Ամենամյա “ԿԻՆՈԱՇՈՒՆ” ազգային կինոյի ամիս” ծրագիրն այս տարի կմեկնարկի Գյումրիից` հոկտեմբերի 5-ին, քանի որ քաղաքն այս տարի հայտարարված է ԱՊՀ մշակութային մայրաքաղաք: “Կինոաշուն – 2013 “-ը անցկացվում է ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի բարձր հովանու ներքո:  Ծրագիրն իրականացվում է ՀՀ մշակույթի նախարարության եւ Երեւանի քաղաքապետարանի աջակցությամբ: Հոկտեմբերյան աշնանային կինոտոնը այս տարի նվիրվում է Հայ կինոյի 90-ամյակին, ինչի կապակցությամբ  էլ Երեւանի կինոյի ու թատրոնի պետական ինստիտուտում կանցկացվի գիտաժողով, իսկ ընթերցված զեկույցները կտպագրվեն առանձին գրքույկով:

Այս տարի առաջին անգամ ԿԻՆՈԱՇՆԱՆ շրջանակներում, կազմակերպիչները,  հայտարարել են կինոմրցույթ` “Երեւանն իմ քաղաքն է” թեմայով: Մրցույթն իրականցվում է Երեւանի քաղքապետարանի հետ համտեղ եւ նվիրվում է մեր բոլորի սիրելի մայրաքաղաքի ` Երեւանի 2795-րդ տարեդարձին:

Նախորդ տարիների օրինակով, այս տարի էլ կազմվել են տարբեր թեմատիկ կինոծրագրեր, առանձին ծրագրեր Երեւանի համայնքների, բուհերի, մարզերի, զինվորական մասերի համար: Եվ, քանի որ տարին հոբելյանական է ե’ւ հայկական կինոյի, եւ նաեւ հայկական անիմացիայի համար (հիմնադրաման 90 եւ 75-ամյակներ) պատրաստվել են  հետահայաց ցուցադրությունների ծրագրեր: Նախատեսված է անցկացնել  Արտավազդ Փելեշյանի, Ներսես Հովհաննիսյանի, Լեւոն Իսահակյանի եւ Արմեն Միրաքյանի հոբելյաններին նվիրված հետահայց ցուցադրություններ: Բացի այդ, հանրությանը կներկայցվի նաեւ վավերագրական հետաքրքիր նյութեր` Նարեկացի արվեստի միությունում:

Երեւանում, բացի համայնքներից, ֆիլմեր են ցուցադրվելու  նաեւ “ՆԱԻՐԻ” կինոթատրոնում, Նարեկացի արվեստի միությունում, Հ.Մալյանի անվան թատրոնում եւ բուհերում: Ավանդաբար, ԿԻՆՈԱՇՆԱՆ շրջանակներում, արդեն չորրորդ տարին է կազմակերպվում են բացօթյա ցուցադրումներ “Սիրահարների այգում”: Այս տարի ցուցադրություններն սկսվեցին ավելի վաղ` սեպտեմբերի 12-ից (որպեսզի աշնանային ցրտերը չխանգարեն ցուցադրություններին), եւ ամեն ուրբաթ “Քաղաք, սեր, կինո” խորագրով ֆիլմեր են ներկայցվում այգում:

Այս տարի նույնպես հայտարարված է գրախոսականների մրցույթ` հայկական նոր ֆիլմերի համար: Այս մրցույթի համար հատուկ բուհերում ցուցադրվում են վերջին տարիներին Հայաստանում արտադրված ֆիլմերը: Գրախոսականների ներկայացման վերջնաժամկետը հոկտեմբերի 25-ն է, իսկ կինոմրցույթինը` հոկտեմբերի 20-ը:  Բոլոր աշխատանքները պետք է ներկայացվեն Հայաստանի ազգային կինոկենտրոն:

Հիշեցնենք, որ ԿԻՆՈԱՇՈՒՆԸ իրականացվում է արդեն չորորդ անգամ`սկսած 2010թ.: Առաջին տարին ընդգրկվել էր միայն մայրաքաղաքն ու երեք մարզերը: Սակայն, երկրորդ տարվանից արդեն ծրագիրն ընդգրկեց Հայաստանի ամբողջ տարածքը, ավելին ԿԻՆՈԱՇՆԱՆ մեկնարկը այլեւս ամեն տարի սկսվում է մարզերից եւ եզրափակվում Երեւանում` գրախոսականների, իսկ այս անգամ նաեւ կինոմրցույթի արդյունքների ամփոփումով:

Նշենք նաեւ, որ  “ԿԻՆՈԱՇՈՒՆ- 2013”-ի  գլխավոր հովանավորն է INECOBANK-ը: ԻՆԵԿՈՆ հայաստանյան այն բանկային ընկերություններից է, որի համար առաջնային եւ հատուկ  նշանակություն ունեն հայրենական մշակույթի զարգացմանն ու աջակցմանը ուղղված ծրագրեը: Մասնավորապես, Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնի հետ համատեղ բանկն արդեն երկրորդ կինոնախագիծն է իրականցնում: Այս տարվա ապրիլին բանկը մասնակցում էր նաեւ “ՀԱՅԱԿ” ազգային կինոյի մրցանակաբաշխությանը:

