Մաշկի քաղցկեղի ամենամահացու տեսակի զարգացման ռիսկը կարող է սերտորեն կապված լինել երիտասարդության ժամանակ արևարհարման հետ, պնդում են գիտնականները:

Նոր հետազոտությունը պարզել է, որ կանայք, ովքեր պատանեկության տարիներին առնվազն հինգ անգամ արևահարվել են, նրանց մոտ մաշկի քաղցկեղի երեք հիմնական ձևերի զարգացման հավանականությունը մեծ է: Բայց վտանգը հատկապես բարձր է մելանոմայի զարգացման համար, որը տարեկան մոտ 8,800 ամերիկացիների կյանք է խլում:

Կանայք, ովքեր պարբերաբար ենթարկվում են բարձր քանակությամբ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթմանը, նրանց մոտ չի արձանագրվել մելանոմայի զարգացման ռիսկը, սակայն մեծանում է մաշկի քաղծկեղի կրկնակի ռիսկը:

«Ծնողները պետք է հատկապես ուշադիր լինեն իրենց երեխաներին` այրվածքներից խուսափելու համար, որը հետագայում չվերածվի մաշկի տարբեր տեսակի քաղծկեղի», – ասել է Բրաուն Համալասարանի դոկտոր Աբրար Ա. Քուրեշին:

Նրա խոսքերով, չենք կարող նվազեցնել արևի ազդեցությունը ամբողջ կյանքի ընթացքում, որպեսզի խուսափենք մելանոմայից, սակայն պետք է վաղ տարիքում արևայրուքը կամ արևահարումները վտանգը մեծացնում են:

Գիտնականների հավաստիացմամբ, արևայրուքից կամ արևի երկարատև ազդեցությունից պետք է զգուշանան հատկապես բաց գույնի մաշկ, մազեր, աչքեր և շատ խալեր ունեցող անձինք: Պետք է անհանգստանալ անհամաչափ, գունափոխված կամ մեծացած խալի ժամանա: Դա կարող է մելանոմայի նշան լինել։

«Ցանկացած մարդ պոտենցիալ ռիսկի է իրեն ենթարկում գնալով հանգստի»,- այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ  քննարկելով  ամառային հանգստի հետևանքերը մարդու առողջության համար ասաց «Արմենիա» ՀԲԿ-ի մաշկաբան-սեռավարակաբան Կարեն Վարդանյանը;

Նա ընդգծեց, որ հանգստի տարբեր տեսակները տարբեր կերպ են ազդում մարդու վրա. Լեռնագնացության դեպքում կարող է լինել տրավմատիզմ, միջատների, սողունների խայթոցներից առաջացած խնդիրներ։ «Ծովափնյա հանգստի դեպքում կարող են առաջ գալ արևայրուքի հետ կապված խնդիրներ. նման հանգստի համար պետք է օգտագործել արևապաշտպան միջոցներ՝ հանգստի առաջին մի քանի երկու օրերի համար պետք է բարձր արևապաշտպան ցուցիչով միջոց օգտագործել, մնացած օրերին՝ ցածր: Հանգստի մեկնելուց առաջ անհրաժեշտ է  ծանոթանալ հանգստի գոտու կլիմային»,- նշեց նա։

Կարեն Վարդանյանն ասաց, որ մաշկի ամբողջականության խախտումը նպաստավոր պայմաններ է ստեղծում ինֆեկցիոն գործոնի մուտք գործելու համար: Բարդություններ կարող են առաջանալ հենց արևայրուքից: Մասնագետը խորհուրդ տվեց հանգստի մեկնելուց առաջ ունենալ առաջին բուժօգնության պայուսյակ։

Մաշկաբան-սեռավարակաբանը խորհուրդ տվեց աղջիկներին ծովափում չշպարվել. կոսմետիկ միջոցների չարաշահումը կարող է լուրջ հետևանքներ ունենալ։

Հանդիպանը ներկա՝ Ավագյանի անվան բժշկական կենտրոնի լազերային և նորագույն տեխնոլոգիաների բաժանմունքի վարիչ Լուսինե Բեկիրսկայա-Թամազյանը նշեց, որ ամռան կլիման վատ ազդեցություն կարող է ունենալ աչքի վրա. «Աչքի հետ կապված խնդիրներն առաջանում են օդի ջերմաստիճանի և մթնոլորտի ճնշման բաձրացման հետ, քանի որ հեղուկի գոլորշիացումը շատանում է, ինչի հետևանքով աչքի չորացման խնդիր են ունենում մարդիկ»: Նա խորհուրդ տվեց հանգստի մեկնելուց առաջ վերցնել ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից պաշտպանող ակնոց, գլխարկ, հակաբորբոքային և հակաբակտերյալ կաթիլներ։

Անկախ

Կյանքի նկատմամբ ցինիկ վերաբերմունքը մեծացնում է ծերունական տկարամտության ռիսկը մի քանի անգամ: Գիտնականների նորագույն հետազոտությունների արդյունքները հրապարակվել են Neurology ամսագրում:

7 տարի տևած ուսումնասիրության ընթացքում մասնագետները հետևել են  միջինը 71 տարեկան 1449 մարդու: Բոլոր մասնակիցները պատասխանել են նրանց ներկայացված հարցաթեթրիկին, որը հնարավորություն է տվել որոշելու  ցինիզմի աստիճանը:

Արդյունքում  ցինիկների խմբի 164 մարդուց 46-ի մոտ Ալցհեյմերի հիվանդության ախտանշաններ հայտնվեցին, իսկ շրջապատի նկատմամբ մեծ վստահություն ունեցող մարդկանց խմբում դեմենցիան շատ դանդաղ էր զարգանում:

Ուսումնասիրության տվյալների վերլուծությամբ մասնագետները պարզեցին, որ ցինիկների մոտ այդ հիվանդության առաջացումն ու զարգացումը 3 անգամ ավելի է, քան ոչ ռիսկայինների մոտ:

Եվ չնայած նման եզրակացություններին, այնուամենայնիվ զինիզմն ամենևին չի նշանակում վաղ մահացություն.երկու խմբերում էլ մահացության ցուցանիշները միանման էին:

Ամերիկյան նյարդաբանության ակադեմիայի մասնագետների բնորոշմամբ, դեմենցիա սահմանումը ներառում է  բազում ախտանշաններ, որոնք առաջանում են ուղեղի աշխատանքի խանգարման հետևանքով:

Անկախ

Երեխաների պաշտպանության միջազգային օրվա առթիվ ՀՀ առողջապահության նախարար : Տնօրեն Նիկոլայ Դալլաքյանի ուղեկցությամբ նախարարի գլխավորած խումբը եղավ մանկական վերակենդանացման բաժանմունքում, ծանոթացան փոքրիկ հիվանդների բուժման ընթացքին, մանրամասն ուսումնասիրեցին ախտորոշումները:

Արմեն Մուրադյանը զրուցեց 16-ամյա Ռաֆայել Հախնազարյանի հետ, ով մարմնամարզության ընթացքում մեջքի լուրջ վնասվածք էր ստացել: Երեխայի երազանքն է խաղալ հանրահայտ ֆուտբոլային ակումբներից մեկում: Նախարարը Ռաֆայելին նվիրեց նախընտրած ֆուտբոլային ակումբի տարբերանշանով գնդակ` այն հաստատակամությամբ, որ ապաքինումից կարճ ժամանակ անց նա կխաղա այդ գնդակով:

Այցի շրջանակում նախարարը ծանոթացավ նաև Դամասկոսից երկու օր առաջ Հայաստան ժամանած Նարեկ Մարաշլյանի պատմությանը: Ռումբի պայթյունի հետևանքով կոտրվել են երեխայի սրունքները: Նա վիրահատվել է Դամասկոսում, ապա տեղափոխվել Երևան հետվիրահատական բուժում ստանալու նպատակով: Նարեկի հայրը` Ռաֆայելը մասնագիտությամբ բժիշկ է՝ թերապևտ: Նա նախարարի հետ զրույցում նշեց, որ եթե հնարավորություն ստեղծվի, ապա սիրով մասնագիտական գործունեությունը կշարունակի Հայաստանում:

Լրագրողների հետ զրույցում Արմեն Մուրադյանը նշեց, որ օրը խորհրդանշական օր է և մեկ անգամ ևս հիշեցնում է, որ երեխաներն են մեր ապագան: Նա մաղթեց բոլոր երեխաներին խինդ ու ծիծաղ, երջանիկ ապագա և հուսալի հեռանկարներ: Նախարարը բարձր գնահատեց այն պայքարը, որը կենտրոնի մասնագետները գիշեր-ցերեկ իրականացվում են երեխաներին փրկելու համար:

«Փառք ու պատիվ այն բոլոր կազմակերպություններին, հիվանդանոցներին, բժիշկներին, ովքեր կարող են այսօր ևս մեկ անգամ հիշեցնել, որ իրենք որպես պաշտպան ամուր կանգնած են երեխաների կողքին»,- ընդգծեց առողջապահության նախարարը:

«Սուրբ Աստվածամայր» բժշկական կենտրոնի տնօրեն Նիկոլայ Դալլաքյանը, շնորհավորելով երեխաների պաշտպանության միջազգային օրվա առթիվ, փոքրիկներին մաղթեց առաջին հերթին առողջություն:

«Որպես բուժաշխատողներ մենք աշխատում, տառապում, տանջվում ենք ոչ միայն այս օրը, այլև կլոր տարի: Մեզ մոտ 365 օր երեխաների պաշտպանության և նրանց առողջությունը փրկելու, պայքարի օր է»,- ասաց Երևանի գլխավոր մանկական վիրաբույժը:

Հանրապետության ողջ տարածքում մանկական անհետաձգելի բժշկական ծառայություն ապահովող խոշորագույն կենտրոնի ղեկավարը կոչ արեց ծնողներին լինել շատ ավելի ուշադիր երեխաների հանդեպ, թե՛ կենցաղում, թե՛ ավտոմեքենա վարելիս, քանի որ միայն ուշադրության և զգուշության շնորհիվ է հնարավոր խուսափել տարատեսակ, այդ թվում կյանքին վտանգ սպառնացող վնասվածքներից:

Բժիշկները հորդորում են հեռու մնալ սեփական անձը “Վիքիպեդիայի” միջոցով ախտորոշելուց։ ԱՄՆ-ի Քեմփբելլ համալսարանի պրոֆեսոր Ռոբերտ Հեստիի գլխավորությամբ կատարված հետազոտության արդյունքները ցույց են տվել, որ “համացանցային ինքնախտորոշումը” կարող է խիստ վտանգավոր լինել։

Մասնավորապես, Վիքիպեդիայի 10 բժշկական էջերից 9-ը որպես կանոն սխալ են լինում։ Այս մասին հայտնում է “The Telegraph”-ը։

Օրինակ, համացանցային հանրագիտարանում նշվում է, որ եթե ճնշումը բարձր է, ապա դա կարելի է որոշել միայն 3 չափումով։ Արդյունքում, մարդիկ հետաձգում են բժշկին դիմելը։ Էլ չենք խոսում այն մասին, որ բժիշկը, ուսումնասիրելով հիվանդին, հաշվի է առնում ոչ միայն առկա ախտանիշները, այլ նաև տվյալ մարդու հիվանդության ողջ պատմությունը և կարողանում է առանձնացնել համապատասխան և ոչ համապատասխան ախտանիշները։ Շատ ավելի վտանգավոր է, երբ այս տեղեկատվությունից օգտվում են բժիշկ-ուսանողները. լավ կլինի գոնե, որ այդ սխալները բացահայտվեն քննության, այլ ոչ հիվանդին անմիջականորեն հետազոտելու ժամանակ։

Ընդ որում, սա վերաբերում է ոչ միայն “Վիքիպեդիայի” տեղեկատվությանը, այլ նաև այլ աղբյուրներին, որոնց՝ տեղեկատվության տրամադրման մեջ մասնակցությունը սիրողական բնույթի է։

220 զինվոր է հայտնվել մաշկա-վեներոլոգիական դիսպանսերում` «գոնոռեա» ախտորոշմամբ:

Ուկրաինայի Խերսոնի մարզում  կատարվածը վաշտի հրամանատարը չի մեկնաբանում: Երկրի անվտանգության ծառայությունները որոնում են Լյուբիմովկա ավանի երկու բնակչուհիներին, որոնց մաշկա-վեներոլոգիական դիսպանսերում հայտնված զինվորները դիմել էին ինտիմ ծառայություններ ստանալու համար:

Երբ գտնեն աղջիկներին, ապա պետք է հետազոտեն` այլ հիվանդությունների առկայությունը հայտնաբերելու համար:

Ինչ միջոցներ կձեռնարկվեն վաշտի հրամանատարության նկատմամբ` չի հայտնվում, տեղեկություն չկա նաև թե արդյոք սպաների մեջ կան վարակվածներ, թե ոչ:

Անկախ

Հին հունական լեգենդի համաձայն, Պոսեյդոնի որդին` որսորդ Օրիոնը գոռոզանալով հայտարարեց, որ այս աշխարհում իրեն հավասարը չկա ու, ինքը կսպանի իր ճանապարհին հանդիպած ցանկացած կենդանի արարածի: Չէր հասցրել նա ավարտել իր խոսքը, երբ նրան աննկատ մոտեցավ կարիճն ու խայթեց քաջին, թունավորելով իր թույնով: Օլիմպոսի աստվածները վախեցած էին Օրիոնի խոսքերից, ուստի ուրախացան, նրա մահով: Ու, կարիճին որպես երախտագիտության նշան, տեղափոխեցին երկինք ու տեղադրեցին Զոդիակի համաստեղությունների կողքին: Այդ օրից մինչ օրս, Օրիոնը թաքնվում է իրեն սպանողից: Երբ երկնքում հայտնվում է Կարիճի համաստեղությունը, Օրիոնը թաքնվում է հորիզոնի ետևում:

Երկրագնդի վրա հաշվվում է կարիճների 1500 տեսակ, որոնք մեր մոլորակի ողջ տարածքի 45%-ի վրա են տարածված: Կարիճի խայթոցը կարող է առողջ մարդու մահվան պատճառ դառնալ:
Վիճակագրությունն ասում է, որ Երևանում կարիճների ակտիվացում կա, ուստի տեղեկացված լինելը կօգնի խուսափելու վտանգից ու խուճապի չմատնվելու:
Կարիճները պատկանում են հոդվածոտանիների ընտանիքին, ունեն 8 վերջույթ: Մարմնի տերմինալային հատվածում տեղակայված գեղձերը թույն են արտադրում, որը զոհի մեջ է ներցայտում պոչի ծայրին գտնվող խայթի միջոցով: Կարիճները հաճախ են տներ թափանցում: Ցերեկը թաքնվում են ճեղքերում, իսկ գիշերը դուրս են գալիս, մտնում կոշիկի, հագուստի ու նույնիսկ անկողնային պարագաների մեջ: Նրանք միտումնավոր, նպատակային չեն գրոհում մարդու վրա, սակայն պատահական շփումը կարող է խայթոցով ավարտվել:
Ինչպե՞ս կարելի է հասկանալ, որ տուժել եք
Կարիճների մեծ մասի խայթոցի դեպքում միայն թույլ ռեակցիա է առաջանում, ինչպիսին մեղվի խայթոցի ժամանակ է լինում: Սակայն որոշ տեսակների խայթոցից այրող ցավ է առաջանում ու տեղային այտուց , երբեմն էլ` բշտեր:
Այնինչ մահվան ելքով խայթոցների դեպքում ռեակցիան աննշան է: Խայթոցին հաջորդում է այրոցքի զգացումը, որից հետո զարգանում է տեղային պարեստենզիա (ասեղների ծակծկոցի զգացում) կամ անզգայացում: Այդ զգացումն ամբողջ վերջույթի վրա է տարածվում ու 1-2 րոպե անց տկարություն է առաջանում, տագնապ, նյարդաբանական գրգռվածություն, արցունքահոսություն, քթից է սկսում ակամայից հոսել, թքարտադրություն, սրտխառնուք ու փսխում է սկսվում:
Գերգրգռվածությունը վերածվում է կոմայի, ապա զարգանում են ցնցումները: Դրանից հետո հավանական է տարբեր առիթմիաների, տախիկարդիայի ու պանկրեատիտի առաջացումը: Մահը վրա է հասնում 12 ժամ անց, երբեմն էլ` խայթոցից 2 օր հետո:
Կարիճի թույնը նեյրոտոքսին է պարունակում, որը նյարդային համակարգի ախտահարում ու կաթված է առաջացնում: Դա իր հերթին վտանգավոր է սրտամկանի ու շնչառական մկանների համար:
Սակայն ասվածը չի նշանակում, որ կարիճի հետ շփումը միշտ էլ ճակատագրական ելք է ունենում:
Կանխարգելման միջոցները
Կանխարգելման հաջողությունը պայմանավորված է որոշ նախապատրաստական կանոններին հետևելով: Կարիճի հետ շփումից խուսափելու նպատակով հարկավոր է առավոտյան թափ տալ այն կոշիկն ու հագուստը, որը պատրաստվում եք հագնել: Զննել սրբիչներն ու անկողնային պարագաները: Տունը, որտեղ կարիճներ են նկատվել, պետք է հնարավորության դեպքում նորոգել, փակել բոլոր ճեղքերը, կարիճների ներթափանցման բոլոր ուղիները, բակից հավաքել, վերացնել աղբը, քարը, ցախն ու փայտը:
Երբեմն տուժածները չգիտեն, թե ինչ բժշկի դիմեն օգնության համար: Կարիճի, ինչպես և օձի խայթոցի դեպքում պետք է դիմել տրավմատոլոգի կամ վիրաբույժի օգնության:
Երևանում նույնպես կարիճ շատ կա, շատերին է «բախտ վիճակվել» կարիճ տեսնել բակում, տանը, իսկ բազմահարկ շենքերի բնակիչները` նաև տանիքում: Բայց քիչ չեն նրանք, ովքեր տեսնելու դեպքում անգամ չեն կարող պատկերացնել, որ հենց դա է կարիճը: Տեսքից այն փոքր խեցգետնի նման է, երկարությունը 12-18 սմ է: Ունի 8 ոտք, զույգ աքցան ու ճկուն պոչ, որը մեջքի վրա է բարձրանում: Իսկ պոչի ծայրին խայթն է:
Խայթոցի դեպքում ցավը մեղմելու նպատակով սառույցի կտոր են դնում վերքին կամ էլ ցավազրկող քսուք օգտագործում, որը հակահիստամինային, ցավազրկող ու կորտիկոստերոիդային նյութեր է պարունակում: Մկանային ցնցումների ու բարձր զարկերակային ճնշման դեպքում նաև այլ դեղամիջոցներ պետք է կիրառել:Տուժածն անկողնային ռեժիմ պետք է պահպանի ու առաջին 8-12 ժամը ոչինչ չուտի: Հակաթույն ներարկվում է միայն ծանր թունավորումների դեպքում:

Կարիճները տարածված են ամենուր, հանդիպում են անտառներում, լեռներում, անապատներում ու անգամ 4000 մ բարձրության վրա:
Կարիճները բոլոր սարդանմանների պես վատ տեսողություն ունեն: Գիշերային գիշատիչներ են, որոնք իրենց բները կառուցում են ավազի մեջ, թափված տերևների, քարերի ու տապալված ծառերի տակ:
Կարիճի խայթոցի դեպքում թույլ ցավով ծակոցի զգացում է լինում: Մի քանի ժամ անց կծածի տեղում այտուց է առաջանում: Արյան մեջ ներթափանցելով` թույնը երկար ժամանակ նյարդային համակարգը գերգրգռված վիճակում է պահում, ինչի դեպքում տուժածը անհանգստություն է ունենում: Հնարավոր են ուժեղ գլխացավեր, սրտխառնուք, ցավ ստամոքսի ու որովայնի առաջնային պատի շրջանում, գլխապտույտ, մկանային որոշ խմբերի սպազմ:
Եթե տուժողը երեխա է, ապա հնարավոր է, որ շնչառական խանգարում առաջանա, շնչահեղձության նոպաներ լինեն ու ցնցումներ: Եթե ժամանակին օգնություն չցուցաբերվի, հավանական է, որ շոկ առաջա` բոլոր հետևանքներով հանդերձ:
Կարիճները լինում են կարմիր, դեղին ու սև: Առաջին երկուսի թույնը վտանգավոր չէ կյանքի համար: Դրանց խայթոցից օրեր անց ցավը մեղմանում է, ու միայն թեթևակի այտուց է լինում: Իսկ սև կարիճի խայթոցն ամենավտանգավորն է: Տուժածի մոտ շատ արագ այրող ցավեր են առաջանում, որոնք ժամանակ առ ժամանակ հանդարտվում են, ապա դառնում անտանելի: Տուժածը ցավից տեղը չի գտնում: Խայթոցից 20-30 րոպե հետո ցավ է առաջանում լեզվի ու լնդերի շրջանում: Հիվանդի շնչառությունը դժվարանում է, շնչահեղձությունն ուժգնանում է: Հիվանդի դեմքը ծածկվում է քրտինքով, նա գունատվում է, իսկ ճնշումը` իջնում:
Սև կարիճի խայթոցի հետևանքներից է դեմքի և ուսագոտու մկանի ջղակծկումը (մյուս տեսակների խայթոցի դեպքում նման ախտանշաններ չեն լինում), որը ժամանակ առ ժամանակ կրկնվում է: Դա հատկապես զգալի, նկատելի է արտահայտվում այն ժամանակ, երբ հիվանդը սկսում է ծամելու կամ էլ կլլման շարժումներ կատարել: Ուստի մինչ շտապօգնության գալը պետք է հիվանդին զգուշացնել, որ փորձի նման շարժումներ չկատարել ու հնարավորինս հանգիստ վիճակ պահպանել:
Եթե համոզված եք, որ ձեր տկարությունն ու թուլությունը կարիճի խայթոցի հետևանք են ու չգիտեք, թե երբ պետք է բժիշկ կանչել, ապա հիշեք` անհետաձգելի բուժօգնության կարիք է զգացվում, եթե
– բարձր ջերմություն ունեք ու սրտխառնուք է առաջացել, քնատություն ու ցնցումներ կան,
– դժվարացել է շնչառությունը,
– կաթվածահարության նշաններ կան,
– զարկերակային ճնշումն ընկել է, թուլություն ու շնչահեղձություն ունեք:
Ուրեմն մեկ անգամ էլ վերհիշենք բոլոր ախտանշանները
Գլխացավ, սրտխփոց, ցնցումներ, գլխապտույտ, շնչահեղձություն, արցունքոտություն, աչքերի ակամա շարժում, գիտակցության մակարդակի անկում, մթագնում, մկանային թուլություն, շփման դեպքում` կտրուկ ցավ, դժվարացած շնչառություն, հաճախասրտություն, հիվանդագին կարմիր մաշկ խայթոցի տեղում, բշտի առաջացում, թքահոսություն:
Առաջին բուժօգնություն
1.Ավանդաբար խորհուրդ է տրվում խայթոցից հետո 5-10 րոպեում թույնն արտածծելով հեռացնել: Սակայն դժվար թե գտնվի մեկը, որի բերանի խոռոչում ոչ մի խնդիր չլինի: Ուստի բերանով թույնն արտածծելն օգնություն ցուցաբերողի համար մեծ ռիսկի հետ է կապված. օգնությունը կվերածվի մեծ գլխացավանքի ու ողբերգության: Արտածծվող թույնը օգնություն ցուցաբերողի արյունատար համակարգում կհայտնվի:
Այսօր գոյություն ունեն հատուկ սարքավորումներ, որոնց միջոցով հնարավոր է թույնն ինչ-որ չափով դուրս բերել մաշկից:
2. Դրանից հետո հարկավոր է վնասված հատվածը շփել սպիրտով ու հակասեպտիկ վիրակապ դնել` վտանգավոր մանրէների ներթափանցումը վերքի մեջ կանխելու նպատակով:
3. Ցավը մեղմելու և այտուցը վերացնելու համար պետք է սառույց դնել վրան:
4. Հարկավոր է տուժածին պառկեցնել ու ապահովել վնասված վերջույթի անշարժությունը:
5. Մոտակա բուժկայան հասցնել հետագա մասնագիտական օգնություն ստանալու համար:
Հետաքրքիր փաստեր
Խիստ թունավոր կարիճների ճանկերը շատ փոքր են, իսկ խայթը հսկայական է: Եվ հակառակը` նվազ թունավոր հոդվածոտանիների ճանկերը խայթի համեմատ հսկայական են թվում:
Կարիճների թույնը եզակի է նրանով, որ մի քանի թույներ կան դրա բաղադրության մեջ, որոնք ընտրովի են ազդում անողնաշարավորների, սառնարյունների, տաքարյունների վրա: Կարիճների տարբեր տեսակների մոտ այդ թույների հարաբերակցությունը նույնպես տարբեր է:
Կարիճների խայթոցից թունավորումների բոլոր դեպքերի 80%-ը բաժին է ընկնում Աֆրիկայի հյուսիսում բնակվող հաստապոչ անդրոկոտոնուս կարիճներին:
Դեղին պաղեստինյան կարիճի թույնն իր ուժով նման է կոբրայի թույնին: Սակայն կարիճն այն ավելի նվազ քանակությամբ է արտազատում:
Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ներքո կարիճները լուսարձակում են կանաչ գույնով: Պայծառ արևի լույսի տակ էլ են ներկվում կանաչ գույնով: Այդ երևույթի պատճառը օրգանական խիալին նյութն է, որի քիմիական բաղադրությունն առայժմ չեն պարզել:
Մաշկափոխությունից հետո կարիճը չի լուսարձակում, սակայն դրա կարծրացման հետ ֆլյուորեսենցիայի հատկությունը վերականգնվում է: Հնարավոր է, որ այդ երևույթն առաջանում է ներզատիչ գեղձերի ֆունկցիայի արդյունքում:
Սպիրտը, որի մեջ պահում են կարիճը, նույնպես ֆլյուորեսցենտային հատկություն է ստանում:
Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ լուսարձակման հատկությունն այդ գիշերային հոդվածոտանիների մոտ փարոսի դեր է կատարում միմյանց գտնելու համար:
Ձյունակարիճների արյան մեջ անտիֆրիզ կա, ինչի շնորհիվ էլ այդ կարիճները դիմանում են մինչև -6 աստիճան ցրտի պայմաններում: Բայց եթե այդ կարիճը ձեռքդ վերցնես, կսատկի:

Սեռական կարողության խանգարումը` իմպոտենցիան, ժամանակակից բժշկությունն անվանում է էրեկտիլ դիսֆունկցիա, այսինքն՝ գրգռվածության խանգարում: Ուրոլոգ Դավիթ Ներսիսյանը բժշկական փորձով գիտի, թե ինչ է իմպոտենցիան և ինչպես բուժել այն:

Ոչ այնքան հիվանդություն, որքան սինդրոմ

– Իմ պատկերացմամբ, իմպոտենցիան ավելի շատ ոչ թե հիվանդություն է, այլ սինդրոմ, որը պայմանավորված է մի շարք գործոններով: Պատճառները շատ են՝ հոգեբանականից մինչև օրգանական: Ապացուցված է, որ օրգանական գործոնը գերակայում է հոգեբանականին: Եթե հոգեբանական գործոնը կախված է որոշ հոգեբանական խնդիրներից, օրինակ՝ կնոջ և տղամարդու սեռական անհամատեղելիությունից, սթրեսային վիճակից, ապա օրգանական գործոնն ավելի լուրջ է, անոթների ախտահարման հետևանք է,- ասում է Դավիթ Ներսիսյանը:- Տղամարդու առնանդամի գրգռումը սեքսուալության առավել բնորոշ դրսևորումն է՝ որպես սեռական մերձեցման պայման: Սերմնաժայթքումն ապահովում է սեռական ակտիվության կենսաբանական նպատակը՝ սերմնահեղուկի արտազատումը: Սեռական կյանքի բնականոնությունը մեծապես կախված է հոգեկան աշխարհից, որով պայմանավորված է զուգընկերոջ ընտրությունը և սեռական ակտիվության աստիճանը:

Մեր այն հարցին, թե ում կարող է սպառնալ իմպոտենցիան, բժիշկը նշում է.
– Իմպոտենցիան կարող է սպառնալ ցանկացած տարիքի տղամարդու՝ 20-ից մինչև 70 տարեկան: Բայց առավել թիրախային խումբը 35-50 տարեկաններն են:

Անշուշտ, մեզ հետաքրքրում էին նաև իմպոտենցիայի առաջացման հիմնական պատճառները:
– Ասեմ, որ հիմնական պատճառներն են շաքարախտը, հիպերտոնիկ, սրտային հիվանդությունները, այսինքն՝ այն հիվանդությունները, որոնք ախտահարում են անոթները: Ախտահարված անոթները նվազեցնում են նաև փոքր կոնքի օրգանների սնուցումը՝ հետզհետե հանգեցնելով իմպոտենցիայի: Էրեկտիլ դիսֆունկցիայով մարդկանց սեռական կյանքը թերի է, քանի որ առնանդամը բավարար չի պնդանում, որպեսզի տեղի ունենա սեռական ակտ: Կարելի է սրանից խուսափել: Օրվա ընթացքում պետք է ավելի շատ ոտքի վրա լինել: Սպորտով զբաղվելն ուղղակի պարտադիր պայման է: Որքան մարդը շարժման մեջ է, այնքան արյունն ակտիվ է շրջանառվում, ու խնդիրներ չեն առաջանում: Իսկ ճարպային կուտակումները, օրինակ, հանգեցնում են հորմոնային հարաբերակցության խախտման. տղամարդու արյան մեջ սկսում են նվազել արական հորմոնները, և հակառակը՝ ավելանում են իգական հորմոնները:

Ուրոլոգն ասում է, որ տղամարդը պետք է հրաժարվի ծխախոտից, բայց չի բացառում խմիչքը, խրախուսում է միայն չափի մեջ խմիչքի օգտագործումը: Ներսիսյանը բժշկական փորձով գիտի, որ օրական մեկ-երկու բաժակ չոր գինին կամ կոնյակն օգտակար են:

Պարոն Ներսիսյանին խնդրեցինք նաև մի քանի խորհուրդ տալ, որոնք կօգնեն թե՛ տղամարդկանց, թե՛ կանանց:
– Գիտեք, սեռական հարաբերությունները պետք է բնականոն լինեն: Գերադասելի է շաբաթական ունենալ երկու-երեք հարաբերություն: Իսկ եթե ամեն օր է լինում, ապա ավելի լավ: Պետք է անկեղծ ասեմ՝ շատ բան որոշում է նաև զուգընկերուհին, քանի որ կինը կարող է առողջ տղամարդուն իմպոտենտ դարձնել և հակառակը՝ հանել այդ դրությունից: Պարզապես կինը պետք է շատ մտերիմ լինի տղամարդուն: Վստահեցնում եմ՝ նա կարող է բուժել ամուսնուն նույնիսկ առանց բժշկի միջամտության: Նման դեպքեր պատահել են:

Մեր այն հարցին էլ, թե արդյոք այս հիվանդությունն ազգային պատկանելություն ունի, պարոն Ներսիսյանը պատասխանեց.
– Այս հիվանդությունը ազգային հատուկ հակվածություն չունի. չկա վիճակագրություն, որ հստակեցներ՝ հայ տղամարդկանց էրեկցիայի խանգարման դեպքե՞րն են ավելի շատ, թե՞, ասենք, ռուսներինը: Սա զուտ կենսաբանական խնդիր է: Ազգային խառնվածքն աննշան ազդեցություն ունի. հայ տղամարդիկ տաքարյուն են, ինչը հիվանդության հակվածությունը կարող է փոքր-ինչ թուլացնել:

Բուժել եմ ինքնուրույն

Մեր զրուցակիցը` 29-ամյա Կարինե Դ.-ն (անունը փոխել ենք հերոսուհու խնդրանքով,- հեղ.), ասում է, որ համատեղ ամուսնական կյանքում դժվարություններ շատ է կրել: Ըստ Կարինե Դ.-ի՝ ամուսնության առաջին տարին դեռ չէր բոլորել, որ կանգնեց ֆիզիոլոգիական մի բարդ խնդրի առաջ: Հասկացավ, որ ամուսինը խուսափում է իրենից:
– Մենք շատ օրինակելի զույգ ենք: Մեր բոլոր ընկերները հենց մեզնից են օրինակ վերցրել, ավանդական, իսկական հայկական ընտանիք ենք,- ասում է Կարինեն:- Ես, ճիշտն ասած, չէի կարողանում հղիանալ, ու ինքս ինձ անընդհատ հարց էի տալիս՝ միգուցե Աստված ինձ այսպես է ստեղծել, իսկապես տառապանքի մեջ էի: Ընկերուհուս խորհրդով դիմեցի գինեկոլոգին: Նա ինձ ստուգեց ու ասաց՝ ամուսնուցդ է: Շատ երկար ժամանակ պահանջվեց, որ ուժ հավաքեմ ու ամուսնուս ասեմ այդ մասին:
Կարինեի հարցերն ամուսնուն ամենևին էլ անակնկալի չեն բերում, նա ասում է, որ ինքը պրոբլեմ ունի ու չի ցանկանում դրանով ծանրաբեռնել նաև կնոջը:
– Մենք շատ համերաշխ էինք ապրում, բայց ես մի բան հստակ հասկացա, եթե ամուսիններն անհամատեղելի են անկողնում, ամենաերջանիկ թվացող զույգն էլ վտանգի տակ է: Դիմեցի ամենամտերիմ ընկերուհուս: Եթե նա չլիներ, վստահ եմ՝ հիմա մեր ընտանիքը չէր լինի: Նա ինձ մի քանի խորհուրդներ տվեց, թե ինչպես կարելի է գերգրգռել տղամարդուն,- ասում է Կարինեն:

Եվ երբ ամուսինը գնացել է ուրոլոգի մոտ, բժիշկը զարմացել է: Նա լրիվ բուժվել է:
– Անցավ մի քանի ամիս, և ես հղիացա: Որ հիմա հիշում եմ, ուղղակի աներևակայելի հեքիաթ է թվում,- ասում է Կարինեն,- ես հիմա գիտեմ, թե որն է իսկական երջանկությունը: Մենք ճիշտ է՝ լավ ենք ապրել, բայց շատ ու շատ դժվարություններ էլ ենք ունեցել, անհաջող իրավիճակներ, որոնց կենտրոնում ամուսինս էր: Պատկերացրեք` իր այդ վիճակն իրեն այնքան էր անհանգստացնում, որ մի պահ զգացի՝ կամ նարկոման է դառնալու, կամ էլ՝ հարբեցող: Ամուսինս այն ժամանակ շատ նյարդային էր, պահի տակ կորցնում էր իրեն, բայց մենք միասին հաղթահարեցինք դա: Ընկերուհիներ ունեմ, որոնց արդեն ես եմ խորհուրդ տալիս, որովհետև լավ գիտեմ, թե ինչ է դա, երբ տղամարդը ցանկանում է քեզ, բայց ոչինչ չի ստացվում:

Կարինեն հիմա երկու երեխա ունի:

Հոգեբանի միջամտությունը կարևոր է
Հոգեբանական գիտությունների թեկնածու, բազմաթիվ գիտական հոդվածների հեղինակ Արամ Մկրտչյանը տարիների ընթացքում ուսումնասիրել է այն հիվանդությունները, որոնք բժիշկների համար անհաղթահարելի են: Եվ այդ շարքի առաջին հորիզոնականներում է նաև էրեկտիլ դիսֆունկցիան:
– 2010 թ. Ֆրանսիայում մի հետաքրքիր գիտաժողովի էի մասնակցում, հոգեբաններն ասում էին, որ էրեկտիլ դիսֆունկցիան միմիայն բժշկությանն է վերաբերում, հոգեբաններն այստեղ տեղ չունեն: Բայց ես շատ պրոֆեսիոնալ բժիշկ-ուրոլոգների, սեքսապաթոլոգների հետ զրույցների ժամանակ հասկացա, որ այս թեման իսկապես գիտական որակավորման խնդիր ունի,- ասում է հոգեբանը:- Սկսեցի բավական լուրջ հետազոտություններ իրականացնել ու շատ կարճ ժամանակում հասկացա, որ շատերն են տառապում այս հիվանդությամբ: Այս հիվանդությունը չի կարող բուժել անգամ ամենապրոֆեսիոնալ բժիշկը, այն կարող է բուժել միմիայն լավ հոգեբանը կամ տղամարդու զուգընկերուհին:

Արամ Մկրտչյանը փորձով գիտի, որ խնդիրը զուտ հոգեբանական է, և զույգերը անգամ, առանց մասնագետների դիմելու, կարող են ինքնուրույն հաղթահարել:
– Դեպքեր են եղել, երբ տղամարդիկ եկել են, դժգոհել են, բայց վախեցել են իրենց կանանց ասել այդ մասին՝ մտածելով, որ նրանք գուցե չկարողանան ընկալել,- նշում է հոգեբանը,- բայց դեպքեր էլ են եղել, երբ զույգերը բաժանվել են, և այդպես էլ կինը չի իմացել բաժանման իրական պատճառը: Եթե ամուսինները ցանկանում են համերաշխ ու ներդաշնակ ապրել, պետք է շատ մտերիմ լինեն իրենց կանանց հետ: Շատ դեպքերում կողակից կինը կարող է հրաշքներ գործել, բայց կարող է անել նաև հակառակը:

Հոգեբան Արամ Մկրտչյանի դիտարկմամբ՝ ամուսնությունների երկարակեցության գաղտնիքը միմիայն ներդաշնակ կյանքն է:

 Անկախ

Շուտով, էրիկթիլ ֆունկցիայի խանգարումներ ունեցող տղամարդիկ կկարողանան հրաժարվել «Վիագրայի» ընդունումից ու ընտրություն կատարել նոր սերնդի, կողմնակի ազդեցությունից զուրկ միջոցի օգտին:

Նման միջոց պետք է դառնա  ամերիկյան կենսատեխնոլոգիական «Strategic Science and Technologies» ընկերության կլինիկական պայմաններում  ստեղծված ու թեստավորված «SST-6006» քսուքը:

Դրա ազդեցությունը հիմնված է «Վիագրայի»  մեջ կիրառված նույն ակտիվ նյութի վրա, սակայն այդ քսուքի կիրառումը կողմնակի այնպիսի ազդեցություններից է զուրկ, ինչպիսիք են գլխապտույտը, ստամոքսի խանգարումը, գլխացավերն ու այլ երևույթներ: Նոր միջոցը կիրառվում է անմիջապես, տղամարդու սեռական օրգանի վրա:

Իսկ, թե երբ է նորույթը հայտնվելու վաճառքում, դեռևս ստույգ տեղեկություն չկա, գրում է isra.com-ը:

ՄԱԿ-ի մանկական ֆոնդը (ՅՈՒՆԻՍԵՖ) հայտարարում է, որ Հարավային Սուդանում արագընթաց տարածվում է խոլերան: Այդ կազմակերպության տվյալներով, վարակման դեպքերը, որի մասին, ի դեպ մայիսի 16-ին պաշտոնաապես հայտարարվել էր երկրի մայրաքաղաք Ջուբայում, տարածվել է նաև երկու մյուս նահանգներում` Վերին Նեղոսում ու Ջոնգլիայում:

Էթնիկ հակամարտության պատճառով շուրջ միլիոն մարդ է հեռացել իրենց տներից: Իրադրությունը էլ ավելի է վատթարանում հարկադիր վերաբնակեցումների պատճառով  մարդկային կուտակումների վայրերում,  սեզոնային անձրևների ու սանիտարիայի ցածր մակարդակի հետևանքով:

ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի տվյալներով, անցած շաբաթվա վերջից հիվանդների թիվն ամեն օր է կրկնապատկվում, հաղորդում է ԻՏԱՌ-ՏԱՍՍ-ը: ԱՀԿ-ն հատնել է, որ խոլերայի Ջուբայում արդեն 9 մարդ մահացել է 138-ը` վարակված են: Ընդ որում, անցած շաբաթ հիվանդության կասկածի դեպքերն ընդամենը  2 տասնյակ էին:

ԱՀԿ-ի տեղեկացմամբ, խոլերայի վտանգներից մեկն էլ, որից ամեն տարի ողջ աշխարհում մահանում է 100-120 հազար մարդ, կարճ ինկուբացիոն շրջանն է` 2 ժամից մինչև 5 օր: Դա խտացնում է հիվանդության բռնկումային բնույթը: Հատկապես, մեծ ռիսկի են ենթարկվում ցածր իմունիտետով մարդիկ, երեխաները, թերսնումից տառապողները:

Հանրապետությունում «Գյուղատնտեսական կենդանիների պատվաստում» ծրագրի շրջանակներում իրականացվող աշխատանքների ընթացքում Կոտայքի մարզի Գեղաշեն համայնքի առանձին բնակիչների տնտեսություններում արձանագրվել են խոշոր եղջերավոր կենդանիների բրուցելոզ հիվանդության դեպքեր:

Տեղեկատվությունը ստանալուց անմիջապես հետո տեղում կազմակերպվել է համաճարակաբանական հետազոտություն, ինչպես նաև իրականացվել են մի շարք համալիր կանխարգելիչ և հակահամաճարակային միջոցառումներ։

Բնակչության շրջանում, հատկապես  թիրախային  տնտեսություններում և վարակված կենդանիների կաթը, կաթնամթերքը սննդում օգտագործած, հիվանդ կենդանիների հետ շփված 464 մարդուց  արյան նմուշառումներ են կատարվել լաբորատոր (շճաբանական) հետազոտությունների համար։ Արդյունքում հայտնաբերվել է 17 հիվանդ, որոնց բուժումը կազմակերպվել է։ Միաժամանակ համայնքի ազգաբնակչության շրջանում սահմանվել է բժշկական հսկողություն, բնակչությանը տրամադրվել է ախտահանիչ նյութ` կենցաղային պարագաների ախտահանման համար։ Բնակչության լայն շրջանում իրականացվել է բժշկահիգինեիկ գիտելիքների տարածում և առողջ ապրելակերպի քարոզչություն:

Վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանը Արագածոտնի մարզի Կոշ համայնք կատարած այցի ընթացքում այցելելով Կոշի հիմնանորոգված մանկապարտեզ և ծանոթանալով նախադպրոցական տարիքի երեխաների համար ստեղծված պայմաններին, նրանց բժշկական հսկողությունն ու սպասարկումն ավելի լավ կազմակերպելու նպատակով  առողջապահության նախարար Արմեն Մուրադյանին հանձնարարել էր օժանդակել  մանկապարտեզի բուժկետի հագեցմանը։ Նույն օրն ևեթ նախարարությունից Կոշի մանկապարտեզ են տեղափոխվել առաջին օգնության համար անհրաժեշտ մեծաթիվ դեղեր, բժշկական նշանակության պարագաներ, այդ թվում` հասակաչափ, կշեռք, ինչպես նաև սեղան և աթոռ։

Վարչապետի մեկ այլ հանձնարարությամբ ընթացքի մեջ է  Կոշի «Արմենակ և Աննա Թադևոսյաններ» բժշկական կենտրոնում մտավոր, հոգեկան, շարժողական խանգարումներ ունեցող երեխաների վերականգնողական ծառայությունները նախարարության ծրագրերում ընդգրկելու գործընթացը:

Ցավում է հոգին, կրծքավանդակն է անհասկանալի ճնշվում, ասես մեծ քարաբեկոր է վրան ու խանգարում է արտաշնչել: Կոկորդում ինչ-որ բան խանգարում է կուլ տալ նույնիսկ օդը: Արտասվելու, աղիողորմ արցունք թափելու անհաղթահարելի ցանկություն կա, որը, սակայն, չի ստացվում: Միակ բանը, որ հաջողվում է, շրթունքները կրծոտելով ծվարելն է մութ անկյունում. այնտեղից երբեք դուրս չգալու ցանկությունը ստիպում է մեկուսանալ: Գլխում մտքերն անզուսպ հեղեղով իրար են հաջորդում, մարդկային դաժանությունը հուսահատեցնում է: Միայնակ ես զգում այս ամբողջ, ունայն աշխարհում: Թվում է` այլևս լույս ու հույս չկա, սպառվեց: Վերջ: Վերջակետ:
Զգացմունքային դառնություն
Ինչպե՞ս է վիրավորանքը դրսևորվում: Բացատրական բառարաններում այն ներկայացվում է որպես անտեղի պատճառված ցավ, վիրավորանք ու զգացում, որն առաջանում է դրանց հետևանքով: Կարելի է հասկանալ այն մարդուն, որը վիրավորված է: Սակայն անիմաստ է այդ զգացմանը տրվելը: Վիրավորանքը ներքին աններդաշնակություն է ծնում, ընկճախտի հանգեցնում ու նունիսկ լուրջ հիվանդություններ ծնում:
Որքան ու ինչից ասես կարելի է վիրավորվել ուրիշներից, սակայն հնարավոր է, որ նրանք դրա մասին այդպես էլ չիմանան, մինչդեռ հոգեկան ժանգը կսկսի ներսից կրծել ու քայքայել: Բացի այդ, այն շատ նենգ է: Կարող է վերաճել վրիժառության ծարավի, ինչը շատ վտանգավոր է: Հետևաբար, հարկավոր է վիրավորանքի զգացումը գիտակցաբար հաղթահարել, հնարավորության դեպքում` արմատախիլ անել:
Գիտակից ընտրություն
Երբ մարդը ներում է մյուսին, ապա դրանով ծառայություն է մատուցում ոչ թե նրան, այլ` իրեն: Երբեմն օգնում է ստեղծված իրավիճակի սթափ վերլուծությունը: Շատ հաճախ վիրավորանքն առաջանում է այն դեպքում, երբ ուրիշի խոսքերն ու արարքներն այն չեն, ինչ սպասում ենք լսել ու տեսնել: Այլ կերպ ասած` ինչ-որ մեկն իր արարքով պարզապես հիասթափեցնում է: Հարկ է հիշել, որ ուրիշները պարտավոր չեն համապատասխանել մեր սպասումներին: Վիրավորվելը կամ չվիրավորվելը մարդու ազատ ընտրությունն է: Քանի դեռ վիրավորանքն ու դառնությունը գլուխ չեն բարձրացրել, կարելի իրավիճակի, դրության տերը դառնալ, սանձել այդ զգացումներն ու վանել կամ նայել դրան կողքից: Ասենք` ինչ-որ մեկը վիրավորել է ձեզ: Փորձեք մտածել, որ նրան էլ ինչ-որ մեկն է վիրավորել, ու դա ինչ- որ կերպ նրա հակազդեցությունն է:
Հաճախ ուրիշի խոսքը ճշմարտության հատիկ է ունենում, ինչն այնքան էլ հաճելի չէ մեզ: Այդ դեպքում գուցե հարկավոր է վերլուծել վիրավորանքը: Գուցե մարդն ինքն իր ես-ի հետ այնքան էլ ազնիվ չէ ու փորձում է ինքն իրենից ինչ-որ բան թաքցնել:
Զգացմունքների սանձում
Ինչ-որ մեկից վիրավորվել նշանակում է նրա ձեռքը հանձնել ձեր նկատմամբ իշխանությունը: Ստացվում է, որ ձեր տրամադրության ու ներաշխարհի վրա պատահական մարդիկ են իշխում, որոնք, դիցուք, տրորել են ձեր ոտքը կամ փողոցում կոպտել: Վիրավորանքը հասկանալի պատասխանն է ձեր զգացմունքային տարածք անհարգալից ներխուժման դիմաց: Սակայն չի կարելի է այդ բացասական զգացմանը թույլ տալ, որ իշխի ձեր հոգում:
Վիրավորանքը ոչ թե ուժեղ բնավորության , այլ թուլության ցուցիչ է: Դրանից մանկան անզորության հոտ է գալիս: Գրեթե միշտ վիրավորանքը սեփական ես-ի հանդեպ խղճահարության զուգընկերն է: Եթե մեկ անգամ կարողանաք հաղթահարել վիրավորանքը, ապա դրանից հետո դա շատ ավելի հեշտ կստացվի: Գուցե ժամանակի ընթացքում կարողանաք սովորել վիրավորանքը ներս չթողնելու արվեստն էլ: Զգացմունքները կառավարելը հեշտ բան չէ: Բայց ամեն ինչ պետք է փորձել, պարզապես հարկավոր է սկսել:
Վիրավորվելը վտանգավոր է առողջության համար
Հոգեբանները հաստատում են անհերքելի մի փաստ. ում հետ ապրում ենք` նրա վրա էլ ամենից շատ ենք բարկանում ու նրանից վիրավորվում: Ու հիմնականում` առանց լուրջ պատճառի:
Զգացմունքներ ու միայն զգացմունքներ
Մարդը 5 հիմնական զգացմունքներ է ապրում, որոնց նաև անվանում են հիմնարար. երջանկություն, վիշտ, զայրույթ, վախ ու տագնապ: Դրանք օգնում են ապրել, հաղթահարել խոչընդոտները, լուծել խնդիրները, պատրաստվել ինչ-որ բանի և ընդունել ճակատագրի վայրիվերումները: Դրանք նաև կենդանիներին են հատուկ, բայց, ի տարբերություն մարդկանց, կենդանիներն իրենց զգացմունքները չեն կարողանում թաքցնել: Օրինակ` զայրույթի, կատաղության դեպքում գազանները մռնչում են կամ ատամները մերկացնում: Անմիջական են այդ հարցում նաև երեխաները, սակայն ոչ մեծերը: Հասուն մարդիկ տարիներով թաքցնում են զգացմունքները, կուտակում վիրավորանքը, ինչը ֆիզիկական պլանում մեծ լարվածություն է ստեղծում: Քչերը կարող են այսօր պարծենալ, որ առավոտյան անկողնուց վեր են կենում առույգ ու պարզ գլխով: Հիմնականում արթնանում ենք հոգնած ու ճնշված, մշուշոտ աչքերով խոհանոց ենք գնում սուրճի համար, հետո մի կերպ աշխատավայր հասնում` ճանապարհին, բնականաբար վիրավորվելով ցանկացած ռեպլիկից: Իսկ աշխատավայր հասնելով` հիսթերիայի մեջ ենք ընկնում մեր նկատմամբ խղճահարությունից ու տիեզերական անարդարությունից: Ո՞վ է մեղավոր: Մենք` ինքներս, իհարկե:
Վիրավորվելու հետևանքները
Վիրավորանքն առաջին հերթին արտահայտվում է մկանների կծկումով, սեղմումով: Ու որքան մարդ ջանադրաբար է փորձում թաքցնել վիրավորանքը, այնքան շատ են սեղմվում մկանները: Այն մասնագետները, որոնք բավականին ժամանակ են հատկացրել այդ խնդրի ուումնասիրությանը, վստահեցնում են, որ հիմնականում դրանից տուժում են իրանի վերին հատվածը` ստոծանուց վերև, ու հոդերը: Հատկապես խիստ սեղմվում են կրծքավանդակն ու կոկորդի մկանները: Եթե վիրավորանքին անմիջապես պատասխանել չի ստացվում, ապա այդ վիրավորանքը փորձում ենք «կուլ տալ», ինչը, սակայն, չի ստացվում, այն «կոկորդում է մնում»: Ժամանակի հետ միջադեպը մոռացվում է, սակայն կոկորդի մկաններում լարվածությունը չի թուլանում ու երբեմն էլ հիվանդության է հանգեցնում: Բրոնխիալ ասթման, սրտի իշեմիկ հիվանդությունը, միոկարդի ինֆարկտը, ռևմատոիդ արթրիտը, գլխացավերը կուտակված վիրավորանքի հետևանք են:
Եթե մարդը վահանձև գեղձի խնդիր ունի, ապա պետք է մտածի` գուցե շատ շուտ եմ վիրավորվում: Մասնագետներն ասում են, որ տևական հազը ևս կուտակված վիրավորանքի հետևանք է: Այս հիվանդությունների նկարագրությունները կարելի է անվերջ շարունակել, սակայն կա մեկ հետևություն` վիրավորվելը վնասակար է առողջության համար:
Վիրավորվելը նաև հոգեկան հետևանքներ է ունենում: Այն կուտակվելով մի օր կարող է հանգեցնել խոր դեպրեսիայի ու որպես դրա հետևանք` հոգեկան խանգարումների:
Մեկ այլ, ոչ պակաս կարևոր փաստարկ էլ կա վիրավորանքի դեմ, ատելությունը, որն առաջանում է կուտակված դժգոհությունների հանրագումարում: Այդ զգացումը քայքայում է անգամ ամենաիդեալական ընտանիքները, տարիներով կուտակված վիրավորանքն ամուսինների միմյանց նկատմամբ հարգանքն է կործանում: Արհամարհանքից ազատվելը շատ ավելի դժվար է, քան վիրավորանքը ներելը:
Կանայք տղամարդկանցից հաճախ են վիրավորվում, քանի որ մարդկության ուժեղ սեռի ներկայացուցիչների մոտ առավել զարգացած է գլխուղեղի ձախ կիսագնդի հատվածը (պատասխանատու է տրամաբանության ու վերլուծության համար), իսկ կանանց մոտ` աջ կիսագունդը (համապատասխանաբար` զգացումքի, ինտուիցիայի): Ուստի կանայք ավելի բուռն են արտահայտում իրենց զգացմունքները:
Ինքնատիրապետման երեք միջոց
1. Իրականում ինքնավերահսկողության կարող է հասնել յուրաքանչյուր ոք: Սոկրատեսն ասում էր, որ վիրավորվելը մարդկային արժանապատվությունից ցածր է:
2. Երկրորդը վիրավորանքը դուրս գցելն է:
Թույլ մի տվեք, որ վիրավորանքը ձեզ իշխի: Իսկույն ձեզ վիրավորողին ասեք ինչ մտածում եք: Պարտադիր չէ, որ դա արվի կոպիտ խոսքերով ու արտահայտություններով: Պարզապես կարելի է ասել, որ դա ձեզ զայրացնում է: Ու անպայման պետք է ասել մեկ շնչով, քանի դեռ այն չի «տեղավորվել» ու նստվածք չի տվել ձեր ներսում:
Վիրավորանքը պետք է դեն նետել` աղբամանը գցված անպետք իրի պես:
3.Ներել, ներել ու կրկին ներել` սեփական բարօրության համար: Ներել ոչ թե ընտրովի, ինչ-որ բաներ, այլ ամեն ինչ: Ի՞նչ իմաստ ունի ներել մի բան, իսկ մյուսները մտապահել, հիշել ու նեղվել անընդհատ:
Իսկ որտե՞ղ են բնակվում ապրումները
Վախ. հայտնի արտահայտություն կա` վախից ծնկներս ծալվեցին: Վախի առաջին գոտին ոտքերն են: Վախից առաջացած հիվանդությունները կենտրոնանում են արևահյուսի շրջանում:
Վիրավորանք. վիրավորանքի «բնակության վայրը» կոկորդն է ու կրծքավանդակը:
Զայրույթը նստվածք է տալիս ծնոտներում: Ի դեպ, ասում են, որ նա, ով գիշերն ատամներն է կրճտացնում, ցույց չի տալիս, սակայն զայրույթ է ապրում ու նյարդային է: Զայրույթը սիրում է հաստատվել կոկորդում, կրծքում ու թևերում:
Տագնապն ամենասարսափելի զգացումն է: Այն տարածվում է ամբողջ մարմնում (կծկվում են մկանները), սակայն ամենից շատ դրանից տուժում է սիրտը:
Վիշտ, դրանից ամենից շատ տուժում են կուրծքն ու քունքերը:

«Ընտանիքը նույնպես համակարգ է, և որքան էլ թվում է, թե հայկական ընտանիքը մատչելի ու տեսանելի է, բայց հայկական ընտանիքը փակ համակարգ է»,- այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ, խոսելով ընտանիքի հոգեբանական և սեռական առողջության մասին, ասաց հոգեբան Խաչատուր Գասպարյանը` ընդգծելով, որ ընտանիքի հոգեկան առողջության մեջ շատ կարևոր է ընտանիքի անցյալը: Եթե ընտանիքի անդամներից մեկը որևէ հոգեկան, առողջական խնդիր է ունենում, դա ազդում է ընտանիքի բոլոր անդամների՝ հատկապես երեխաների վրա:

Նա նշեց, որ երեխան ընտանիքում առկա խնդիրը կարող է ներկայացնել հոգեկան կամ մարմնական հիվանդության միջոցով:

ԵՊԲՀ սեքսապաթոլոգիայի կլինիկայի բժիշկ-սեքսապաթոլոգ, սեքսապաթոլոգիայի ամբիոնի դասախոս Վրեժ Շահրամանյանը համաձայն է , որ երեխայի ապագայի վրա մեծ ազդեցություն է թողնում նրա ընտանիքը և դաստիարակության ձևերը. «Հետազոտությունները ցույց են տալիս՝ հոգեբանական և սեռական որոշ խնդիրներ ունեցող երեխաների մեծ մասն այնպիսի երեխաներն են, որոնք դաստիարակվում են ոչ լիարժեք ընտանիքներում: Նման երեխաները կարող են ապագայում ունենալ բազմաթիվ բարդույթներ և դրանից առաջացած խնդիրներ»:

Վրեժ Շահրամանյանը կարևորում է նաև սեռական դաստիարակությունը:  ՛՛Սեռական դաստիարակությունը ընդհանուր դաստիարակության մի ճյուղն է: Սեռադաստիարակության բացթողումների հետևանքով երեխաների մոտ առաջանում են խնդիրներ. նա լինում է բարդույթավորված և սկսում է խուսափել շփումից, դա ազդում է նաև նրա հետագա անձնական կյանքի վրա: Պետք է վերջ դնել կաղամբների և թռչունների գաղափարախոսությանը,-ասաց նա, հավելելով,-կա մի սեռական խանգարում, որը կոչվում է վագինիզմ, այն ավելի շատ բնորոշ է հայերին: Վերլուծելով կանանց սեռական խանգարումները՝ պարզվում է, որ պատճառը սխալ սեռական դաստիարակությունն է: Ընտանիքի մթնոլորտից է կախված երեխայի ապագան»,- ասաց սեքսապաթոլոգը:

Սաուդյան Արաբիայի առողջապահության նախարարությունն արձանագրել է կորոնավիրուսից մահվան հերթական 5 դեպքերը մայրաքաղաք Էր-Ռիյադում, Ջիդայում:

Ընդ որում, բժիշկները հայտնաբերել են  վարակի 16 նոր դեպք: Առաջին անգամ այն ի հայտ է եկել թագավորությունում 2012-ին: Այն ժամանակից մինչ օրս Սաուդյան Արաբիայում արդեն այդ վարակից 157 մարդ է մահացել, իսկ հիվանդության դեպքերի թիվը 511 է:

ԱՀԿ-ն նշում է, որ իրավիճակը դարձել է տագնապալի, սակայն ԱԻ  ռեժիմ առայժմ չեն հայտարարում: “Մերձավորարևելյան” կորոնավիրուսը շատ նման է “խոզագրիպին”: Հիվանդների մոտ դողէրոցք է առաջանում, ուժեղ հազ, շնչառական խնդիրներ ու թոքաբորբ:

Անկախ

Որքան հարուստ է մարդու սեռական կյանքը, այնքան նա շատ գումար է վաստակում:
Գերմանացի գիտնականները հանգել են այն եզրակացության, որ սեռական կանոնավոր կյանքն ու հաջողությունը սերտորեն փոխկապված են: Մասնագետներն այդ երևույթը բացատրում են նրանով, որ եթե օրգաններից մեկն ակտիվ է աշխատում, վերին կիսագունդը նույնպես ակտիվ է: Հետազոտությունը կատարվել է 26-50 տարեկան անձանց շրջանում, և պարզվել է, որ նրանք, ովքեր շաբաթը չորս անգամ սեռական հարաբերություն են ունենում` մոտ 5-15 տոկոսով ավելի շատ են վաստակում, քան նրանք, ովքեր սեռապես ակտիվ չեն: Իսկ սեռական կյանքի բացակայության մասին խոսք անգամ լինել չի կարող: Այդ անձինք մոտ 3-20 տոկոսով ավելի քիչ են վաստակում, քան սեռապես ակտիվները:
Պարզվում է՝ այդ մասին խոսվել է նաև մեկ դար առաջ, բայց կարծիքները հակասական են եղել: Առաջ պնդում էին, որ կարիերա ունեցող, հարուստ կանայք չեն կարող միաժամանակ հարուստ սեռական կյանք ունենալ, քանի որ նրանց կենսաէներգիան սահմանափակ է: Այսօր ևս կան մարդիկ, որոնք նույն կերպ են մտածում: Բայց ամերիկացի սեքսոլոգները պնդում են, որ դա ճիշտ չէ, գլխապտույտ հաջողությունը սերտ կապված է հարուստ սեռական կյանքի հետ:
Սոցիոլոգ Ա. Մասլոուի «Պահանջմունքների բրգի» համաձայն, մինչ հաջողության և ինքնակատարելագործման հասնելը, մարդը պետք է բավարարի առաջնային պահանջմունքները (սնունդ, ջուր, քուն, շնչառություն, արտաթորանք, սեռական հարաբերություն): Եթե դրանց հերթականությունը խախտվում է` մարդը դժվարությամբ է հասնում բարձունքի ու հաջողության: Այդ կարծիքին է նաև սեքսոլոգ Յուլյա Վառան, որի կարծիքով` սեռական ակտիվ կյանք ունեցողները հաջողության հասնելու, շատ գումար վաստակելու, փայլելու, մարդկանց դուր գալու և կապեր հաստատելու ավելի լայն հնարավորություններ ունեն: «Այնպես որ, գումար վաստակեք և ձեր սեռական կյանքը կվերադասավորվի», – եզրափակել է մասնագետը:
Գիտնականներն այդ փաստը բացատրում են նրանով, որ սեռական էներգիան ուղղվում է ստեղծագործական կողմ: Եվ եթե մարդիկ կարողանան լիբիդոն՝ սեռական էներգիան, ուղղել այլ կողմ՝ սուբլիմացնելով այն, կարող են ապրել և ստեղծագործել: Բայց և այնպես, կայուն սեռական կյանք ունեցողներն ավելի առողջ են, ինքնավստահ, ավելի քիչ են տառապում շաքարախտով, նևրոզներով, դեպրեսիայով և այլ հիվանդություններով:
Նապոլեոն Հիլլի «Մտածիր և հարստացիր» գրքում նշված է, որ սեռական ցանկությունը մարդու կյանքում ամենահզոր ուժն է: «Մղված այդ ցանկությունից` մարդու երևակայությունը հասնում է գագաթնակետի, նա դառնում է ավելի քաջ, համառ և ինքնավստահ: Սերն ու կիրքը մարդուն կարող են տանել անհավանական բարձունքի»: Մյուս կողմից` կան մշակույթներ, երկրներ, որտեղ սեքսի մասին խոսելն ամոթ է:
Լոնդոնի Քինգ քոլեջի մասնագետների հավաստիացմամբ, սեռական կյանքը կապված է նաև խելացիության հետ: Խելացի կանայք, որոնք նախանձելի կարիերա ունեն, կարող են պարծենալ սեռական հարուստ կյանքով, սակայն տարբեր զուգընկերների հետ: Հետազոտության հեղինակ Թիմ Սպեկտրը նշում է, որ խելացի կանայք նույնիսկ կրկնակի օրգազմ են ապրում և հաճախ են կարողանում զարմացնել իրենց զուգընկերներին: «Պատճառն այն է, որ էրոտիկ հարուստ պատկերացումներ ունեն», – նշել է մասնագետը:
Որքան էլ կյանքը լարված լինի, չպետք է մոռանալ սեռական կյանքի մասին, քանի որ դա մեր առողջության մի մասն է: Այնպես որ, մտածելու փոխարեն պետք է գործել և կանոնավոր սեռական հարաբերություն ունենալ:
Ելենա Չոբանյան

Վանկուվերի համալսարանի աշխատակիցներն  ապացուցել են սպորտով զբաղվելու դրական ազդեցությունը մարդու գլխուղեղի վրա:

Հետազոտությանը մասնակցել են 70-80 տարեկան 100 կանայք, որոնք հիշողության հետ կապված խնդիրներ են ունեցել: Գիտնականները մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիայի մեթոդով ֆիքսել են հիպոկամպի չափերը (գլխուղեղի հատվածում), որը պատասխանատու է հիշողության համար, և այդ կանանց ուղարկել են սպորտով զբաղվելու, գրում է «Դելայտ նյուս»-ը:

Նրանք 6 ամսվա ընթացքում  շաբաթական 2 պարապմունք են կատարել: Նրանց բաժանել են 3 խմբի: Առաջին խմբի անդամները ճկունության վարժություններ են կատարել, երկրորդ խումբը՝ աերոբիկայի, երրորդն էլ՝ ուժային: Աերոբիկայով զբաղվող կանանց մոտ հիպոկամպի չափսերը փոքր-ինչ մեծացել են, իսկ մյուս երկու խմբերի մոտ փոփոխություններ չեն նկատվել:

Գիտնականները խորհուրդ են տալիս բոլոր տարիքի մարդկանց զբաղվել աերոբիկայով, քանի որ այն լավացնում է հիշողությունը, որը և բերում է ինտելեկտի բարձրացմանը և լավ սովորելուն:

Բրիտանացի գիտնականներն ապացուցել են, որ  մայրական կաթով կերակրումը նորածնային հասակում երեխային պաշտպանում է մի շարք հիվանդություններից: Այդ հիվանդությունների ցանկում հատկապես կարևոր է բրոնխային ասթման, որը մեծ տարածում ունի մեր օրերում: Հետազոտությունն իրականացվել է 30 տարի շարունակ: Հետևել են 1-7 տարեկան երեխաների առողջությանը, որոնք ընդգրկված են եղել հետազոտությունում:

Մանրակրկիտ ուսումնասիրվել են նաև 100-ից ավել գիտական աշխատություններ, որոնք վերաբերում են ասթմայի առաջացմանը և  մայրական կաթի ազդեցությանը երեխայի իմունիտետի ձևավորման վրա:  Պարզվել է, որ մայրական կաթն է դնում նորածնի իմունային համակարգի հիմքը:

Գիտնականները պնդում են, որ կրծքով կերակրումից աստիճանական հրաժարումից հետո  ևս պետք է ուշադիր լինել, թե ինչ է ուտում երեխան: