Եվրոպայի նախարար Դեյվիդ Լիդինգթոնը մայիսի 12-ի իր ելույթում ասել է.

«Այսօր լրանում է Լեռնային Ղարաբաղի հրադադարի պայմանագրի 20 տարին: Չնայած այն վերջ դրեց կատաղի մարտերին, սակայն իրական խաղաղության դեռ պետք է հասնել: Դիպուկահարների կրակոցները շարունակում են կյանքեր խլել երկու կողմից էլ, և հաճախ կռվող զինվորներն ավելի երիտասարդ են քան գործող հրադադարը: Համամարդկային ճգնաժամը շարունակվում է, քանի որ հազարավոր տեղահանված մարդիկ իրենց ծանր դրության համարժեք լուծում չունեն: Խաղաղությանը հնարավոր է հասնել միայն երկկողմ փոխզիջումներով:

Ներկա սերունդը տեղյակ է միայն հայերի և ադրբեջանցիների միջև հակամարտության մասին ու չգիտի, որ այս երկու ժողովուրդները համատեղ խաղաղ բնակության երկար, ընդհանուր պատմություն ունեն: Խաղաղությունը հնարավոր է միայն, եթե երկու կողմերը ստեղծեն մի իրավիճակ, երբ համաձայնագիրն ընդունելի է իրենց բնակչության կողմից: Ցավոք սրտի այսօր այդ իրավիճակը չէ:

Միացյալ Թագավորությունը մնում է հավատարիմ մարդկանց միավորելու և Հայաստանի, Ադրբեջանի ու Լեռնային Ղարաբաղի հասարակությունների փոխըմբռնումը զարգացնելու իր գործունեությանը: Անհատական մակարդակում շփումները և խաղաղություն կառուցողները, ովքեր ապահովում են այդ կապերի շարունակականությունը, հանդիսանում են խաղաղության ու հաշտեցման ցանկացած գործընթացի կարևոր բաղադրիչ:

Միացյալ Թագավորությունը աջակցում է Մինսկի խմբի համանախագահների աշխատանքին, ովքեր ջանում են նպաստել խաղաղության համաձայնագրի առաջընթացին: Ամերիկացի համանախագահ, դեսպան Ջեյմս Ուորլիքը մայիսի 7-ին նորից հստակ նշեց այն բաղադրիչները՝ ներառյալ գրավյալ տարածքների վերադարձը և Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի վերաբերյալ ազատ կամաարտահայտման ընդունումը, որոնք պայմանավորվածության մաս կկազմեն: Հուսով եմ, որ երկու երկրների ղեկավարներն էլ քաղաքական խիզախություն կցուցաբերեն՝ իրականացնելու այս լուծումը Հայաստանի, Ադրբեջանի և Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդների համար:»

Երկու տարվա ընթացքում առաջին անգամ հազարավոր սիրիացիներ մուտք են գործել Հոմս քաղաքի պատերազմից տուժած հատվածներ՝ ստուգելով իրենց տները ապստամբների հեռանալուց և քաղաքը կառավարական զորքերին հանձնելուց հետո:

Շաբաթ օրը տղամարդիկ և կանայք քայլում էին քաղաքի փլատակների վերածված փողոցներով՝ իրենց հետ տանելով հագուստներ և այլ իրեր: Նրանցից ոմանք ապստամբներին մեղադրում էին իրենց տները կողոպտելու համար:

Կառավարական զորքերը այս շրջանում հարյուրավոր խաղաղ բնակիչների հետ միասին շրջափակել են ապստամբներին, որից հետո հարյուրավոր զինյալներ հանձնել են իրենց դիրքերը:

Ակտիվիստների տեղեկություններով՝ 3 տարի տևող սիրիական կոնֆլիկտի ընթացքում զոհվել է 150,000 մարդ:

 Անկախ

<<Մայիսի 8-ն էր գիշերը, մայիսի 9-ը պիտի գոյանար, ռոդիոն հաղորդեց Լևիտանը` հաղթանակ, պոլնայա կապիտուլիացիա>>,-թովուզցի Վազգեն Սաղումյանը ռադիոյի հայտարարությունը արցունքն աչքերին էր վերհիշում: Գյուղի ռուսերենի ուսուցիչը հայրենիքի պաշտպանության նպատակով գրիչը զենքով էր փոխարինել:

Ռազմի դաշտում սխրանքներ կերտած թովուզցի զինակից-մտավորականները քիչ չէին: Ռուսաց լեզվի մյուս ուսուցիչը` Աշոտ Սուքիասյանը, պատմում էր, որ հայրենիքի պաշտպանության նվիրական երազանքն էր, որ ոգևորում ու առաջ էր մղում հաղթական պայքարի:

Թովուզում Մեծ հայրենականի նահատակների հիշատակին 1975-ին բացված հուշարձան-թանգարանը վկայում է, որ Տավուշի մարզի Թովուզ, այժմյան Տավուշ գյուղը իր մեծ լուման է ունեցել ֆաշիստական Գերմանիայի դեմ հաղթանակի կերտման գործում:

Թե քանի շքանշանակիր ու մեդալակիր է տվել Թովուզը, հուշարձանի բացմանը զեկուցել է գյուղի գլխավոր աշխարհագետ Արշալույս Գյուրջինյանը:

Պատերազմի ամբողջ ժամանակամիջոցում ավելի քան 450 թովուզցիներ բանակ են զորակոչվել, որոնց մոտ կեսը պարգևատրվել է շքանշաններով ու մեդալներով, իսկ թովուզցի Վլադիմիր Դալլաքյանը դարձել է <<Մարտական փառք>>-ի երեք շքանշանի ասպետ:

Մոտ հինգ հարյուր մասնակիցներից հիմա 9 վետերան է մնացել: Ավելի շատ էին դպրոցը նոր ավարտած, տակավին երիտասարդ ու անփորձ պատանիները` Սարգիս Դարբինյան, Գուրգեն Օհանյան, Կոզբանդ Դաինելյան, Սուրեն Մաղաքյան…

Գերմանացիների կողմից գերեվարված թովուզցի Անանիա Խաչատրյանի պատմությունները թե իր գերության, թե ռազմի դաշտից չափազանց հուզիչ էին: Պատերազմի դառնությունները ճաշակած տավուշցի Անանիա Խաչատրյանը լավ գիտեր հայրենիքի պաշտպանության գինը, գուցե դա էր պատճառը, որ Անդրանիկի նկարը բարձի տակ էր քնում` թոռներին ներկայացնելով մեծ հայդուկապետի դերը ազատագրական պայքարում: Ինչ վերաբերում է Մեծ հայրենականին, ապա շատերը զոհվեցին, ոմանք անհայտ կորան, չվերադարձան հայրենի գյուղ, շատերն էլ հաշմանդամ վերադարձան:

Թշնամու արկը Շամիր Իսրայելյանին վնասել, բայց ընկճել չի հաջողել: Ռազմաճակատում թովուզցի զինվորի ուշքն ու միտքը հաղթանակն էին : <<Ակրիվայ ագոն, դո ատկազա դավայ>>,-ռուսերեն հուշերով է մեծ հաղթանակի 69-ամյակը դիմավորում թովուզցի վետերան Շամիր Իսրայելյանը:

Պատերազմի վկայությունները վետերանների հուշերում են: Սարգիս Դարբինյանը հիշում էր. << Բեռլինի փողոցներում կարմիր դրոշներով մեքնենաների բեռնախցիկներում շրջել ենք, որ գերմանացիք հասկանան` ինչ է նշանակում պա-տե-րազմ>>:  Գյուղի Մեծ հայրենականի հուշարձանի բակը զարդարում է մարշալ Բաղրամյանի տնկած կաղնին: Հովհաննես Բաղրամյանին դիմավորել են Թովուզ-Բերդ խճուղում շարքով-կարգով կանգնած դպրոցականները: Սա հիշում են, բայց թե  Թովուզի հուշարձանի կաղնին տնկելուց հետո մարշալը վետերաններից  որ մեկի ձեռքն է սեղմել, դեռ ճշտում են…Տավուշը Մեծ հայրենականին

1994 թ. մայիսի 9-11-ը Ադրբեջանի Հանրապետության, Հայաստանի Հանրապետության և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պաշտպանության նախարարները ստորագրեցին անժամկետ հրադադարի մասին համաձայնագիրը, որով վերջ դրվեց ակտիվ ռազմական գործողություններին: Մի քանի օրից կլրանա հրադադարի կնքման 20-ամյակը: Հարց է առաջանում, թե ինչ ենք շահել ու ինչ կորցրել այս 20 տարիների ընթացքում:
Այս թեմայով «Անկախը» զրուցել է ՀՀ Հանրային խորհրդի նախագահ, ՀՀ առաջին վարչապետ, 1992-ին ՀՀ պաշտպանության նախարար Վազգեն Մանուկյանի հետ:

– Պարոն Մանուկյան, շատ է խոսվում, որ 1994-ի մայիսի զինադադարը շահեկան էր Ադրբեջանի, բայց ոչ Հայաստանի համար: Ձեր տեսակետն ինչպիսի՞ն է:

– Զինադադարը չի լինում հավասար պայմաններում, միշտ մեկը հաղթող է լինում, մյուսը` պարտվող, և զինադադար է կնքվում: Այդ առումով հայկական բանակը հաղթող կողմ էր, այսինքն` կարող էր շարունակել գնալ առաջ, բայց Բաքու հասնել չէր կարող: Այսինքն` Բաքվում կապիտուլյացիայի ստորագրում չէր կարող լինել:
Իհարկե, կարելի էր առաջ գնալ, բայց ի՞նչ գնով. հազարավոր երիտասարդների կորուստների գնով: Այդ տեսանկյունից կարծում եմ, որ զինադադարը ձեռնտու էր Ադրբեջանին, որը կոտրված վիճակում էր: Բայց բավական ձեռնտու էր նաև մեզ:

– 1998-ից ԼՂՀ-ն` որպես կողմ, չի մասնակցում բանակցություններին: Ինչո՞ւ այսպես ստացվեց: Ո՞ւմ էր ձեռնտու բանակցություններից ԼՂՀ-ի դուրս մնալը:

– Դա բարդ հարց է: Նախ` պետք է հասկանալ, թե «Ղարաբաղ» կոմիտեն ինչ քաղաքականություն էր վարում: Ղարաբաղյան շարժումն ամբողջ աշխարհի հայության համար ազատագրական պայքարի, ազգային արդարության վերականգնման հարց էր: Դա առաջացնում էր մեծ լիցք, ինչը հնարավորություն էր տալիս դիմանալու դժվարություններին, պատերազմելու, հաղթելու: Բայց քաղաքական տեսանկյունից ողջ աշխարհին ներկայացվում էր, որ դա ժողովուրդների ինքնորոշման հարց է, Ղարաբաղը հիմնվում է ազգերի ինքնորոշման վրա և ազատագրվում է Ադրբեջանից: Այդ պատճառով միշտ աշխատել ենք Ղարաբաղի հարցն առանձին ներկայացնել, ասել ենք, որ դա Ղարաբաղի հայության հարցն է, մենք օգնում ենք նրանց: Թվում է, թե ազգային մտածողության ու քաղաքականության մեջ հակասություն կա, բայց իրականում չկա:
Մեծ վեճեր կային այն ժամանակ` վերամիավորել Ղարաբաղը Հայաստանին, թե ոչ: Ե՛վ ես, և՛ Ղարաբաղ կոմիտեն և՛ շատ գործիչներ կարծում էինք, որ ճիշտ չէ վերամիավորելը, քանի որ այդ դեպքում կորցնում ես ինքնորոշման սկզբունքը և աշխարհի առջև կարող ես հանդես գալ ուղղակի որպես անեքսիայի ենթարկող, ինչը վտանգավոր էր: Մենք այն ուժը չունենք, որ ձեռնոց նետենք ամբողջ աշխարհին: Եվ բնական է, որ անընդհատ ձգտում էինք, որ բանակցող կողմը լինի Ղարաբաղը, իսկ մենք` միայն աջակցողը: Ադրբեջանը հասկանում էր, որ եթե Ղարաբաղն առանձին կողմ լինի, նույնն է, թե գործնականում ընդունի Ղարաբաղի անկախությունը: Անընդհատ այդ կռիվն ու վեճը եղել է, բայց մեզ միշտ հաջողվել է Ղարաբաղը որպես առանձին բանակցող կողմ ներկայացնել:
Վիճակը փոխվեց 1998-ին: Նախ` ճնշումները շատ էին, ոչ մեկը չէր ուզում ընդունել, որ Ղարաբաղն առանձին կողմ է: Մյուս կողմից էլ, երբ Ռոբերտ Քոչարյանը դարձավ ՀՀ նախագահ, մինչ այդ էլ ԼՂՀ նախագահն էր, սկսեց ընկալվել, որ Ռոբերտ Քոչարյանը ներկայացնում է և՛ ՀՀ-ն, և՛ ԼՂՀ-ն, որը ճիշտ մոտեցում չէր: Հիմա, եթե այդպես չլիներ, մենք շարունակեինք Ղարաբաղին որպես առանձին կողմ ներկայացնել, մենք ավելի շահեկան վիճակում կլինեի՞նք: Կարծում եմ, որ ոչ: Քաղաքական տեսանկյունից ճիշտ է, որ Ղարաբաղն առանձին կողմ լինի, բայց դա չէ հարցի լուծումը: Դա ավելի շատ հարցի լուծման ցուցանիշ է:
Այս առումով հարց է առաջանում` իսկ ինչո՞ւ չենք ճանաչում Ղարաբաղի անկախությունը: Այս վիճաբանությունը միշտ էլ եղել է. ընդունե՞լ Ղարաբաղի անկախությունը, թե՞ ոչ: Հարց այն չէ, որ ոմանք շատ ազգային են, ոմանք էլ` ոչ: Խոսքն ընդամենն այն մասին է, թե որն է քաղաքական տեսանկյունից ավելի նպատակահարմար: Կարծում եմ` ներկա վիճակում ընդունել Ղարաբաղի անկախությունը նշանակում է բանակցությունները չեղյալ հայտարարել և դիմացինին դրդել պատերազմի: Կարծում եմ` այս դանդաղ ընթացքը, երբ տարբեր երկրներ ու նահանգներ ընդունում են Ղարաբաղի անկախությունը, ավելի ճիշտ մոտեցում է, քան թե ՀՀ-ն ընդուներ անկախությունը:
Վերադառնալով բուն հարցին, այո, մեզ իսկապես ձեռնտու կլինի, եթե Ղարաբաղն ընկալվի որպես բանակցող կողմ, այդ դեպքում կարելի է համարել, որ Ղարաբաղի հարցն արդեն լուծված է:

– Հիմա փորձ է արվում Ղարաբաղին նորից բանակցություններում ընդգրկել որպես կողմ: Կարծում եք դա իրատեսակա՞ն է
– Կարծում եմ, որ ճիշտ է այդ ուղղությամբ գնալը:

– Խոսում ենք հրադադարի մասին, սակայն գրեթե ամեն օր ադրբեջանական կողմը կրակում է թե՛ հայկական դիրքերի, թե՛ խաղաղ բնակիչների ուղղությամբ: Նման պարագայում որքանո՞վ է տեղին խոսել հրադադարի մասին, թե՞ դե ֆակտո պատերազմի վիճակում ենք:

– Մենք չավարտված պատերազմի վիճակում ենք, երբ հրադադարի համաձայնություն է կնքվել: Հրադադարի հակառակը մեկ-մեկ իրար վրա կրակելը չէ, այլ բանակներով պատերազմելն է: Փառք Աստծո, մենք հիմա նման վիճակում չենք: Շատ ցավալի է ցանկացած երիտասարդի և մարդու մահը սահմանին, բայց դա զինադադար է: Մենք իսկապես ուժեղ ենք, բայց պատերազմ ոչ ոք չի ցանկանում: Ուրիշ բան, երբ քեզ պատերազմ են հայտարարում, պետք է հաղթես, մենք այդպես էլ արեցինք:

– Պարոն Մանուկյան, իսկ ըստ Ձեզ, այս տարիների ընթացքում կողմերից յուրաքանչյուրն ի՞նչ է շահել ու ի՞նչ կորցրել:

– Զինադադարը հանգեցրեց նրան, որ ամեն մեկը փորձեց ամրացնել բանակը և զարգացնել պետությունը: Բանակի ամրացում և՛ նրանք արեցին, և՛ Հայաստանն արեց: Նրանք ֆինանսական տեսանկյունից նոր տեխնիկա ձեռք բերելու ավելի շատ հնարավորություններ ունեին, բայց պատերազմում միայն տեխնիկան չէ որոշիչը: Կարծում եմ, որ հավասարակշռությունը չի փոխվել հօգուտ նրանց:
Ինչ վերաբերում է տնտեսությանը, Ադրբեջանը սկսեց օգտագործել իր նավթը, դաշնակից լինելը Վրաստանի և Թուրքիայի հետ, որն իրենց ուժեղացրեց, բայց կառավարման տեսանկյունից թուլացավ` դառնալով արևելյան միապետություն` դեմոկրատիայի շղարշով:
Հայաստանն ավելի լուրջ քայլեր արեց դեպի ժողովրդավարություն, բայց չեմ կարծում, որ Հայաստանն արդեն կարելի է անվանել լրիվ ժողովրդավարական երկիր: Մենք խնդիր ունենք, քանի որ ոչ մի ընտրության հետ հասարակությունը համաձայն չի եղել: Չնայած վերջին տարիներին քաղաքացիական հասարակությունը մի քանի հաղթանակներ տարել է, բայց շատ ու շատ հեռու ենք այն իրավիճակից, որ ասենք քաղաքացիական հասարակություն ունեցող ժողովրդավարական երկիր ենք:
Տնտեսական առումով ներքին ռեսուրսները լավ չենք օգտագործել և շատ թույլ ենք օգտագործել Սփյուռքի գոյությունը: Սփյուռք-Հայաստան համագործակցության հիմնական պոտենցիալն օգտագործված չէ:

– ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդական առաքելությունը և զինադադարը պահպանելու ջանքերը որքանո՞վ եք հաջողված համարում:

– Կարծում եմ, որ շատ կարևոր առաքելություն է, որովհետև կարևոր է բանակցելով հետաձգել պատերազմը: Պատկերացրեք, եթե Մինսկի խումբը չզբաղվեր հարցով ու բանակցություններ չնախաձեռներ, թշնամական լռություն կտիրեր, որը մի օր անպայման կխախտվեր, բնականաբար` Ադրբեջանի կողմից: Գուցե և բանակցությունները շոշափելի արդյունք չեն բերել, բայց կարևորագույն առաքելությունն այն է, որ երբ բանակցության փուլում ենք, դրանով հետաձգվում է պատերազմը, իսկ եթե այն հետաձգվում է 20-40 տարի, դրանից հետո ոչ մեկն էլ պատերազմ չի սկսի:

– Որքանո՞վ է իրատեսական ԼՂ հակամարտության լուծումը առաջիկա տարիներին: Ըստ Ձեզ` ինչպե՞ս է հնարավոր դրան հասնել:

– Արդեն տասնյակ տարիներ Ղարաբաղն ապրում է որպես անկախ պետություն, այնտեղ սերնդափոխություն է տեղի ունեցել: Ներկայիս իշխանությունը վարողները նույնիսկ չեն հիշում, թե երբ է Ղարաբաղը ոչ անկախ եղել, արդեն անբնական կլինի գրչի ստորագրությամբ Ղարաբաղին զրկել անկախությունից, իրենք էլ չեն համաձայնի դրա հետ:
Բացի այդ, ԼՂՀ-ն ավելի ժողովրդավարական պետություն է, քան թե Ադրբեջանը, դա ցանկացած եվրոպացի էլ տեսնում է: Նեղ խոսակցությունների մեջ բոլորն էլ հասկանում են, որ հարցը լուծված է. պետք է այնպես անել, որ պատերազմ չլինի, այլ բան է փախստականների հարցը, սահմանների հստակեցումը, դրանք բանակցությունների հարց են:
Ժամանակը խնդիրը մաշելու հատկություն ունի, այդ առումով ժամանակն աշխատում է հօգուտ մեզ: Ուրիշ բան, թե մենք ինչպես ենք օգտագործում ժամանակը: Մեր ռազմաճակատը պետք է դառնար տնտեսությունը, մեծ քայլեր պետք է անեինք, նորմալ պետություն կառուցեինք: Այդտեղ ժամանակը հօգուտ մեզ չի աշխատում: Այո, զարգացումներ կան, բայց համեմատելի չեն հնարավորությունների հետ, որ ունեինք ու կարող էինք օգտագործել: Ու որքան էլ հարցը մաշվի, եթե լինես թույլ պետություն, իսկ դիմացինդ` հզոր ու ֆինանսական հնարավորություններ ունեցող, պարզ է` կփորձի այն հօգուտ իրեն լուծել:
Ստացվում է` ժամանակն ինքնաբերաբար մեր օգտին է աշխատում, բայց մենք չենք կարողանում ժամանակն աշխատեցնել մեր օգտին: Նշածս առումով: Մեր սխալը դա է: Եվ միայն նավթի հարցը չէ: Մենք զարգանալու հսկայական հնարավորություններ ունենք, որոնք բացարձակապես չեն օգտագործվել:

Խոջոյանների յոթ երեխաներից չորսն այժմ առողջական խնդիրներ ունեն:

Մարտի 7-ին հայ-ադրբեջանական սահմանը հատած, գերի ընկած և ապրիլի 10-ին հայկական կողմին հանձնված տավուշցի Արսեն Խոջոյանն ու նրա 8-ամյա քույրը` Ալվարդ Խոջոյանը, այժմ Երևանում են, պառկած` տարբեր հիվանդանոցներում: Արսենը Ֆիզիոթերապիայի ինստիտում է, քույրը՝ Արաբկիր բժշկական կենտրոնում: Փոքրիկ Ալվարդը մի քանի օր առաջ է Երևան տեղափոխվել` 40 աստիճան ջերմությամբ: Փոքրիկին բուժող բժշկի խոսքով, Ալվարդի կյանքին վտանգ չի սպառնում, բայց երեխան պետք է բժիշկների հսկողության տակ լինի և ստանա անհրաժեշտ բուժսպասարկում: Ալվարդիկի ստամոքսն ու կերակրափողը բորբոքված են:

<<Անրաժեշտ է բիոպսիա, որ հասկանանք` ինչ բորբոքում է, դրա համար մենք հետազոտությունը կրկնելու ենք ընդհանուր անզգայացումով և բիոպսիաներով հաջորդ շաբաթվա ընթացքում: Բուժումն արդեն սկսված է, ուղղակի հասկանանք` առանձնահատուկ մոտեցում է պետք, թե արդեն իսկ նշանակված բուժումը բավարար է: Երբեմն այնպես է լինում, որ երբ այդ հետհոսքը շատ է լինում, այսինքն` թթու միջավայրն անընդհատ դեպի կերակրափող է գնում, կերակրափողի լորձաթաղանթը սկսում է վերափոխվել այլ բջիջների, եթե տեսնենք` վերափոխված չէ, ընդամենը երկարատև իր բուժումը ստանալու է, որպեսզի այդ հետհոսքը բացառենք, որպեսզի կերակրափողի այդ լորձաթաղանթը վերականգնենք: Պատճառը բորբոքումն է>>,-նշեց <<Արաբկիր>> ԲԿ-ի բժշկուհին:

Ալվարդի մեծ քույրը` Անին, ևս ունի առողջական լուրջ խնդիրներ` կապված սրտի հետ: Նա ևս հետազոտվել է, այժմ գյուղում է և ինտենսիվ ներարկումներ է ստանում` դարձյալ գտնվելով բժիշկների խիստ հսկողության ներքո: Բժիշկների խոսքով, Անին ևս պետք է Երևան տեղափոխվի` հերթական բուժննության նպատակով: <<Հիմի չեմ կարա Անիին բերեմ, որ Երևան ենք եկել, պարտքով ենք եկել, դեռ տոմսի փողը չենք տվել: 10 հազար դրամ ունեի, 5-ը տվել եմ, Արմանը քյնացել ա, 5-ն էլ ձեռքիս ա, որ ստեղ յոլա քյնամ:  Չգիտեմ` տեղներս շատ նեղ ա, մայիսի 12-ին վարկի մարման օրն ա, ոչ մի կոպեկ չունեմ, որ տանք, տոկոսը տվել ենք, հիմա մայր գումարը պետք ա տանք` մոտ երկու հարյուր հազար դրամ ա>>,-Անկախի թղթակցին ասաց Արսենի մայրը` Սվետլանա Խոջոյանը:

Տան աշխատողը միայն Արսենի եղբայրն է` Արկադին, որը պայմանագրային զինծառայող է: Իսկ մյուս եղբայրը` Արմանը, դարձյալ առողջական լուրջ խնդիրներ ունի: Նա 2013-ի հունիսին պետք է զորակոչվեր բանակ, սակայն չի զորակոչվել հիվանդության պատճառով: <<Փոքր ժամանակ վառվելա , հնար չեմ ունեցել բժշկի տանեմ, տանը պահել եմ: Նամակ էի գրել Հանրապետության նախագահին, որ  խնդրում եմ` վերանայեք, ստուգեք: Պարզվել ա, որ հիվանդություն ունի, և Արմանն  ազատվել է բանակից>>,-պատմում է Սվետա Խոջոյանը:

Նախագահն արձագանքել է տիկին Սվետայի նամակ-խնդրանքին` հանձնարարելով տղային ևս մեկ անգամ բուժզննության ենթարկեն: <<Մի անգամ սրտի, մի անգամ երիկամի, մի անգամ լեղապարկի հետ կապված խնդիրներ են բացահայտվել: Մեզ հետ եկել էր, նորից եկել, նորից պրոբլեմ, նորմալ չի սնվում: Իմ տեգրը հարյուր բժշկի ա տարել, ասում են` էրեխեն սրտի պրոբլեմ ունի: Հիմա էլ ասում են` լեղին ա երկարացել, չգիտեմ: Ամսի 14-ին գալու  ա սրտին ապարատ դնեն, պետք ա գա <<Գրիգոր Լուսավորիչ>> բժշկական կենտրոն, դա սրտի աշխատանքի համար ա: Լարիսա Ալավերդյանն ա օգնել, անգամ տաքսու փողն ա տվել, ես չեմ մոռանա>>,-հուզված ասում է բազմազավակ մայրը:

Ի պատասխան սոցիալական ծառայության աշխատակցի, Սվետա Խոջոյանն ասում է, որ Արմանի` բանակում ծառայած չլինելու հանագամանքը չի կարող խոչընդոտ դառնալ սոցիալական նպաստի համար, քանի որ որդին առողջության վատթարացման պատճառով է, որ չի ծառայում:

Խոջոյանների ընտանիքն այժմ սոցիալական ծայրահեղ ծանր վիճակում է, դրա համար նպաստի վերականգնումը յոթ երեխաների մայրը հրատապ է համարում: Արսեն Խոջոյանի հայրը` Անանիա Խոջոյանը, մյուս որդու՝ Դավիթի հետ այժմ Սևանում է: <<Եկել են անասուն պահեն, որ մի երկու կոպեկ աշխատեն: Դե Արսենն էլ, գիդըմ եք, բուժվում ա, չգիտեմ` ոնց ա լինելու: Ամբողջ ընտանիքս ցրված ա, արդեն գժվում եմ>>,-ասաց Սվետա Խոջոյանը:

Անկախ

Անաստաս Միկոյանը ծնվել է 1895 թ. նոյեմբերի  25-ին Լոռու Սանահին գյուղում: Ծննդավայրում նախնական կրթություն ստանալուց հետո ընդունվել է Թիֆլիսի հոգևոր ճեմարան: 1915-ից բանվորական շարժման մեջ էր և Թիֆլիսի ՌՍԴ(բ)Կ կոմիտեի անդամ: Շուտով հակակառավարական ելույթների համար հեռացվում է ճեմարանից և ամբողջովին նվիրվում հեղափոխական գործունեությանը: Այնուհետև տեղափոխվում է Բաքու և դառնում տեղի կուսակցական կոմիտեի անդամ: Խմբագրում է «Սոցիալ-դեմոկրատ» թերթը: 1918 թ. Համազասպի ջոկատում մասնակցում է Բաքվի պաշտպանությանը:

Բաքվի կոմունայի փախուստով և գնդակահարությամբ սկսվում են Անաստաս Միկոյանի անախորժությունները, որոնք ուղեկցեցին նրան մինչև…1953 թ.:

Ա. Միկոյանը չունեցավ Բաքվի կոմիսարների ճակատագիրը. անհայտ և կասկածելի պատճառներով նա չձերբակալվեց, ինչն էլ հետագայում նրան դարձրեց Ստալինի ահաբեկչության և նենգադավության գերին…

1950-ական թթ. վերջին ինքը` Միկոյանը խոստովանել է, որ մի անգամ 1937 թ. Ստալինը կանչել է իրեն ու ասել. «Բաքվի 26 կոմիսարների գնդակահարությունը և այն հանգամանքը, որ նրանցից միայն մեկը` Միկոյանն է ողջ մնացել, մութ է ու խճճված: Եվ դու, Անաստաս, մեզ մի ստիպիր, որ պարզաբանենք այդ պատմությունը…»:

Իր գործունեությունը խորհրդային իշխանության օրոք նա սկսեց, ցավոք, ամենևին էլ ոչ հայանպաստ դիրքերից. 1921 թ., երբ օրակարգի հարց էր Արցախի և Նախիջևանի պատկանելության խնդիրը, Միկոյանն իր ստորագրությունը դրեց Նարիման Նարիմանովի նամակի տակ` ուղղված Լենինին, որում գրված էր, թե այդ երկրամասերը անպայման հարկավոր է թողնել Խորհրդային Ադրբեջանի իշխանության ներքո:

Անցնելով Մոսկվա` Միկոյանը դարձավ Ստալինի մտերիմն ու, կարելի է ասել, կամակատարը:

1926-ից նա ԽՍՀՄ առևտրի ժողկոմխորհն էր և քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու:

1935 թ. Միկոյանն ընտրվեց քաղբյուրոյի լիիրավ անդամ, իսկ 1937 թ. նշանակվեց Ժողկոմխորհի նախագահի տեղակալ: Լինելով բռնապետության հենասյուներից մեկը և Ստալինի հլու կամակատարը` Միկոյանն ամբողջովին լծվեց ստալինյան քաղաքականության կառքին: Նա Ստալինյան բռնությունների մասնակիցն էր և իրականացնողներից մեկը: Մասնավորապես` Եժովի կազմած զոհերի ցուցակները մինչ Ստալինի սեղանին հասնելը ստորագրվում էին քաղբյուրոյի անդամների, այդ թվում` Միկոյանի կողմից: Եվ հայտնի չէ գեթ մեկ դեպք, երբ Միկոյանը բողոքած լինի բռնությունների դեմ կամ փորձած լինի կանխել:

Բացի այդ, համաձայն ընդունված կարգի, յուրաքանչյուր ժողկոմ ինքն էր թույլտվություն տալիս իր ենթակայության տակ գտնվող աշխատողների ձերբակալության համար: Իսկ Միկոյանի ղեկավարած գերատեսչությունն այդ իմաստով «հարվածայիններից» էր: Քաղբյուրոյի որոշ անդամներ փորձել են թեկուզ պասիվ ձևով, սակայն պաշտպանել իրենց ենթականերին. օրինակ` Ս. Օրջոնիկիձեն, Կագանովիչը, բայց ոչ Միկոյանը: Նա, ենթարկվելով Ստալինի նենգադավությանը, մինչև վերջ մնաց նրա հլու կամակատարն ու հանցակիցը:

Նա գլխավորեց այն հանձնաժողովը, որը պիտի որոշեր իր վաղեմի ընկերներ Ռիկովի և Բուխարինի ճակատագրերը: Եվ Միկոյանը չվարանեց իր ստորագրությունը դնել մահապատժի որոշման տակ:

Քիչ չեն նաև նրա «ծառայությունները» իր ժողովրդին: 1937 թ. նա Մալենկովի հետ Հայաստան եկավ Ստալինի` «կուսակցական և պետական մարմինները» ժողովրդի թշնամիներից մաքրելու հանձնարարականով: Ա. Միկոյանը գերազանց կատարեց իր առաջադրանքն ու կրկին արժանացավ «Ժողովուրդների մեծ հոր» բարեհաճությանը: Նրա թեթև ձեռքով զոհ գնացին հանրապետության շատ ղեկավարներ` Ամատունին, Ակոպովը, Գյոզալյանը…

Ավելի ուշ` Համամիութենական արտակարգ հանձնաժողովի ստեղծման 20-ամյակին նվիրված նիստում, ելույթ ունենալով Կենտկոմի անունից, Միկոյանը գովեստի խոսքեր կշռայլի ժողկոմ Եժովի, ստալինյան վարչակարգի հասցեին`ասելով, թե «այս ընթացքում ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատը փառավոր է աշխատել»: Խոսքը, հասկանալի է, 1936-1937 թթ. մասին էր:

Այս ամենի հետ մեկտեղ չպետք է մոռանալ, որ Միկոյանը միշտ նյութական աջակցություն էր ցույց տալիս իր բռնադատված ընկերների առանց խնամքի մնացած հարազատներին: Չպետք է մոռանալ, որ հենց Միկոյանը փրկեց Հովհաննես Բաղրամյանին բռնադատումից ու աքսորից: 1937 թ. Բաղրամյանը սովորում էր գլխավոր շտաբի ակադեմիայում, երբ նրա դեմ «գործ բացվեց»: Բաղրամյանին մեղադրում էին, որ նա ծառայել է դաշնակցականների հրամանատարության տակ` Հայաստանի Հանրապետության բանակում: Միկոյանի անմիջական միջամտությամբ Բաղրամյանի գործը կարճվեց:

Հայրենական պատերազմն ավելի ամրացրեց Միկոյանի դիրքերը երկրում: Նրա հսկողության տակ էին առևտուրը, բանակի մատակարարումը, թեթև և սննդի արդյունաբերության ապրանքների արտադրությունը: Պետք է խոստովանել, որ Միկոյանը գերազանց կատարեց իր աշխատանքն ու պատվով դուրս եկավ իրավիճակից: Նրա աշխատանքը նկատի ունենալով`  նրան ընտրեցին Պաշտպանության պետական կոմիտեի անդամ, որ պետության գերագույն իշխանությունն էր պատերազմի ողջ ընթացքում: Այնքան մեծ էր նրա դերը բանակի մատակարարման և թիկունքի աշխատանքների կազմակերպման գործում, որ դեռ 1943-ին` պատերազմի թեժ պահին, նրան շնորհվեց Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում: Իսկ Ստալինը հենց այնպես կոչումներ չէր շնորհում:

1942 թ., Միկոյանի մեքենան շփոթելով Ստալինի հետ, հենց Կրեմլի հրապարակում նրա վրա մահափորձ կատարեցին, բայց Միկոյանը չվնասվեց:

Խորհրդային բանակի հաջողությունների շրջանում, երբ արդեն ազատագրված էր երկրի գրեթե ողջ տարածքը, Միկոյանն ընդգրկվեց ազատագրված շրջանների վերականգնման հատուկ խորհրդի կազմում:

Պետք է նշել, սակայն, որ Միկոյանը նույնքան ջանադիր էր ԽՍՀՄ եվրոպական մասում բնակվող գերմանացիների, Ղրիմի թաթարների, չեչենների և մյուս հյուսիսկովկասցիների արտաքսման ու աքսորման հարցում:

Ամեն  դեպքում Միկոյանը Հայրենական պատերազմի ժամանակ պատվով կատարեց իր առաքելությունը և մեծ հեղինակություն էր վայելում երկրում:

Պատերազմի հաղթական ավարտից հետո  նա ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալն էր և միաժամանակ արտաքին առևտրի մինիստրը:

Դրանից զատ, նա քաղբյուրոյի անդամ էր և պատերազմից հետո Ստալինի կողմից կրկին ներքաշվեց ներքին խարդավանքների ոլորտն ու ավելի ամրացրեց իր դիրքերը որպես ստալինյան  վարչակարգի հենասյուներից մեկը: Ստալինը  անձամբ Միկոյանին հանձնարարեց կրկին ուսումնասիրել ավիացիայի արդյունաբերության նախկին ժողկոմ Լ. Կագանովիչի և «Լենինգրադյան» գործերը: 1936-1937 թթ. Լենինգրադում բռնություններ, սպանություններ և չարաշահումներ շատ եղան, և Ստալինին քավության նոխազներ էին անհրաժեշտ` հանձինս իրեն այլևս պետք չեկած թիրախների կամ թշնամիների:

Չնայած Միկոյանի գրաված դիրքին` բռնությունները չշրջանցեցին նաև նրա ընտանիքը: Ստալինին հայտնի դարձավ, որ «Կրեմլյան երեխաները» միմյանց հետ «կառավարություն» են խաղացել: Ընտրել են ժողկոմներ, կառավարության ղեկավար… Գործը քննում էր ԽՍՀՄ դատախազությունը: Շատ չանցած` եզրակացությունը Ստալինի սեղանին էր: Դատախազության աշխատակիցները քրեական, քաղաքական բնույթի ոչինչ չէին գտել, և եզրակացության մեջ գրված էր, որ դա ընդամենը անմեղ խաղ էր: Սակայն բռնակալը պնդեց, որ լրացուցիչ հետաքննություն անցկացվի: Արդյունքում, ի թիվս այլոց, Միկոյանի Սերգո և Վանո որդիները աքսորվեցին: Սակայն աքսորավայրում կարճ ժամանակ անցկացրին ու պատերազմի ավարտից շատ չանցած` վերադարձան:

Միկոյանը նաև Ստալինի հիմնական սեղանակիցն էր: «Ժողովուրդների հայրը» սիրում էր իր ամառանոցում հավաքույթներ կազմակերպել: Հավաքվում էին քաղբյուրոյի և կառավարության անդամները, Ստալինի մտերիմները: Միկոյանը բոլորին զարմացնում էր աշխույժ խոսք ու զրույցով, անզուգական հայկական պարով:

Թեև ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարում Միկոյանի ողջ ճառը բաղկացած էր Ստալինի մասին ներբողներից, նա չընտրվեց համագումարի նախագահության կազմում: Ընտրվեց ԽՄԿԿ Կենտկոմի կազմում, բայց Կենտկոմի նախագահության կազմում դարձյալ չընտրվեց: Ստալինը պլենումի ժամանակ լուտանքներ թափեց Միկոյանի և Մոլոտովի գլխին և անվստահություն հայտնեց նրանց: Միկոյանի գլխին սև ամպեր էին կուտակվում: Բայց Ստալինի մահը փրկեց նրան:

Շարունակությունը կարդացեք այստեղ

Նախագահ Սերժ Սարգսյանը մայիսի 1-ին որոշեց վերակազմակերպել ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեն` միացնելով ֆինանսների նախարարությանը և սահմանել, որ ՀՀ մաքսային օրենսգրքով, «Մաքսային ծառայության մասին», «Հարկային ծառայության մասին» և ՀՀ այլ օրենքներով նախատեսված մաքսային և հարկային վերադաս մարմինների ղեկավարը ֆինանսների նախարարն է:

Այսպիսով ստեղծվեց սուպերնախարարություն, ունեցանք սուպերնախարար, քանի որ ստացվում է` այս նոր պետական մարմինը և՛ հարկերն է գանձելու, և՛ որոշելու է, թե ինչպես բաշխել դրանք: Կառուցվածքային այս փոփոխությունը իշխանությունները հիմնավորում են որպես արդյունավետ կառավարման մեխանիզմների մշակման հերթական քայլ:

ՊԵԿ-ի միավորումը ֆինանսների նախարարության հետ ԱԺ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ, ՀՀԿ խմբակցության պատգամավոր Վարդան Այվազյանը նորմալ կառուցվածքային փոփոխություն է համարում և նշում, որ բյուջեի ապահովումն ու տնտեսական աճի պատասխանատուները չպետք է առանձին մարմիններ լինեն, այլ երկուսն էլ պատասխան տան տնտեսական աճի և բյուջեի կատարողականի համար: «Այսինքն` բյուջեի կատարողականն ու տնտեսական աճը պետք է միավորված լինեն մեկ ընդհանուր գաղափարախոսության մեջ»,- ասաց Վ. Այվազյանը:

Պատգամավորը նշեց, որ աշխարհում պետբյուջեի եկամուտներն ապահովողները մեծ մասամբ եղել են ֆինանսների նախարարության կազմում, իսկ մեր իրականության մեջ ՊԵԿ-ը, մինչ ֆիննախի հետ միավորումը, մեկ խնդիր ուներ` կատարել պետական բյուջեն, թե ինչ միջոցով, ինչպես կկատարվեր, տնտեսական աճի՞ հաշվին, թե՞ տնտեսական աճ ապահովող սուբյեկտների ջանքերի, տարբերակում չկար: «Տնտեսական աճի համար պետք է տնտեսական նախադրյալներ ապահովել, եթե մեկի գործարանը փակվելու է, ապա պետք է մտածել, թե դրա ազդեցությունն ինչ կլինի»,- պարզաբանեց պատգամավորը:

Գրեթե նույն տեսակետն ունի տնտեսագետ Վարդան Բոստանջյանը, որ ողջունում է հարկային ու մաքսային մարմինների միավորումը ֆինանսների նախարարության հետ` նշելով, որ ինքը միշտ էլ տրամաբանական ու արդյունավետ է համարել հարկային և մաքսային մարմինների ֆինանսների նախարարության տիրույթում գտնվելը: Ըստ տնտեսագետի` քանի որ կառավարության կողմից պետական բյուջեի նախագծի կազմման լիազոր մարմինը ֆինանսների նախարարությունն է, ապա նա պետք է բյուջեի մուտքերի ու ելքերի վերաբերյալ մշտապես օպերատիվ տեղեկատվություն ունենա: Իսկ դա կարող էր ապահովվել միայն այս երկու կառույցների միացումով: Ցանկացած բյուջե կազմելիս իրատեսականորեն պետք է ելնել հնարավոր եկամուտներից, որոնք պետք է լինեն հաջորդ ֆինանսական տարում: Այդ առումով, ըստ տնտեսագետի, ֆինանսների նախարարությունը, ըստ էության, մինչ օրս չի ունեցել հանրապետությունում սպասվող և հնարավոր բյուջետային մուտքերի վերաբերյալ ճիշտ և օպերատիվ իրազեկվելու հնարավորություն: Սա հանգեցրել է բյուջեի կազմման պրոցեսի արդյունավետության որոշակի անկման:

Բայց հակառակ կարծիքը, թե այս միացման արդյունքում Հայաստանում տնտեսության և ֆինանսների կառավարման խիստ աղճատված համակարգ է ստեղծվելու, առավել գերիշխող է հայկական վերլուծական ու լրատվական շրջանակներում:

Հարցն այն է, որ տնտեսության կառավարման ժամանակակից սկզբունքների համաձայն` ֆինանսների նախարարության հիմնական գործառույթը պետական բյուջե մշակելն է, որի եկամտային մասը պետք է ապահովի պետեկամուտների կոմիտեն: Ֆինանսների նախարարությունը նաև բյուջեի ծախսերի պատասխանատուն է: Եվ այս երկու կառույցների ներքին հակամարտությունն ու բանավեճը ստեղծում է հակակշիռների մեխանիզմ, որի շնորհիվ կառավարումը դառնում է արդյունավետ: Նախկինում Հայաստանում ՊԵԿ-ն ու ֆինանսների նախարարությունն առանձնացվեցին` ելնելով հենց այս նկատառումներից: Իսկ այժմ, երբ ֆինանսների նախարարությունն ու ՊԵԿ-ն անցնում են միևնույն մարմնի` միևնույն անձի լիակատար վերահսկողության տակ, այդ հակակշիռների մեխանիզմը հիմնովին ջախջախվում է:

Հակակշիռների մեխանիզմ պետք չէ՞

Այս երկու մոտեցումներն էլ խիստ պայմանական են: Եթե նշվում է արդյունավետության բարձրացման անհրաժեշտությունը, ապա պետք է հստակ նշվի, թե որքանով է անարդյունավետ եղել նախկին համակարգը կամ կառուցվածքը: Շատ կարճ ժամանակահատվածի համար սա կարող է նույնիսկ դրական արդյունքներ տալ: Կարելի է սպասել նույնիսկ, որ հարկային եկամուտները կավելանան: Բայց դա շատ կարճ կտևի, իսկ ավելի երկարատև հեռանկարում վատ, շատ վատ հետևանքներ է ունենալու` թեկուզ նույն արդյունավետության առումով, եթե մնացած բազմաթիվ հարցերը նշելու չլինենք:

Ավելին` մամուլում արդեն իսկ սկսել են լուրեր շրջանառվել, որ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի և Համաշխարհային բանկի հայաստանյան ներկայացուցչություններում խիստ բացասական են ընդունել ֆինանսների նախարարության և ՊԵԿ-ի միավորումը:

Նշված կառույցների ներկայացուցիչները մտահոգված են նրանով, որ այդ միավորման արդյունքում վերանում են բյուջեի պլանավորման, հավաքման և ծախսման գործառույթներում եղած հակակշիռները, ինչը շեշտակի նվազեցնում է տվյալ ոլորտներում պետական կառավարման արդյունավետությունը: Նշենք, որ այդ միավորման շուրջ մտահոգություններ ունեն նաև Հայաստանում օտարերկրյա դեսպանները, հիմնականում` արևմտյան երկրների:

Հակակշիռների մասին դիտարկումները, ի դեպ, անուղղակի ձևով հաստատում են հենց այս կառուցվածքային փոփոխության պաշտպանները: Նույն Վարդան Այվազյանը լրատվամիջոցներից մեկի հետ զրույցում նշել է. «Այս կառուցվածքային փոփոխությունը, իմ խորին համոզմամբ, կտա իր դրական արդյունքը: Որովհետև երբ ֆինանսների նախարարությունն ազատականացման էր գնում, ՊԵԿ-ը հակառակ կարծիքն ուներ: ՊԵԿ-ն էր գնում ուրիշ բանի, ֆինանսների նախարարությունն էր հակառակն ասում: Հիմա այս երկուսը միավորված են նույն խնդրի շուրջ: Այս երկուսի խնդիրը տնտեսական աճի ապահովումն ու դրա շնորհիվ պետական բյուջեի կատարումն է: Այսինքն` այդ երկուսը պետք է դառնան ոչ թե նպատակ, այլ պարզապես պետք է դառնան գործիք: Իսկ նպատակը մեկն է` քաղաքացու բարեկեցիկ կյանքի ապահովման խնդիրը: Սա պետք է լինի առաջնահերթ խնդիր, ոչ թե տնտեսական աճի ապահովումը կամ պետբյուջեի կատարման խնդիրը»:

Ինչ վերաբերում է քաղաքացու համար բարեկեցիկ կյանք ապահովելու «բուռն ցանկությանը», ապա հարկ է նշել, որ այս կարգի փոփոխությունները տեղի են ունենում` ելնելով զուտ քաղաքական կոնյունկտուրայից:

Հիմա ուշադրություն դարձնենք մի քանի հետաքրքիր «զուգադիպությունների»: Դեռ ֆինանսների նախարար չդարձած` ՊԵԿ-ի նախկին ղեկավար Գագիկ Խաչատրյանը նորանշանակ վարչապետի գլխավորությամբ անցկացված կառավարության նիստում կառավարության հաստատմանը ներկայացրեց «Այլընտրանքային ստուգումների մասին» օրենքի նախագիծը և հավանություն «կորզեց», որը համարվում է հարկային վարչարարության ֆեոդալական ձև. քաղաքակիրթ աշխարհը վաղուց անցել է ռիսկերի վրա հիմնված ստուգումների համակարգին, երբ ստուգումներ իրականացվում են միայն այն դեպքում, երբ ինչ-որ հարկատուի առնչությամբ հարկային մարմիններում, դինամիկ վերահսկողության ու վերլուծության արդյունքում, կասկածներ են ի հայտ գալիս:

Հաջորդիվ կառավարությունը մտմտում է փոփոխել շրջանառության հարկին վերաբերող օրենսդրական բազան` շրջանառության հարկի դրույքաչափն իջեցնել մինչև 1 տոկոս, սակայն շրջանառության հարկով հարկվող սուբյեկտների համար շրջանառության նախատեսված շեմը նույնպես սեղմել ու իջեցնել մինչև 30 մլն դրամ, այսինքն` մնացածն արդեն կանցնեն ավելի բարձր դրույքներով` այլ հարկատեսակով հարկման տիրույթ:

Մյուս ուշագրավ նախաձեռնությունն այս ոլորտում վերաբերում է փոստային կամ էլեկտրոնային գնման եղանակով ներմուծված ապրանքների մաքսազերծման դրույքաչափերին, ըստ որի` եթե նախկինում յուրաքանչյուր ոք իրավունք ուներ առանց մաքսազերծման տարեկան մինչև 150 հազար դրամ արժողությամբ ապրանքներ ձեռք բերել միջազգային էլեկտրոնային գնումների համակարգերով, ապա այժմ այդ շեմը փորձում են իջեցնել մինչև 50 հազար դրամ: Այս ամենով հանդերձ, եթե իշխանություններն ասում են, թե ՊԵԿ-ի ու ֆինանսների նախարարության միավորումը բարենորոգիչ առաքելություն ունի, ապա մյուս կողմից քայլեր են անում, որոնք, համենայն դեպս, հակասում են այդ մոտեցմանը:

“Ուշադրություն, ուշադրություն. խոսում է Բերդը:  Խոսափողի մոտ է Արմենուհի Փալանդուզյանը”:

Շամշադինի ռադիոլրատուն 1960-ականներից եթերում էր մինչև 2001 թվականը: Հիմնադիր-հաղորդավարը Սոնյա Ներսիսյանն էր: Նա 1995-ին մահացել է:

Դուստրը` Մելանյան, հիշում է.<<Վերջում ասում էր՝ հաղորդումը վարեց Սոնյա Ներսիսյանը: Կես ժամ էր եթերում, լուսաբանվում էր մեր տարածաշրջանի գյուղատնտեսական, մշակութային, կրթական իրադարձությունները>>:

1990-ականներին արդեն Բերդի ռադիոն արտակարգ ռեժիմով էր աշխատում: Ռադիոն եթերում էր ընդամենը 15 րոպե՝ 17:30-ից մինչև 17:45-ը: Արտակարգ դեպքերում, իհարկե, րոպեի սահմանափակման խնդիր չէր լինում:

Հայ-ադրբեջանական պատերազմական տարիներին Բերդի ռադիոհաղարդավարը Արմենուհի Փալանդուզյանն էր, լրագրողը` Մարուսյա Քոսակյանը: Նրանք երկուսով ապահովում էին տարածաշրջանի լրահոսը: <<Երբ սկսվում էր գնդակոծությունը Բերդի վրա, երբ կրակոցներ էին լսվում սահմանից, շփոթվում էի, հուզվում`չգիտեի` ինչ անեմ` շարունակեմ, թե ընդհատեմ հաղորդումը>>,-Անկախի հետ զրույցում նշեց նախկին ռադիոհաղորդավարուհի Արմենուհի Փալանդուզյանը:

Բերդի ռադիոն հատուկ թողարկմամբ եթեր էր մտնում, երբ գնդակոծության հետևանքով խաղաղ բնակիչներ էին վիրավորվում, որոնց անհրաժեշտ էր լինում օգնություն, որևէ կարգի արյան դոնոր էր անհրաժեշտ լինում: Այդ մասին հաղորդվում էր նաև սահմանին վիրավորված զինվորներին օգնելու նպատակով: Ահա այդ հրատապ դեպքերում Բերդի փոստային օպերատորն արագ ընդհատում էր կենտրոնական ռադիոյի թողարկումը և խոսափողը տրամադրում տավուշցի հաղորդավարներին: <<Բանահյուսական նյութեր էի հավաքում, հիշում եմ, որ շատ գեղեցիկ հաղորդում էր ստացվել, Բերդում այդպես էին նրան կոչում` Անանց Կոստիի մասին: Նա շատ շնորհալի, տաղանդավոր մարդ էր, շատ լավ երգում էր, հեքիաթագիր էր, ասացող էր: Անգամ հանդիպել էր Ռոմանոս Մելիքյանի հետ: Այդ հաղորդումն է ինձ համար հիշարժան եղել>>,-նշեց Արմենուհի Փալանդուզյանը:

Արմենթելի մուտքի հետ զուգահեռ արդեն փոստային ծառայության աշխատակիցները` Բերդի ռադիոյի ձայները, լուծարվել են, և արդեն 13 տարի է` Բերդի ռադիոն լուռ է:

Հիշեցնենք, որ մայիսի 7-ը ռադիոյի միջազգային օրն է:

Անկախ

Չնայած կառավարության` պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգի շուրջ ծավալված լարվածությունը թուլացնելու ջանքերին՝ դրան ընդդիմացող զանգվածը, մասնավորապես` «Դեմ եմ» շարժումը, չի պատրաստվում դիրքերը զիջել: Ավելին, շարժման ակտիվիստներն այլևս չեն ցանկանում գնալ իշխանությունների հետ համագործակցության, քանի դեռ չեն կատարվել իրենց հիմնական պահանջները:

Ազգային ժողով ներկայացված նոր օրենքի նախագիծը, որով նախատեսվում է Սահմանադրական դատարանի 2014 թ. ապրիլի 2-ի որոշման պահանջներն ապահովելու նպատակով մինչև ս.թ. սեպտեմբերի 30-ը կասեցնել օրենքի 76-րդ հոդվածի գործողությունը, իսկ պարտադիր կուտակային վճարը հաշվարկելու և փոխանցելու պարտավորություն ունեցող անձանց ազատել մինչև սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելն ընկած ժամանակահատվածի համար պարտադիր կուտակային վճարը չկատարելու համար օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունից, չի փարատում գլխավոր մտահոգությունը: Ի վերջո, այս օրենքի ընդունումից հետո աշխատողները պարտադիր վճարումներ կատարելո՞ւ են, թե՞ ոչ, կարո՞ղ է աշխատողը գործատուին արգելել իր փոխարեն պարտադիր բաղադրիչը վճարել: Հայտնի չէ նաև, թե նրանք, ովքեր արդեն այդ գումարները փոխանցել են, հետագայում այդ գումարները հետ ստանալո±ւ են, թե± ոչ, եթե սեպտեմբերի 30-ից հետո պարտադիր բաղադրիչը կասեցվի:

ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար Արտեմ Ասատրյանը խորհրդարանում հայտարարել է, որ այս նախագիծն ընդհանուր քննարկման դաշտ ստեղծելու առաջին քայլն է: Աժ հանրապետական պատգամավոր Հակոբ Հակոբյանն էլ հավելել է, որ կառավարությունը նախատեսում է հնարավորինս շուտ ամբողջական օրենսդրական փաթեթը բերել Ազգային ժողով, որպեսզի հարցը վերջնականապես փակվի: «Հայ դատի և Արցախի հարցերից հետո, վերջին, ամենաշատ քննարկվող հարցը Հայաստանի Հանրապետությունում սա է: Էս հարցին մենք պետք է գոնե լուծում տանք, որովհետև սա մեզանից  է կախված, ուրիշներից կախված չի»,- ասել է Հակոբյանը:

Այժմ ստեղծվել է աշխատանքային խումբ, որի նպատակն է մշակել ամբողջական օրենսդրական փաթեթ՝ ընդունելի բոլոր կողմերի համար: Նախագծի լրամշակմանը մասնակցելու հրավերներ են ուղարկվել ոչ միայն քաղաքական ուժերի ներկայացուցիչներին, այլև հասարակական սեկտորին, մասնավորապես` «Դեմ եմ»-ի ակտիվիստներին: Վերջիններս, սակայն, չեն պատրաստվում մասնակցել այդ գործընթացին:

«Մենք հստակ պատասխանել ենք, որ նման հրավերները ֆիկտիվ են այնքան ժամանակ, քանի դեռ չեն վերականգնվել մարդկանց խաթարված իրավունքները,  նրանցից ապօրինաբար գանձվել են գումարներ և ընտրվել ֆոնդեր՝ խախտելով սահմանադրական իրավունքները: Իսկ նոր օրենքի մշակմանը կարելի է մասնակցել, եթե հավատ ունես, որ կառավարությունն իսկապես փորձում է ժողովրդի շահերից բխող օրենք մշակել, ինչը փաստ չէ, եթե հաշվի առնենք, թե ինչպես են նրանք վերաբերվում մարդկանց սահմանադրական իրավունքները վերականգնելուն ուղղված մեր պահանջներին, որոնք պետք է ներառվեին 76-րդ հոդվածը կասեցնելու նախագծի մեջ»,-«Անկախի» հետ զրույցում ասաց շարժման ակտիվիստ Մանե Թանդիլյանը:

Եվ մինչ կառավարությունը փորձում է ընդհանուր լուծումներ գտնել օրենսդրական փաթեթի շուրջ, «Դեմ եմ»-ը չի թուլացնում զգոնությունը և մայիսի 8-ին պատրաստվում է դուրս գալ «Պահանջի երթի»՝ կոչ անելով բոլոր նրանց, ովքեր դեմ են «պարտադիր կուտակային կենսաթոշակ անվան տակ իրականացվող գրպանահատությանը»` միանալ իրենց:

«Վերջերս մենք իշխանություններից միայն լսում ենք խոստումներ, մոլորեցնող ու ոչինչ չասող հայտարարություններ: Իշխանությունների կողմից չկա որևէ ռեալ քայլ՝ ուղղված ՍԴ կողմից ամրագրված և մեր կողմից բարձրաձայնված հանրային պահանջների ամբողջական կատարմանը:

Այլևս չենք ուզում իշխանության որևէ ներկայացուցչից լսել որևէ խոստում ու հայտարարություն, քանի որ դրանք մենք արդեն բավականաչափ լսել ենք: Այժմ բացառապես ուզում ենք տեսնել հանրային պահանջի անհապաղ ու ամբողջական կատարմանն ուղղված ռեալ քայլեր, այն է՝ ոչ մեկից, առանց անձի ազատ կամարտահայտության, չգանձել որևէ պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային վճար»,- նշված է «Դեմ եմ»-ի տարածած հայտարարության մեջ:

Մայիսի 5-ին շարժման ակտիվիստներն անցկացրեցին իրազեկման ակցիա՝ «Մենք դեմ ենք փուչիկ խոստումներին», «Պահանջի’ր, որ ձեռքերը հանեն քո գրպանից» և այլ բովանդակությամբ թռուցիկներ բաժանելով քաղաքացիներին:

Շարժման ակտիվիստ Դավիթ Մանուկյանը մեզ հետ զրույցում ասաց. Քանի դեռ այսօր խախտվում ու ոտնահարվում են մեր իրավունքները, մենք չենք կարող նոր օրենքի մշակման գործընթացի մասին մտածել»:

Ակտիվիստը հիշեցնում է իրենց հիմնական պահանջները.

1.         Օր առաջ բոլոր գործատուներին (անկախ նրանից՝ գործատուն փոխհատուցել է իր աշխատողների պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային վճարը, թե ոչ) պատշաճ կերպով ծանուցել կառավարության  հստակ ու առանց ենթատեքստերի պաշտոնական դիրքորոշման մասին առ այն, որ պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային վճարներ կարելի է գանձել միայն այն աշխատակիցներից, որոնք գրավոր կամք կարտահայտեն մասնակցելու ներկայիս համակարգին:

2.         Համապատասխան  իրավական  ակտով  կասեցնել  ՙԿուտակային  կենսաթոշակների  մասին՚  ՀՀ  օրենքի  76-րդ  հոդվածի  դրույթների  գործողությունը։

3.         Համապատասխան իրավական ակտով փոփոխություններ կատարել եկամտային հարկի մասով ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտե ներկայացվող էլեկտրոնային հաշվետվություններում՝ դադարեցնելով հաշվետվության ծրա•րային մոդուլի՝ ինքնաշխատ եղանակով կուտակային վճարների դաշտի կիրարկումը։

4.         Ծրագրային մոդուլով կուտակային ֆոնդ ու ֆոնդի կառավարիչ ընտրել միայն այն անձանց համար, որոնք գրավոր ցանկություն են հայտնել մասնակցելու ներկայիս համակարգին, իսկ նրանց համար, ովքեր գրավոր կերպով այդ կամքը չեն հայտնել, դադարեցնել ծրագրային մոդուլով կուտակային ֆոնդ ու ֆոնդի կառավարչի ընտրությունն ու չեղարկել նրանց համար մինչ օրս ՀՀ կենտրոնական դեպոզիտարիայի` ֆոնդերի ու ֆոնդերի կառավարիչների ավտոմատ եղանակով ընտրության ապօրինի գործողությունները։

5.         Համապատասխան իրավական ակտով ապահովել անցած ամիսների համար վերահաշվարկ կատարելու և գումարները վերադարձնելու գործընթացը։

«Եվ սա պահանջում ենք իրականացնել ոչ թե բառախաղով, այլ իրականում ու անհապաղ, ոչ թե մասամբ, այլ ամբողջովին, քանի որ սրանք ոչ միայն հանրային պահանջ են, այլև Սահմանադրական դատարանի որոշման պահանջ»,- հավելում է ակտիվիստը:

Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միության գործադիր տնօրեն Կարեն Վարդանյանը մեզ հետ զրույցում ասաց, որ իրենց նույնպես հրավիրել են մասնակցելու օրենսդրական փաթեթի լրամշակման աշխատանքներին, և իրենք անպայման իրենց առաջարկներն են ներկայացնելու: Գլխավոր սկզբունքը  լինելու է այն, որ պարտադիր բաղադրիչը հանվի:

Իր հերթին այս ամենից փորձում է քաղաքական դիվիդենտներ շահել խորհրդարանական քառյակը, որի օրակարգը սպառվել էր վարչապետի հրաժարականի պահանջի տապալումից հետո: Պարտադիր կենսաթոշակային համակարգի շուրջ ծավալվող իրադարձությունները «հրաշալի քառյակի» վերջին հնարավորությունն են համագործակցության ընդհանուր օրակարգ ձևավորելու համար, քանի որ, ինչպես երևում է, այլ հրաժարականների պահանջի շուրջ նրանք պատրաստ չեն համագործակցելու:

Իսկ մայիսի 12-ին խորհրդարանում նախատեսվում է անցկացնել արտահերթ նիստ, որի ժամանակ կքննարկվի նաև կենսաթոշակայինի մասին նոր օրենքի նախագիծը:

Անի Գասպարյան

Անկախ

«Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնը այս տարի կնվիրվի Սերգեյ Փարաջանովի ծննդյան 90-ամյակին: Այսօր այս մասին լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ հայտարարեցին փառատոնի կազմակերպիչները: «Ե՛վ բացումը, և՛ փակումը լինելու է մեծ ռեժիսորի ֆիլմերով»,-ասաց «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի տնօրեն

Հարություն Խաչատրյանը:

Տեղի կունենան ռեժիսորի բոլոր ֆիլմերի հետահայաց ցուցադրություններ, ինչպես նաև` կներկայացվեն Փարաջանովին նվիրված ֆիլմեր` ստեղծված տարբեր տարիներին: Փառատոնի օրերին «Մոսկվա»  կինոթատրոնում ներկայացված կլինի Փարաջանովին նվիրված  լուսանկարչական ցուցահանդես:

«Զբոսաշրջիկների մեծամասնությունը Հայաստան է գալիս հուլիսին, որ ֆիլմեր նայի, որովհետև Արցախ արդեն գնացել են, Գառնի, Գեղարդ նույնպես ու գալիս են Հայաստան, որ ֆիլմեր նայեն: Իսկ ընդհանրապես, նպատակ ունենք, որ հայկական կինոն դուրս գա և պատմի Հայաստանի մասին»,- ասաց Հարություն Խաչատրյանը:

Ըստ «Ոսկե ծիրանի» ծրագրերի տնօրեն Միքայել Ստամբոլցյանի
փառատոնի ծրագրերը նույնն են՝ չորս մրցութային ծրագիր, ինչպես նաեւ արտամրցութայինները: Փառատոնը կպահպանի Միջազգային խաղարկային, Միջազգային վավերագրական, Հայկական համայնապատկեր և «Կորիզ» կարժամետրաժ ֆիլմերի ավանդական դարձած մրցույթները, որոնք կգնահատվեն հրավիրյալ ժյուրիների կողմից: Արտամրցութային ծրագրերը բազմազան են. առանձնակի նշանակություն և կարևորություն ունեն «Երևանյան պրեմիերաներ», «Հետահայաց ցուցադրություններ» և «Հարգանքի տուրք» ծրագրերը:

1500 հայտ է ներկայացվել՝ թվով 101 երկրներից. «Անգամ ամենաէկզոտիկ երկրներից են հայտեր ներկայացվել: Ամենաշատ ֆիլմեր եկել են Գերմանիայից` 141 ֆիլմ ու Ռուսաստանից, հետո հաջորդում են Իտալիան, Ֆրանսիան, Իրանը և Հայաստանը` 59»,- ասաց Ստամբոլցյանը:

Անկախ

Life & Style-ի տեղեկություններով Քիմ Քարդաշյանը և Քանյե Ուեսթը ամուսնացել են: Աստղային զույգը պաշտոնապես ամուսնացել և ամուսնական վկայական է ստացել այս շաբաթվա սկզբին Կալիֆոռնիայում:

Ռեալիթի աստղի ներկայացուցիչը հրաժարվել է մեկնաբանել նրանց ամուսնության վերաբերյալ լուրերը:

Զույգի հարսանեկան տոնակատարությունը տեղի կունենա Փարիզում, սակայն միջոցառման օրը դեռևս չի հաստատվել: Վերջերս Քիմը Vogue-ին հայտնել էր, որ միջոցառմանը կմասնակցեն միայն իրենց ամենամոտ երկու հարյուր ընկերներ:

Քարդաշյանին և Քանյեին ոչ աշխատանքային օրերին նկատել են Նյու Յորքում:

Անկախ