Ընդունված է կանանց թույլ սեռ անվանել. սակայն իրականում, որքան էլ նրանք քնքուշ, իմաստուն, երբեմն բռնկուն, երբեմն էլ չափազանց սենտիմենտալ են, տղամարդու համար հենարան են: Ընտանիքում ջերմություն ու հարմարավետություն ստեղծելով` կինը պաշտպանում է տղամարդուն: Եվ վիրավորվում է ամուսնու անբավարար ուշադրությունից, սառնությունից ու ժլատ զգացմունքներից: Դա իսկապես արտասվելու չափ վիրավորական է:
Ուրախություն, տխրություն, բերկրանք, զայրույթ. բոլոր դեպքերում կինն իր զգացածն արտահայտում է արցունքով, ուստի եթե ձեր սիրելին, կինը, մայրը, քույրը լաց է լինում, մի բղավեք, մի մեղադրեք նրան թուլության մեջ: Արցունքը նրան օգնում է ազատվել մի շարք ախտերից:

Հայտնի բան է` երեխաները շատ են սիրում պատրաստի ապուրները: Սա հենց այդ կիսապատրաստվածքները նախընտրողների համար է: Շատ համեղ է, արագ պատրաստվող ու օգտակար:
Բաղադրությունը
սպանախ` կես կապ
ձեթ` տապակելու համար
մեկ խոշոր գազար
2 կարտոֆիլ
մեկ գլուխ սոխ
սերուցք կամ թթվասեր` 2 ճ. գդալ
աղ, պղպեղ ու համեմ:
Պատրաստման եղանակը
Սոխը մաքրել, լվանալ ու կտրատել, ապա սոխառած անել, ավելացնել քերած գազարը, մաքրած ու կտրատած կարտոֆիլը: Կաթսայի կափարիչը փակ տապակել այնքան, որ կարտոֆիլը փափկի, ապա ավելացնել սպանախն ու շարունակել եփը: Երբ զգացվի, որ արդեն հեղուկը գոլորշիացել է, ավելացնել 2 բաժակ եռման ջուր, 20 րոպեից կրակն անջատել: Փոքր ինչ հովանալուց հետո այդ զանգվածը հարել բլենդերով, ապա կրկին դատարկել կաթսայի մեջ, ավելացնել 2 բաժակ եռացրած ջուր ու եփել այնքան, որ ամբողջ զանգվածը եռա: Ավելացնել հարած սերուցքը կամ թթվասերը, համեմել աղով ու պղպեղով ու մի եռ գալուց հետո, վրան լցնել կտրատած համեմն ու անջատել:
Բարի ախորժակ

Մեծ Բրիտանիայի Առողջապահության ազգային համակարգի աշխատակիցներն առաջարկել են թմրակախվածությունից բուժման նոր մեթոդ: Փորձի շրջանակներում կազմակերպությունում հաշվառվածներին տվել են 10 ֆունտ ստեռլինգի կտրոն այն դեպքում, եթե նրանց մեզում չի հայտնաբերվել արգելված նյութերի հետք:

Ենթադրվում է, որ այս ուսումնասիրության արդյունքները կհրապարակվեն 2 տարուց, սակայն որոշ  մանրամասներ հայտնի կդառնան մինչ փորձի ավարտը: Փորձի մասնակիցներն օփիումային կախվածություն ունեն, նրանք պարտավորվում են մեզի անալիզ հանձնել ամեն շաբաթ:

Նման փորձ կատարելու նպատակայնության մասին եզրահանգում արվեց այն ժամանակ, երբ բրիտանական բժշկական Lancet  ամսագրում մի հոդված հայտնվեց, որը հաստատում էր, թե դրամական խրախուսանքը թմրամոլներին  դրդում է հեպատիտի դեմ պատվաստվել: Հոդվածագրի կարծիքով, պատվաստումը թույլ կտա կանխել այդ վարակիչ հիվանդության տարածումը ու հասարակությանը պաշտպանել դրանից:

Մասնագետները կարծում են, որ եթե այս միջոցն արդյունավետ  լինի, ապա այն հասարակության համար առողջանալու հնարավորություն է ստեղծում:

Անկախ

«Ամազոնուհի» բառը հին հունարենից թարգմանած նշանակում է անստինք կին: Ըստ հին հունական առասպելի՝ ամազոնուհիները միակուրծք կանանցից կազմված ցեղ էր, որն աչքի էր ընկնում իր ռազմատենչությամբ։ Կա վարկած, որ ամազոնուհինները բնակվել են Սև ծովի արևելյան կամ հյուսիսային ափամերձ շրջաններում, Կովկասում կամ Կասպից ծովի մոտ: 1928 թվականին Սև ծովի ափին իշխանի գերեզման գտան. այն զրահապատ էր՝ վրան դրված նետ ու աղեղ և կացին: Ավելի մեծ էր գիտնականների զարմանքը, երբ պարզեցին, որ զինվորը կին է եղել…

Ենթադրվում է, որ նրանք հրաշալի նետաձիգ էին, վարժ կռվում էին կացնով:

Ամազոնուհիների մասին հիշատակումներ կան դեռևս Հոմերոսի կողմից: Ամազոնուհիների հովանավոր Աստվածուհին համարվել է Արտեմիսը:

Ըստ հին ավանդապատումների` ամազոնուհիները կտրում էին իրենց աջ կուրծքը` աղեղից ու նետից ավելի հեշտ օգտվելու համար: Չնայած դրան, որևէ նկարի կամ ճարտարապետական կոթողի մեջ պատկերված չէ առանց կրծքի ամազոնուհի:

Նրանք վարժ ու քաջ հեծյալներ էին: Տարեկան մի անգամ ամազոնուհիները կապ էին հաստատում տղամարդկանց հետ` սերունդ ունենալու նպատակով: Տղա ծնվելու դեպքում սպանում էին կամ տալիս հորը, իսկ աղջկան պահում, վարժեցնում զինվորական գործին:

Լեգենդար ամազոնուհիները հավանաբար եղել են սովորական կանայք, որոնց կենսակերպն էլ նրանց տղամարդկային և ուժեղ է դարձրել: Ընդհանուր ռամամբ ամազոնուհիներին գերբնական ծագում չի վերագրվել: Լեգենդները  նրանց մասին տեղեկություն են հայտնում  որպես լիարժեք իրական ցեղի:

Պատմությունը վկայում է, որ ամազոնուհիներն իսկապես գոյություն են ունեցել: Ճիշտ է, միշտ չէ, որ նրանք եղել են  նետ ու աղեղավորներ կամ էլ կտրել են աջ կուրծքը. մարդկության հիշողությունը չի պահպանել անուններ, ուստի ավանդաբար, մարտնչող կանանց համայնքը, որոնք ապրում էին առանձին, առանց տղամարդկանց, անվանուն են ամազոնուհիներ:

Սովարաբար դրանք եղել են ոչ մեծ խմբեր՝ հազվադեպ ցեղախմբի չափի հասնող, որի ի հայտ գալու համար երկու պայման է եղել. տղամարդկանց անհետացումը և կանանց՝ տղամարդկային պարտականություններ իրենց վրա վերցնելու պատրաստակամությունը:

Երբ տարբեր ցեղախմբեր հարձակվում էին մեկը մյուսի վրա, հաղթողն առաջին հերթին ոչնչացնում էր հակառակորդ տղամարդկանց: Կանայք, մնալով երեխաների հետ անպաշտպան, կա՛մ մահանում էին, կա՛մ միավորվում այլ ցեղախմբի հետ, երրորդ տարբերակը ամազոնուհի դառնալն էր, որը նշանակում էր վերցնել տղամարդկանց զենքերը և ինքնուրույն պաշտպանվել: Նահանջի տեղ չկար, և դրա համար էլ նրանք այդքան փայլուն մարտիկներ էին::

Բայց ինչ էլ որ լեգենդն ասի, ամազոնուհիների կյանքը չի սահմանափակվել միայն մարտով. նրանք պետք է սնվեին, դաստիարակեին երեխաներին, կազմակերպեին կենցաղը:

Ինքնաբերաբար ի հայտ է եկել պարտականությունների բաժանման սխեմա: Աղջիկներին սովորեցնում էին ռազմարվեստ: Ավելի մեծ աղջիկները ներառվում էին գործող բանակում և սննդի ջոկատներում: Հաունանալով՝ նրանք ծնունդ էին տալիս, իսկ որոշ ժամանակ անց սկսում կռվել: Որոշ ժամանակ հետո անցնում էին սպասարկող անձնակազմ: Իհարկե, այս փուլերից յուրաքանչյուրում ամեն ամազոնուհի կարող էր զոհվել: Քառասնամյա ամազոնուհին համարվում էր խոր ծեր՝ չնայած որ հազմադեպ  կարող էր որևէ մեկը հասնել այդ տարիքի:

Կանանց այս ցեղի կառուցվածքը, կենսակերպը, սննդի աղբյուրները, տղամարդկանց հետ շփման ձևը՝ այս ամենը մեծ հաշվով կախված է եղել միջավայրից:

Պատահական չէ, որ ավելի հաճախ հանդիպում են տափաստաններում ապրող ամազոնուհիների մասին լեգենդներ:

Գրեթե բոլոր տափաստանային ամազոնուհիները հետևել են իրենց նախնիների ավանդույթներին: Նրանք ձիեր են բուծել, քնել թեթև վրաններում, սովորեցրել իրենց դուստրերին ապրել ծանր պայմաններում, հարևանների հետ ռազմական բախումներից չխուսափել, սակայն ինքնակամ ոչ ոքի վրա չհարձակվել:

Ֆիզիկական ուժը, տոկունությունը, ռազմարվեստը նրանց մեջ ամենաբարձրն է գնահատվել: Դրա համար էլ թագուհուն ընտրել են ծիսական մրցույթների հաղթողներից: Այդ մրցույթների մեջ մտել են նետաձգությունը, ձիավարությունը, մենամարտը:

Պլուտարքոսը գրել է, որ ամազոնուհիները կրել են կարճ, մինչև ծնկները հասնող զգեստ, բաղեղի տերև հիշեցնող վահան և սաղավարտ բռնել:

Երեխայի ծնունդը նրանց համար ցեղը բազմացնելու միջոց էր: Իրենց նախնիների նման, նրանք էլ առևանգում էին իրենց զուգընկերոջը հակառակորդ ցեղախմբերից և նրանց «գործնական նպատակով» օգտագործում:

Տարբերությունն այն է, որ հարսնացուների փոխարեն փեսացուներ էին առևանգվում, սակայն ոչ ընտանիք կազմելու նպատակով, այլ կարճաժամկետ բեղմնավորման նպատակով: Կա նաև վարկած, որ այդ գործընթացից հետո գերիներին սառնասրտորեն սպանում էին՝ նրանց հանդեպ չզգալով ո՛չ սեր, ո՛չ ատելություն:

Ամազոնուհիների ողջ կյանքը՝ և՛ խաղաղ, և՛ պատերազմական ժամանակներում, ղեկավարվում էր բանակի կողմից: Այն մեծ չէր, կազմում էր ցեղախմբի մոտ մեկ քառորդը, ուստի զինվորների վրա չափազանց մեծ պարտականություններ էին դրված. նրանք պարտավոր էին մշտապես սնունդ հայթայթել, պաշտպանել ցեղախումբը թշնամիներից, լինել մարտունակ և իհարկե, շարունակել սերունդը:

Սակայն աստիճանաբար կույս-մարտիկները սկսում էին օգտագործել վեճերի լուծման խաղաղ եղանակներ: Գարնանը նրանք հարևան ցեղախմբերից ընտրված  տղամարդկանց հետ մեկ ամսով անցնում էին զեչոք գոտի, իսկ սահմանված ժամկետից հետո երջանիկ հայրերին էին տալիս նորածին տղաներին՝ աղջիկներին թողնելով իրենց: Հայտնի է, որ ամազոնուհիների թագուհի Ֆալեստրան գնացել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու մոտ և ասել. «Ես այստեղ եմ հասել, որ քեզ որդի պարգևեմ, իսկ եթե աղջիկ ծնվի, վերցնեմ ինձ, որովհետև կանանց մեջ չկա ինձանից ավելի ուժեղն ու համարձակը , իսկ տղամարդկանց մեջ՝ քեզանից ավելի փառահեղը»:

Անկախ

Կանադացի մասնագետները վստահեցնում են, որ հասուն տղամարդիկ , որոնք վճռել են թլպատվել գրեթե 2 անգամ հասակակիցներ համեմատ,  նվազեցնում են շագանակագեղձի քաղցկեղով հիվանդանալու ռիսկը:

Օրինակ, եթե թլպատում կատարվի 35 տարեկանում, ապա, քաղցկեղի ռիսկը նվազում է 45%-ով: Իսկ մանուկ հասակում այդ պրոցեդուրան անցածների մոտ նույն վտանգը նվազում է մինչև 14%: Գուցե դա է պատճառը, որ շագանակագեղձի քաղցկեղով քիչ են հիվանդանում հրեաներն ու մահմեդականները, գրում է isra.com-ը:

Նման եզրահանգումներ են ներկայացվել Մոնրեալի ու «INRS-Institut-Armand-Frappier» գիտահետազոտական ինստիտուտի մասնագետների կողմից: Սակայն, հետազոտության հեղինակներն առայժմ չեն կարողանում բացատրել, թե ինչպես են կապված թլպատումն ու շագանակագեղձի չարորակ նոյագոյացությունների առաջացումը:

Անկախ

Կանաչ թեյը միշտ ամենաառողջարար տաք ըմպելիքն է համարվել: Այժմ պարզվել է, որ այն նաև լավ է հիշողության համար:

Գիտնականները պնդում են, որ կանաչ թեյը զարգացնում է մի շարք ճանաչողական գործառույթներ՝ հատկապես աշխատանքային հիշողությունը:

Նոր հետազոտության համաձայն՝ կանաչ թեյը կարող է նաև օգտակար լինել մտագարության և այլ հոգեկան խանգարումների բուժման ժամանակ:

Բազելի համալսարանում իրականացված հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ կանաչ թեյի հյութը ուժեղացնում է գլխուղեղի արդյունավետ փոխկապակցվածությունը:

Կանաչ թեյը օգտակար է հոգեկան տարբեր խանգարումների ընթացքում առաջացած հիշողության կորստի բուժման նպատակով:

 Անկախ

«Եթե մարդ փող է կորցնում, ապա նա ոչինչ չի կորցնում, եթե մարդը  ժամանակ է կորցնում` նա շատ կարևոր բան է կորցնում: Մարդը, ով կորցնում է առողջությունը, կորցնում է ամեն ինչ»,- ամերիկացի գիտնական Պոլ Բերգերի այս խոսքերը հիրավի ճշմարիտ են հնչում բոլոր ժամանակների համար: Սակայն 21-րդ դարի մարդկության համար` շարունակական սթրեսների, աշխատանքի, անշարժության և բնության աղտոտվածության պայմաններում առողջ ապրելը դարձել է հազվագյուտ մի տաղանդ:

Հայ գիտնականները ևս ուսումնասիրում են այն միջոցները, որոնք կօգնեն մարդուն ապրել առողջ և երկար:  Հայաստանում ծերաբանության հիմնադիր Գուրգեն Ապրիկյանը նշում է, որ մարդը կարող է առավելագույնս 120 տարի ապրել. «Վրաստանում հայտարարում են, որ կան 150-ամյա  վրացիներ, սակայն դա իրականությանը չի համապատսխանում: Աշխարհի բոլոր ժամանակների ամենաշատ ապրած մարդը մի ֆրանսուհի է, ով ապրել է 121 տարի»: Վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանում ամենից շատ ապրում են Դիլիջանում և Սևանի ավազանում: Պատմականորեն հայերը միշտ ասպատակվել են  այլ ազգերի կողմից, ինչը ազդել է նրանց սննդակարգի վրա: Ապրիկայնի կարծիքով`հայ մարդու երկարակեցության գաղտնիքը բուսակերությունն է.  նման  կերակուրների օգտակար նյութերը մտել  են հայի գենտիկ կոդի մեջ:

Սուրբ Թերեզայի  անվան բժշկական համալսարանի դասախոս, բժշկ. գիտ. դոկ. բուսաբույժ-սննդաբույժ Ռաֆայել Հովհաննիսյանը կարծում  է, որ այսօր երկար ապրելու համար անհրաժեշտ են մի շարք նախապայմաններ:«Նախ` կարևոր է ֆիզիկական մարզվածությունը: Պետք է պարբերաբար վարժություններ կատարել: Պակաս կարևոր չէ հոգեկան մարզվածությունը: Մարդը պետք է դիմի ռելաքսացիայի և մեդիտացիայի: Սթրեսներից պետք է հեռու մնալ»,- նշում է 78–ամյա , սակայն բավականին երիտասարդ թվացող բուսակեր սննդաբույժը :

Հովհաննիսյանն  ընդգծեց, որ մարդու առողջության բանալիներից մեկը դրական լիցքերն են, կյանքին պայծառ աչքերով նայելը: Բոլոր զգացումները բումերանգի պես հարվածում են մարդուն, եթե մարդ անընդհատ վախ, հուսահատություն է զգում , դա ազդում է նրա առողջության վրա և հակառակը:

Ալկոհոլի չարաշահումը, ծխախոտը և թմրանյութերը  մարդու կյանքի որակը վնասող որոշիչ գործոններից են: Դրանց օգտագործումը շատ արագ ազդեցություն է ունենում մարդու հոգեկան և ֆիզիկական առողջության վրա:

Ամերիկացի գիտնակակներրը հայտնաբերել են, որ մարդու առողջությունը 47 տոկոսով կախված է նրա սննդակարգից:  «Մարդ պետք է ընդունի բնությունից ստացած մթերք` պտուղ, հատապտուղ, բանջարեղեն, բուսական չզտված յուղ, բնական մեղր, հատիկավոր մթերք, ցորեն, գարի, ընկուզեղեն: Արևածաղկի սերմերը ևս շատ օգտակար են, քանի որ հագեցած են օմեգաներով և յուղերով: Այսօր մարդիկ բոլորը ձգտում են գնել զտված բուսական յուղ, ինչը սխալ է: Պետք գնել այնպիսի ձեթ, որը գոնե մի քիչ նստվածք ունի»,- խորհուրդ է տալիս բժիշկը:

Պարոն Հովհաննիսյանը, թվելով վնասակար մթերքի անունները,  ընդծեց մսեղենի` տավարի կարմիր մսի և ոչխարի մսի  վնասկարությունը: Նա խորհուրդ տվեց անգամ նման սնունդ ընդունելու դեպքում է գործածել դրանից 2-3 անգամ ավելի շատ բուսական սնունդ: Մսե կերակուրներից նա օգտակար է համարում միայն ծովամթերքը և հավի կրծքամիսը:

Առողջ ապրելու համար խորհուրդ է տվում ապրել միջին լեռնային շջաններում:Սակայն քաղաքում ապրողները ևս կարող են հասնել  ցանկալի արդյունքի: Սակայն կա որոշակի պայման, բացի վերոնշյալներից. « Հեռու մնացե´ք սուպերմարկետներում վաճառվող ապրանքներից»: Սա բժշկական գիտությունների դոկտորի խորհուրդն է:

Մանկական հոգեբաններն ու հոգեբույժները գտնում են, որ 21-րդ դարում երեխաների հիմնական հիվանդությունների պատճառը հեռուստացույցն և համացանցն է: Երեխայի վրա համացանցի բացասական ազդեցության խնդիրը հայտնվել է մանկավարժների, հոգեբանների, ծնողների  ուշադրության  կենտրոնում: Այդ բացասական հետևանքները կարող են արտահայտվել թե՛  ֆիզիկական, թե՛ հոգեկան առողջության վրա:  Այս խնդրի վերաբերյալ մեր հարցերին պատասխանեց  հոգեբան–մանկավարժ  Աննա Առաքելյանը:

 Ինչպե˚ս կարող է ազդել  համացանցը երեխաների հոգեկան առողջության վրա ընդհանրապես:

Համակարգչի և համացանցի ազդեցությունը երեխաների հոգեկանի վրա անհրաժեշտ է  գնահատել 2 տեսանկյունից՝ դրական և բացասական: Ժամանակակից կյանքում անգամ նախադպրոցական տարիքի երեխաների համար այն կյանքի անբաժանելի մասնիկն է: Երեխան աշխարհը ճանաչում է համակարգչի միջոցով. խաղեր, մուլտֆիլմեր, նկարներ և այլն: Համացանցը օգտակար և անհրաժեշտ ինֆորմացիայի աղբյուր են: Տարբեր կենդանիների, հեքիաթային հերոսների պատկերներն ու նկարները, երեխաներին հուզող բազմաթիվ հարցերի, ՙՙինչուների՚՚ պատասխանները կարող են գտնվել համացանցում: Երեխաների ուշադրությունը, մտածողությունը, տրամաբանությունը կարելի է զարգացնել ճիշտ ընտրված խաղերի ու առաջադրանքների շնորհիվ:  Միաժամանակ, համակարգչի և համացանցի ազդեցությունը երեխայի հոգեկան զարգացման վրա բացասական հետևանքներ կարող է ունենալ: Նախ համակարգչի առջև շատ  ժամանակ  անցկացնելու արդյունքում երեխաների մոտ ընդհանուր թուլություն և հոգնածություն է դրսևորվում, քնի խանգարումներ: Բացասական հետևանքները կարող են իրենց հետքը թողնել հոգեկան գործընթացների վրա ( մասնավորապես երեխայի  հիշողությունն է վատացում, դպրոցում դասերի ժամանակ դժվարությամբ են կենտրոնացնում ուշադրությունը, հասկանում ու դատողություններ անում), հոգեվիճակների, անձնային հատկությունների ձևավորման  վրա, միջանձնային հարաբերությունների ոլորտում: Առավել շատ են հանդիպում հուզական խաթարումները, դրդապատճառային ոլորտի ձևավորման բացասական միտումները՝  կապված ինֆորմացիոն ներգործության հետ:

Կարելի˚ է ասել, որ համացանցը ազդում է երեխայի աշխարհայացքի ձևավորման վրա:

Ինֆորմացիոն աշխարհն իր բոլոր դրսևորումներով ազդում է մարդու արժեքային համակարգի, արժեքային կողմնորոշումների ու  դիրքորոշումների,   նպատակների ու ցանկությունների, երազանքների ու իդեալների ձևավորման, մարդկային փոխհարաբերությունների կառուցման վրա:

 Ո˚ր տեսակի նյութերն կամ կայքերն են առավել  վտանգավոր են երեխաների համար:

Համացանցի լուրջ բացասական կողմերից մեկն այն է, որ այստեղ չի վերահսկվում ինֆորմացիան, չկան տարիքային սահմանափակումներ ու արգելքներ: Համացանցը լի է անորակ, չճշգրտված ինֆորմացիաներով, էրոտիկ բնույթի նկարներով ու տեսանյութերով, որոնք  կարող են կլանել անգամ  հասուն ու գիտակից մեծահասակներին: Չի բացառվում, որ երեխաները ևս նմանօրինակ ինֆորմացիաի հանդիպեն: Նախադպրոցական տարիքը, առավել ևս դեռահասության տարիքը սեռային ինքնագիտակցության, սեռական նույնականության ձևավորման, սեռային դերերի ու բնութագրերի յուրացման կարևոր շրջաններն են: Սեռերին ու սեռական կյանքին վերաբերող  տեղեկատվության և տեսանյութերի, անառողջ  փոխհարաբերությունների անարգելք ներկայացումը կարող է խեղաթյուրել դեռահասների ու պատանիների սեռական ոլորտի մասին պատկերացումները, բացասաբար ազդել սեռական հասունացման ընթացքի վրա, բացասական հետևանքներ ունենալ տարիքին բնութագրական տվյալ ոլորտի նկատմամբ դրսևորվող գերուշադրության ու հետաքրքրության վրա, ընդհանրապես  չձևավորված սեռական, սոցիալական, հոգեկան ոլորտների զարգացման ընթացքների վրա: Դեռահասների, պատանիների ու երիտասարդների մոտ կախվածություններ են առաջանում սոցիալական ցանցերից, որոնք դարձել են հաղորդակցման այլընտրանքային ձևեր, ծանոթության և շփման հասանելի միջոցներ:

 Իսկ ինչպիսի˚ ազդեցություն կարող են ունենալ ինտերնետային խաղերը:

Բուռն երևակայության շրջան համարվող մանկական տարիքում համակարգչային խաղերն իրենց գունավոր աշխարհներով, հերոսներով, հաղթանակներով ու պարտություններով, հետաքրքիր վիրտուալ մրցակիցներով կարող են ամբողջովին կլանել երեխային: Շատ ավելի լուրջ  հետևանքներ  է ունենում  այն փաստը, որ շատ  խաղերում ագրեսիվ  վարքի ձևեր ու մոդելներ են դրսևորվում, որոնք երեխաներն առանց գիտակցական վերաբերմունքի ու գնահատականի նմանակման ուժով յուրացնում են: Խաղալով  երեխաները նույնանում են իրենց վիրտուալ կերպարի հետ՝ դառնալով  ագրեսիվ, կոնֆլիկտային, դյուրագրգիռ ու նյարդային: Տուժում են ծնողների հետ հարաբերությունները, հատկապես երբ նրանց փորձում են հեռացնել, կտրել համակարգչից: Արդյունքում՝ երեխաների մոտ  կարող  է  ձևավորվել այն դիրքորոշումը, որ եթե վիրտուալ աշխարհում կարելի է, թույլատրելի է սպանել, կործանել ու քանդել, ապա  դա կարելի  է անել նաև իրական աշխարհում: Դրանք կարող են նաև մանկական  վախերի առաջացման պատճառներից մեկը լինել: Չէ որ երեխան դեռ չի կարող  տարբերել արվեստն ու իրականությունը: Մեծ մասամբ երեխաների մոտ հոգեբանական կախվածություն առաջանում է դերային խաղերի նկատմամբ: Համակարգչային դերային խաղերում երեխան իր վրա համակարգչային հերոսի դերն է ստանձնում, այն պարտադրում է խաղացող երեխային հանդես գալ կոնկրետ կամ երևակայվող հերոսի դերում: Հենց այս խաղերի ժամանակ է տեղի ունենում երեխայի ամբողջական խորը ներգրավումը խաղի մեջ: Երբեմն, անգամ երևակայության մեջ շարունակում են կարծես  թե  գործել համակարգչային հերոսի անձի դիրքերից՝ գտնվելով իրական կենսական իրադրություններում:

 Բացի տեխնիկական միջոցներից,  ծնողներն ինչպե˚ս կարող են ստիպել երեխաներին համացանցից շատ չօգտվել կամ այդ ազդեցությունը մինիմալի հասցնել:

Սովորաբար, համակարգչային կախվածությունը հստակ արտահայտվում է 9-10 տարեկան երեխաների մոտ: Հենց համակարգչային դերային խաղերն են յուրաքանչյուր երեխայի համար հոգեբանական կախվածության մեծ վտանգ ներկայացնում: Ցանկացած տիպի դերային խաղից երեխային դժվար է կտրվելը, իրական աշխարհը վերջինիս հետ համեմատած անգույն  է ու անհետաքրքիր: Ամեն դեպքում կանխարգելման ուղղությամբ պետք է տարվեն աշխատանքներ նախադպրոցական և կրտսեր դպրոցական տարիքներում: Մեծ մասամբ վաղ տարիքում խաղային կախվածությունն է տարածված, իսկ համացանցային կախվածությունը՝ ավելի մեծ տարիքում: Ծնողները չեն կարող լիովին արգելել երեխային համակարգչից օգտվել, քանի որ այս դեպքում երեխան իրեն ընկճված, տարբերվող կզգա այլ երեխաների մեջ: Առանց սահմանափակումների համակարգչից օգտվելը կհանգեցնի այլ զբաղմունքների նկատմամբ հետաքրքրության կորստի, շփման շրջանակի նեղացման, ծնողների հետ շփումների աստիճանական կորստի, իրական կյանքում ակտիվության նվազման, սահմանափակումների նկատմամբ դրսևորվող կամակորության, նյարդայնության:

Խաղը  դադարեցնել  դժվար է,  քանի որ հաղթելով  ցանկանում են այն ամրապնդել, պարտվելով՝ հաղթել, այսպես դժվար է կտրվել խաղից: Հոգեբանները, մանկավարժները ընդհանրապես  խաղերին դեմ չեն , խաղն անհրաժեշտ է երեխային զարգանալու համար, դեմ են կոնկրետ տեսակի խաղերին, որոնք խաթարում են հոգեկանը: Ծնողական արգելքը պետք է հիմնավոր լինի:  Ծնողներին խորհուրդ է տրվում  բացատրել երեխաներին, որ կայքերը կարող են լինել «վատ» և  «լավ» , որ համացանցում տարբեր մարդիկ են շփվում, որևէ կասկածելի և վատ բան նկատելու դեպքում, տեղեկացնեն  ծնողին: Անհրաժեշտ է համակարգչում ծրագրային այնպիսի ապահովություն ունենալ, որը ծնողական հոսկողության դերը կապահովի: Ցանակալի է, որ համակարգիչը երեխայի սենյակում չլինի, որպեսզի երեխան չգայթակղվի:

Ամենապարզ  և   գործուն ցուցումներից է ժամանակի սահմանումը, որ երեխան կարող է անցկացնել համակարգչի մոտ, իհարկե ոչ խիստ մեթոդների կիրառմամբ: Երեխաների առողջության և հոգեկանի վրա բացասական ազդեցությունը նվազեցնելու համար ցանկալի է, որ ծնողները երեխային բավականին ժամանակ, խնամք և հոգատարություն հատկացնեն: Երեխաները հաճախ համակարգչային աշխարհ են ընկղմվում նաև ընտանիքում անբավարար հուզական հարաբերությունների արդյունքում: Կարևոր է, որ  ծնողները հետաքրքրվեն ոչ միայն երեխայի  ուսման հաջողություններով, այլ նաև նրա հնարավոր անհանգստություններով, անհրաժեշտ է միշտ զրուցել երեխայի հետ, հարցնել  նրան խնդիրների և երազանքների մասին, կիսվել իր ապրումներով: Ծնողները պետք է երեխայի  մոտ իր նկատմամբ վստահություն զարգացնեն, աջակցեն, խրախուսեն նրա նվաճումները, միշտ ընդգծեն նրա հաջողությունները:  Անհրաժեշտ է երեխաների մոտ  զարգացնել  սոցիալական հմտություններ, եթե երեխաները դժվարություններ  են ունենում հասակակիցների հետ շփվելիս, ամաչկոտ են, երկչոտ, համակարգիչը շատ հեշտորեն կդառնա փոխարինող, չէ՞ որ վիրտուալ տարածությունում երեխան իրեն կարող է զգալ ուժեղ, համարձակ և շփվող: Ցանկալի չէ համակարգչի մոտ անցկացնելը լավ վարքի կամ ուսման խրախուսանք դարձնել: Դա ոչ առողջ մոտիվացիա կձևավորի: Խորհուրդ չի տրվում երեխային լիովին ազատություն տալ համակարգչային խաղեր ընտրելիս, որոշ խաղեր անհրաժեշտ է լիովին բացառել: Եթե ամեն դեպքում կախվածություն առաջացել է, պետք է  գործել համառորեն: Ոչ մի դեպքում պետք  չէ , որ ծնողները երեխայի, դեռահասի խնդիրների լուծումները վերցնեն իրենց վրա, թեթևացնեն, որոնք  առաջացել են համակարգչի մոտ կորցրած ժամանակի արդյունքում: Երեխան պետք է դեմ առ դեմ հանդիպի իր խնդրին, որպեսզի ցանկանա փոխվել:

Անկախ

Հետազոտողների տվյալներով՝ իրենց սենյակում փակված, համակարգչային խաղեր խաղացող դեռահաս տղաները ավելի բարակ ոսկորներ ունեն, քան դրսում խաղացողները:

Երկար ժամանակ համակարգչային խաղեր խաղացող կամ հեռուստացույց դիտող տղաների ոսկորներում հանքանյութերի խտությունը ավելի քիչ է, քան աղջիկների կամ դրսում խաղացող տղաների մոտ:

Սա նշանակում է, որ ավելի ուշ իրենց կյանքի ընթացքում նրանց մոտ կոտրվածքների և օստեոպորոզների առաջացման վտանգը մեծանում է:

Մարդու կմախքը, ծննդյան օրվանից սկսած, աճում է մինչև դեռահասության ավարտը՝ իր աճի գագաթնակետին հասնելով վաղ չափահասության տարիքում:

Սնուցման հետ մեկտեղ ֆիզիկական ակտիվությունը մեծ դեր է ունենում աճի գործընթացում:

Նորվեգիայում իրականացված հետազոտության համաձայն՝ դեռահասների մոտ նստակյած ապրելակերպը ոսկորների առողջության և գերության խնդիրներ է առաջացնում:

Հետազոտության ընթացքում ուսումնասիրություն է կատարվել Նորվեգիայի Տրոմսե շրջանի 15-18 տարեկան 463 աղջիկների և 484 տղաների շրջանում և հաստատվել է այն վարկածը, որ ոչ աշխատանքային օրերին երկար ժամանակ համակարգչի օգտագործումը հանգեցնում է ոսկորների ցածր խտության:

Հետազոտողները նաև պարզել են, որ տղաները ավելի շատ ժամանակ են անցկացնում համակարգչի առջև, քան աղջիկները:

Քանի որ արդեն շուկայում հայտնվել է թարմ նեխուրը, հարկ է խոսել այդ բանջարեղենի հատկությունների` օգուտի ու նաև վնասի մասին:
Նեխուրը յուրահատուկ է նրանով, որ սննդի մեջ պիտանի են այս բանջարեղենի թե՛ թփերը, թե՛ արմատը և թե՛ ցողունը: Իսկ խոհարարական տեսանկյունից էլ այն լայն հնարավորություններ է ընձեռում, քանզի կարելի է օգտագործել թե՛ հում և թե՛ ջերմամշակված վիճակում: Արմատը կարելի է քերել ու օգտագործել աղցանների մեջ կամ եփել, շոգեխաշել ու նույնիսկ փուռը դնել: Այն համով կարտոֆիլի նման է մի քիչ, ուստի ճաշի մեջ բացակայող կարտոֆիլը կարելի է փոխարինել դրանով և անգամ տապակել կարտոֆիլի պես: Իսկ ցողունների կա՛մ հյութն են քամում, կա՛մ մանր կտրատում աղցանի համար: Կարելի է կիրառել ապուրներում ու բանջարեղենային խավարտների մեջ: Շատ հարմար է թանձրահյութերին ավելացնելու համար: Տնտեսուհիները գիտեն, թե ինչ աննման համ է հաղորդում նեխուրը սպասին, հատկապես եթե առատ է օգտագործվում:
Այս բույսը շատ կարևոր հանքանյութեր է պարունակում` կալիում, կալցիում, ցինկ ֆոսֆոր, մագնեզիում, երկաթ: Ինչպես նաև C, և B, PP, E խմբի վիտամիններ: Հենց օգտակար նյութերի այսքան առատության շնորհիվ է, որ այն էներգիա է պարգևում ու դրական ազդեցություն ունենում մաշկի, մազերի, աչքերի վրա ու անգամ վերքերի արագ սպիացմանն է նպաստում:
Նեխուրն օգնում է հոգնածության ու դեպրեսիայի դեպքում, բարձրացնում տրամադրությունն ու աշխատունակությունը, կարգավորում քունը, հանգստացնում նյարդերը, երիտասարդացնում օրգանիզմը` մաքրելով թույներից ու դանդաղեցնում ծերացման գործընթացը: Ի դեպ, քչերը գիտեն, որ նեխուրն օգնում է շոգը մեղմելուն. մեկ գդալ հյութը երկար ժամանակ կօգնի պահպանելու աշխուժությունը:
Նեխուրը կօգնի քաշ գցելուն
Արդեն ասվեց, որ նեխուրի օգնությամբ կարելի է օրգանիզմը մաքրել: Այն թեթևակի թուլացնող հատկություն ունի, խթանում է ստամոքսահյութի արտադրությունը, ինչն արագացնում է մթերքի վերամշակումն ու ազատում ստամոքսն ու աղիները նեխած սննդից: Այն օգնում է նյութափոխանակության կարգավորմանը: Բացասական կալորիականություն ունի, ինչը նշանակում է, որ նեխուրը մարսելու համար ավելի շատ կալորիա է պահանջվում, քան դրա մեջ պարունակվողն է:
Նեխուրի օգուտն ու վնասը
Նրանք, ովքեր նեխուրն օգտագործում են պարզապես որպես բաղադրիչ աղցանի կամ էլ ապուրի մեջ, նրանց համար այս բանջարեղենի օգտակար հատկությունները հայտնություն են: Նեխուրի առանձնահատուկ համն ու բուժական նշանակությունը նոր չի բացահայտվել: Դրա մասին դարեր ի վեր տեղյակ է մարդկությունը, ու ինչպես վերը նշվեց, այս բանջարեղենը «ոտքից գլուխ» օգտակար է:
Այն, ի դեպ, ոչ միայն հաճելի համ ու հիվանդությունների դեմ պայքարելու հատկություններ ունի, այլ կարող է փրկել այն ամուսնությունը, որտեղ կիրքը մարել է: Իմաստուն կանայք դա նկատի կառնեն ու կհամեմեն ապուրն ու աղցանն այս հրաշագործ բույսով:
Դժվար թե բանջարանոցում հանքանյութերի նման բազմազանությամբ նեխուրին մրցակից գտնվի:
Նեխուրն օգնում է սրտանոթային հիվանդությունների դեպքում, կանխում է վարակիչ հիվանդությունները, ամրապնդում իմունիտետը, աթերոսկլերոզի հրաշալի կանխարգելիչ միջոց է, օգնում է հաղթահարելու ներքին տագնապի զգացողությունը, բարերար ազդեցություն է ունենում նյարդային համակարգի վրա, օգնում է արյան ճնշման, երիկամային ու միզասեռական համակարգի հիվանդությունների դեպքում, համալիր դրական ազդեցություն է գործում մարսողական համակարգի, ստամոքսահյութի մշակման վրա:
Աղիքներում կանխում է սննդի նեխման պրոցեսը, հեշտացնում սպիտակուցների յուրացումը. նեխուրի օգտակարությունն ուժգնանում է հատկապես մսով ուտեստների հետ:
Դժվար է գերագնահատել նեխուրի օգտակարությունը նաև երեխաների համար, այն հատկապես պետք է ներառվի գարնանային սննդաբաժնում` կանխելու հիպովիտամինոզը (վիտամինային անբավարարությունը):
Նեխուրը տղամարդու համար
Հնուց հայտնի է, որ նեխուրը տղամարդկանց համար օգտակար բույս է: Հին Հունաստանում մարտիկներին տրվող սննդի մեջ արմատապտուղ էին ավելացնում ուժը կրկնապատկելու համար, իսկ հայտնի սրտակեր Ջակոմո Կազանովան պաշտում էր նրբահամ ուտելիքներն ու դրանք առատորեն համեմում էր նեխուրով: Իսկ միջին դարերում այդ բուժիչ բույսն ալքիմիկոսները կիրառում էին սիրո թուրմեր պատրաստելու համար:
Պատահական չէ, որ բժիշկները համեմատում են վիագրան ու նեխուրը, քանի որ երկու միջոցների դեպքում էլ ազդեցությունը շատ ցայտուն է դրսևորվում:
Նեխուրի մեջ պարունակվող անդրոստերոն հորմոնն ավելացնում է արական ուժն ու տղամարդուն սեքսուալ հերոսությունների մղում: Ընդ որում, պոտենցիայի վրա բարերար են ազդում բույսի և՛ արմատը, և՛ ցողունը, և՛ տերևները:
Նեխուրի բուժիչ հատկությունը շատ օգտակար է տարեց տղամարդկանց համար, քանի որ օգնում է կարգավորել ճնշման տատանումներն ու հակաօքսիդանտների շնորհիվ նպաստում է օրգանիզմի երիտասարդացմանը:
Նեխուրը կնոջ համար
Ինչո՞վ է օգտակար. թեկուզ նրանով, որ օգնում է բարեկազմ մնալ բացասական կալորիականության շնորհիվ: Օգնում է կարգավորել նյութա- և աղաջրային փոխանակությունը, բարելավում է մարսողությունը` արագացնելով սննդի մշակումը, թույլ չտալով, որ այն վերածվի ճարպի: Հետևաբար, այն շատ օգտակար է սննդակարգի ժամանակ: Այն կանանց նույնպես թարմացնում ու երիտասարդացնում է, իսկ հանքանյութերը նպաստում են աչքերի լարվածությունը վերացնելուն, ինչից կանանց հայացքը պարզ ու պայծառ է դառնում, վերացնում է սթրեսն ու բարերար ազդում մաշկի, եղունգների ու մազերի վրա:
Մեկ առավելություն ևս. նեխուրի հյութն օգնում է վերացնելու ոտքերին գոյացած արտահայտված մազանոթային ցանցը: Այդ հրաշալի հատկությունը բացատրվում է այս բույսի` անոթները ամրացնելու ու արյան կազմությունը բարելավելու հատկությամբ:
Կանանց գեղեցկությունը մեծ մասամբ պայմանավորված է ինտիմ կյանքի որակով, ու այս հարցում նույնպես նեխուրը մեծ դեր է կատարում:
Նեխուրը ` կշեռքի նժարին
Նեխուրը սննդակարգի մեջ ներառելուց առաջ պետք է լավ ուսումնասիրել և՛ օգտակար հատկությունները, և՛ հակացուցումները` օրգանիզմը չվնասելու նպատակով: Այս բանջարեղենը կարող է բազում հիվանդություններ դարմանել ու ընդհանուր բարերար ազդեցություն ունենալ: Սակայն, որքան էլ բազմաթիվ են օգտակար հատկությունները, այն զերծ չէ հակացուցումներից:
գ Նեխուրը սննդի մեջ չի կարելի կիրառել, եթե հենց այդ պահին բարձր ճնշում ունեք, քանի որ այն կարող է կրիզի պատճառ դառնալ:
գ Չի կարելի օգտագործել, եթե երակների լայնացում ու թրոմբային հիվանդություն ունեք:
գ Հակացուցված է ծերերին ու հիվանդությունից հյուծվածներին ու սրացումների ժամանակ:
գ Երիկամաքարային ու աղեստամոքսային տրակտի հայտնի հիվանդությունների դեպքում:
գ Էնթերոկոլիտ ու կոլիտ ունեցողներին` եթերայուղերի պատճառով:
գ Լեղաքարային հիվանդությունների, խոլեցիստիտի, պանկրեատիտի դեպքում պետք է սահմանափակել սննդի մեջ նեխուրի օգտագործումը:
գ Նեխուրի հյութն ու նեխուրային սննդակարգը նախընտրելի չեն սուր ալերգիաների դեպքում:
Հղի կանանց նեխուր ցանկացած վիճակում արգելվում է (հատկապես 6 ամսվա հղիությունից հետո), ինչպես նաև կրծքով կերակրելու շրջանում, քանի որ այն նվազեցնում է կաթի քանակն ու սպեցիֆիկ համ հաղորդում կաթին, ինչը փոքրիկին պարզապես կարող է դուր չգալ:
Պետք է խուսափել նեխուր օգտագործելուց արգանդային արյունահոսության, դժվար դաշտանի դեպքում. սպանախն ու մաղադանոսը նույնպես պետք է բացառել սննդաբաժնից:
Ճիշտ է, նեխուրի օգտակար հատկությունները բազում են, սակայն այն պետք է զգուշությամբ օգտագործել` հաշվի առնելով օրգանիզմի առանձնահատկությունն ու հիվանդությունների առկայությունը, որոնց դեպքում այս բանջարեղենը կարող է վնասել:
Նեխուրը 11 օգուտի մասին
1. Նեխուրը մեծ քանակությամբ հանքանյութեր ու վիտամիններ է պարունակում: Ցողունները հարուստ են А վտամինով, որը շատ կարևոր է տեսողության համար, հատկապես` որպես հավկուրության կանխարգելման միջոց:
2. B խմբի վիտամիններով (B1, B2, B3, B5, B6), ինչը նշանակում է, որ այն շատ կարևոր է ուղեղի ու կենտրոնական նյարդային համակարգի համար, օժտված է ուշադրությունը կենտրոնացնելու, մտածողությունն արագացնելու ու հիշողությունը բարելավելու հատկությամբ:
3.Կալիումի պարունակությունն այն բարձր ճնշում ունեցողների համար է օգտակար դարձնում, քանի որ կարգավորում է ճնշումը:
4. Կալիումը նաև միզամուղ է, քանի որ նատրիումի հակոտնյան է, որը, հակառակը, հեղուկը պահում է օրգանիզմում: Կալիումի այդ հատկությունը կարևոր է երիկամների ու միզուղիների հիվանդությունների դեպքում: Եթե օրգանիզմում ինչ-ինչ պատճառներով այտուցներ են առաջացել, ապա նեխուրը կօգնի լուծել խնդիրը:
5. Ցինկը կօգնի լուծելու մաշկի մազերի ու եղունգների խնդիրը, քանի որ հիմնականում օրգանիզմում ցինկի անբավարարությունն է հանգեցնում նման խնդիրների:
6 . Նեխուրի C վիտամինն օգնում է իմունիտետին ու գործում է հակաօքսիդանտի պես. պաշտպանում է օրգանիզմի բջիջները վնասումից ու վաղաժամ ծերացումից:
7.Կալցիումն ու ֆոսֆորը, թեկուզև ոչ մեծ քանակությամբ, կօգնեն ատամների ու ոսկրերի ամրությանը:
8. Նեխուրը հրաշալի միջոց է նիհարել ցանկացողների համար` բացասական կալորիականության շնոհիվ, որի յուրացման համար օրգանիզմը շատ էներգիա է ծախսում: Դա նեխուրի հատկապես արմատի մեջ պարունակվող կոշտ բջջանքի շնորհիվ է, որն անգամ լավ ջերմամշակման արդյունքում լրիվ չի քայքայվում:
9. Նեխուրի մեջ կան նյութեր, որոնք կործանարար են ազդում օրգանիզմի քաղցկեղածին նյութերի`պոլիացետիլենների ու ֆտալիդների վրա: Այսինքն` այն նաև հակաքաղցկեղային ազդեցություն ունի, քաղցկեղային հիվանդությունների յուրօրինակ կանխարգելման միջոց է:
10. Նեխուրի մեջ պարունակվող կումարին նյութը թեթևացնում է ցավը, հատկապես` գլխացավը:
11. Վիտամինա-հանքանյութային կազմության ու կենսաբանական ակտիվ նյութերի շնորհիվ, նեխուրի ամենօրյա օգտագործումը կարող է օրգանզիմի վրա ընդհանուր ամրապնդող ազդեցություն ունենալ ու լավ ինքնազգացողության հիմք լինել:
Այս ամենն իհարկե գերազանց է, սակայն չմոռանանք` նեխուրը համադարման չէ: Թեկուզև օգտակար բանջարեղեն է, սակայն այն պետք է օգտագործել չափավոր` օրական 400 գ ոչ ավելի, չի կարելի չարաշահել:
Կարևոր է հիշել նաև, որ օգտակար նյութերի առավելագույն քանակ պարունակվում է թարմ բանջարեղենի մեջ: Ջերմամշակման արդյունքում որոշ բջջատեսակներ կարող են քայքայվել:

Բաղադրությունը
նեխուրի 8 հատ խոշոր ցողուն
կաթնաշոռ 150 գ
փափուկ պանիր, եթե լինի այծի, շատ ավելի լավ, 150 գ
եթե ցանկանում եք, ապա կարելի է մանրացրած ընկույզ կամ կաղին օգտագործել,
2 ճ. գդալ ձեթ ու աղ:
Պատրաստումը
Նախ հարկավոր է կաղինը բովել անընդհատ խառնելով, ապա մանրացնել: Կաթնաշոռը պանրի հետ խառնել տրորելով ու ավելացնել կաղինը, ձեթը, աղն ու պղպեղը ու կրկին լավ խառնել:
Նեխուրը շատ լավ լվանալ հոսող ջրով, չորացնել ու կտրել բարակ ծայրերը` թողնելով 6 սմ լայնությամբ հատված ու լցոնել կաթնաշոռային խառնուրդով: Իսկ մատուցելուց առաջ մի քանի րոպե հարկավոր է սառնարանը դնել:
Բարի ախորժակ:

Ռիգայում  Լատվիայի խորհրդարանի (սեյմ) նիստի ժամանակ, անծանոթ չարագործները 3 պատգամավորների փոքրածավալ համակարգիչներն են գողացել:

Գողերի զոհն են դարձել խորհրդարանի փոխխոսնակ Անդրեյ Կլեմնտևն ու Ձինտարս Ռանսաչսը և պատգամավոր Յանիս Վուցանսը:

Ոստիկանությունը հետաքննություն է սկսել: Հայտնի է, որ խորհրդարանի շենք մտնել կարելի է միայն հատուկ անցաթղթով: Առայժմ տուժածներին նոր տեխնիկա են գողացվածի փոխարեն տվել:

Անկախ

   Գիտնականները հանտնաբերել են, որ սահմանափակ վազքը ամենաճիշտ մոտեցումն  է իրենց առողջությանը հետևողների համար: ԱՄՆ-ի գիտնականները պնդում են, որ մարդիկ, ովքեր տանջում են իրենց երկարատև վազքով կամ նրանք, ովքեր ընդհանրապես չեն վազում, կարող են վտանգել իրենց առողջությունը:

Նրանք, ովքեր վազքին տրամադրում են շաբաթական երկուսից-երեք ժամ, ապրում են ավելի երկար, քան այն մարդիկ, ովքեր ավելի շատ են վազում կամ ընդհանրապես դրա համար ժամանակ չեն հատկացնում: Գիտնականները համոզված են` սա կապված է առողջության վրա վազքի ազդեցության հետ:

Փենսիլվանիայի Կարդիովասկուլար հետազոտական կենտրոնը  իր եզրակացությունները կատարել է` ուսումնասիրելով ավելի քան 3800 տղամարդ և կին վազորդների, որոնց  միջին տարիքը 46-ն է:

Հետազոտությունների ղեկավար բժիշկ Մարտին Մատսումուրան, որը  ղեկավարում է այս ուսումնասիրությունը, նշել է, որ սա չի նշանակում թե  մենք հորդորում ենք մարդկանց չվազել:

“Այն ինչ մենք դեռ չենք հասկանում, միայն այն է, թե որն է երկարակեցություն և առողջ կյանք ապահովող վազքի չափաբաժինը”,-նշել է բժիշկը:

Հետազոտությունների հիման վրա բժիշկները, փաստորեն, խորհուրդ են տալիս վազորդներին շաբաթական երկու-երեք ժամ միայն տրամադրել դանդաղ վազքին առողջ կենսակերպ ունենալու  համար:

Անկախ

Ի՞նչ է կատարվում մեր օրգանիզմում մեկ բաժակ գազավորված ըմպելիքից հետո: Ահա մի քանի կենսաքիմիական ու ֆիզիոլոգիական ընդհանուր մեխանիզմներ:
Ամենաառաջին ռեակցիաները կապված են շաքարի մուտքի հետ. 9 թեյի գդալ շաքարը (օրական նորմը) հայտնվում է ստամոքսաղիքային տրակտում` ստիպելով ենթաստամոքսագեղձին արյան մեջ ինսուլինի բավականին չափաբաժին փոխանցել, ինչի հետևանքով լյարդը սկսում է լարված աշխատել, տեղի է ունենում ինսուլինի մակարդակի բարձրացում:
Մոտավորապես 40 րոպեից հետո կոֆեինի ներծծումն ավարտվում է, որն այնքան էլ «անմեղ» չէ: Այն սկսում է գրգռիչ ազդեցությունը: Բիբերը լայնանում են, բարձրանում է զարկերակային ճնշումը, շրջափակվում են ադենոզային ռեցեպտորները: Դա իր հերթին նպաստում է գրգռվածության առաջացմանը ու վանում քնելու ցանկությունը: Դրանից հետո օրգանիզմում մեծանում է դոփամին հորմոնի քանակը, որը խթանում է ուղեղի հաճույքի կենտրոնը` առաջացնելով հաճելի զգացումներ` կապված ըմպելիքը խմելու հետ:
Դրա ուժեղ միզամուղ հատկության հետևանքով ոսկրերում գտնվող կալցիումը, մագնեզիումը, ցինկն ու նատրիումը, էլեկտրոլիտներն ու ջուրը դուրս են գալիս օրգանիզմից: Դրանից մեկ ժամ հետո դառնում ենք նյարդային ու ընկճված:
Սրանք, ի դեպ, կոլայի մեկանգամյա ընդունման հետևանքներն են, իսկ պատկերացնո՞ւմ եք, թե ինչ է կատարվում տևական օգտագործման դեպքում: Վերջին տարիներին մամուլում տեղեկություններ հայտնվեցին գազավորված ըմպելիքների չարաշահման հետևանքով մահվան ելքով դեպքերի մասին: Ի դեպ, զոհերից մեկը բազմազավակ մայր էր:
Պայթուցիկ խառնուրդ
Օրգանիզմին անհանգստություն պատճառող բաղադրիչներն են կոլայի մեջ պարունակվող շաքարը, կոֆեինը, օրթոֆոսֆորային կամ կիտրոնաթթուն և ածխաթթու գազը:
Մեծ քանակությամբ շաքարը չի կարող ազդեցություն չունենալ ենթաստամոքսային գեղձի ու ներզատիչ համակարգի գործունեության ակտիվության վրա: Բացի այդ, այն չի կարող չնպաստել կարիեսի բարդացմանն ու խորացմանը` դրանով իսկ բարենպաստ պայմաններ ստեղծելով բերանի խոռոչում միկոօրգանիզմների բազմացման համար: Իսկ եթե փորձենք շաքարը փոխարինել ցածրկալորիական փոխարինիչներով, ապա նման փոխարինումը, պարզվում է, ավելի վտանգավոր է: Այդ փոխարինիչների մեծ մասը միզաքարային հիվանդություններ կարող են առաջացնել (քսիլիտ, սորբիտոլ), մյուսները` (ասպարտամ) ալերգիկ ռեակցիաներ, իսկ երրորդները` քաղցկեղածին հիվանդություններ (սախարին, ցիկլոմատ):
Հնդկաստանի բնակչությունն այս կարգի տեղեկությունների հրապարակումից հետո բողոքում է լիմոնադների օգտագործման դեմ:
Հիմա թթուների մասին
Լիմոնադների մեջ որպես պահածոյացնող են օգտագործվում թթուները (կիտրոնաթթուն կամ օրթոֆոսֆորայինը): Դրանք բարերար ազդեցություն չունեն աղեստամոքսային տրակտի լորձաթաղանթի վրա, ինչպես նաև կարող են միկրովնասվածքներ առաջացնել բերանում` բացասաբար ազդելով ատամների էմալի վրա: Պարբերաբար այդ ըմպելիքի օգտագործումը հանգեցնում է ոսկրերից կալցիումի (ինչը հատկապես անհրաժեշտ է աճող օրգանիզմին) «լվացմանը»: Կալցիումի անբավարարությունը կարող է հանգեցնել օսթեոպորոզի ու, որպես հետևանք, ոսկրերի փխրունության:
Չնայած ժամանակակից բաղադրատոմսում կոկաինը փոխարինվել է կոֆեինով, որպես տոնուսը բարձրացնող միջոց, սակայն հայտնի է, որ այն ևս կախվածություն է առաջ բերում: Կոֆեինի ազդեցությունը նյարդային համակարգի վրա գրգռվածություն է առաջացնում, ինչը բոլորովին ցանկալի չէ երեխաների պարագայում, որոնք առանց այդ էլ հակված են հոգեզգացմունքային անկայունության:
Ամենավտանգավոր բաղադրիչն այս ըմպելիքում ածխաթթու գազն է: Ու չնայած այն ինքնին զգալի վնաս չի պատճառում, սակայն կարող է զկրտոց ու փորի փքանք առաջացնել: Դա հատկապես տհաճություն է պատճառում մարսողական տրակտի հիվանդություններ ունեցողներին:
Բացի այդ, կոլայի մշտական օգտագործումը կարող է ախտահարել մկանները, այ այսպիսի տեղեկություն է հրապարակվել International Journal of Clinical Practice հանդեսում, որտեղ նկարագրվել են դեպքեր, երբ օրական մի քանի լիտր «փրփրան» ըմպելիքի օգտագործումը հոգնածության զգացման, ախորժակի կորստի, սրտխառնուքի, սրտի անոթների անցանելիության խաթարման է հանգեցրել: Դա կրկին պայմանավորված է կալցիումի լվացման ու գլյուկոզայի և կոֆեինի մեծ խտությունների ազդեցությամբ: Իսկ կալիումի ցածր մակարդակը (հիպոկալեմիան) կարող է թուլության, սրտի առիթմիայի և անգամ կաթվածահարության պատճառ լինել:
Դրա համար տարատեսակ լիմոնադների, փրփրան ըմպելիքների օգտագործումը չի խրախուսվում թե՛ երեխաների, թե՛ մեծահասակների, առավել ևս հղի ու կերակրող մայրերի դեպքում: Առողջ հասուն մարդը կարող է իրեն թույլ տալ ժամանակ առ ժամանակ օգտագործել նման ըմպելիք, սակայն դրանով տարվել չարժե:
Coca-Cola-յի ազդեցությունն օրգանիզմի վրա ահավոր է:
Սակայն այն կարող է կենցաղում օգտագործվել որպես մաքրող միջոց:
1.ԱՄՆ-ի ճանապարհային ոստիկանությունը միշտ պարեկային ավտոմեքենայում 8 լ կոլա է ունենում, որ վթարի դեպքում իսկույն ճանապարհից լվանա արյան հետքերը:
– Զուգարանակոնքը լվանալու համար պարզապես կոլան լցրեք կոնքի մեջ, ապա մեկ ժամից ջուրը քաշեք:
– Քրոմապատ իրերի վրայից ժանգի հետքը վերացնելու համար այն շփեք կոլայի մեջ թրջած փայլաթիթեղով:
– Կեղտոտ հագուստը մինչև լվանալը թրջեք կոլայով, ապա լվացեք սովորականի պես:
– Ասում են, որ կոլայի ակտիվ բաղադրիչ կիտրոնաթթուն 4 օրում կարող է նույնիսկ եղունգը լուծել:
– Կոլայով են մաքրում նաև մեքենայի շարժիչը հենց իրենք` կոլայի մատակարարները:
– Եթե կաթսան այրվել է, ապա մեջը կարելի է կոլա լցնել: Եռացնելուց հետո կաթսան նախնական տեսքի կգա:
– Եթե մազերը ներկել եք ու այդ գույնը չափազանց վառ է թվում, ապա կոլան գունաբացելու հարմար միջոց է:
– Հին կոպեկները կարելի է փայլեցնել կոլայով:
– Կոլան լցրեք թեյնիկի մեջ, թողեք մեկ օր, ապա լվացեք. այն կմաքրի նստվածքը:
– Կոլան թանձրահյութն ավելի նրբահամ կդարձնի, պետք է խառնել 1:1 հարաբերությամբ:
– Կամ եթե հավը կամ ճուտը մինչ եփելը կոլայի մեջ թաթախեք, ապա միսն ավելի համեղ կստացվի:
– Կոլան կբարելավի մազերի որակը, եթե ողողեք դրանով, ապա նոր միայն չորացնեք:
Գուցե ժամանակն է կոլայի կիրառության ոլորտը փոխել: Չէ՞ որ այն երեխաները շատ են սիրում, ու նրանց մերժելն էլ դժվար է: Ուստի, եթե տանը կոլա է հայտնվել, ապա դուք արդեն գիտեք դրա կիրառման օգտակար տարբերակները:

Անուշահոտ մանուշակ

Մանուշակը մանուշակազգիների ընտանիքի խոտաբույս է:Մեծամասամբ միամյա, երբեմն բազմամյա խոտաբույսեր են, հազվադեպ կիսաթփեր: Հայտնի է մանուշակի մոտ 500 տեսակ՝ տարածված հիմնականում Հյուսիսային կիսագնդի բարեխառն գոտում և Անդերում: ՀՀ-ում հայտնի է 14 տեսակ՝ անուշահոտ, կովկասյան, սոմխեթական (հայկական), դաշտային, ժայռային և այլն: Աճում է անտառներում, թփուտներում, մարգագետիններում, գետերի և առվակների ափերին, չոր, քարքարոտ վայրերում և այլուր:
Տերևներն ամբողջական են, հերթադիր կամ արմատամերձ վարդակով, սովորաբար՝ տերևակիցներով: Ծաղիկները երկսեռ են, մանուշակագույն, սպիտակ, դեղին կամ բազմագույն: Պտուղը եռափեղկ տուփիկ է: Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են սապոնիններ, ալկալոիդներ, աղաղանյութեր(դաբաղանյութ), գլիկոզիդներ, C վիտամին և այլն: Պատրաստուկներն օգտագործում են մաշկային հիվանդություններ բուժելիս:Եռագույն մանուշակն օգտագործվում է գիտական և ժողովրդական բժշկության մեջ, իսկ բուրավետ մանուշակը՝ եթերայուղերի արտադրության մեջ:
Կովկասյան մանուշակը հանդիպում է Սյունիքի մարզում (ծաղիկները դեղին են), սոմխեթական մանուշակը` Լոռու և Տավուշի մարզերում (ծաղիկները խոշոր են, մանուշակագույն և բուրավետ): Այս տեսակները կովկասյան բնաշխարհիկներ են, գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում:

Անկախ

Բաղնիքը ոչ միայն բարերար ազդեցություն է ունենում առողջության վա, օգնում սիրտ-անոթային որոշ հիվանդությունների դեմ պայքարելու, այլև սովորական մարդուն բացարձակ լավատես կարող է դարձնել: Սրանք պարզապես ենթադրություններ չեն, այլ ճապոնացի գիտնականների կողմից ապացուցված փաստեր: Տոյամա ինստիտուտի մասնագետները փորձի շրջանակներում հետևել են շաբաթական 5 անգամ բաղնիք հաճախողներին. բոլորի մոտ սրտի աշխատանքի բարելավում ու  տրամադրության բարձրացում է նկատվել:

Փորձագետները նշում են, որ շոգեբաղնիքներն օգնում են սրտին ավելի լավ մղել արյունը, ինչը զգալիորեն նվազեցնում է արյան թանձրուկների ու խցանումների առաջացումը:

Անկախ

Շատ հաճելի եղանակ է հիմա, տաք քամի, արև, ձմեռվա ցրտից ընդարմացած մարմինների ազատագրում`  արևի ջերմության ազդեցությամբ: Սակայն գարունը մեր օրգանիզմի համար ոչ միայն բերկրանքի , այլև վիտամինների անբավարարության, նաև, ինչ-որ չափով նվաղման ժամանակաշրջան է: Ավիտամինոզն այն բանը չէ, որ կարելի է ականջի ետև գցել, չմտածել դրա մասին և ընդհանրապես լուրջ չընդունել:

Ձմռանն անշուշտ միրգ ուտում ենք, սակայն դրանք մինչ մեր սեղանին հայտնվելը երկար ժամանակ պահպանման համար մշակվում են հատուկ միջոցներով, ինչի հետևանքով օգտակար հատկությունների մեծ մասը, այդ թվում վիտամիններն ու միկրոտարրերը կորչում են:
Պահածոյացումը, ռաֆինացումն ու մշակումը նույնպես անբարենպաստ ազդեցություն են ունենում սննդի օգտակար հատկությունների վրա:
Ում ծանոթ չէ փխրուն, խամրած ու թափվող մազերի խնդիրը, թեփոտող չոր մաշկը: Դրանք ավիտամինոզի առաջին նշաններն են:
Ավելի բարդ դեպքերում միկրոտարրերի ու վիտամինների անբավարարությունը կարող է հանգեցնել այնպիսի հետևանքների, ինչպիսիք են առիթմիան, ջղակծկումները, քրոնիկ հիվանդությունների սրացումը:
Փոքրիկների դեպքում D վիտամինը, որը մշակվում է միայն արևի լույսի ազդեցությամբ, հազվադեպ` աշուն-ձմեռ սեզոնին, կարող է հանգեցնել ռախիտի, ինչը հղի է կմախքի ոսկրերի ձևախախտմամբ:
A վիտամինի անբավարարություն
Ընդհանուր թուլություն, շնչառական, միզարտադրական համակարգերի ու մարսողական տրակտի ինֆեկցիոն ախտահարումներ, թուլություն, երեխաների մոտ` աճի ու զարգացման դանդաղում ու նյարդաբանական խախտումներ:
A վիտամին կա կարագի, ձվի դեղնուցի, լյարդի (հատկապես ձկան ու ծովային
կենդանիների), գազարի մեջ:
B վիտամին
Գերգրգռվածություն կամ էլ արգելակման զգացողություն, անքնություն, վերին ու ստորին վերջույթների պոլինևրիտներ, մաշկի զգայնության կորուստ, ախորժակի նվազում, անորեքսիա, ստոմատիտ, գլոսիտ (վառ կարմիր, չոր լեզու), դեմքի, գլխի մազածածկույթի, պարանոցի հատվածում, դաստակների շրջանում չոր քորով ուղեկցվող դերմատիտ:
Հիպոքրոմային անեմիա, նիհարում, թուլություն, գլխացավ, տեսողության խանգարում, մաշկի այրոցքի զգացողություն, ծակծկոց աչքերում, հևոց, սրտխփոց` ֆիզկական ծանրաբեռնվածության ժամանակ:
Պարունակում են բուսական ու կենդանական մի շարք մթերքներ: Ամենաշատ B վիտամինով հարուստ են կաթը, պանիրը, կաթնաշոռը:
C վիտամինի անբավարարություն
Ընդհանուր թուլություն, մազանոթների փխրունություն` կապտուկների գոյացմամբ, լնդերից արյունահոսություն, տեսողության թուլացում, լորձաթաղանթների ձևախախտում:
Առկա է թուրինջի, կիտրոնի, մասուրի, հատապուղների ու մրգերի, կաղամբի (նաև` թթու) մեջ, եթե ջերմամշակման չեն ենթարկվել:
D վիտամինի անբավարարություն
Ռախիտ երեխաների մոտ, թուլություն առանց պատճառի, ատամների ապահանքայնացում, օսթեոպորոզ, ցավ ոսկրերում ու մկաններում:
Մաշկի զգայնության խանգարում, դիաբետի զարգացման ռիսկ, հիպերտոնիա, քաղցկեղային հիվանդությունների առաջացման վտանգ:
D վիտամինն արևի ճառագայթների ազդեցությամբ է հիմնականում մշակվում: Սակայն փոքր չափաբաժիններով D վիտամին են պարունակում կարագը, կաթը, ձվի դեղնուցը, լյարդը, որոշ ձկնատեսակներ ու ծովամթերք:

Բաղադրությունը
կարագ` 150-200 գ
աղացած սուրճ` 2 ճ. գդալ
կոկա-կոլա` 1 բաժակ
70%-անոց սև շոկոլադ` 45 գ
ձու` 1 հատ
1/2 գդալ աղ, նույնքան էլ սոդա
2 բաժակ ալյուր
աղացած կոճապղպեղ` ըստ ցանկության
դարչին` քանակն ըստ ցանկության
շաքար` 1 բաժակ:
Պատրաստման եղանակը
Ջեռոցը տաքացնել մինչև 180 աստիճան:
Շոկոլադը քերել մանրատամ քերիչով: Ոչ մեծ կաթսայում տաքացնել կոլան, սուրճն ու շոկոլադը և կարագը: Ապա լցնել շաքարավազը: Խառնել այնքան, մինչև ամբողջ զանգվածը հալչի ու շաքարավազն էլ լուծվի, ապա կրակից վերցնել, թողնել, որ հովանա:
Թասի մեջ խառնել աղը, ալյուրն ու սոդան:
Մեկ այլ ամանի մեջ հարել ձուն, ավելացնել հովացած սրճային զանգվածը` անընդհատ խառնելով: Ավելացնել ալրային խառնուրդն ու կրկին խառնել այնքան, որ համասեռ զանգված ստացվի:
Խմորը լցնել կաղապարների մեջ, սակայն ոչ բերնեբերան, քանի որ փքուն կեքսեր են ստացվում: Թխել 25 րոպե:
Բարի ախորժակ: