Հետաքրքիր երևույթներ են դիտարկվում Հայաստանի ներքաղաքական կյանքում, եթե նայում ենք վերջին շրջանում ծայր առած ներիշխանական «ինտրիգներին»: Մասնավորապես` կառավարություն –Վերահսկիչ պալատ «փոխհրաձգությունը» իշխանության ներսում` ամենավերին օղակներում առկա հակասությունների մասին է վկայում:
Իշխանական մոնոլիտի առաջին ճաքերը երևացին
Ըստ էության, քաղաքական տեսանկյունից Վերահսկիչ պալատի (ՎՊ) հաշվետվությունը շատ չէր տարբերվում նախագահի` մոտ 9 ամիս առաջ կառավարության նիստի ժամանակ ունեցած ելույթից: Այն ժամանակ Սերժ Սարգսյանը նշեց, որ խոշոր չափերի են հասնում ատկատները, օրինակ բերեց Վազգեն Խաչիկյանի ոլորտը և նշեց, որ այդ ամենը պետք է փոխել: Այլ կերպ ասած` Իշխան Զաքարյանի հաշվետվությունն «ուրվագծվել» է դեռ 2012 թվականին: Իշխան Զաքարյանը ներկայացրեց բյուջեի ծախսային մասը` բոլոր ուղղություններով, ինչն աղմուկ բարձրացրեց միայն այն ժամանակ, երբ նա իր ելույթում որոշ կարծիք-գնահատականներ հնչեցրեց ու ասաց, որ բյուջեի մոտ 70 տոկոսը ռիսկային տիրույթում է: Սա, բնականաբար, չէր կարող դուր գալ գործադիր իշխանության ներկայացուցիչներին, ուստի դրանից հետո` կառավարության նիստի ժամանակ, համապատասխան քաղաքական հայտարարություններով հանդես եկավ նաև Վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը
«Ամեն անգամ, երբ քննարկվում է, թե բյուջեն ինչքան պետք է լինի, վեճ է առաջանում. դա հավերժ վեճ է գործարար շրջանակների ու պաշտոնյաների միջև: …Այդ վեճն այսօր արտահայտվում է այն լուռ հակամարտությամբ, որ ներկայացնում են Հովիկ Աբրահամյանն ու Տիգրան Սարգսյանը: Հովիկ Աբրահամյանը, փաստորեն, ներկայացնում է այն շրջանակների շահերը, որոնք այսօր դժգոհ են տնտեսական քաղաքականությունից: Փոխարենը կառավարությունն արդյունավետ չի աշխատում, և իր ծախսերն այդ իմաստով, նպատակային չեն: Ու Իշխան Զաքարյանի հաշվետվությունը հենց առիթ դարձավ, որ այդ վեճը դառնա հրապարակային: Այդ հրապարակային վեճը շոկ առաջացրեց հասարակության մեջ, և նախագահն իր վերջին խորհրդակցության ժամանակ հնչեցրած խոսքում դե ֆակտո մեղադրեց այն շրջանակներին, որոնք այդ վեճը հրապարակայնացրեցին»,- ասաց քաղաքագետ Երվանդ Բոզոյանը:
«Ներիշխանական հակասությունների պրոցեսը շատ ավելի շուտվանից կար, ես ուղղակի նշեցի, որ քանի որ այն ժամանակ կար քաղաքական իշխանություն, ընդդիմություն` այլընտրանք, ներիշխանական այդ պայքարը թաքնված էր: Այսինքն` նրանք ամեն կերպ փորձում էին այդ հակասությունը հրապարակային չդարձնել: Այսինքն` ներկուլիսային` կաբինետային պայքար էր ընթանում: Բայց քանի որ ընտրություններն անցան, քաղաքական ուժերին չհաջողվեց հաջողության հասնել, այդ քաղաքական` ներիշխանական պայքարն արդեն բացահայտ է դառնում»,- նշեց Երվանդ Բոզոյանը:
Քանի որ նախկինում կար քաղաքական ակտիվ պայքար` արտաքին ճնշում, այդ պայքարի պայմաններում իշխանության ներսում կար ներքին պայմանավորվածություն, որ իրենք իրենց շահերի բախումը փակ են պահում, հրապարակային չեն դարձնում: Հիմա, երբ այդ արտաքին ճնշումը` իշխանության համար մրցակցությունը չկա, ինչպես ներկայացրել ու նշել ենք բազմիցս, իշխանության լծակների` քաղաքական որոշումների կայացման համար պայքարը, բնականաբար, պետք է տեղափոխվեր ներիշխանական մակարդակ:
Գիտության փորձն անտեսել չի կարելի
Երբ վերջին մեկ տարվա ընտրությունների արդյունքում, հետևելով իշխող քաղաքական ուժի վարքագծին, բոլորը նշում էին, որ դա լավ տեղ չի տանում, որ անընդդիմադիր քաղաքական գործընթացները հանգեցնում են սեփական քաղաքական մոնոլիտ կառույցի քանդման, հենց այսօրվա կառավարություն-ՎՊ-ԱԺ մակարդակում ընթացող «փոխհրաձգության» մասին էին ասում:
«Այս ամենը տեղափոխվեց իշխանական վերին օղակներ` պալատներ, որ անթույլատրելի է, նույնիսկ իշխող կուսակցության հեռուն գնացող շահերի տեսանկյունից: Բայց քանի որ գիտենք` իշխող կուսակցություններն ավելի շատ շահերի խմբեր են, քան քաղաքական կառույցներ, առաջացավ մի վիճակ, երբ այն հակասությունները, որոնք պետք է լուծվեին և՛ խորհրդարանում, և՛ հրապարակում, և՛ իրար նկատմամբ կոնսենսուսով, տեղի չունեցավ, և ամբողջ ինտրիգը տեղափոխվեց պալատներ: Երբ տապալվեց քաղաքական գործընթացը, երբ հետևողականորեն տապալվեց ընդդիմության չկազմակերպվածության պարագայում, և իշխանությունը չունեցավ ռեալ հակառակորդ, իր պատկերացմամբ «տիրեց», այդ խոցը տեղափոխվեց վերին` օլիգարխիկ շրջանակներ: Անթույլատրելի է մասնավոր սեփականության, մանավանդ մեզ մոտ առաջացած վիճակներում միակուսակցական մենատիրությունը, ինչը, ըստ էության, հաստատեց ՀՀԿ-ն: Սա ՀՀԿ-ի պյուռոսյան հաղթանակի արդյունքն է: Եվ նաև Հայաստանի տնտեսական, քաղաքական վիճակի արդյունքն է»,- ասաց քաղաքական գիտություների դոկտոր Լևոն Շիրինյանը:
Քաղաքագետը խոսեց նաև Հայաստանում ձևավորված ուրույն քաղաքական մշակույթի մասին, որը նա ինտրիգ է անվանում:: Ինտրիգ` ոչ թե օտարի դեմ, այլ սեփական շարքերում, սեփական խմբավորումների միջև: Եվ կարծում է, որ այս իրավիճակում նախագահը պետք է ռեֆորմների լայն ծրագիր հռչակի ու փորձի իրականացնել:
Այսուհանդերձ նշենք, որ եթե նախագահը դեռ կարողանում է գործընթացները, թեկուզ ներքին ինտրիգները վերահսկողության տակ պահել, ապա դա անում է արտաքին վտանգի սպառնալիքի ազդեցության տակ:
«Պետք է հաշվի առնել, որ քաղաքականության մեջ միշտ կան իռացիոնալն ու անհայտը… Իսկ ո՞վ ասաց, որ թվացյալ գերհզոր իշխանությունը վաղը չի կարող լինել անկայուն ու ոչ հզոր: Այնպես որ, սրանից իշխանությունը պետք է զգուշանա: Լավ կլինի, որ օգնեն կազմակերպել բազմակուսակցական համակարգ. սա է բնական մեխանիզմը»,- պարզաբանեց Լևոն Շիրինյանը:
Աշխարհաքաղաքական իրավիճակը թելադրում է արագ փոփոխության պայմաններում որոշում կայացնել, Հայաստանը կազմակերպված ձևով տանել դեպի արդիականացում: Որովհետև, քանի որ ներքևում շարժում չկա, ինտրիգն անընդհատ թափառելու է վերևում:
