Լույս է տեսել Ռաֆայել Իշխանյանի «Պատկերազարդ պատմություն հայոց» գրքի նոր հրատարակությունը: Մինչև սեպտեմբերի կեսը գիրքն արդեն գրախանութներում կլինի:

«Անտարես» հրատարակչությունը եռահատոր աշխատությունն ամփոփել է մեկ գրքում: Գրավիչ արտաքին, որակյալ թուղթ, ընթերցելու համար հարմար  տառաչափ և հնագիտական գտածոների ու պատմական դրվագների  բազմաթիվ նկարներ: Գիրքն առաջին անգամ ձեռքը վերցնելիս այս հատկանիշներն են աչքի զարնում:

Իսկ մի  քանի էջ կարդալուց  հետո ընթերցողը կհասկանա, որ հենց այս գրքով է պետք կրթել աճող սերնդին: Սա գիրք է, որից կարող են օրինակ վերցնել ժամանակակից դասագիրք գրողները, որոնք ոչ մի կերպ չեն կարողանում լուծել գիտականության և մատչելիության համատեղելիության խնդիրը:

Երեք մասից կազմված գրքում  մատչելի զրույցների միջոցով ներկայացված է հայոց պատմությունը` սկսած հին ժամանակներից մինչև Բագրատունիների թագավորության անկումը:

Գրքի առաջին մասում ներկայացված են հայ ժողովրդի ծագումը, հայոց հնագույն պատմությունն ըստ այլալեզու վկայությունների, Վանի Արարատյան թագավորության, Երվանդունիների, Արտաշեսյանների և Արշակունիների արքայատոհմերի պատմությունը:

Երկրորդ գրքում հեղինակը ներկայացնում է քրիստոնեության ընդունումը, Արշակունիների հարստության անկումը, հայ դպրության սկզբնավորումը և հայոց պետականության անկումը:

Երրորդ գրքում արդեն ներկայացված են Պարսկաստանին ենթակա Մարզպանական Հայաստանի պատմությունն ու ազատագրական պայքարները, արաբական տիրապետությունը Հայաստանում և Բագրատունիների կողմից հայոց պետականության վերականգնումը, ապա դինաստիայի անկումը:

Ցավոք սրտի, հեղինակը չի հասցրել գրել գրքի չորրորդ հատորը, որում պետք է ներկայացներ Կիլիկյան Հայաստանի պատմությունը: 90-ականների դժվարին օրերին հեղինակն ասում էր, որ գրքի 4-րդ մասը մտքում պատրաստի ունի, մնում է միայն շարադրել: Բայց չէր շտապում, քանի որ  նրա գրքերը սովորաբար երկարատև պայքարի արդյունքում էին հրատարակվում, իսկ գրքի 2-րդ և 3-րդ հատորները դեռևս տպագրված չէին:  Մինչդեռ, ըստ նախնական գաղափարի, գիրքը պետք է վեցհատորյակ լիներ:

Հետաքրքիր զուգադիպությամբ գիրքն առաջին անգամ հրատարակվել է Արցախյան շարժման տարիներին և կոչված  էր հայ մանուկին ու երիտասարդին ոչ միայն սովորեցնել իր պատմությունը, օգնել խուսափելու պատմական սխալների կրկնությունից:

Այսօր ևս Հայաստանի համար աշխարհաքաղաքական առումով բարդ ժամանակներ են, երբ անընդմեջ երկընտրանքի առջև ենք: Եվ մեծից փոքր հասկանում ենք, որ հարկ է ճիշտ կողմնորոշվել, որպեսզի դարերի խորքից մինչև XXI դարը հասած հայությունը կարողանա պահպանել պետականությունը: Վերահրատարակված գիրքը  ևս մեկ անգամ հիշեցնում է բոլորին, որ արևմտամետ կամ ռուսամետ լինելուց առաջ` նախ պետք է լինել հայամետ: Եվ սա արվում է ոչ թե քարոզով, այլ պատմական փաստերը կողք կողքի դնելով:

Իշխանյանը պատմական օրինակներով ընթերցողի մեջ սերմանում է այն միտքը, որ պետք է հավասարակշռված  անկախ քաղաքականություն վարել հարևանների հետ` հօգուտ հայրենիքի և պետականության:  Նա հիշեցնում է, որ «քաղաքականության  մեջ միևնույն կրոնը դավանելը նշանակություն չունի, որ ամեն պետություն իր շահն ունի, և հայերի գեղեցիկ աչքերի համար ոչ ոք նրանց չի օգնել և չի օգնի»:

Ասվածի ապացույցը Արշակունիների հարստությունից Արշակ Երկրորդի և նրա որդու` Պապի վախճանն է: «Հայրը զոհ գնաց մի հակառակորդի` պարսիկների, իսկ որդին մյուսի` Հռոմի դավերին: Հայքը թուլանում էր»,- գրում է հեղինակը:

Գրքի ամենակարևոր յուրահատկությունն այն է, որ  հեղինակը կարողացել է հայոց պատմության կարևորագույն իրադարձությունները ներկայացնել մատչելի լեզվով: Գիրքը հավասարապես ըմբռնելի ու գրավիչ է  թե՛ դպրոցահասակ փոքրիկի համար, որը նոր-նոր է սկսում պատմության ուսումնասիրությունը,  թե՛ գիտակ  մեծահասակի համար:

Հեղինակը աշխատության սկզբում բացատրում է ընթերցողին պատմական տերմինները և մի շարք բառեր, որոնք ներկայիս դասագրքերը չեն բացատրում, և բեռը մնում է ծնողի ուսերին, մինչդեռ ամեն ծնող չէ, որ ունի բավարար գիտելիք կամ ժամանակ այդ ամենը երեխային բացատրելու համար: Օրինակ` սովորեցնում է, թե ինչ է «մ.թ.ա»-ն և «մ.թ.»-ն, ինչպես հաշվել, թե օրինակ` մ.թ.ա. 95 թվականը մեզանից քանի տարի առաջ է եղել, ինչպես որոշել, թե տվյալ թվականը որ դարն է: Նա անհրաժեշտ է համարել նաև տեղեկացնել ընթերցողին, թե ինչ են պապիրուսը, մագաղաթը, ինչպես են պատրաստվել և կիրառվել: Ավելին, ընթերցողը գիտելիք է ստանում նաև, թե մեր պատմության մասին  տեղեկություններն ինչ աղբյուրներից ենք ստանում, ինչպես է պատմությունը գրվում:

Այս ամենը ժամանակին տողերիս հեղինակին բացատրել են ծնողները, քանի որ դասագիրքը նման գիտելիքներ չէր տալիս: Այս աշխատությունը, փաստորեն, լուծում է երեխայի` դասն ինքնուրույն սովորելու խնդիրը,  թեպետ այն դպրոցական դասագիրք չէ:

Աշխատության մյուս կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ մշտապես կարևորվում է լեզվի` որպես ազգ կերտող և պահող գործոնի դերը: «Զուտ հայկական ամեն առանձնահատկություն իր հիմքում ունի հայոց լեզուն,- բացատրում է Իշխանյանն իր ընթերցողին:- Իրոք, դարերի ընթացքում հայերի գլխավոր ու վճռական առանձնահատկությունը, որը միայն հայերինն է եղել, և որը չի ունեցել ու չունի ուրիշ որևէ ժողովուրդ, լեզուն է` հայոց լեզուն»:

Իշխանյանը հմտորեն կապակցում է հայոց լեզուն և հայոց պատմությունը, ընթերցողին բացատրում, որ չկա հայ առանց հայոց լեզվի,  և չկա հայոց լեզու առանց հայի, քանի որ այն լեզուն, որով չեն խոսում, մեռած է:

Ցավոք, այսօր դպրոցում միջառարկայական կապն այնքան էլ հստակ չէ: Մինդեռ ներկայիս դասագրքերի հեղինակները կարող են Իշխանյանից օրինակ վերցնել, թե ինչպես է պետք մատուցել միջառարկայական կապը:

Կասկած չկա, որ «Պատկերազարդ պատմություն հայոց» գիրքը կարդացած աշակերտն իր գիտելիքներով կփայլի ոչ միայն պատմության, այլև մայրենիի դասաժամին:

«Պատկերազարդ պատմություն հայոց»-ը գիրք է, որ ամեն հայ գեթ մեկ անգամ պետք է կարդա, որպեսզի ներսում խլրտա ազգասիրության ոգին, հպարտությունը, որպեսզի երբևէ հանկարծ չարտաբերի օտարների կողմից հայերի մեջ սերմանված այն միտքը,  թե հայոց պատմությունը պարտությունների շարան է, թե հայերը եկվոր են կամ իրենց մեջ ամփոփում են ամենայն վատը: Սա գիրք է, որ ամեն օր պետք է աչքի առաջ ունենալ, իսկ կարդացած ամեն մի տողն էլ ականջին օղ անել:

Անցյալ շաբաթ բոլորին անխուսափելի էր թվում Արևմտյան մի քանի երկրների կողմից Սիրիային ռազմական հարվածներ հասցնելու հեռանկարը: Մասնավորապես` ԱՄՆ–ի, Մեծ Բրիտանիայի ու Ֆրանսիայի` ՆԱՏՕ–ի առաջատարներից երեք երկրների իշխանությունները հայտարարում էին, որ Սիրիային ռազմական հարվածներ հասցնելու անհրաժեշտություն կա, որ պետք է ռազմական հարվածներով ստիպել Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ Ասադին` թողնել նախագահի պաշտոնը`հիմնավորելով իրենց «բարի ցանկությունն» այն հանգամանքով, որ իբր օգոստոսի 21-ին Սիրիայի մայրաքաղաք Դամասկոսի արվարձաններում ապստամբների դեմ քիմիական զենքի կիրառումը Սիրիայի գործող իշխանությունների` Ասադի վարչակարգի ձեռքի գործն է:

 Մեծ Բրիտանիայի խորհրդարանն աննախադեպ որոշում կայացրեց

Միացյալ ուժերի կողմից նշվում էր անգամ հարվածներ հասցնելու հավանական օրը` նախորդ հինգշաբթի, եթե ՄԱԿ-ի` Սիրիայում քիմիական զենքի կիրառման հարցերով ուսումնասիրություններ կատարող փորձագետներն անհերքելի ապացույցներ բերեին, որ կառավարական զորքերն իրոք քիմիական զենք են կիրառել ապստամբների ու նրանց կողմնակիցների դեմ:

Հարվածը տեղի չունեցավ, որովհետև, որքան էլ անսպասելի էր, Մեծ Բրիտանիայի խորհրդարանը գործադիր իշխանություններին ռազմական հարված հասցնելու իրավունք չտվեց: Գրեթե նույնպիսի իրավիճակ ստեղծվեց Գերմանիայում, որտեղ ևս գերմանացի խորհրդարանականները դեմ էին իրենց երկրի զինված ուժերի ներկայացուցիչների մասնակցությանը Սիրիայի դեմ իրականացվելիք մարտական գործողություններին:

Եվրոպական մի շարք երկրներ ևս հայտարարեցին, թե առանց ՄԱԿ-ի համապատասխան բանաձևի` դեմ են Սիրիայի դեմ ռազմական գործողություններ սկսելուն: ԱՄՆ-ի կամակատարը դարձած ՆԱՏՕ-ի բարձրագույն ղեկավարությունն էլ իր հերթին հայտարարեց, թե չի պատրաստվում մասակցել ԱՄՆ-ի կողմից կազմակերպվող այդ ռազմական արշավին:

Այսպիսով, ԱՄՆ-ն մնում է միայնակ Սիրիայի դեմ մարտական գործողություններ իրականացնելու իր նպատակներով ու ծրագրերով:

ՄԱԿ-ի ներկայացուցիչները, որոնք Սիրիա էին մեկնել տեղի իշխանությունների առաջարկով` տեղում հետաքննելու քիմիական զենքի կիրառման փաստերը և ըստ նախնական պայմանավորվածության` Սիրիայում պետք է ուսումնասիրություններ կատարեին 14-օրյա ժամկետում, իսկ անհրաժեշտության դեպքում նաև կարող էին կողմերի փոխադարձ պայմանավորվածությամբ երկարաձգել ուսումնասիրությունների տևողությունը, արդեն վերադարձել են Սիրիայից: Այժմ աշխարհը սպասում է նրանց վերջնական եզրակացությանը, թե իրականում ով և ինչպիսի զենք է կիրառել և ում դեմ:

Ինչևիցե, ելնելով այն հանգամանքից, որ ԱՄՆ-ի և եվրոպական քարոզչամեքենան չէր էլ սպասում փորձագետների եզրակացությանը, քանի որ արդեն իսկ սկսել էր տեղեկատվական գրոհ իրականացնել Սիրիայի դեմ (օրինակ` Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը նշում էր, թե փորձագետների մուտքը Դամասկոս կառավարության կողմից միտումնավոր խոչընդոտվել է`քիմիական զենքի կիրառման փաստական ապացույցները վերացնելու համար և այլն), պարզ է, որ Արևմուտքին ամենևին էլ չէր հետաքրքրում ՄԱԿ-ի փորձագետների կարծիքը Սիրիայում քիմիական զենքի կիրառման վերաբերյալ:

Հայտնի էր նաև ԱՄՆ-ում անցկացված սոցհարցումների մասին, ըստ որոնց` ԱՄն քաղաքացիները չեն ցանկանում, որ իրենց երկիրը մարտական գործողություններ սկսի Սիրիայի դեմ, սակայն պատկերը կփոխվի, եթե Սիրիայում քիմիական զենք կիրառվի: Պատրվակը պարզ է: ԱՄՆ-ի նախապատրաստական քայլերը նույնպես հուշում են, որ Արևմուտքը, վերջիվերջո, որոշել էր վճռական գործողությունների անցնել սիրիական թնջուկի լուծման հարցում:

Պատերազմ սկսելը խաղուպար չէ, ամեն մեկի բան չէ…

Այստեղ կան մի շարք նրբություններ: Նախ, ըստ ԱՄՆ սահմանադրության, նախագահը մի որևէ երկրի դեմ ռազմական գործողություններ ստանձնելուց առաջ պետք է ստանա Կոնգրեսի թույլտվությունը: Սա  դժվար կլինի, քանի որ բազմաթիվ կոնգրեսականներ չեն  ողջունում ԱՄՆ վարչական ապարատի ռազմատենչ ձգտումները: Սակայն, սահմանադրության այս դրույթը գործում է մարտական գործողությունների` երկու ամսից ավելի ձգձգվելու դեպքում: Իսկ ԱՄՆ նախագահը, ինչպես նախապես հայտարարվել էր, ցանկանում է Սիրիային միայն օդային հարվածներ հասցնել: Սակայն, միայնակ այդ քայլին գնալ ԱՄՆ-ն, ըստ ամենայնի, չի կարող և չի էլ ուզում: Առավել ևս, երբ սեփական քաղաքացիները դրա համար, ինչպես ցույց են տալիս վերոհիշյալ սոցիոլոգիական հարցումները, բացի Կոնգրեսի հավանությունից, պահանջում են նաև ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի հավանությունը ևս: Իսկ այնտեղ ԱՄՆ-ն լուրջ հակառակորդներ ունի ի դեմս Ռուսաստանի և Չինաստանի, որոնք միշտ Սիրիայի հարցում Արևմուտքին հակառակ կեցվածք են ընդունել: Ու եթե վերջին շրջանում Չինաստանը հիմնականում չեզոքություն է որդեգրել այս հարցում, ապա Ռուսաստանը պարբերաբար կիրառում է  ՄԱԿ-ի ԱԽ-ում ունեցած իր վետոյի իրավունքը և «վիժեցնում» ԱՄՆ-ի իղձերը:

Ամեն դեպքում,  Սիրիայի դեմ մարտական գործողություններ սկսելու հարցում ԱՄՆ-ն այս պահին միայնակ չէ. Թուրքիան է պարբերաբար կուրծք ծեծելով հանդես եկել դրա անհրաժեշտության մասին, ինչպես նաև` Ֆրանսիան, որ ինչպես ԱՄՆ-ը, Սենատի հավանության կարիքը չունի, ինչը Օլանդի կառավարությանը ազատ գործելու հնարավորություն է տալիս: Ու ինչպես երևում է Միջերկրական ծովում ԱՄՆ ռազմական ներկայության էական ընդլայնումից, նա լրջորեն պատրաստվում է  Սիրիայում մարտական գործողություններին:

ԱՄՆ-ն Սիրիայի ափերի մոտ էր ուղարկել սկզբում երեք, իսկ այժմ նաև չորրորդ ականակիր ռազմանավը` զինված երկիր-երկիր դասի թևավոր հրթիռային համակարգերով: Ինչպես նշվում է միջազգային մամուլում, Միջերկրական ու Ադրիատիկ ծովերում են գտնվում նաև բրիտանական ու ֆրանսիական ռազմանավեր և սուզանավեր, Պարսից ծոցում ԱՄՆ-ն տեղակայել է նաև ավիակիրների մի ամբողջ տորմիղ, իսկ  Կարմիր ծովում` մեկ ավիակիր ու երկու ծովային հետևակի դեսանտային ռազմանավեր: Թուրքիան էլ Սիրիայի հետ սահմանին մարտական վիճակի է բերել իր զենիթա-հրթիռային համակարգերն ու զինուժը:

Այս համատեքստում Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ Ասադը շարունակում է պնդել, որ քիմիական զենք կիրառել են ապստամբները, որ այդ զենքը ապստամբներին է փոխանցվել Արևմուտքից և Սիրիա է հասել Վրաստանի ու Թուրքիայի ճանապարհով: Բաշար Ասադը հայտարարել է նաև, որ Սիրիայի դեմ մարտական գործողություններ սկսողն անպատասխան չի մնա:

Սիրիային, բնականաբար, շարունակում է աջակցություն ցույց տալ Իրանը: Մեր հարևանն արդեն մի քանի անգամ հայտարարել է, որ կաջակցի Սիրիային, ինչպես նաև «ակնարկել» է, որ Սիրիայի դեմ ռազմական գործողությունների սանձազերծման դեպքում ԱՄՆ-ն պետք է մտածի նաև իր տարածաշրջանային դաշնակցի` Իսրայելի մասին: Սա արդեն լուրջ սպառնալիք է`տարածաշրջանային մեծ պատերազմ սկսելու առումով:

Մի նրբություն էլ կա. երբ ներկայացվում էին Սիրիա հավանական ներխուժման սցենարները, առաջարկված չորս սցենարներից ԱՄՆ ղեկավարությունն ընտրեց ավիա- և հրթիռային հարվածների սցենարը: Դրան զուգահեռ, ԱՄՆ-ն ակտիվորեն դիվանագիտական խողովակներով «բանակցություններ սկսեց» Ռուսաստանի հետ: Համապատասխան հայտարարություններով հանդես եկան ԱՄն պետքարտուղար Ջոն Քերրին և ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը: Եվ այս համատեքստում հետաքրքիր է, թե ինչից է, որ եթե անգամ ԱՄՆ-ն Սիրիայում ռազմական գործողություններ սանձազերծի, այնուամենայնիվ դրանց համար ցամաքային ճանապարհը չի ընտրի: Ինչպես իր հարցազրույցներից մեկում փաստում էր Բեյրութի «Ազդակ» օրաթերթի գլխավոր խմբագիր Շահան Գանտահարյանը, Սիրիայի արևմտյան`միջերկրածովյան ափերին հարող շրջաններում Ռուսաստանն ունի մի քանի ռազմաբազաներ և Միջերկրական ծովում հերթապահություն իրականացնող ռազմանավերի համար նյութատեխնիկական ապահովման բազա:  Շ. Գանտահարյանը նաև նշում էր, որ այն շրջաններում, որտեղ ռուսական զինուժն է այսօր տեղակայված, նույնիսկ մարտական գործողություններ էլ չկան, ու դա «բոլորովին ուրիշ Սիրիա» է: Պարզ է, որ եթե Սիրիայի Միջերկրածովյան ափամերձ շրջանները զբաղեցված են ռուսական ուժերի կողմից, իսկ ԱՄՆ ռազմանավերն էլ Սիրիայի սահմաններին ուղղակիորեն`առանց այլ երկրների տարածքներ օգտագործելու, կարող են մոտենալ միայն  Միջերկրական ծովից, ԱՄՆ-ն բնականաբար, չի համարձակվի դա անել «ձիու քայլով»` ռուսական զորքերի վրայով թռչելով… Առավել ևս, որ ինչպես տեղեկացվել էր դեռևս անցյալ տարի, սիրիական բազաներում Ռուսաստանը նաև «Իսկանդեր – Մ» օպերատիվ-տակտիկական հրթիռներ ունի`  բոլոր հետևանքներով հանդերձ…

Դեռ ավելին, այն պահից սկսած, երբ ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման հայտարարեց, թե ԱՄՆ զինված ուժերը պատրաստ են Սիրիային ռազմական հարվածներ հասցնել, տարածաշրջանում ռուսական շահերը պաշտպանելու նպատակով դեպի Միջերկրական ծով ուղղություն են վերցրել նաև ռուսական ռազմանավերը:

Այս առումով արդեն հասկանալի կարող է դառնալ, թե ինչու Մեծ Բրիտանիայի խորհրդարանն աննախադեպ որոշումով արգելեց իր զինված ուժերի մասնակցությունը սիրիական կոնֆլիկտի ռազմական հանգուցալուծման ծրագրերում: Նույնը վերաբերում է նաև ՆԱՏՕ-ի 11 անդամ երկրներին, որոնք դեմ արտահայտվեցին Սիրիայի դեմ մարտական գործողությունների անցկացմանը:

Այս «հարգելի» պատճառները հաշվի առնելով` կարելի է հասկանալ, թե Մերձավոր Արևելքում, որտեղից տարածաշրջանային «պատերազմի հոտ էր գալիս», ինչու նոր ռազմական զարգացումներ չեղան: Չնայած դրանք դեռ  իսպառ բացառված չեն:

«Փակ շուկայի սեփականատիրոջ դեմ կարող են հայց ներկայացնել բոլոր այն հասարակական կազմակերպությունները, որոնց կանոնադրության մեջ ամրագրված է պատմա-մշակութային արժեքների պահպանության հարցը»,- ասում է բնապահպան, «Ազատագրենք հուշարձանն օլիգարխից» հասարակական շարժման նախաձեռնող խմբի անդամ Կարինե Դանիելյանը:

Նրա համար ամենաանհեթեթն այս ամենի մեջ այն է, որ մշակույթի նախարարությունը, Երևանի քաղաքապետարանը բազմիցս արգելել են շինարարությունը` այն համարելով ոչ օրինական, ապամոնտաժման որոշում են կայացրել և այլն, բայց շինարարությունը շարունակվում է: «Եթե լիազոր մարմինը համաձայն չէ, քաղաքապետարանը համաձայն չէ, ուրեմն պետք է որ նույն ոստիկանությունը գար և դադարեցներ շինարարությունը, հետո ապամոնտաժվեր, բայց հակառակն է տեղի ունենում»,- նկատում է նա:

Կան լուսանկարներ, որոնք փաստում են, որ դա այլևս այն շուկան չէ, դա «սիթի» է. երկրորդ հարկ է ստեղծվել, կամարների մի մասը վերացել է, չկա ջրավազանը, որտեղ ոսկե ձկնիկներ էին լողում, մի խոսքով, ըստ Դանիելյանի, ստանդարտ սուպերմարկետ է դարձել. «Մենք կորցրեցինք մեր պատմա-մշակութային հուշարձանը, որը սովետական, նաև միջազգային  մրցանակներ էր ստացել»:

Կարինե Դանիելյանին ամենից շատ ցավ է պատճառում այն, որ իրար դիմաց գտնվող երկու պատմա-մշակութային հուշարձանները` Ծածկած շուկան և Կապույտ մզկիթը, պիտի ներկայցվեին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկվելու, և որքան ինքն է տեղյակ, մզկիթի գործընթացը շատ դրական ընթացքի մեջ է, իսկ Ծածկած շուկայինը` ոչ:

«Մենք մեր ձեռքով քանդեցինք մեր պատմությունը, սա ուղղակի խայտառակ երևույթ է»:

Բնապահպանին ցավ է պատճառել նաև Սամվել Ալեքսանյանի շահերը ներկայացնող մի խումբ կանանց պահվածքը և այն տեսարանը, երբ շուկայի մոտ հավաքված այդ կանայք սկսել են բղավել, որ իրենց պետք չեն այդ կամարները. «Կամարս ո՞րն ա, ի՞նչ պատմա-մշակութային արժեք, մեզ աշխատանք է պետք, ստեղ կռիսանոց էր, ինքը (Սամվել Ալեքսանյանը) մաքրեց…»:

«Ես հասկանում եմ, չեմ ուզում մեղադրել, մարդիկ այդ վիճակին չպիտի հասնեին, որ լրիվ մոռանային իրենց արժանապատվությունը, ազգի արժանապատվությունը»,- ասում է նա:

Իսկ երբ հաջորդ օրն այդտեղով անցել է, զարմացած է մնացել Սամվել Ալեքսանյանի կողմից ստեղծած այն հզոր բանակից, որը մի գիշերվա մեջ հասցրել էր հսկա պաստառներ պատրաստել և հայտնվել շուկայի մոտ. «Անգամ նոյեմբերի 7-ին` խորհրդային տարիներին, նման պաստառներ

մարդիկ չէին տանում,- ասում է նա,-պաստառներ, որոնց վրա գրված էր, թե ի՜նչ բարերարի հետ մենք գործ ունենք, ի՜նչ լավ գործ է նա արել, մարդկանց աշխատանքով է ապահովել և այլն և այլն: Ամո՛թ է, շա՛տ ամոթ, որ մենք իջել ենք այս մակարդակի: Մենք այլևս այն ազգը չենք, որ 88-ին մեր արժանապատվության համար կանգնած էինք հրապարակում`մոռանալով մեր հացի խնդիրը»:

Ինչ վերաբերում է «կռիսանոցը մաքրելու և տարածքը բարեկարգելու» հակադարձ հիմնավորումներին, ապա Կարինե Դանիելյանը նկատում է, որ դա մարտավարություն է, որը կիրառվում է նաև կանաչ տարածքները կառուցապատելու դեպքում. «Երբ որ աչք են դնում տվյալ կանաչ գոտու վրա, որ պիտի կառուցապատեն, առաջին փուլում ջուրն են կտրում, որ չորանա, հետո աղբը չեն հավաքում, բերում, նույնիսկ իրենք են աղբ լցնում, իբր աղբանոց է, հետո ասում են` էկոլոգներ, էս աղբանոցի, էս կռիսանոցի համա՞ր եք պայքարում: Հիմա նույն պատմությունն էստեղ է»:

Բնապահպանին շատ է զարմացրել վերջերս Երևանի նախկին գլխավոր ճարտարապետ Նարեկ Սարգսյանի հայտարարությունը, թե ինքն էլ է տխրած: Մինչ այդ բուռն դեպքերը Երևանի քաղաքապետարանի էկոլոգիական հանձնաժողովը ճարտարապետական հանձնաժողովի ճարտարապետների հետ միասին հանդիպել է Տարոն Մարգարյանի հետ, որտեղ կրկին բարձրացվել է Ծածկած շուկայի հարցը: Կարինե Դանիելյանի խոսքով` քաղաքապետն ընդունել է, որ սխալ է տեղի ունեցել:

Այնուամենայնիվ, սխալն ընդունելով հանդերձ, որևէ բան չի փոխվել, ինչն էլ, ըստ Դանիելյանի, ամենագլխավոր խնդիրն է: «Եթե ամենաթողությունը մեր կյանքի հիմնական սկզբունքն է, ուրեմն մենք բոլոր ոլորտներում նույն վիճակին պիտի հանդիպենք, և գնալով վիճակն ավելի պիտի վատանա: Սա հանգույց է, որ պե՛տք է լուծվի»:

Իսկ լուծումը, ըստ նրա, քաղաքական կամքի խնդիր է: Սական դրանից էլ առանձնապես մեծ հույսեր չունենալով` Կարինե Դանիելյանն անիրական լավատեսությամբ հույս է հայտնում, որ միգուցե «մարդկանց կողմից ընտրված» պատգամավոր Սամվել Ալեքսանյանը բարի կամք կդրսևորի և կասի. «Հա՛յ ժողովուրդ, ես վերադարձնում եմ քեզ քո պատմա-մշակութային արժեքը»:

Սեպտեմբերի 3-ին Մոսկվայում կայացած Սերժ Սարգսյան-Վլադիմիր Պուտին հանդիպումից հետո պարզ դարձավ, որ Հայաստանը մտադիր է անդամակցել Ռուսաստանի գլխավորած Մաքսային միությանը և մասնակցել Եվրասիական միության ձևավորմանը, ինչը կկանխի Եվրամիության հետ ազատ առևտրի գոտու մասին համաձայնագրի ստորագրումը: Մինչդեռ դրա շուրջ երկար տարիներ բանակցություններ էին տեղի ունեցել, և նոյեմբերի վերջին ԵՄ գագաթաժողովի ընթացքում պետք է համաձայնագրի նախաստորագրումն իրականացվեր:

Հետաքրքրական է նաև այն, որ մեկ տարի առաջ ՀՀ վարչապետը հայտարարել էր, թե անիմաստ է Մաքսային միությանը անդամակցել, որովհետև Հայաստանը սահման չունի միության հետ: Փոխարտգործնախարար Շավարշ Քոչարյանն էլ կարծիք էր հայտնել, որ  Մաքսային միությանը միանալով Հայաստանը կկորցնի իր ինքնիշխանությունը:

Ինչևէ, լուրն անսպասելի և շոկային էր որքան Հայաստանում, նույնքան էլ Եվրոպայում: Ինչպես նշում են ռուսամետ որոշ գործիրներ, Եվրոպան սգի մեջ է: Մոսկովյան հանդիպումից հետո եվրոպական արձագանքները չուշացան: «Հայաստանի եվրոպական բարեկամներ» կազմակերպության ներկայացուցիչ Մայքլ Քամբեքը հայտարարեց. «Ինձ թվում է, որ Հայաստանը տապալում է ԵՄ-ի հետ բանակցությունները, ինտեգրվում է Ռուսաստանի հետ, իսկ դա արդեն 180 աստիճանի շրջադարձ է»: Նա նաև նշել է, որ այդ կտրուկ շրջադարձը ազատ ընտրության արդյունք չի եղել:

Եվրախորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Էլմար Բրոկը, որը նաև Եվրոպայի ամենահզոր քաղաքական ուժի` Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության գործադիր մարմնի անդամ է, «Ազատություն» ռադիոկայանին տված բացառիկ հարցազրույցում հայտարարեց, որ Հայաստանը չի կարող միաժամանակ անդամակցել Պուտինի առաջարկած Մաքսային միությանն ու ԵՄ Ասոցիացման համաձայնագրին. «Ես շատ եմ ցավում այդ որոշման համար, քննարկել եմ այս հարցը Հայաստանի նախագահի հետ: Մենք գիտենք, որ Հայաստանի վրա ահռելի ճնշումներ են գործադրվել Ռուսաստանի կողմից` Ադրբեջանի և Ղարաբաղի շուրջ դժվար իրադրության հետ կապված, և որ այդ ճնշումները օգտագործվել են Հայաստանի նման փոքր պետությանը շանտաժի ենթարկելու համար, որպեսզի նման որոշում կայացվի»,- ասել է Բրոկը:

Իսկ թե ինչպես այսուհետ կշարունակվեն Հայաստան-Եվրամիություն հարաբերությունները, եվրոպացի բարձրաստիճան պաշտոնյան նկատել է. «Մեր հարաբերությունները կլինեն այնպիսին, ինչպիսին որ Եվրամիությունն ունի ցանկացած այլ երկրի հետ, բայց առանց եվրոպական հեռանկարի»:

Եվրամիության նախագահող երկիր Լիտվայի արտգործնախարար Լինաս Լինկևիչուսն էլ հայտարարեց, որ իրենք հարգում ենք ցանկացած երկրի ընտրությունը, սակայն հիշեցրեց, որ նման երկրները տարբեր մաքսային քաղաքականությունների պատճառով չեն կարող միաժամանակ ընտրել երկու կազմակերպություններ: «Դրանք անհամատեղելի են»,-ասել էր նա։

Իսկ Բրյուսելում լրագրողների հետ հանդիպմանը ԵՄ արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հարցերով գերագույն հանձնակատար Քեթրին Էշթոնի մամուլի խոսնակ Մայա Կոսյանչիչը հայտարարեց, որ Եվրամիությունը պաշտոնական Երևանից բացատրություն է պահանջում Հայաստանի՝ Մաքսային միությանը միանալու որոշման հետ կապված: «Մենք հայկական կողմից բացատրության ենք սպասում, որից հետո կարող ենք գնահատել, թե ինչ հետևանքներ դա կունենա»:

Եվրոպական արձագանքները դեռ կշարունակվեն, իսկ մինչ այդ հայաստանյան արևմտամետ հանրությունը` հակառուսական տրամադրություններով քաղաքական գործիչների հետ համատեղ սեպտեմբերի 4-ին անմիջապես կազմակերպեցին բողոքի ակցիա ՀՀ նախագահի նստավայրի առջև:

Սոցիալական ցանցերում նույնպես հարցը բուռն քննարկման դրվեց, և հիմնական տրամադրությունների` հուսախաբության, հիասթափությանն ու անորոշության ֆոնին սկսեցին առկայծել նոր պայքարի կոչեր` ընդդեմ ռուսաստանամետ որոշման:

«Ֆեյսբուք» սոցիալական ցանցում շտապ կարգով ստեղծվեց «Դեմ ենք Ռուսաստանի հետ մաքսային միությանը» անվանումով խումբ, որին կարճ ժամանակահատվածում միացել է երկու հազարից ավելի օգտատեր:

Այս ողջ իրարանցման ֆոնին նյարդայնացնող է ԱԺ փոխնախագահ, Հանրապետական կուսակցության մամլո քարտուղար Էդուարդ Շարմազանովի ավելի քան հանդարտ մեկնաբանությունը. «Հայաստանի Հանրապետությունը որևէ սենսացիոն քայլ չի ձեռնարկել»։

Սակայն առավել նյարդայնացնող են պղտոր ջրում ձուկ որսալու անզոր քայլեր գործադրող քոչարյանամետ-ռուսամետ լրատվամիջոցները, որոնք որպես իրավիճակից դուրս գալու միակ ճանապարհ ժողվորդին հրամցնում են իրենց տարբերակը` իշխանափոխություն` իհարկե Քոչարյանի վերադարձի միտումով…

Մոսկվա կատարած այցից հետո մամուլում և սոցիալական ցանցերում քննարկվող թիվ մեկ հարցի` Մաքսային միությանը միանալու ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի որոշման վերաբերյալ «Անկախ»-ին իր տեսակետը հայտնեց ԱԺՄ նախագահ, ՀՀ Հանրային խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանը:

«Հայաստանի անկախության առաջին իսկ օրվանից, փոխելով 3 նախագահ, 5-6 խորհրդարան ու 6-7 վարչապետ, տարվել է միևնույն արտաքին քաղաքականությունն իր հիմնական գծերով` ստրատեգիական գործընկերությունը և կապվածությունը Ռուսաստանի հետ, որտեղ հիմնականում դրված են եղել ոչ միայն տնտեսական, այլև պաշտպանության և անվտանգության հարցեր»,-ասաց նա:

Սակայն, Մանուկյանի դիտարկմամբ, դրա հետ միասին քայլ առ քայլ Հայաստանը գնացել է դեպի Եվրամիություն` վերցնելով եվրոպական արժեքները, եվրոպական ռեֆորմները տեղափոխելով մեր հողի վրա և մեծ արդյունքներ է գրանցել (ինչը նաև Եվրոպայի գնահատականն է)` ի տարբերություն հետխորհրդային շատ այլ հանրապետությունների:

Մանուկյանը նաև հիշեցնում է, որ Հայաստանը կապված է ՆԱՏՕ-ին, մասնակցել է  ՆԱՏՕ-ի զորավարժություններին, և դա որևէ հակասություն չի առաջացրել:

«Այժմ մի այսպիսի իրավիճակ եղավ` մի կողմից Ասոցացման համաձայնագիրը, մյուս կողմից` Մաքսային միությունը: Երկու կողմն էլ սկսեցին քաղաքական հակասություն տեսնել, որ կա´մ այստեղ պիտի լինես, կա´մ այնտեղ: Հայաստանը պետք է որոշում ընդուներ»:

Մանուկյանը կարծում է, որ Մաքսային միություն մտնել չհամաձայնելը վտանգավոր կլիներ Հայաստանի համար` էապես խաթարելով հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, իսկ այդ հարաբերությունները, ըստ նրա, բավականին կարևոր նշանակություն ունեն մեզ համար: «Կա´մ, կա´մ-ի ժամանակ ոչ միայն պիտի նայես, թե որն է ավելի օգտակար, այլ պիտի նայես` որն է ավելի վտանգավոր: Ի վերջո, մենք ապրում ենք մի երկրում, որն ունի իր պաշտպանության հարցերը և բազմաթիվ հարցեր, որոնք պետք է կոմպլեքս լուծում ստանան, ամեն սցենար մտովի պետք է առաջ տանել և տեսնել` ինչով կարող է վերջանալ: Այս առումով, կարծում եմ, մեզ արվեց մի առաջարկություն, որը հնարավոր չէր մերժել, և մենք ընդունեցինք այդ առաջարկը»:

Բայց միաժամանակ Մանուկյանը կարծում է, որ երկրորդ պրոցեսը` եվրաինտեգրացումը, Հայաստանում նույն կերպ շարունակվելու է: «Ճիշտ է` վերջերս այդ գործընթացն արագացավ, հիմա կարող է մի քիչ դանդաղի, բայց անշեղորեն առաջ կգնա: Եվրամիությունն էլ է շահագրգռված այդ գործում, և ես կարծում եմ, որ նախկին բոլոր պայմանավորվածությունները Եվրոպայի հետ կատարվելու են»:

Մանուկյանի խոսքով` ճիշտ է` շահագրգռվածությունները Ռուսաստանի հետ շատ են, բայց մեր ներքին կյանքի, մեր ազատությունների, դեմոկրատիայի առումով մենք ավելի շատ օրինակ ենք վերցնում Եվրոպայից, քան Ռուսաստանից: «Կարծում եմ` և´ մեր հասարակությունը, և´ պետության ղեկավարները, և´ Եվրոպան շահագրգռված են, որ եվրաինտեգրման պրոցեսը Հայաստանում շարունակվի»,-ամփոփեց նա:

Պոռնկությամբ զբաղվելու կասկածանքով ոստիկանություն են տարվել շուրջ երեք տասնյակ կանայք

Այսօր շուրջ 39 հազար առաջին դասարանցիների համար հնչեց առաջին զանգը:

Հանրապետության ամեն դպրոց յուրովի դիմավորեց իր նորեկ աշակերտներին:

Այսօր շուրջ 39 հազար առաջին դասարանցիների համար հնչեց առաջին զանգը:

Հանրապետության ամեն դպրոց յուրովի դիմավորեց իր նորեկ աշակերտներին:

Երևանի Ռաֆայել Իշխանյանի 153 հիմնական դպրոց այս տարի մուտք գործեցին 72 առաջին դասարանցիներ: Փոքրիկներին ողջույնի խոսքով դիմավորեցին դպրոցի վերջին շրջանավարտներն, ովքեր այս տարի իրենց ուսումը շարունակելու են ավագ դպրոցներում: Փոքրիկներին ողջունելուց հետո միայն շրջանավարտներից ամեն մեկն իր նոր կրթօջախ գնաց:

Ուսումնական տարվա մեկնարկը ազդարարվեց դպրոցական երգչախմբի կատարմամբ և պարերով:

Ողջույնի խոսքով հանդես եկավ նաև դպրոցի տնօրեն Անուշ Սարգսյանը: Նաև բոլորին խորհուրդ տվեց աշխատանքը, ուսումը սկսել սիրով. «Որտեղ կա սեր, հանդուրժողականություն, հարգանք միմյանց հանդեպ, այդտեղ անպայման կլինի նաև կրթության որակ»:

Սարգսյանն ասում է, որ դպրոցը տեղակայված է ոչ բանուկ մասում` շրջապատված է սեփական տներով: Նման պայմաններում իրենց մոտ աշակերտ են բերում դպրոցի հեղինակության, մանկավարժական կոլեկտիվի նվիրվածության և քրտնաջան աշխատանքի շնորհիվ:

« Աշակերտների թիվը նաև պարտավորեցնող է: Եթե ծնողն ընտրում է քո դպրոցը, դա առավել լավ աշխատելու և նրա ընտրությունն արդարացնելու գործոն է»,- ասում է Սարգսյանը:

Սեպտեմբերի 2-ին անկախ Արցախը կդառնա 22 տարեկան. բավական քիչ ժամանակ՝  լուրջ ու շոշափելի արդյունքներ ունենալու և բազմաթիվ ու բազմապիսի խնդիրները լուծելու համար, սակայն բավական երկար` թշնամու մշտական սպառնալիքի ներքո ժողովրդավարություն և պետականություն կերտելու համար:

1991 թ. օգոստոսի 30-ին Ադրբեջանը հայտարարեց իր անկախության մասին: Մի քանի օր անց` սեպտեմբերի 2-ին, Ստեփանակերտում տեղի ունեցավ պատգամավորների մարզային և Շահումյանի շրջանային խորհրդի համատեղ նստաշրջան, որտեղ ընդունվեց «Հռչակագիր Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության հռչակման մասին»: Նույն թվականի դեկտեմբերի 10-ին տեղի ունեցավ հանրաքվե, որը հաստատեց Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը: Այդ օրը ԼՂՀ բնակչության 80%-ը մասնակցեց հանրաքվեին, և մասնակցածներից շուրջ 99%-ից ավելին քվեարկեց հօգուտ անկախության:

1991 թ. դեկտեմբերին արցախցիները մասնակցեցին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի պատգամավորների ընտրություններին: Ձևավորվեց հանրապետության բարձրագույն օրենսդիր մարմինը` Գերագույն խորհուրդը: Իսկ 1992 թ. հունվարին տեղի ունեցավ հանրապետության Գերագույն խորհրդի առաջին նստաշրջանը, որն ընդունեց ԼՂՀ-ի անկախության հռչակագիրը: Հանրապետության Գերագույն խորհրդի նախագահ ընտրվեց Արթուր Մկրտչյանը: Ստեղծվեց ԼՂՀ նախարարների խորհուրդ, որի վարչապետ նշանակվեց Օլեգ Եսայանը: Շուտով հանրապետությունն ունեցավ իր պետական դրոշը, զինանշանն ու օրհներգը: ԼՂՀ դրոշը եռագույն է` կարմիր, կապույտ, նարնջագույն` սպիտակ գույնի հնգատամ սանդղանման զարդանախշով:

Իհարկե, ոչ ոքի համար նորություն չէ, թե ինչպիսի ծանր ժամանակներում ու պայմաններում է իր առաջին քայլեր սկսել հայկական երկրորդ հանրապետությունը. պատերազմ, տնտեսական շրջափակում, զրկանք և այլն: Բայց նորանկախ ու փոքրիկ պետությունն իր մեջ ուժ գտավ մեկ անգամ միջազգային հանրությանն ու պատմությանն ասելու, որ ինքն  այլևս ինքնուրույն է ցանկանում շարունակել իր ուղին: Եվ անկախությունը կերտվեց արյունով, ամրագրվեց պատերազմում տարած հաղթանակով:

Այսօր արդեն Արցախը աշխարհին է ներկայանում որպես կայացած պետականությամբ, ինքնիշխան ու ժողովրդավարական արժեքների հետևող երկիր` անկախ ճանաչումից:

22 տարիների հեռվից արդեն մի հարց է առաջանում` ի՞նչ ձեռքբերումներ ու ի՞նչ ձախողումներ ունեցավ ազատ Արցախն իր անկախության 22 տարիներին:

Ղարաբաղյան պատերազմում հաղթանակ տարանք, գրեթե առաջին անգամ երկարատև պատերազմում լուրջ հաջողության հասանք` ունենալով ավելի քիչ մարդկային ու տեխնիկական ռեսուրսներ, քան հակառակորդը: Եվ այդ իմաստով՝ մենք մեր  գլխավոր խնդիրը լուծել ենք: Մնում է` դիվանագիտական ասպարեզում ԼՂՀ դե ֆակտո անկախությունը հասցնենք դե յուրեի:

Այս հարցում, ներկա դրությամբ, բավականին հակասական կարծիքներ կան: Մի կողմից, ըստ էության, համաձայն Մադրիդյան սկզբունքների, միջազգային հանրությունն ընդունում է, որ ղարաբաղցիներն ունեն ինքնորոշման իրավունք: Մյուս կողմից` այդ ինքնորոշման  իրավունքի հստակ տեխնոլոգիան դեռ ոչ ոք չի պատկերացնում, այդ թվում նաև` միջազգային հանրությունը: Հենց այստեղ է, որ մենք հայտնվում ենք վտանգավոր ու հակասական վիճակում, որովհետև այդ նույն  մադրիդյան սկզբունքները բավականին հեղհեղուկ են, և դրանց համաձայն` մենք կարող ենք  հաջողության հասնել և դե յուրե իրականություն դարձնել ԼՂՀ անկախությունը: Եվ ճիշտ հակառակը. եթե չկարողանանք Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ընթացող սառը պատերազմում հասնել հաջողության, ապա կարող ենք նաև տանուլ տալ Ղարաբաղյան խնդրում:

Աշխարհի դիվանագիտական պատմության մեջ, համաձայնվենք թե ոչ, ամրագրվել է «ուժն է ծնում իրավունք» սկզբունքը: Այդպես է նաև այսօր. Մերձավոր Արևելքում, Բալկաններում, Ասիայում և բոլոր այն տեղերում, որտեղ դեռ տաք հակամարտություններ կան: Վերջիվերջո, դիվանագիտությունն ամրագրում է այն սահմանները, որոնք զենքով ու արյունով են գծվել: Սա արդեն դարձել է անհերքելի ճշմարտություն:

Արցախի անկախության միջազգայնորեն ճանաչման  ճանապարհին

Բայց Արցախյան ճակատում հաղթանակ տանելու դերն ու նշանակությունը կարևոր է ոչ միայն դիվանագիտական ասպարեզում ու ԼՂՀ-ի` միջազգային ճանաչման գործընթացում: Տևական անհաջողություններից ու պարտություններից հետո առաջին անգամ հայ ազգը, զենքով ու իր սեփական կյանքը զոհաբերելով, ապացուցեց, որ ինքն այս աշխարհում ապրելու իրավունք ունի: Հիմնական ձեռքբերումներից մեկն այն է, որ ԼՂՀ-ն, որպես  անկախ պետություն ու պետականություն, կայացած է  միջազգային նորմերի տեսանկյունից: Այն վերջնականապես կայացած պետություն է թե՛ բանակի իմաստով, թե՛ պետական ինստիտուտների ու կառույցների իմաստով և, առավել ևս, ժողովրդավարության չափանիշների հաստատման իմաստով: Այս տեսանկյունից Արցախը չի զիջում ժամանակակից եվրոպական երկրներին, և նույնիսկ, նախագահական ու խորհրդարանական ընտրությունների որակով գերազանցում է եվրոպական մի շարք  երկրների:

Ճիշտ է` ԼՂՀ ցանկացած ընտրություններից երկու-երեք օր հետո սկսվում են ինչ-որ արձագանքներ, գնահատականներ: Իսկ եթե ԼՂՀ նախագահական հերթական ընտրություններն անխափան իրականացվում են, նշանակում է` մեր երկրորդ պետականությունն ավելի ու ավելի է ամրապնդում իր դիրքերը, այդ թվում նաև միջազգային ասպարեզում: Ու մինչև այժմ դեռ  որևէ մեկը ԵԱՀԿ-ի կողմից երբեք դեմ չի արտահայտվել ԼՂՀ-ում անցկացվող ընտրությունների որևէ տարբերակին, և որևէ երկիր կամ պաշտոնյա երբեք չի ասել, թե ընտրությունները  կարող են խանգարել բանակցային գործընթացին:

Եվ որքան բարձր լինի Արցախում ընթացող ժողովրդավարական գործընթացների որակն ու աստիճանը, այնքան ավելի հեշտ կլինի անցնել այդ ճանապարհը, և օրերից մի օր ԼՂՀ-ն ՄԱԿ-ում կունենա իր ներկայացուցիչը, ինչպես Հարավային Սուդանը, Կոսովոն և այլն: Համենայն դեպս, միջազգային փորձն էլ է այդպես վկայում:

Ինչ վերաբերում է  բացթողումներին, ապա մենք խնդիրներ ունենք քարոզչության  բնագավառում, որ դեռ չենք լուծել, որովհետև այսօր էլ մեզ չի հաջողվել հակամարտության կերպարին  համարժեք կերպար արմատավորել միջազգային շրջանակներում:

Օրինակ` պատմական ցայտուն նախադեպեր էլ կան, որ ազգերի ինքնորոշման իրավունքի նորմերից ելնելով` անկախ պետություններ են ստեղծվում: Ազգերի ինքնորոշման իրավունքն առաջին անգամ ամրագրվեց հենց ԱՄՆ պետության սահմանադրության մեջ: ԱՄՆ պետությունը 200 տարի առաջ անգլիական գաղութարարների դեմ սեպարատիստական շարժման արդյունքում, բայց հիմք ունենալով ազգերի ինքնորոշման իրավունքը, պետություն ստեղծեց: Ու ոչ ոքի մտքով անգամ չի անցնում, թեկուզ ցածրաձայն նշել, թե ԱՄՆ-ն օկուպացրել է Անգլիայի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքները: ԱՄՆ-ն 200 տարի է` ինքնուրույն պետություն է կառուցում, ԼՂՀ-ն` 20, տարբերությունը տարիների քանակն է, բայց հիմքը ժողովրդական շարժումներն են` ազգերի ինքնորոշման իրավունքը:

 Ամեն դեպքում Արցախը շարունակում է կերտել իր պետականությունն ու ամրապնդել անկախությունը` զարգացնելով ժողովրդավարություն: Ու այդ ժողովրդավարությունը նախանձելի է անգամ Հայաստանի համար:

2013թ. օգոստոսի 27-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության վարչական շենքի մոտ անցկացված հավաքի քաղաքացիական նախաձեռնության կողմից հրապարակվել է նամակ՝ ուղղված ՀՀ գլխավոր դատախազին, որում բարձրացված հարցադրումների կապակցությամբ, հաշվի առնելով հանրային հետաքրքրությունը, ՀՀ գլխավոր դատախազությունը տեղեկացնում է.

Երևան քաղաքում հանրային հետաքրքրություն ներկայացնող հարցերին վերաբերող հավաքների մասնակիցների և ոստիկանության ծառայողների միջև տեղի ունեցած միջադեպերի կապակցությամբ 2013թ. օգոստոսի 28-ի դրությամբ ստացվել են 9 հաղորդում-ահազանգեր, որոնցից 1-ով արդեն իսկ հարուցված է եղել քրեական գործ և ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում կատարվում է նախաքննություն, 1 դեպքով նույն ծառայությունում նյութերի նախապատրաստումը շարունակվում է, իսկ 7 հաղորդում-ահազանգերի քննարկումը կատարվել է ոստիկանության տարածքային ստորաբաժանումներում:

Մեղավոր անձանց ի հայտ բերելու, նրանց արարքներին իրավական գնահատական տալու և դեպքերի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ ու օբյեկտիվ քննության նպատակով ՀՀ գլխավոր դատախազի կողմից հանձնարարություն է տրվել ոստիկանության մարմիններում նախապատրաստվող` ոստիկանության ծառայողներին վերագրվող ապօրինի գործողությունների մասին հիշատակումով բոլոր նյութերն անհապաղ ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության վարույթ փոխանցելու մասին:

Հաշվի առնելով հանրության հետաքրքրությունը` ներկայացվում է համառոտ տեղեկատվություն 2013թ. օգոստոսի 27-ի դրությամբ ստացված հիշյալ 9 հաղորդում-ահազանգերի քննարկման ընթացքի վերաբերյալ:

Երևան քաղաքի Գ. Լուսավորիչ փողոց (Երևանի քաղաքապետարան)

1. 2013թ. օգոստոսի 1-ին` ժամը 12.45-ին, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին վաշտի ոստիկանները ՀՀ վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի 182-րդ հոդվածով սահմանված իրավախախտում կատարելո` Երևան քաղաքի Գ.Լուսավորիչ փողոցում հասարակական կարգը վերականգնելուն ուղղված ոստիկանի օրինական պահանջը չկատարելու կասկածանքով ձերբակալել են Արգիշտի Կիվիրյանին, ինչի կապակցությամբ կազմվել է վարչական ձերբակալության մասին արձանագրություն։ Նյութերի նախապատրաստման ընթացքում Ա.Կիվիրյանը բացատրություն է տվել, որ ոստիկանության աշխատակիցներն իրեն բերման են ենթարկել ապօրինի՝ բռնի ուժ գործադրելով և մարմնական վնասվածքներ պատճառելով:

Նշանակված դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության համաձայն` Արգիշտի Կիվիրյանի մոտ հայտնաբերվել են մարմնական վնասվածքներ աջ բազկի արյունազեղումների, աջ արմնկահոդի, աջ նախաբազկի, աջ ազդրի, սրունքների քերծվածքների, աջ բազկի և աջ ազդրի ճանկռվածքների ձևով, որոնք առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չեն պարունակում:

2013թ. օգոստոսի 16-ին նյութերն ուղարկվել են ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն` հետագա ընթացքը լուծելու համար:
Նյութերի նախապատրաստումը շարունակվում է:

2. 2013թ. օգոստոսի 25-ին քաղ. Միհրան Մարգարյանը ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում հաղորդում է տվել այն մասին, որ նույն օրը` ժամը 01.35-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գ.Լուսավորիչ փողոցում` «Արարատ» հյուրանոցի դիմաց, արական սեռի մոտ 7 անձինք ծեծի են ենթարկել իրեն և ընկերոջը` Բաբկեն Տեր-Գրիգորյանին` պատճառելով մարմնական վնասվածքներ, իրեն` քթի և մեջքի շրջաններում, իսկ ընկերոջը` մեջքի, ոտքի և ձեռքերի շրջաններում:

Հաղորդման հիման վրա ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում նախապատրաստվել են նյութեր, որի ընթացքում Բաբկեն Տեր-Գրիգորյանը և Միհրան Մարգարյանը հրաժարվել են կատարված դեպքի վերաբերյալ բացատրություններ տալուց` պատճառաբանելով, որ բացատրություններ կտան ավելի ուշ` փաստաբանի ներկայությամբ:

2013թ. օգոստոսի 25-ին որոշումներ են կայացվել Բաբկեն Տեր-Գրիգորյանի և Միհրան Մարգարյանի վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննություն նշանակելու մասին:

Նյութերի նախապատրաստման ընթացքում զննվել է թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոցի կրիմինալ դեպքերի գրանցման մատյանը, համաձայն որի Բաբկեն Տեր-Գրիգորյանի մոտ արձանագրվել է «կրծքավանդակի սալջարդ, աջ սրունքի փափուկ հյուսվածքային սալջարդ» մարմնական վնասվածքներ, իսկ Միհրան Մարգարյանի մոտ` «կրծքավանդակի սալջարդ, քթի սալջարդ» մարմնական վնասվածքները:

Հանձնարարություն է տրվել ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի ՔՀ բաժանմունքի աշխատակիցներին` ձեռնարկելու համապատասխան օպերատիվ-որոնողական միջոցառումներ` հանցանք կատարած անձանց ինքնությունը պարզելու և հանցագործությունը բացահայտելու ուղղությամբ:
Նյութերի նախապատրաստումը շարունակվում է:

3. 2013թ. օգոստոսի 24-ին քաղ. Ռուզաննա Գրիգորյանը ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում հաղորդում է տվել այն մասին, որ նույն օրը` ժամը 19.00-19.30-ի սահմաններում, Երևանի քաղաքապետարանի բակում ոստիկաններն առանց օրինական հիմնավորման խոչընդոտել են իր ազատ տեղաշարժման իրավունքը եւ թույլ չեն տվել բարձրանալ քաղաքապետարանի աստիճանների վրա: Այնուհետև, առանց ծանուցման և հիմնավորման՝ ոստիկանները, քաշքշելով, իրեն վնասվածքներ հասցնելով, հորիզոնական վիճակում տեղափոխել են ոստիկանական մեքենա, որի հետեւանքով իրեն պատճառվել են մարմնական վնասվածքներ՝ ձեռքերի և ոտքերի շրջանում, տաբատը պատռվել է, բերման է ենթարկվել առանց կոշիկների:
Նշանակվել է դատաբժշկական փորձաքննություն:
Նախապատրաստված նյութերն օգոստոսի 28-ին ուղարկվել են ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն։

4. 2013թ. օգոստոսի 25-ին քաղ. Մկրտիչ Տոնոյանը ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում հաղորդում է տվել այն մասին, որ նույն օրը` ժամը 22.20-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հաղթանակ կամրջի վերջնամասում իրեն են մոտեցել երեք անծանոթ երիտասարդներ, մեղադրել իրենց ծնողների համար խնդիրներ ստեղծելու մեջ, սպառնացել, որ այլևս չերևան քաղաքապետարանի դիմացի ակտիվիստների մոտակայքում, որից հետո նշված անձանցից մեկը ձեռքով հարվածել է դեմքին ու աջ ձեռքին` պատճառելով մարմնական վնասվածքներ:

Հաղորդման հիման վրա ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում նախապատրաստվել են նյութեր, որի ընթացքում Մկրտիչ Տոնոյանը բացատրություն է տվել այն մասին, որ 2013թ. օգոստոսի 25-ին` ժամը 22.00-ի սահմաններում, Երևանի քաղաքապետարանի հարևանությամբ անցնելիս տեսել է իր ծանոթ լրագրող Թեհմինե Ենոքյանին, որի հետ շուրջ 20 րոպե զրուցելուց հետո շարունակել է ճանապարհը: Հաղթանակ կամրջի ձախ կողմում գտնվող հատվածում իրեն են մոտեցել 3 երիտասարդներ, որոնցից 2-ն եղել են սպորտային կազմվածքով ու համազգեստով, իսկ նրանցից մեկի աջ ձեռքը կապված է եղել սպիտակ վիրակապով: Վերջիններս իրեն սպառնացել են իրենց հայրերի համար խնդիրներ ստեղծելու մեջ ու հարցրել, թե արդյոք հանդիսանում է քաղաքացիական ակտիվիստ, թե ոչ: Բացասական պատասխան ստանալով` փորձել են իրեն տանել կամրջի աստիճաններով ներքև, սակայն մերժելուց հետո, նրանցից մեկը հարվածել է իր դեմքին և պատճառել մարմնական վնասվածք, որից հետո նրանք դիմել են փախուստի: Դրանից հետո ոտքով վերադարձել է Երևանի քաղաքապետարանի շենքի մոտ և տեղում գտնվող ոստիկաններին խնդրել իրեն ուղեկցել ոստիկանության բաժանմունք` հաղորդում տալու համար: Միջադեպը տևել է շուրջ մեկ րոպե, անցորդներ չեն եղել: Իրեն հարվածողին նկարագրել չի կարող, քանի որ դա արագ է տեղի ունեցել: Արտաքինով լավ հիշում է նրանցից մեկին, իրեն թվում է, որ նրան տեսել է ինչ-որ տեղ` ոստիկանների մեջ:

2013թ. օգոստոսի 25-ին նշանակվել է դատաբժշկական փորձաքննություն :
Հանձնարարություն է տրվել ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի ՔՀ բաժանմունքի աշխատակիցներին` ձեռնարկելու համապատասխան օպերատիվ-որոնողական միջոցառումներ հանցանք կատարած անձանց ինքնությունը պարզելու և հանցագործությունը բացահայտելու ուղղությամբ:
Նյութերի նախապատրաստումը շարունակվում է:

5. 2013թ. օգոստոսի 24-ին քաղ. Արսեն Օհանյանը ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում հաղորդում է տվել այն մասին, որ նույն օրը` ժամը 19:30-ի սահմաններում, գտնվել է Երևանի քաղաքապետարանի մուտքի դիմացի մայթեզրին, որտեղ մի խումբ անձանց կողմից կազմակերպվել է երթուղային տրանսպորտի ուղևորային վճարի թանկացման հետ կապված բեմականացում: Այդ ընթացքում ոստիկանության 2 աշխատակիցներ մոտեցել են իրեն և առանց նախազգուշացման ոլորել ձեռքերը, բռնել պարանոցից` պատճառելով մարմնական վնասվածքներ, որից հետո բերման ենթարկել ոստիկանության բաժին:

Արսեն Օհանյանը բացատրություն է տվել, որ իրեն բերման են ենթարկել «հրեշտակների» համազգեստով ոստիկանները, որոնց անուններն ու կոչումները չի հիշում: Նրանցից մեկը բռնել է իր աջ ձեռքից, իսկ մյուսը, իջեցնելով գլուխը, նստեցրել ավտոմեքենան և իր նկատմամբ բռնի ուժ կիրառել: Արսեն Օհանյանը հերքել է այն հանգամանքը, որ ինքը պառկած է եղել փողոցի երթևեկելի հատվածում: Պահանջել է պատասխանատվության ենթարկել իր նկատմամբ բռնություն կիրառած ոստիկաններին:

2013թ. օգոստոսի 24-ին նշանակվել է դատաբժշկական փորձաքննություն:
ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի հետաքննության մարմնին հանձնարարություն է տրվել դեպքի իրական հանգամանքները պարզելու և ականատեսներ հայտնաբերելու վերաբերյալ:
Նախապատրաստված նյութերն օգոստոսի 28-ին ուղարկվել են ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն։

Երևան քաղաքի Կոմիտասի 5

1. 2013թ. օգոստոսի 24-ին ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 3-րդ հատուկ գումարտակի 2-րդ վաշտի 1-ին դասակի հրամանատար Վահան Վրթանեսյանը ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնում հաղորդում, ապա նաև բացատրություն է տվել այն մասին, որ նույն օրը` ժամը 16-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 5 հասցեի մոտ ծառայություն իրականացնելիս` նույն փողոցի երթևեկելի մասն ազատելու մասին ոստիկանության ծառայողի օրինական պահանջը չկատարելու համար ՃՈ ավտոմեքենայով Արգիշտի Կիվիրյանին ոստիկանության բաժին բերման ենթարկելու ժամանակ վերջինս հայհոյել է, բռունցքով հարվածել աջ թևի նախաբազկին, այնուհետև կծել այն` պատճառելով մարմնական վնասվածք:

Դեպքի առթիվ 2013թ. օգոստոսի 24-ին ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիրի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով հարուցվել է քրեական գործ:

Նույն դեպքով նյութերի նախապատրաստման ժամանակ Արգիշտի Կիվիրյանը հայտարարել է, որ ոստիկանության աշխատակիցներն են իրեն ավտոմեքենայի մեջ հայհոյանքներ տվել, ծեծի ենթարկել՝ պատճառելով մարմնական վնասվածքներ:

Վահան Վրթանեսյանի և Արգիշտի Կիվիրյանի ստացած մարմնական վնասվածքների աստիճանը որոշելու նպատակով նշանակվել են դատաբժշկական փորձաքննություններ:
2013թ. օգոստոսի 26-ին քրեական գործն ուղարկվել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն` նախաքննությունը շարունակելու համար:

2. 2013թ. օգոստոսի 24-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության ՊՊԾ ոստիկանության գնդի 3-րդ հատուկ գումարտակի ծառայողներն Երևան քաղաքի Կոմիտաս պողոտայի և Վաղարշյան փողոցի խաչմերուկից ճանապարհատրանսպորտային երթևեկությունը խաթարելու և հակաօրինական գործողությունները դադարեցնելու, ոստիկանության ծառայողների օրինական պահանջներին չենթարկվելու համար ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժին են բերման ենթարկել քաղ. Եղիա Ներսեսյանին, ում վերաբերյալ կազմվել է վարչական իրավախախտում կատարելու մասին արձանագրություն:

ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնում նյութերի նախապատրաստման ընթացքում Եղիա Ներսեսյանը դիմում է ներկայացրել այն մասին, որ 2013թ. օգոստոսի 24-ին` ժամը 13.00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտաս պողոտայի և Վաղարշյան փողոցի խաչմերուկից ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժին բերման ենթարկելու ժամանակ ոստիկանության աշխատակիցն իրեն քարշ տալով պառկեցրել է գետնին, ինչի հետևանքով ստացել է մարմնական վնասվածք:
Նշանակվել է դատաբժշկական փորձաքննություն:
2013թ. օգոստոսի 27-ին նյութերն ուղարկվել են ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն` հետագա ընթացքը լուծելու համար:
Նյութերի նախապատրաստումը շարունակվում է:

3. 2013թ. օգոստոսի 26-ին քաղ. Հասմիկ Լալայանը ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնում հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2013թ. օգոստոսի 24-ին` ժամը 12.00-ից մինչև 16.00-ն ընկած ժամանակահատվածում, Երևան քաղաքի Կոմիտաս պողոտայի 5 հասցեում բողոքի ակցիային մասնակցելու ժամանակ ծառայություն իրականացնող ոստիկանները ձեռքերով թիկունքից կրծքավանդակը սեղմելով հրել են, որի հետևանքով ինքը վայր է ընկել և ստացել մարմնական վնասվածք:

ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնում նախապատրաստվել են նյութեր, նշանակվել է դատաբժշկական փորձաքննություն:
2013թ. օգոստոսի 27-ին նյութերն ուղարկվել են ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն` հետագա ընթացքը լուծելու համար:
Նյութերի նախապատրաստումը շարունակվում է:

4. 2013թ. օգոստոսի 26-ին` ժամը 15.55-ին, քաղ. Սարգիս Սարգսյանը ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնում հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2013թ. օգոստոսի 24-ին` ժամը 13.30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտաս պողոտայի և Վաղարշյան փողոցի խաչմերուկում բողոքի ակցիային մասնակցելու ժամանակ ծառայություն իրականացնող ոստիկանը ռետինե մահակով հարվածել է մեջքի ստորին հատվածին` պատճառելով ֆիզիկական ցավ:
ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնում նախապատրաստվել են նյութեր, նշանակվել է դատաբժշկական փորձաքննություն:
2013թ. օգոստոսի 27-ին նյութերն ուղարկվել են ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն` հետագա ընթացքը լուծելու համար:
Նյութերի նախապատրաստումը շարունակվում է:

Ս.թ. օգոստոսի 29-ին տեղի է ունեցել ՀՀ Հանրային խորհրդի փոքր խորհրդի նիստ՝ Վազգեն Մանուկյանի նախագահությամբ: Օրակարգում ընդգրկված է եղել 5 հարց.

1. Հանրային խորհրդի մասին օրենքի նախագծի վերջնական տարբերակի քննարկումը:

2. ՀԽ 4.5 տարվա գործունեության վերաբերյալ հաշվետվության քննարկումը:

3. ՀՀ կառավարությանն առընթեր քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչության պետ Արտյոմ Մովսեսյանի դիմումն՝ ուղղված ՀԽ նախագահ Վազգեն Մանուկյանին:

4. Երևան քաղաքի տրանսպորտային խնդիրների և կետային կառուցապատման հարցերը:

5. ՀԽ ժողովրդագրական և գենդերային հարցերի հանձնաժողովի կողմից պատրաստված հայտարարությունը՝ կապված վերջին շրջանում ակտիվորեն քննարկվող «Կանանց և տղամարդկանց հավասար իրավունքների և հավասար հնարավորությունների ապահովման մասին» օրենքի ընդունման հետ:

Օրակարգի առաջին հարցի շրջանակներում մեկ անգամ ևս քննարկվել են Հանրային խորհրդի մասին օրենքի նախագծի հիմնական սկզբունքներն ու դրույթները, պարզաբանվել կառույցի նպատակները, գործառույթները, դերն ու նշանակությունը:

Նշվել է, որ նախագիծը սեպտեմբերի վերջին պետք է ներկայացվի Հանրապետության ղեկավարին:

Օրակարգի երկրորդ հարցի վերաբերյալ Վազգեն Մանուկյանը հանձնարարել է ՀԽ հանձնաժողովներին ներկայացնել վերջին տարվա ընթացքում կատարած աշխատանքների վերաբերյալ հաշվետվությունները, ապա ամբողջացնել ՀԽ ողջ գործունեության վերաբերյալ հաշվետվությունը, որից հետո այն կներկայացվի հանրությանը:

Օրակարգի երրորդ հարցը՝ քաղավիացիայի վարչության պետի նամակն՝ ուղղված ՀԽ նախագահին, առնչվել է «Զվարթնոց օդանավակայանի» առաջիկա 5 տարիների զարգացման խնդիրներին, որի շրջանակներում, ըստ քաղավիացիայի վարչության, անհրաժեշտություն է առաջացել վերջնական գնահատական տալու հին ուղևորային (կլոր) համալիրի հետագա պահպանման կամ քանդման խնդրին:

Քաղավիացիայի վարչության պետն առաջարկել է Հանրային խորհրդին համատեղ քննարկել հարցը, որպեսզի նախքան վերջնական որոշման հանգելը հասկանալի լինեն այն գնահատականներն ու մոտեցումները, որոնք այսօր առկա են նշված ուղևորային համալիրի նկատմամբ հանրության և այդ ոլորտում մասնագիտացած կազմակերպությունների շրջանում:

Նիստում որոշվել է խնդիրը նախ քննարկման դնել Հանրային խորհրդի մշակույթի և քաղաքաշինության ենթահանձնաժողովներում, որից հետո հանրային լայն քննարկումներ անցկացնել:

Օրակարգի հաջորդ հարցի քննարկման ժամանակ ՀԽ անդամներն անդրադարձել են Երևան քաղաքի ավտոկայանատեղերի խնդրին, քննարկել կենտրոնը բեռնաթափելու հարցը: Երևան քաղաքի տրանսպորտային խնդիրների և կետային կառուցապատման վերաբերյալ կայացվել է որոշում առաջիկայում կազմակերպել աշխատանքային խորհրդակցություն՝ հրավիրելով Երևանի նորանշանակ գլխավոր ճարտարապետին:

Օրակարգի վերջին հարցի քննարկման ժամանակ (ՀԽ ժողովրդագրական և գենդերային հարցերի հանձնաժողովի կողմից պատրաստված հայտարարության վերաբերյալ՝ կապված վերջին շրջանում ակտիվորեն քննարկվող “Կանանց և տղամարդկանց հավասար իրավունքների և հավասար հնարավորությունների ապահովման մասին” օրենքի ընդունման հետ), հանձնաժողովի նախագահ, ՀԽ անդամ Ելենա Վարդանյանը պարզաբանել է օրենքի շուրջ ստեղծված աղմուկն ու իրենց անհանգստությունը անհարկի շահարկումների և օրենքի նախագծի էությունը շեղելու առումով: Նա անընդունելի է համարել մի շարք հասարակական կազմակերպությունների գործունեության դեմ սկսված հակաքարոզչությունն ու մի խումբ կանանց հասցեին ուղղված վիրավորական ու զրպարտչական արտահայտություններն ու գործողությունները, ինչը վարկաբեկում է երկրի զարգացման գործընթացներում կանանց և տղամարդկանց հավասար ներգրավմանը նպատակաուղղված նրանց երկարամյա գործունեությունը:

Քննարկվող հարցի վերաբերյալ հնչել են տարբեր տեսակետներ, սակայն ընդգծվել է, որ օրենքը պետք է հիմնված լինի հայկական ընտանեկան արժեքների պահպանման սկզբունքի վրա, իսկ չպարզաբանված ու վիճահարույց ձևակերպումները, որոնք հանրության շրջանում անհանգստություն ու զայրույթ են առաջացրել, պետք է հստակեցվեն և ընկալելի լինեն հանրության բոլոր շերտերի կողմից: Միաժամանակ շեշտվել է, որ խնդրի վերաբերյալ առաջացած տարակարծություններն ու բանավեճերը պետք է տեղափոխվեն բացառապես քաղաքակիրթ դաշտ: