Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքում այսօր կրկնակի տոն էր: Խաղողօրհնեքի օրը տեղի ունեցավ նաև ավանդական դարձած Մեղրի և հատապտուղների փառատոնը, որն անցկացվեց երրորդ անգամ: Այն կազմակերպել էին <<Հայ խոհարարարական ավանդույթների զարգացման եւ պահպանման>> ՀԿ-ը, <<Տավուշի հոգևոր վերածնունդ>> հիմնադրամը` Բերդի քաղաքապետարանի աջակցությամբ: Ամենաքաղցր տոնը Բերդ քաղաքի <<Սորան ազգային պարկում>> էր համախբել ոչ միայն տարածաշրջանի սահմանամերձ գյուղերի մեղվաբույծներին ու բնակիչներին, այլև Երևանից ու արտասահմանից ժամանած հյուրերին ու զբոսաշրջիկներին:

Մեղրի և հատապտուղների տավուշյան փառատոնին իր մեղրի տաղավարն ունեին նաև Վարագավան գյուղի բնակիչներ Համլիկ և Գայանե Կարապետյանները:

<<Առաջին անգամ ենք մասնակցում փառատոնին, յուրահատուկ ապրանք է մեղրը: Շամշադինի մեղրը բազմերանգ ծաղիկներից է, մեր մեղուների բերած մեղրը շատ համեղ է: Հինգ տարի է` զբաղվում ենք, մեղրը քամելը յուրահատուկ երևույթ է: Այդ օրը մեր ընտանիքը շատ է սիրում: Այս տարի քամել ենք 120 կիլոգրամ մեղր տասը ճանճից: Անցյալ տարվա համեմատությամբ քիչ է: Մեղրն օգտակար է ճնշման, ստամոքսի խանգարման համար>>,-ասաց վարագավանցի Գայանե Կարապետյանը:

Նրա ամուսինը` Համլիկ Կարապետյանն էլ նշեց, որ շամշադինյան մեղրը բազմատարր է, գույնը մուգ դեղին, սիրուն, հոտը անուշ, կարող եք համտեսել, հալալ մեղր է>>:

Տավուշի մարզի Հոգևոր վերածնունդ հիմնադրամի տնօրեն Հայկ Չոբանյանի խոսքով, փառատոնի նպատակն է նպաստել Բերդի տարածաշրջանի տնտեսական զարգացմանը, ինչպես նաև զբոսաշրջության զարգացմանը: «Փառատոնը շատ անհրաժեշտ է տարածաշրջանի համար, որովհետեւ հաղորդում է դրական լիցքեր՝ եւս մեկ տարի, այսինքն մինչեւ հաջորդ փառատոնը ամուր կանգնելու իրենց հողի վրա, արարելու եւ ներկայանալու փառատոնին: Ես շատ ոգեւորված եմ, որովհետեւ շատ եմ մասնակցել տարբեր փառատոնների, բայց կարող եմ ասել, որ սա շատ ակտիվ, ոգեղեն փառատոն է եւ նշանակալից է նաև այն առումով, որ անցկացվում է սահմանի վրա: Մայրաքաղաքից հեռու, բայց Հայաստանի կենտրոնում է այն: Ընդունված է ասել, որ հայրենիքը սկսվում է սահմանից, եւ նաեւ երեւի այստեղ ապրողը լրացուցիչ պատասխատվություն ունի իր վրա եւ պատիվ ունի»,- նշեց Հայկ Չոբանյանը:

Փառատոնին, ինչպես ամեն տարի, այս անգամ ևս ներկա էր  նաեւ ՀՀ-ում ԱՄՆ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Ջոն Հեֆերնը: Նա ասաց, որ գնելու է 15 կգ մեղր: Դեսպանի խոսքով` 10 կիլոգրամն ուղարկելու է կնոջը, նա այժմ ԱՄՆ-ում է, իսկ ևս  5 կիլոգրամն իր  համար է, քանի որ ինքը ևս սիրում է հայկական մեղրը:

Համաշամշադինյան տոնին ներկայացված էին ոչ միայն տեղական արտադրության մեղրը, այլև հատապտուղներ, ինչպես նաև ձեռագործ աշխատանքներ, տարբեր

ապրանքատեսակներ: Օրինակ, առանձին տաղավար ուներ Մովսես գյուղը: Սահմանամերձ գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն կից կիրակնօրյա դպրոցի սաների աշխատանքները ևս ցուցադրվեցին փառատոնի ժամանակ:

Բերդի քաղաքապետ Հարություն Մանուչարյանը Անկախ-ի թղթակցի հետ զրույցում, ընդգծելով փառատոնի անցկացման կարևորությունը, նշեց, որ սահմանագոտում իրականացվող ցանկացած նման իրադարձություն ոգևորում և ներշնչում է տեղի բնակիչներին, իսկ Մեղրի ու հատապտուղների փառատոնն ավանդական է ու արդեն իսկ դարձել է սահմանապահ տարածաշրջանի բրենդը:

Քաղաքապետը նշեց, որ Բերդում այժմ իրականացվում են բարեկարգման աշխատանքներ, իսկ սեպտեմբերի 14-ին նախատեսված է Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու բացման արարողությունը:

Մեղրի փառատոնը հյուրընկալեց նաև ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահ Գալուստ Սահակյանին ու խորհրդարանական խմբակցությունների պատգամավորներին, որոնք արդեն երկու օր է` այցելել են սահմանամերձ գյուղեր, զրուցել բնակիչների հետ:

Գալուստ Սահակյանը լրագրողների հետ զրույցում նշեց, որ երեքշաբթի կքննարկեն բոլոր խնդիրները, որոնք առաջ են քաշել գյուղացիները և կփորձեն լուծումներ ներկայացնել:

Մեղրի և հատապտուղների փառատոնին իր քամած անարատ մեղրն էր ներկայացնում նաև արծվաբերդցի Վոլոդյա Գրիգորյանը: Նա ասաց, որ տարին երաշտ էր, ուստի մեղրն այս տարի մի քիչ պակաս էր: Կինը` Ռոզա Գրիգորյանն էլ ուրախությամբ նշեց, որ թեև քիչ, բայց ամենահամեղ մեղրը Շամշադինի մեղրն է: <<Մեր մեղուները գնում են անգամ սահմանից այն կողմ, հավաքում տարածաշրջանի բազմագույն ծաղիկների նեկտարը և բերում: Այնպես որ, սահմանապահ մեղուներ են>>:

 Անկախ

Չնայած վերջին տարիներին հայ-թուրքական միջպետական հարաբերություններում էական առաջընթաց չի նկատվում, նույնը չի կարելի ասել հասարակական ոլորտի մասին: Երկու երկրներում ակտիվ գործունեություն ծավալող մի շարք հասարակական կազմակերպություններ տարեցտարի ընդլայնում են իրենց համագործակցությունը` հիմնվելով ժողովրդական դիվանագիտության հայեցակարգի վրա: Բազմապիսի ծրագրերի շրջանակներում կողմերի պարբերական հանդիպումները, շփումներն ու մտքերի փոխանակումը կարծես փորձում են լրացնել հայ և թուրք հասարակությունների միջև առաջացած 100–ամյա բացը:

Թուրքիայում գործող ամենաակտիվ հասարակական կազմակերպություններից TOG-ը (Toplum Gönüllüleri Vakfı) վերջերս մի հաջողված նախագիծ իրականացրեց` ազգային պարերի շուրջ միավորելով հայ և թուրք երիտասարդությանը: «Միասին ապրիր և պարիր» ծրագրի շրջանակներում յուրաքանչյուր երկրից ընտրված մասնակիցները, սովորելով հարևան ազգի ժողովրդական պարերը, միասին շրջել են Թուրքիայի` մի ժամանակ հայկական քաղաքներով, ապա անցել Հայաստանի քաղաքներով: Փոքրիկ պարախումբը ներկայացրել է երկու ժողովուրդների ազգային պարերը` բոլոր քաղաքներում գտնելով ջերմ ընդունելություն և առաջացնելով մեծ հետաքրքրություն:

«Անկախ»-ի թղթակիցը, գտնվելով Թուրքիայում, այցելել է TOG–ի գրասենյակ, ծանոթացել կազմակերպության գործունեության հետ, խոսել հասարակական մակարդակում հայ-թուրքական համագործակցության մասին: Նա նաև հնարավորություն է ունեցել զրուցելու «Միասին ապրիր և պարիր» նախագծի մի քանի մասնակիցների հետ, որոնք կիսվել են Հայաստանից ստացած իրենց տպավորություններով:

– Ես Դերյա Քարաքայն եմ Մուշից: Ես թուրք եմ և հումանիստ, սիրում եմ մարդկանց ու մարդկությանը: Երբ առաջին անգամ լսեցի ծրագրի մասին, մի փոքր վարանում էի, քանի որ մենք նախապաշարմունքներով ենք մեծացել: Այդ պատճառով էլ վախ ունեի, սակայն կարճ ժամանակում հասկացա, որ այդ վախն անտեղի է: Զգացի, որ բոլոր նախապաշարմունքներն անհետացան: Հայաստանը շատ գեղեցիկ պատմական մի երկիր է: Այնտեղ ես տխրություն ապրեցի, զգացի երկրում գոյություն ունեցող ցավը: Ես` որպես թուրք, ընդունում եմ ցեղասպանությունը:

-Անունս Ջումալի Յըլմազ է: Ես Դիարբեքիրից եմ, սովորում եմ Դիջլեի համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետում: «Միասին ապրիր և պարիր» ծրագրին վերջին պահին եմ միացել և Հայաստանից եկած մասնակիցներին Դիարբեքիրում ես եմ դիմավորել: Շատ շուտ մտերմացա նրանց հետ և մտածելով, որ սա շատ լավ նախաձեռնություն է` համաձայնեցի Հայաստան գալ: Եվ իսկապես, 16 օրվա ընթացքում միասին էինք ու նույնիսկ մեկ օր նեղություն չեմ զգացել որևէ մեկի վերաբերմունքից: Նրանց հետ դարձանք մեկ ընտանիքի անդամների պես: Միասին ծիծաղեցինք, միասին լացեցինք: Երբ գնացել էինք Թուրքիայի հարավ-արևելյան շրջանների հայկական եկեղեցիներ, հայ մասնակիցները հուզվել և արտասվում էին: Այս պահերին նրանց գրկել ենք եղբայրների պես:

Հայաստանում էլ եղել ենք գյուղերում, խոսել տեղի ժողովուրդի հետ, պարել միասին: Նրանք շատ ջերմ մարդիկ էին և այնքան եմ սովորել այդտեղին, որ շուտով կրկին գալու եմ մեկ այլ ծրագրի մասնակցելու: Կարծում եմ, որ ինչքան էլ պետությունների միջև հարաբերությունները վատ լինեն, ժողովուրդները իրար հանդեպ ատելություն չունեն: Հիմա հայ-թուրքական սահմանը փակ է, սակայն այն կարճ ժամանակում պետք է բացվի և պատմության ընթացքում վերապրած ցավերը, ներազդելով սերունդների վրա, չպետք է նրանց տանեն դեպի մութ ապագա:

– Ես Մեհմեդ Օզքանն եմ Գազիանթեփից: Հայ ընկերներ շատ չեմ ունեցել և հեռավորության վրա ենք ընկերություն արել: Երբ առաջին անգամ լսեցի ծրագրի մասին, շատ ոգևորվեցի, քանի որ այն ինձ հնարավորություն կտար ծանոթանալու նոր մարդկանց, նոր մշակույթի հետ և այդ մասին պատմելու ուրիշներին: Երբ առաջին անգամ ծանոթացա հայերի հետ, զգացի նրանց ջերմությունը, հետո նկատեցի, որ մենք ուրախանում և տխրում ենք միևնույն բաների համար: Հասկացա, որ նրանք շատ տարբեր են այն պատկերացումներից, որոնք ունեինք հայերի մասին մեզ պատմածների վրա հիմնվելով: Երբ Թուրքիայում ընթանում էր ծրագրի առաջին մասը, այս ամենը դեռ չէի հասկացել, սակայն Հայաստան գալով ավելի լավ սկսեցի գիտակցել: Նկատեցի, որ շատ նմանություններ ունենք` մեր տները, հարսանիքները, փողոցները, ուրախությունները, տխրությունները իրար շատ են նման: Այո, հնարավոր է, որ անցյալում շատ սխալներ են արվել, սակայն դրանց պատճառով չպետք է ատելություն տածել այս լավ մարդկանց հանդեպ: Երբ երկու կողմն էլ իրար մասին դրական խոսքեր են ասում, նրանց միջև առկա խաղաղությունը պետք է նպաստի դիվանագիտական քայլերի կատարմանը, ինչը կառավարությունների գործն է: Ուր որ գնում եմ, ամեն տեղ պատմում եմ այդտեղ տեսածս ջերմության և լավ մարդկանց մասին: Դրա շնորհիվ ազդեցության շրջանը գնալով ավելի կլայնանա:

– Անունս Բարըշ Սևեն է: Ես Թուրքիայի Մուշ քաղաքում եմ ծնվել և հայկական արմատներ ունեմ: Մանուկ հասակից միշտ ցանկացել եմ գալ Հայաստան և կապեր հաստատել հայ մարդկանց հետ: Այս նախագծի շնորհիվ իմ երազանքը իրականություն դարձավ, և ես հնարավորություն ունեցա մոտիկից ծանոթանալու հայ ժողովուրդի հետ, երկու գիշեր հյուրընկալվեցի հայկական ընտանիքներում, և ամեն ինչ շատ լավ էր: Մեր և հայերի մշակույթը իրար շատ նման են` ապրելակերպը, խոհանոցը, ժողովրդական պարերը: Մեր անցկացրած 15 օրերը աներևակայելի էին: Հայաստանում բոլորը կարծում էին, որ ես հայ եմ, շատ էին նմանեցնում: Ես շուտով կրկին Երևան եմ գալու, որպեսզի հանդիպեմ ինձ հյուրընկալած մարդկանց: Հայաստանում ես շատ երջանիկ էի:

Հարցազրույցը` Տաթևիկ Սարգսյանի