Սոս Սարգսյանն այլևս մեր կողքին չէ

«Տառապում եմ, տանջվում, որ թատրոն չեմ կարողանում գնալ, չեմ կարողանում աշխատել»,- հաճախ էր կրկնում անվանի դերասան, ՀՀ ժողովրդական արտիստ Սոս Սարգսյանն իրեն այցելողներին: Կյանքի վերջին ամիսներին տնից գրեթե դուրս չէր գալիս, իսկ այցելուներին սիրով և համբերությամբ էր ընդունում, եթե անգամ ծածուկ ցավից տնքում էր: Հիմա այլևս չենք կարող վարպետին այցելել, որովհետև նա մեր կողքին չէ: Սեպտեմբերի 26-ին  նա հեռացավ երկրային կյանքից:

Հոկտեմբերի 24-ին մեծ վարպետը կդառնար 84 տարեկան: Դեռ կենդանության օրոք չէր համակերպվում այն մտքի հետ, որ իր ընկերներից՝ Խորեն Աբրահամյանից, Ֆրունզիկ Մկրտչյանից ավելի երկար է ապրում: Ասում էր. «Արդեն ոնց  որ համը հանում եմ: Էսքան ապրե՞լն ում է պետք»: Անելիք շատ ուներ, ստեղծագործողի եռանդն ու միտքը հանգիստ չէին թողնում նրան, բայց ընկերների կարոտն ու բացակայությունը շատ էր տանջում: «Ձեն եմ տալիս, բայց  ո՛չ Ֆրունզը, ո՛չ Խորիկը, ո՛չ էլ մյուսները չեն պատասխանում: Գիտե՞ք՝ ի՜նչ սոսկալի բան է:

Լի էր նրա էությունը, մի տեսակ` փիլիսոփայական գույներով: Նա խինդով էր հիշում իր մանկության տարիները, որոնք այնքան էլ հարթ չէին անցել: Նրա «Ոտնամաններ» գիրքը հենց այդ տարիների՝ նրա մանկության ոտնամաններ ունենալու երազանքի, դիմանալու և խիզախելու մասին էր: «Որքան էլ մակությունը ծանր լինի, քաղցր բան է»,- ժպիտով նշում էր վարպետը: Սովի, պատերազմի տարիներ էին, բայց, մարդիկ դեռ փորձում էին ապրել: Ասում էր. «Եթե չգրեի, էդ մտքերը ինձ կտանջեին: Գուցե այդպես ազատվեմ դրանցից»: Զարմանում էր, թե կյանքը ինչքան է փոխվել: Փոխվել է նաև մարդկանց մտածելակերպը: «Այսօր մուրացկանություն են անում ոչ թե հացի, այլ փողի համար»:

Նրան շատ էր մտատանջում հայ ժողովրդի, ի՛ր ժողովրդի հոգսերն ու լարված կյանքը: «Խե՛ղճ ժողովուրդ, ո՞նց ես ապրում էս թանկուկրակ աշխարհում. ո՛չ հիվանդանալու, ո՛չ էլ մահանալու իրավունք չունես»։ Նա նաև ցավով էր տանում իր ժողովրդի մեջ եղած բացասականությունը:

Չէր սիրում ընտրությունները, մի տեսակ լարվում էր: «Երբ գալիս են ընտրությունները, շատ ներվային վիճակի մեջ եմ հայտնվում և Աստված եմ կանչում, որ դրանք անփորձանք ավարտվեն: Ախր, ժողովրդի համար էդ ընտրությունները  փորձանք են, քանի որ ամեն ինչ խարխլվում է, իսկ ժողովուրդը` իրար խառնվում»:

Նրա սեղանին, գրապահարաններում հազար ու մի գիրք կար: Ի՞նչ էր կարդում, ի՞նչ էր գրում- ջնջում:  Ասում էր. «Եթե չասեմ, չգրեմ, սիրտս կպայթի»: Բայց դեռ շատ գործեր ուներ անելու: Մեծ փափագ ուներ` կառուցել իր հիմնած թատրոնի շենքը, Երևանը նոր մշակութային օջախով հարստացնել: Ավաղ, չհասցրեց:

Նրա սիրտն ու հոգին բեմում էին: Չէր մոռանում իր առաջին քայլերը թատրոնում: Ասում էր՝ դրանք ամենաերջանիկ տարիներն էին, որոնք կուզենար նորից ու նորից վերապրել:

Վարպետի խորհուրդն ազդեցիկ էր շատերի համար: Նա երիտասարդների վրա շատ էր բարկանում, որ չեն ամուսնանում, ընտանիք չեն կազմում: «Մարդիկ չեն հասկանում, որ կյանքի ամենամեծ հաճույքն ու երջանկությունը ընտանիքն է, սերը»: Հորդորում էր միշտ ուշադիր լինել հոգու կանչին, թելադրանքին:

Ասում են՝ հանճարին, տաղանդավոր մարդկանց միայն մահից հետո են հիշում, բայց Սոս Սարգսյանին սիրում էին մեծ թե փոքր, կանայք թե տղամարդիկ… Հենց նրա կենդանության օրոք: Ժողովուրդը նրա ֆիլմերով, խաղացած դերերով հպարտանում էր և դեռ շատ երկար կհպարտանա:

Նրա վերջին ծածուկ երազանքն էլ կատարվեց. «Հոգիս չառած, միտքս չառնես, Աստված»: Այդպես էլ եղավ: Անվանի դերասանի մահը մեծ կորուստ է հայ ժողովրդի և համաշխարհային մշակույթի համար, սակայն ոչ բոլորին է հաջողվում 80-ը բոլորել: Նախախնամությունը XX դարի մշակութային տաշտից, որպես մերան, թթխմոր, Սոս Սարգսյանին պահեց XXI-ի համար…

Ելենա ՉՈԲԱՆՅԱՆ

Մշակութային  նշանակության կառույցները կարծես վաղուց արժեզրկվել են, քանի որ դուրս են մղվել պետական հոգածությունից: Ամենուր ականատես ենք լինում պետական նշանակության կառույցների կամ նմանատիպ շինությունների բարեկարգման աշխատանքների, մինչդեռ մշակութային արժեք ներկայացնող կառույցներից շատ քչերն են այսօր բարեկարգված ու արդիականացված:

Հայաստանի բնությունը՝ մեկ ցուցադրությամբ

Ամբողջ տարածաշրջանում իր տեսակի մեջ եզակի է Հայաստանի բնության պետական թանգարանը, որը տարբեր պատճառներով դժվարությամբ է  կարողացել պահպանել իր գոյությունը և երկարատև դադարից հետո վերսկսել գործունեությունը: Թանգարանը հիմնադրվել է 1952 թ.  «Կապույտ» մզկիթի բակում և այդ տարիներին համարվում էր ԽՍՀՄ տարածքում գործող բնության ութ համալիրային թանգարաններից մեկը:

90-ականներին  «Կապույտ» մզկիթի վերանորոգման աշխատանքների պատճառով թանգարանը հիմնովին քանդվել է և նրա հետագա գործունեությունը դադարեցվել է անժամանակ: Այնուհետև թանգարանի զարգացման գործում իր հարուստ գիտելիքներն ու հմտություններն  է ներդրել թանգարանի հիմնադիրներից մեկը՝ Իրեն Ֆրանգյանը: Նրա շնորհիվ է այն վերածնվել և շարունակել  իր գործունեությունը 13 տարվա դադարից հետո: Այստեղ հյուրերը` օտարերկրյա և հայ զբոսաշրջիկները, կարողանում են ծանոթանալ մեր երկրի բնության կենսաբազմազանությանը, ինչպես նաև ընդերքի հարստություններին:

Թանգարանն ունի երեք սրահ, գործում  է նաև ակվարիումային ձկնատեսակների մշտական գործող ցուցադրություն: Այցելուի ծանոթությունը բնության հետ սկսվում  է հենց ՀՀ ռելիեֆի մանրակերտից:

Կիսաանապատային գոտում հանդիպող գիշատիչ թռչունների սրահում ներկայացված են սովորական հողմավար բազեն, լորաճուռակը, արտույտաբազեն, սև ցինը, գաճաճ արծիվը, տափաստանային մկնաճուռակը և բալոբանը: Սրանք հազվադեպ հանդիպող անուններն են, որոնցից երեքը գրանցված են Կարմիր գրքում: Աչքի է զարնում Գոռավանի ավազուտներից մեկի տեսարանը, որը պետական արգելավայրերից է: Այստեղ են կովկասյան ագամանը, մորմը, հաստապոչ կարիճը, անդրկովկասյան տակիրային կլորագլուխը և առավել թունավոր օձերից մեկը՝ գյուրզան:

Ներկայացնելով այդ ցուցանմուշների պատմությունն ու ծագումը`  թանգարանի փոխտնօրեն Ռուզաննա Զոբոբուրյանը ցույց տվեց բրածո կաթնասունների տարածման քարտեզի վրա ներկայացված կենդանիներին, որոնք տարածված են եղել մոտ  1 մլն տարի առաջ: Գիտնականների կողմից ապացուցվել է, որ Սևանա լիճը շրջապատված է եղել փարթամ այգիներով, որոնցում ապրել են ազնվացեղ եղջերուներ: Դրանց ոչնչացումից հետո վերացել են նաև բնակիչները: Եղջերուների բրածոները բերվել են լճի հատակից: Այդ ժամանակաշրջանում Շիրակի մարզում ապրել են նաև զուբրեր և մի քանի այլ կենդանատեսակներ` երկսապատավոր ուղտեր, ռնգեջյուրներ, որոնց ոսկորները հայտնաբերվել են նաև Երևանում` Ավանի համայնքում  և Արարատյան դաշտավայրում:

Հայաստանի բնությունը ներկայացվում է ըստ բնական գոտիների: Այստեղ կիսաանապատային գոտին ներկայացված է Արարատյան դաշտի տեսարանով: Կիսաանապատային գոտում բուսականությունը ծայրաստիճան չորասեր է: Բազմաթիվ փաստեր են վկայում, որ մեր երկրում բանջարանոցային բույսերը մշակվել են դեռևս հնագույն շրջանում: Ներկայացված է խաղողի վազը` տարբեր ցրտադիմացկուն տեսակներով: Արևավառ Հայաստանի բարիքները ներկայացված են մոմե և գիպսե կաղապարվածքներով: Այս գոտուն բնորոշ թռչնատեսակներից տարածված են սպիտակ արագիլը, ծիծեռնակը, սերմնաքաղը, սարյակը և այլն: Իսկ ներկայացված գիշատիչ թռչուններից  երեքը գրանցված են Կարմիր գքրում:

Թանգարանի  վերջին սրահը նվիրված է թեհրանաբնակ  բարերարներ տեր և տիկին Ահարոնյանների ընտանիքին: Թանգարանի փոխտնօրենը տեղեկացրեց, որ այս ցուցասրահի ամբողջ հավաքածուն ձեռք է բերվել Ահարոնյան ամուսինների շնորհիվ: Նրանք նվիրաբերել են այնպիսի ցուցանմուշներ, որոնք թանգարանային արժեք ունեն և բազմատեսակ կենդանիների մի անբողջ հավաքածու են: Բացի ցուցանմուշների նվիրաբերումից,  մեծ է եղել նաև նրանց ներդրումը թանգարանի վերանորոգման և վերակառուցման հարցում: 2002 թ. թանգարանն ամբողջովին արդիականացվել է: «Թեպետ կորուստներ շատ են եղել, հատկապես` միջատների պահպանության առումով, ջերմային ոչ արդյունավետ ռեժիմի պատճառով, բայց կարողացել ենք ուժ ու կորով գտնել՝ հաղթահարելու բոլոր դժվարությունները և  պահպանելու բոլոր ավանդույթները»,- ասաց տկն Զոբաբուրյանը:

Նախկինում թանգարանը գործել է  տարբեր անուններով և կրել է ավելի շատ հակակրոնական բնույթ, այնուհետև վերածվել է  «Հանրապետական բնագիտական թանգարանի», վերջապես վերանվանվել «Բնության պետական թանգարան»: «Կյանքի գնով պահպանել ենք այս կառույցը, որ նվիրաբերենք մեր սերունդներին. այն մեծ ազգային հարստություն է»,- ասում է տկն Ռուզաննան՝ հավելելով, որ այս ցուցանմուշները դեռ մի քանի տասնամյակ էլ պահպանվելու ներուժ ունեն, և եթե ժամանակին խնամվեն և ախտահանվեն, ապա դեռ շատ երկար կծառայեն թանգարանին:

Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գիրքը ևս թանգարանի ցուցանմուշներից է, որը ստեղծվել է բույսերի և կենդանիների հազվագյուտ և անհետացող տեսակների պահպանության, վերարտադրության, օգտագործման և գիտականորեն հիմնավորված հատուկ միջոցառումների մշակման և իրագործման, ինչպես նաև դրանց մասին բնակչությանն իրազեկելու նպատակով:

Շիրակի մարզում անցած տարի բացվել է թանգարանի մասնաճյուղը, որը գտնվում է Աշոցքում: Արդեն մի քանի տարի է` թանգարանը գործում է  անվճար:

Թե ինչ մեխանիզմով են հավաքվում և թարմացվում ցուցասրահների նմուշները հարցին, թանգարանի փոխտնօրենը պատասխանեց, որ դրանք ձեռք են բերվում տարբեր ճանապարհներով: Մի քանիսը հավաքվում են աշխատակիցների կազմակերպած գիտարշավների արդյունքում: Շատ ցուցանմուշներ այստեղ են հայտնվում առանձին անձանց և հավաքորդների նվիրատվությունների շնորհիվ: Ընդհանուր առմամբ, ցուցանմուշների թիվը 6 հազար  է,  ամեն տարի դրանք մոտ  20-ով ավելանում են:

Թանգարանի տնօրեն Գայանե Ղազարյանն ասաց, որ տարեցտարի այցելուների թիվն աճում է, թանգարանը տարեկան ունենում է մինչև 25 հազար այցելու: «Երկար տարիներ թանգարանը չի գործել, ուստի այցելուներից շատերը նոր են տեղեկանում, որ այն վերաբացվել է: Նրանցից շատերն իրենց հետ տանում են գիտելիք և ինֆորմացիա, թե ինչպես պահպանեն բնությունն ու չվնասեն այն: Սովորեցնում ենք, որ  էքսկուրսիաների ժամանակ իրենց խոհեմ դրսևորեն, արմատախիլ չանեն ծաղիկները և այլն»,- ասաց տնօրենը:

Այցելուների մեջ թերևս այնքան էլ մեծ տոկոս չեն կազմում օտարերկրյա զբոսաշրջիկները: Պատճառը տնօրենը վերագրում է տուրիստական ընկերությունների հետ պայմանագրեր չունենալուն:  Բացի այդ, թանգարանում օտարալեզու գիտաշխատողների խնդիր կա, ինչն էլ դժվարացնում  է  օտարերկրացիների հետ հաղորդակցվելը: Կադրային  հարցը լուծելու համար գումար է պետք, որը թանգարանի ղեկավարությունը չունի: Ինչպես նշեց Գայանե Ղազարյանը, պետական ֆինանսավորումը չի բավականացնում և մի կերպ ծածկում է  խիստ անհրաժեշտ ծախսերը: Նա ասաց նաև, որ իրենց խնդիրներից մեկն այժմ  թանգարանների մասին  համապատասխան օրենքի ընդունումն է, որի նախագիծը կա: Օրենքի ընդունումն ու կիրառումը հնարավորություն կտա առավել արդյունավետ դարձնելու աշխատանքները:

Լ.Ն

«Սիրիան իր հմայքով ներկայացվեց ոչ այսօրվա տեսքով, այլ այնպիսին, ինչպիսին կար պատերազմից առաջ, որպեսզի այն սիրիահայերը, ովքեր ապրում են Հայաստանում իրենց անցյալը հիշեն եւ տեղացիներին պատմեն իրականը: Ես մերժում եմ պատերազմը եւ հավատում Սիրիայի լուսավոր ապագային: Այն անապատ չէ»,-այսօր archive2.ankakh.com-ի հետ զրույցում նշեց Լուսանկարիչ Վահե Շահինյանը:

Հովհաննես Թումանյանի անվան տուն-թանգարանում բացվեց սիրիահայ լուսանկարիչ Վահե Շահինյանի «Սիրիան իմ հիշողություններում» լուսանկարների ցուցահանդս-վաճառքը, որի ողջ հասույթն ուղղվելու է Հայաստան տեղափոխված սիրիահայերին օգնության ծրագրերին:

Ցուցահանդեսը բացվեց Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի օրհնությամբ, ում լուսանկարիչն իր նկարը նվիրեց և շնորհակալություն հայտնեց հայրապետական հոգատարության ու սիրիահայերին ցուցաբերած հսկայական օգնության համար:

Ցուցահանդեսը բաց կլինի մինչև հոկտեմբերի 11-ը: Այն բացվել է Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության աջակցությամբ: Լուսանկարների արժեքը 50-ից 180 հազար դրամի սահմաններում է տատանվում:

Լուսանկարչի խոսքով Սիրիան իր հմայքով ներկայացվեց ոչ այսօրվա տեսքով, այլ այնպիսին, ինչպիսին կար պատերազմից առաջ, որպեսզի այն սիրիահայերը, ովքեր ապրում են Հայաստանում իրենց անցյալը հիշեն եւ տեղացիներին պատմեն իրականը: Սիրիան միայն պատերազմի դաշտ չէ, այն արաբական երկրների լավագույն երկիրն է եւ նախանձ կա հենց այդ պատճառով: Ցուցադրված նկարները երբեք ոչ մի տեղ մենք չենք գտնի, քանի որ դրանք անտիկ գործեր են.

«Քրիստոնեությունն ու աշխարհում առաջին այբուբենը Սիրիայից է ծագել: Սիրիան մեծ, հնագույն պատմություն ունի: Ցուցահանդեսին ներկայացված էր նկարչի մոտ 30 տարվա աշխատանքները: Որոշել է օգնել սիրիահայերին և ցուցահանդես վաճառքի ամբողջ հասույթը տրամադրել նրանց: Ցուցահանդեսի նպատակն է  Հայաստանում ապրող 10  հազարից ավելի սիրիահայերի մոտ լավ հիշողություններ արթնացնելը»:

Անժելա ՇԱՀՈՒՄՅԱՆ

…Ոչ միայն կյանքում, այլև ֆիլմերում

Քննադատությունից խուսափող կինոռեժիսորների կողքին ապրում են նաև այնպիսիք, որոնք նկարահանում են տաբու ֆիլմեր. դրանց մասին շատերը չեն էլ համարձակվում խոսել: Այդպիսիներից է նաև սկանդալային ռեժիսոր, ավստրիացի Ուլրիխ Զայդլը:

Ներկայացնում ենք «Անկախի» հարցազրույցը  Զայդլի հետ:

– Պրն  Զայդլ,  Ձեր «Դրախտ» եռապատումն առաջին անգամ ցուցադրվել է որպես երեք առանձին ֆիլմ…

– Այո: Սկզբում ես մտադիր էի նկարահանել ընդամենը մեկ ֆիլմ երեք տարբեր կանանց ցանկությունների մասին և դրանք ցուցադրել զուգահեռ պատմություններով: Սակայն նկարահանումների ավարտից հետո հասկացա, որ 80-90 ժամ տևողությամբ կինոնյութ է ստացվել: Քանի որ այդ երեք պատմություններն առանձին ասելիք ունեին, որոշեցի երեք ֆիլմ նկարահանել: Ընդհանրապես ֆիլմի պատմությունը ես ներկայացնում եմ ժամանակագրական կարգով՝ առանց սցենարի, որպեսզի անհրաժեշտության դեպքում հնարավոր լինի այն վերադասավորել: Բացի այդ, իմ սցենարում չկան երկխոսություններ, իսկ յուրաքանչյուր ֆիլմ ճամփորդության շղթա է:

– Ձեր ֆիլմերը դիտելուց հետո շատերի բերանն ուղղակի բաց է մնում: Ինչո՞ւ:

– Իմ ֆիլմերն առհասարակ հակասական վերաբերմունքի են արժանանում: Շատերը հիանում են դրանցով, զարմանում, շատերն էլ՝ սարսափում, քանի որ չափազանց բնական են: Բայց ես ցույց եմ տալիս իրական կյանքը, մարդկանց՝ իրենց տենչանքներով և երազանքներով: Չեմ հասկանում, թե ինչու են խուսափում…

 – Գուցե  որովհետև ճշմարտությունը հաճախ ցավոտ է…

– Իրականում ես չեմ խրատում հանդիսատեսին: Ֆիլմը թողնում եմ նրա ընտրությանն ու դատին: Հանդիսատեսն իրեն հերոսի մեջ է տեսնում և այդժամ որոշում՝ ընդունել այն, թե ոչ: Առաջ ինձ շատ էին քննադատում ֆիլմերիս համար, բայց այսօր իրականությունը փոխվել է: Փառք Աստծո, կարող եմ մի փոքր շունչ քաշել:

– Մարդիկ Ձեզնից այլ ոճի ֆիլմե՞ր են ակնկալում:

– Հավատացեք, քննադատների կամ հանդիսականի կարծիքներն ինձ վրա չեն ազդում, և պարտավորված չեմ զգում իմ հաջորդ ֆիլմերում ավելի շատ կարծրատիպեր կոտրել:

-«Դրախտ» եռապատման երեք ֆիլմերից «Դրախտ.հավատ» ֆիլմում կինը՝ դերասանուհի Աննա Մարիան, սեռական հաճույք է ստանում անշունչ առարկայի՝ խաչված Քրիստոսի հետ: Մի՞թե դա էր փնտրել իր ամբողջ կյանքում…

– Սայլակում ամուսնու հետ սեռական հաճույքի պակասը հաղթահարելու համար նա  այն փոխարինում է Քրիստոսի հանդեպ ունեցած հավատով: Միաժամանակ ինքն իրեն մխիթարում է, որ այդ կերպ ամուսնուն չի դավաճանում և լրացնում է բացակա սերը՝ համոզելով իրեն, որ մարմնական սերը փոխարինում է երկնայինով:

–Կյանքի հեգնանք կամ մոլորություն…

– Պարզապես որքան շատ են նվազում հնարավորությունները, այնքան լայնանում են ինքնախաբեության սահմանները:

– Ի դեպ, ձեր դերասաններից շատ բան եք պահանջում, հատուկ ուշադրություն եք դարձնում նրանց կազմվածքին, պրոֆեսիոնալիզմին և այլն:

– Այո: Օրինակ՝ «Սերը» ֆիլմի Թերեզայի դերակատարուհուն երկար եմ փնտրել: Արհեստավարժ մեկն էր պետք, որը լիներ և՛ գեր, և՛ կարողանար իմպրովիզացիաներ անել, միաժամանակ լիներ անկաշկանդ: Դա այդքան էլ հեշտ չէր, քանի որ նրանք պետք է նկարահանվեին ինտիմ տեսարաններում, իսկ շատ դերասանուհիներ ընտանիք ունեին: Դերասաններին ընտրելուց հետո նրանց հետ մեկնում եմ այլ երկիր, որտեղ պետք է կատարվեն նկարահանումները: Այդ ընթացքում փորձում եմ հասկանալ, թե նրանցից ով է ավելի հարմար այս կամ այն ֆիլմի համար: Ես այդպես եմ աշխատում, այլապես սխալ դերասաններ ընտրելու դեպքում ֆիլմդ կձախողվի:

– Բայց «Հույսը»՝ վերջին ֆիլմը,  ավելի հանգիստ էր, քան մյուսները:

– Որովհետև բռնության տեսարաններ չկան: «Հույս» ֆիլմի ժամանակ շատերը սպասում էին, որ այն կեզրափակվի աղջկա նկատմամբ բժշկի բռնությամբ: Սակայն ամեն ինչ այլ կերպ ընթացավ: Գիտեք, երբ աշխատում ես երեխաների հետ, ավելի պատասխանատու և զգոն ես լինում:

– Այժմ ի՞նչ ֆիլմի վրա եք աշխատում:

– Ֆիլմը, որը պատրաստում եմ, ավելի փոքր է: Թեման ավստրիացու և նկուղի մասին է: Վայր, որտեղ մարդիկ հաճախ են սիրում լինել, բայց որտեղ զարգանում են նաև  ամենատարբեր վախեր և սարսափներ:

 Հարցազրույցը `

Ելենա ՉՈԲԱՆՅԱՆԻ

Սեպտեմբերի 27-ին՝ Զբոսաշրջության համաշխարհային օրը, ժամը 16.00, Հյուսիսային պողոտայում Հայաստանի երիտասարդական հիմնադրամը կազմակերպում է զբոսաշրջային էքսպո։ 25 տաղավարներում ներկայացված կլինեն հանրապետության 10 մարզերը, Երևան քաղաքը (Երևանի քաղաքապետարանի կողմից), ներգնա տուրիզմի ոլորտում գործունեություն ծավալող կառույցներ։

Ցուցահանդեսը կուղեկցվի մշակութային տարբեր ծրագրերով։ Կներկայացվեն ազգային երգն ու պարը, էքսպոյի մասնակիցները Հյուսիսային պողոտայում հաց կթխեն, բրուտագործները հենց տեղում կթրծեն կավե իրեր, իրենց արհեստը կցուցադրեն գորգագործները, կցուցադրվեն տիկնիկային ներկայացումներ։

Տուրիստական էքսպոն նպատակ ունի վեր հանել ներգնա զբոսաշրջային ներուժը Հայաստանում, բարձրացնել հանրության իրազեկվածությունը զբոսաշրջության և դրա սոցիալական, մշակութային, քաղաքական ու տնտեսական արժեքների կարևորության վերաբերյալ:

«Մեկ շաբաթ առաջ ինձ է զանգահարում գեղանկարիչ Խաչիկ Հարությունյանը և ասում, որ ծանոթ է եղել Էդուարդ Արծրունյանի հետ և կուզենար ինձ հուշեր պատմել նրա մասին: Ես սիրով համաձայնեցի: Ամեն ինչ եղավ շատ պատահական»,-վերջերս լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ նշել է լրագրող, արվեստաբան Էդուարդ Արծրունյանի ֆեյսբուքյան էջի հիմնադիր և համակարգող Անահիտ Կորյունը:

Հանդիպման ժամանակ նա ասել է, որ տարիներ առաջ Էդուարդ Արծրունյանի գլխավորությամբ Իջևանում` «Գազպրոմի» հանգստյան տանը, որմնանկարն են ստեղծել: Երբ իրեն ասացի, բայց չէ՞ որ շինությունը քանդվել է, նա զարմանքով հարցրեց. «Քանդվե՞լ է»: Անահիտ Կորյունի համար այդ զարմանքը կասկած առաջացրեց, նա հիշեց, որ 4 տարի առաջ Արծրունյանի հետ այս թեմայով խոսել է, որի ժամանակ Արծրունյանը հուզմունքով ասել էր, որ իր միակ որմնանկարն այլևս չկա, քանի որ շենքը քանդել են.

«Հետագայում նկարիչ Կամսարի օգնությամբ իմացանք, որ որմնանկարը գտնվում է նախկին հանգստյան տանը, որն այսօր զորամասի է վերածվել: Որքան էլ զարմանալի թվա, որմնանկարն անվնաս վիճակում է: Այն ստեղծվել է 1989 թ-ին, կոչվում է «Հայաստան»: Մեծ նկարչի գործերը հիմնականում ազգային ու գեղջկական թեմաներով են, որոնցից մեկն էլ այս արժեքավոր որմնանկարն է»: Արծրունյանի որմնանկարը հնարավոր է երկու կերպ պահպանել` այն կամ պետք է տեղափոխվի նկարչի տուն-թանգարան, կամ սեփականատերը պետք է հանձն առնի այն պահպանել: Ի դեպ, լրագրողը որմնանկարի հայտնաբերման մասին տեղեկացրել է նաև նկարչի հարազատներին: Նրա համոզմամբ, մշակույթի նախարարությունը պետք է արվեստի այս եզակի նմուշն աչքի լույսի պես պահպանի: Զորամասի հրամանատարը իրենց ասել է, որ այս շենքը նախկինում եղել է հանգստյան գոտի, ավելին` շենքի սեփականատերը տեղեկացրել է, որ շուտով շենքը նորից կլինի զբոսաշրջիկների համար հանգստավայր՝ կատարվելիք որոշակի շինաշխատանքներից հետո: Այս ասուլիսն առաջին հերթին ուղղված է հենց շենքի սեփականատիրոջը` տեղեկացնելու նրան, որ իր տարածքում կա արվեստի այդպիսի եզակի գործ:

Անժելա ՇԱՀՈՒՄՅԱՆ 

Աշխարհահռչակ հունգարացի ռեժիսոր Իշտվան Սաբոյի «Մեֆիստո» ֆիլմը (1981 թ.) Կլաուս Մաննի «Մեֆիստո. մի կարիերայի պատմություն» վեպի էկրանավորումն է, որը պատմում է Հենդրիկ Հյոֆգեի մասին: Ֆիլմի սյուժեն դառն է, հեգնական, հերոսը պատրաստ է վաճառել իր հոգին հանուն երազանքների:

Ներկայացնում ենք «Անկախի» հարցազրույցը հունգարացի ռեժիսորի հետ ոչ միայն «Մեֆիստո» ֆիլմի, այլև կյանքի փիլիսոփայության մասին:

–        Հարգելի Սաբո, «կվերծանե՞ք» Ձեր «Մեֆիստո» ֆիլմը:

– Ֆիլմը Գյոթեի «Ֆաուստի» յուրօրինակ մեկնաբանություն է: Մարդկությունը դեռ ֆաուստյան գործարքի ծուղակում է, սատանայի հետ նոր գործարքի պատճառը` ապահով զգալու ցանկությունը: Ֆիլմում օպերային երգիչ Հենդրիկ Հյոֆգեն վաճառում է հոգին ոչ թե սատանային, այլ նացիստներին և դառնում նացիստական գաղափարների քարոզիչը: Նա այդ ճանապարհին տրորում է իրական արժեքները՝ ընտանիք, սեր, ընկերություն, մարդկություն, բարոյականություն, իրական արվեստ և այլն: Սակայն երբ գիտակցում է, թե ինչ մեծ սխալ է գործել, արդեն ուշ է:

–        Ի՞նչ է Ֆաուստը Ձեզ համար:

– Այն մեծ խնդիր է, քանի մարդկությունը միշտ գիտելիքների, հարստության ձգտելու համար պատրաստ է եղել նույնիսկ վաճառել ամենաթանկ էակին: Այսօր այդ խնդիրը փոխարինվել է մեկ ուրիշով:

–        Ձեր ֆիլմերից մեծ մասում առանցքային է «մարդն իր հետ կարող է անկեղծ լինել, թե ոչ» հարցը: Այդպե՞ս է:

– Դա անկեղծություն չեմ անվանում: Ի՞նչ է նշանակում անկեղծություն… Ես ընդամենը ռեժիսոր եմ և կարծում եմ, որ ամենակարևոր հարցն այս է՝ արդյոք մարդը կարո՞ղ է հավատարիմ մնալ իրեն և  գտնել իր ինքնությունը:

–        Իսկ ի՞նչ է մարդու ինքնությունը:

– Ինքնությունն այն է, թե ով ես դու, որտեղից ես, ում ես պատկանում, ինչ նպատակներ ունես կյանքում և այլն:

–        Սակայն շատ հաճախ մարդիկ չեն կարողանում հավատարիմ մնալ նույնիսկ իրենք իրենց:

– Գուցե նրանք հավատարիմ են իրենց էությանը, բայց աշխարհը նրանց թույլ չի տալիս մնալ այդպիսին: Խնդիրները միշտ ծագում են պատմությունից, քաղաքականությունից և գաղափարախոսությունից: Ֆիլմերի բոլոր դերակատարները տաղանդավոր մարդիկ են: Նրանք ունեն մի բան, որը կցանկանային արտահայտել, սակայն աշխարհը նրանցից այլ բան է պահանջում: Եվ հենց այդտեղից էլ առաջանում են խնդիրներն ու հարցերը. արդյոք նրանք կգնա՞ն զիջումների, կընդունե՞ն կամ կզոհաբերե՞ն ինչ-որ բան աշխարհից, իրենցից..:

–        Կարծում եք՝ պատմությունն առհասարակ ողբերգակա՞ն է:

– Ոչ միայն Գերմանիայի, այլև ամբողջ Կենտրոնական Եվրոպայի XX դարի պատմությունը ողբերգական է, որը սկսվում է երկու համաշխարհային պատերազմներով և շարունակվում մի քանի հեղափոխություններով: Չեք գտնի մի ընտանիք, որն անդամ կամ հարազատ կորցրած չլինի կամ էլ տուժած չլինի քաղաքական, պատմական ու գաղափարախոսական տարբերությունների պատճառով:

–        Շատ տպավորիչ է ֆիլմի ավարտը. հսկայական ստադիոնում, լուսարձակների լույսի ներքո Հենդրիկը պտտվում է ինքն իր շուրջը…

– Եվ այդժամ լսվում է նացիստական պարագլխի լկտի «խրխինջը»… (կիսաժպիտ)

–   Ձեր կարիերան սկսվեց  60-ականներից, երբ Ձեր ֆիլմերում նկատելի դարձավ ֆրանսիական ձեռագիրը: Կպատմե՞ք այդ մասին:

– Սկզբնական շրջանում ինձ մեծ երևակայություն պետք էլ չէր, որպեսզի նոր պատմություններ հորինեի, քանի որ իմ կյանքն արդեն լի էր էկրանին բարձրացնելու բամազան նյութերով: Իմ կարիերան կարելի է բաժանել երեք փուլի. հունգարական (1964-1980 թթ., օրինակ՝ «Հայր» ֆիլմը), երբ ֆիլմերի սցենարներն ինքս էի գրում, գերմանական` 1981-1988 թթ., որը ներառում է ոչ պաշտոնական եռագրությունը՝ «Մեֆիստո», «Գնդապետ Ռեdլը» և «Հանուսեն» ֆիլմերը, և երրորդ փուլը՝ 90-ականների սկիզբը, երբ սկսվեց իմ միջազգային համագործակցությունը:

–        Մի անգամ  նշեցիք, որ արվեստն ու քաղաքականությունը չեն կարող անջատ լինել:

– Միանգամայն ճիշտ եք: Դրանք առանց մեկը մյուսի գոյություն ունենալ չեն կարող: Գուցե այդ է պատճառը, որ իմ ֆիլմերը քաղաքականացված ու ինքնակենսագրական են:

–        Ինչպիսի՞ն են այսօրվա պրոդյուսերության պայմանները:

– Մեր հնարավորությունները պակասել են: Մեզ օրեցօր ավելի քիչ ֆինանսներ են տրամադրում, և դա այդպես է ամենուրեք: Հանդիատեսն էլ է փոխվել, նախ և առաջ հեռուստատեսության պատճառով: Եթե քո ֆիլմի ցուցադրության ժամանակ կանգնես մարդկանց հետևում, կտեսնես, որ բոլորը խաղում են իրենց բջջային հեռախոսներով, զրուցում, բամբասում: Ես չեմ հասկանում, թե ինչո՞ւ են տոմս գնում, եթե ամբողջ ցուցադրության ընթացքում պետք է համացանցից չհեռանան: Այսօր համացանցի շնորհիվ յուրաքանչյուր մարդ կարող է նայել, օրինակ՝ Լեոնարդո դա Վինչիի աշխատանքները կամ դիտել ամենատարբեր ֆիլմեր: Իսկ կինոթատրոնը դարձել է ավելի շատ ժամանցի վայր: Մենք պետք է ֆիլմեր նկարահանելու նոր ձևեր, մեթոդներ գտնենք, դրանք հետաքրքիր դարձնենք մարդկանց համար:

–    Ինչպե՞ս եք վերաբերվում փառատոներին:

– Փառատոները կարևոր են, քանի որ հայ հանդիսատեսը սիրում է այն ֆիլմերը, որոնք ասելիք ունեն և ոչ թե առևտրային են: Իհարկե, ֆիլմերն այնպես պետք է նկարել, որ վաճառվեն, սակայն պետք է հստակ արտահայտվես, պահպանես հետաքրքրությունը, մարդկանց դրդես զգալու, մտածելու, նաև սովորելու: Չի կարելի նկարահանել մի ֆիլմ, որը ինքնասպանություն քարոզի: Հանդիսատեսին` հեռուստադիտողին պետք է հնարավորություն ընձեռել հասկանալու, որ կյանքը մեկ անգամ է և այլևս չի կրկնվի:

–        Իսկ ինչպիսի՞ն են այսօրվա մարդն ու կյանքը:

– Սերն է պակասում այսօր: Թեպետ այն հնարավոր է սովորել: Երբ երեխաներին դաստիարակում են առանց սիրո, ի՞նչ կարող ես սպասել նրանցից: Գիտեք, այս աշխարհում յուրաքանչյուր ոք փորձում է գտնել իր ինքնությունը՝ այդ փնտրտուքի մեջ փորձելով տարբերվել մյուսներից: Սակայն, ի վերջո, այդ տարբերվելու անհագ ցանկության հետևանքով բազմաթիվ մարդիկ կարող են ընկնել «թակարդը»: Պետք է ուղղակի հագնել, ուտել, կարդալ այն, ինչը քեզ դուր է գալիս: Կարծում եմ՝ դա է ճիշտ ճանապարհը:

Հարցազրույցը` Ելենա ՉՈԲԱՆՅԱՆԻ