Հալեպից  ու Դամասկոսից մինչեւ Ղրիմ, անցնելով Իրաքից եւ Եգիպտոսից վերադառնալու համար Քեսապ, ապահովական ցնցումներն ու նրանց զուգակցված քաղաքական իրադարձությունները մեկնաբանելը հայկական լրատվական ոսպնյակների համար հավելյալ ճիգ, կենտրոնացում, մաքրազտման մեքենականություն եւ արհեստավարժ համապատասխան աշխատանք է պահանջում:

Ոչ միայն այն պարզ պատճառով, որ այս թեժ կետերը առնչված են նաեւ հայկական գործոնի հետ. կամ էլ այն բնական մղման բացատրությամբ, որ այնտեղ կան հայկական համայնքներ:

Քաղաքագիտական  անառարկելի տեսություն է, որ պատերազմներին ընկերակցում է  տեղեկատվականը եւ հատուկ ծառայությունները լրատվականների հետևում կանգնած ղեկավարում են այդ ոլորտի պատերազմը:  Այս տեսությունը միայն պատերազմների դեպքում չէ, ընդհանուր հասկացություն է. պարզապես թեժացումը բնականաբար արձանագրվում է լարված իրավիճակների կամ ռազմական ընդհարումների ընթացքում:

Հայկական կողմի համար ճգնաժամային տեղեկատվությունը անպայման նկատի պիտի ունենա բազմագործոնային հանգամանքներ: Նախ այն իհարկե, որ պիտի սահմանազատի քարոզչականը լրատվականից: Անկախ մամուլ հասկացությունը այսօր հեքիաթային բնութագիր ունի, եւ որեւէ լրատվամիջոց իր առջեւ գերխնդիր չի դրել միայն ճշմարիտը, զուտ առարկայականը ընթերցող լսարանին հասանելի դարձնելու հրամայականը: Սա բացառապես տեսություն է, որը որեւէ առարկայացում չի գտնում որեւէ միջավայրում: Խնդիրը ուրեմն հնարավոր առարկայականությունը պահելու հմտությունում է կայանում: Քարոզչական հզոր մեքենաների արտադրանքների ուղղվածությունը հասկանալու, քարոզչական թիրախն ըմբռնելու եւ ըստ այդմ լուրի վերարտադրման չափը ճշտելու եւ տալու: Հաճախ այնքան համատարած տարողություն է ստանում այդ արտադրանքի լրագրական շուկայացումը, որ դժվար է թվում շուկայի ճշտած օրինաչափությունից հեռու մնալու փորձությունը հաղթահարելը: Այսպես է, որ Սիրիայի դեպքերի լուսաբանման խաղի կանոնները, հաճախ ճշտված Արեւմուտքից, երբեմն Ռուսաստանից, գրավում են տեղեկատվական տարածքները:

Այս թոհուբոհում պատահում է, որ լրատվական կողմնակի թիրախի է վերածվում հայությունը: Ընդհանրապես խուճապային իրավիճակների մատնելու նպատակ հետապնդող ապատեղեկատվությունները տարբեր աղբյուրներ ունեն: Երբեմն անորոշ կայքեր  են մեջբերվում, այլ դեպքերում հղում է կատարվում տվյալ լրատվամիջոցին, որի սկզբնաղբյուրն ու պատկանելիությունը անհստակ լինելով ոլորապտույտի մեջ են թողնում լուրի վավերականությունը ստուգել փորձող մամուլի որեւէ ներկայացուցչին: Մինչ այդ, սակայն, լուրը կրկնօրինակվում է, պատճենահանվում է, երբեմն  համեմվում ցանկալի մեկնաբանություններով եւ  շրջանառությունը բազմապատկվում: Բացառված չէ այս դեպքերում, որ շրջանառության մեջ դնող ու անմիջապես անհայտացող լրատվամիջոցը մեր հակառակորդների ուղղակի կամ անուղղակի ներշնչումը ունեցած լինի:

Նման օրինակները բազմաթիվ են: Ճգնաժամային տեղեկատվությունը հատկապես հայկական լրատվամիջոցների համար արագ ու զգայացունց լինելու մղումներով պետք չէ հատկանշվի: Այստեղ կա իրավիճակին տեր կանգնելու, խուճապային տրամադրությունների ստեղծման առաջն առնելու, զուսպ ու հավասարակշիռ մոտեցման վարքագիծը որդեգրելու եւ մանավանդ արտակարգ իրավիճակներում հայտնված մեր հայրենակիցներին անվտանգությունը գերադասելու անհրաժեշտությունը:

Հայկական ճգնաժամային տեղեկատվությունը ինքնակազմակերպվելու, աշխատակարգ ճշտելու անմիջական անհրաժեշտության առջեւ է: Աշխարհաքաղաքական իրադարձությունները հուշում են, որ Ղրիմից մինչեւ Քեսապ եւ դեռեվս այլ հայաշատ միջավայրեր հայկական գործոնի հետ առնչված լրատվություններ ներկայացնելու եւ մեկնաբանելու նուրբ խնդիր ունի հայ տեղեկատվադաշտը  երկար ժամանակ: Մինչ այդ հայության հետ կապված որեւէ լուրի վավերականությունն ու ճշմարտացիությունը ստուգելու համար բացառապես պետք է հենվել տեղի հայկական պաշտոնական լրահոսի փոխանցած տեղեկատվության վրա` այնտեղ նկատելու համար ճշտված շեշտադրումները, տարողություններն ու չափերը: Ամպագոռգոռությունից, զգացականությունից եւ մանավանդ քարոզչական առավելություններ շահելու փորձություններից հեռու մնալը այս դեպքում ոչ միայն լրագրական օրինաչափություն է, այլ նաեւ անվտանգության հետ կապված լրջագույն խնդիր:

Շահան Գանտահարյան

«Ազդակ» թերթի գլխավոր խմբագիր

Այսօր սահմանադրական դատարանում սկսվեց «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքի 5, 7, 8, 37, 38, 45, 49 և 86-րդ հոդվածների սահմանադրականության վերաբերյալ» գործի դատաքննությունը ՀՀ ԱԺ պատգամավորների դիմումի հիման վրա:

Պատասխանող կողմը կուտակային համակարգի ներդրման օգտին նշեց ծնելիության նվազման հանգամանքը: Պատասխանող կողմի ներկայացուցիչ, ՀՀ ԱԺ պատգամավոր Հակոբ Հակոբյանի խոսքով` մեր երկրում ծնելիությունը պակասել է, արտագաղթն ավելացել է,  տնտեսությունը գտնվում է ոչ բարձր զարգացման մակարդակի վրա:

«Առկա միտումները շարունակելու պարագայում` 2025 թվականին մեզ մոտ գրանցվելու է 20 000 ծնունդ: 2050-ին մեզ մոտ տեսականորեն ստացվում է երկու թոշակառու մեկ աշխատող»,- ասաց Հակոբ Հակոբյանը` հավելելով, որ բաշխողական համակարգը չի կարող համեմատության մեջ մտնել կուտակային համակարգի հետ և ապահովել արժանապատիվ կենսաթոշակի վճարում:

Ըստ Հակոբ Հակոբյանի` արժանապատիվ կենսաթոշակ ապահովելու համար պետք է անցնել պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգին:

«Պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգին անցնելով` մենք լուծում ենք երկու խնդիր, նախ ուղիղ կապ ենք ստեղծում կենսաթոշակի և աշխատանքային տարիներին վաստակածի միջև, ապա բարձրացնում կենսաթոշակի փոխհատուցման գործակիցը: Մեր հաշվարկներով` վերջում մենք կկարողանանք ապահովել 40-50 տոկոս փոխհատուցման գործակից»,- ասաց Հակոբ Հակոբյանը:

Խորհրդարանում քննարկվում էր “Սևանա լճի էկոհոմոկորգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման և օգտագործման միջոցառումների տարեկան և համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին” օրենքում լրացում կատարելու մասին հարցը:

Հիմնական զեկուցող, ՀՀ կառավարությանն առընթեր ջրային ռեսուրսների պետական կոմիտեի նախագահ Անդրանիկ Անդրեասյանը պատգամավորներին տեղեկացրեց, որ նախագծով առաջարկվում է Սևանից բաց թողնել օրենքով նախատեսված 170 միլիոն խմ ջրի փոխարեն 240 միլիոն խմ` հինգ տարի ժամկետով:

Նրա խոսքով` հատկապես Սև ջուր ջրավազանային տարածքում` շուրջ 29 բնակավայրերի հողատարածքներում, ջրի լուրջ դեֆիցիտ է առաջացել, և այլընտրանքային ռեսոուրսների բացակայությունը ստիպում է կառավարությանը դիմել Սևանա լճին:

Հանրապետական պատգամավոր Հայկ Բաբուխանյանը հիմնական զեկուցողից հետաքրքրվեց, թե արդյոք հնարավո՞ր է դա իրականացնել, ասենք, 2-3 տարվա համար, ոչ թե հինգ: Անդրեասյանը պարզաբանեց, որ 240 միլիոնը դա ամենամեծ թիվն է, և հնարավոր է, որ բանը դրան չհասնի:

Ալեքսանդր Արզումանյանը հարցրեց, թե արդյո՞ք հարցը քննարկվել է բնապահպանների հետ, և հաշվի են առնվել նրանց դիտողություններն ու առաջարկները:

Անդրեասյանը պատասխանեց, որ բնապահպանների հետ մի շարք հանդիպումներ են տեղի ունեցել տարբեր ձևաչափերով, բայց, ցավոք, խոսակցությունը մտել է էմոցիոնալ դաշտ: Ընդհանուր հայտարարի չեն եկել, սակայն երկխոսություն միշտ եղել է:

ՀԱԿ խմբակցության ղեկավար Լևոն Զուրաբյանը, կարևորելով ձկնաբուծությունը որպես շահավետ ու հեռանկարային բիզնես, հարցրեց, թե ինչո՞ւ կառավարությունը նախօրոք չի կանխատեսել այն հետևանքները, որոնք ի հայտ են եկել Արարատյան դաշտավայրի ջրային ավազանում, ինչո՞ւ բիզնեսը համապատասխան ձևով չի կարգավորել և անվերահսկելի է թողել դաշտը:

Պատասխանողի խոսքով` Արարատյան դաշտավայրի ջրային ռեսուրսներին սպառնացող վտանգը հնարավոր է, որ միայն պայմանավորված չլինի ձկնաբուծարաններով, քանի որ երկրաբանական խորը ուսումնասիրություններ դեռևս արված չեն: Ինչ վերաբերում է կառավարության կողմից ոլորտի վերահսկմանը, ապա նա հավաստիացրեց, որ ոլորտը կարգավորման դաշտում է, պարզապես որպես լիբերալ տնտեսության ուղենիշի կրող, կառավարությունը որոշակի սահմանից սկսած ազատ է թողել տնտեսվարողներին: Այնուամենայնիվ, Անդրեասյանը վստահ է, որ այժմ տարվող միջոցառումները` ուղղված Արարատյան դաշտավայրի ջրային ռեսուրսների կարգավորմանը, դրական արդյունք են տալու:

Ջրամբարների կառուցման անհրաժեշտության հարցը բարձրացրեց ՀԱԿ պատգամավոր Գագիկ Ջհանգիրյանը` ասելով. «Վախենամ, հենց մենք քվեարկենք, հինգ տարի ոչ մի ջրամբար չկառուցվի, և հինգ տարի հետո նորից գաք, ասեք` Սևանից ջուր է պետք բաց թողնել»:

Պատասխանողը հայտնեց, որ երկու ջրամբարների նախագծային աշխատանքները սկսված են, իսկ Եղվարդի ջրամբարը նախանախագծային փուլում է:

Հովիկ Աբրահամյանը Գագիկ Ջհանգիրյանին հուսադրեց. «Ես խոսել եմ Հանրապետության նախագահի հետ, պարոն Ջհանգիրյան, այդ ջրամբարները ՀՀ նախագահի վերահսկողության տակ են իրականացվելու»:

ՀՅԴ խմբակցության պատգամավոր Աղվան Վարդանյանն էլ խիստ կասկածեց, որ առաջիկա հինգ տարում այդ ջրամբարների ծրագրերը կյանքի կկոչվեն: Փոխարենը նա առաջարկեց գումարները ծախսել ոչ թե մեծ ու անիրականանալի խնդիրների ուղղությամբ, այլ գոնե փոքր խնդիրների լուծման:

ՀԱԿ պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանը բարձրացրեց Արարատյան դաշտավայրում ապօրինի ձկնային տնտեսություններ կառուցած և դաշտավայրի ջրային ավազանը վնասած անձանց պատասխանատվության ենթարկելու հարցը: «2007 թվականից էդ պրոցեսը սկսված է: Ես զարմանում եմ, էդ փաստերի առթիվ որևէ քրեական գործ հարուցվե՞լ է, կա՞ն ձերբակալվածներ: Հիմա ձեր իսկ կողմից թույլ տված հանցագործությունը կոծկելու համար դնում, Սևանից հերթական ջուրն եք բաց թողնում: Եթե մարդիկ պատասխանատվություն չկրեն, Սևանն էլ նույն հաջողությամբ կցամաքեցնեք»:

Փաշինյանը նաև հայտարարեց, որ այդ ձկնաբուծարանների սեփականատերերի մեծ մասն այս դահլիճում և ԱԺ նախագահությունում նստած է:

Այնուհետև, մեջբերելով Հովիկ Աբրահամյանի խոսքը, թե ինքը խոսել է Հանրապետության ղեկավարի հետ, և այդ ջրամբարների կառուցումը նրա վերահսկողության տակ է, Փաշինյանն ավելացրեց. «Լեզվի տակ ոսկոր չկա, դուք նաև ասում էիք` էն կառավարությունը, որը 7 տոկոս տնտեսական աճ չապահովի, պիտի հրաժարական տա, ձեր ասածի մեջ գյոլ չկա…»:

«Ձեր լեզվի տակ էլ փուշ չկա, ինչ ուզում ասում եք»,-արձագանքեց Հովիկ Աբրահամյանը:

Հարցի քննարկումն ընդհատվեց քառօրյայի աշխատանքների ավարտի պատճառով և կշարունակվի արդեն ապրիլ ամսին:

Անկախ

Բարձրագույն և հետբուհական կրթության մասին կառավարության առաջարկած փոփոխությունների փաթեթի քննարկման ժամանակ ելույթ ունենալով` ԲՀԿ խմբակցության քարտուղար Նաիրա Զոհրաբյանն ասաց. «Ես հասկանում եմ, որ տվյալ քաղաքական ուժի համար լկտիությունը տաքարյունության հոմանիշն է, ցինզմը և դատարկաբանությունը՝ ինտելեկտի հոմանիշը, ակնհայտ տափակախոսությունը՝ կրեատիվ լինելու հոմանիշը»:

Հիշեցնենք, որ երեկ այս նախագծի քննարկման ժամանակ վիճաբանությունէր ծավալվել Նաիրա Զոհրաբյանի և Արմեն Աշոտյանի միջև, և նրա քննադատությունը միտված էր հենց վերջինիս:

«Ինտելեկտին պարբերաբար հղումներ անելուց առաջ ճիշտ կլինի գոնե աշխատեք, որ Ձեր և այլ կարկառուն ներկայացուցիչ օգտատերերի ֆեյսբուքյան ճախրանքներում խայտառակ ուղղագրական սխալներ չլինեն: Ես չեմ պնդում, որ դա պարզ տառաճանաչության ու գրագիտության պակաս է, բայց հակառակ վարկածը հերքել չեմ կարող»,-հավելեց պատգամավոր Զոհրաբյանը,-չեմ խոսում որոշ կարկառուն օգտատերերի երբեմն-երբեմն արված օտարալեզու պասաժների մասին, որտեղ, օրինակ, երեք բառից բաղկացած պարզ համադասական նախադասության մեջ բառերի բոլոր տառերը կարող են սխալ լինել: Սովորելը երբեք ուշ ու ամոթ չէ, ինքնուսույցներ վարձեք, փողը այլ ֆունկցիոնալ նշանակություն ևս ունի՝ բացի ընտրություններ կեղծելուց: Նապոլեոնիզմով տառապելը լուրջ շեղում է: Դատելով որոշ դեպքերի խիստ կլինիկական պրոգրեսից` նրա դեմ պատվաստումը դեռևս գտնված չէ, առողջ եղեք»:

Այս ելույթից հետո խորհրդարանիի նախագահը, դիմելով Նաիրա Զոհրաբյանին, ասաց. «Հանրությանը շեղում եք, այլ հարց ենք քննարկում: Հանրությունն է, որ Ձեր խոսքերին դիմանում է` ձեր կարկառուն մտքերին»:

Անկախ

Խորհրդարանում կառավարության ներկայացրած «Բարձրագույն և հետբուհական կրթության մասին» օրենքում փոփոխություններ ու լրացումներ կատարելու վերաբերյալ նախագծի քննարկմանը՝ եզրափակիչ ելույթում, կրթության և գիտության նախարար Արմեն Աշոտյանը մասնավորապես անդրադաձավ երկու խիստ քննադատական ելույթներին՝ ՀԱԿ պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանի և ԲՀԿ խմբակցության քարտուղար Նաիրա Զոհրաբյանի ելույթներին, իսկ ընդհանուր առամամբ հնչեցրած ելույթները գնահատեց վատ PR աշխատանք։

«Այսքանից հետո Կրթության և գիտության նախարարին մնում է մեկ հարց տալ՝ տղե´րք, ձեր PR մենեջերն ո՞վ է, հանեք գործից։ Տարրական քարոզչական ծուղակի մեջ կարելի՞ է  ընկնել, այն էլ 4 ուժերի կողմից»,-ասաց նա և կենտրոնացավ խիստ քաղաքական քննադատություն պարունակող երկու ելույթններին։

«Այդ երկուսը հաստատ միասին աշխատել են, երկուսն էլ բանիմաց են, խելացի են, բայց նրանց ամբիցիաները շատ են, քան այն աշխատանքը, որն իրենց միավորում էր։ Երկուսն էլ երևի մի քիչ  մազոխիստական զգացումներ ունեն, երեկվանից հետո ինձ կրկին խոսացնել փորձելը ոչ այլ ինչ է,  քան մազոխիզմ»,-ասաց նա և նրանց մի քանի մտքերին անդրադարձավ առանձին՝ խոսելով Նիկոլ Փաշինյանի այն հայտարարության մասին, թե Աշոտյանը լրջանալու կարիք ունի և ԱԺ-ն «կլուբ վիսյոլիխ ու նախոդչիվիխների պոլուֆինալը» չէ։

«Կավեենը վատ խաղ չի, դա արագ կողմոնորշվելու, խելքի բան է, և ինչու չէ, նաև ուրախության,  ժպտացեք, կյանքը շատ ավելի լավ է, քան դուք պատերացում եք»,-ասաց նա և նշեց, թե ավելի լավ է « չտո, գդե, կոգդա» խաղալ, կամ կավեենի սցենարներ բեմադրել,  քան լինել  պոտենցիալ  կրիմինալ ժանրի կամ 02-ի հերոս կամ օրինակ, քաղաքական  տնփեսա սերիալի հերոս»,-ասաց նա։

Դիմելով  Նիկոլ Փաշինյանին` նախարարը նշեց, թե նրա վիճակը շատ բարդ է և ինքը հասկանում է դա։ «Իմ վիճակն էլ է բարդ։ Հիմա ձեզ շատ քննադատեմ, որոշները  կասեն` Աշոտանը իշխանություն լինելով ձեզ քննադատում է, որպեսզի ձեզանից սարքեն ընդդիմության առաջնորդ։ Գովեմ` կասեն իշխանության  պրոյեկտն է, գովում է։ Չգիտեմ` ոնց վարվեմ` «սվոյ սրոդի չուժիխ, չուժոյ սրեդի սվայիխ», ծանր է վիճակը, հասկանում եմ, բայց  իմ վիճակն էլ ծանր է, ինձ էլ հասկացեք, ոնց անեմ, որ ձեզ վնաս չտամ, բայց մի բան ասեմ էլի»,-ասաց նա։

Նախարարի այս խոսքերից հետո Նիկոլ Փաշինյանը տեղից արձագանքում էր, սակայն Աշոտյանն ուշադրություն չդարձրեց և անցավ ԲՀԿ-ին։ «Ասում են` քաղաքականացվել է կրթության համակարգը, երեկ բացեցի հետաքրության համար ԲՀԿ կայքը և տպեցի վերջին համագումարի խորհրդի կազմը՝ 200 հոգի, որից 20 հոգին ներկայացնում են կրթական համարգը, ոչ թե շարքային մակարդակով, այլ ռեկտորներ,  դեկաններ, ամբիոնի վարիչներ։ Տղե´րք, եթե քաղաքականացրել ենք, քաղաքականացրել ենք միասին, եթե չենք քաղաքականացրել, ուրեմն չենք քաղաքականցրել ոչ մեկս»,-նշեց նա։

Ապա անդրադառնալով Նաիրա Զոհրաբյանի ելույթին` ասաց. «Որոշ մարդիկ ինձ համեմատեցին Նապոլեոնի հետ, շնորհակալ եմ, ուզում եմ  փոխադարձ շռայլություն անել և ասել, որ բացի քաղաքական նապոլեոնիզմից կա նաև քաղաքական կլեոպատրիզմ,  գիտեք դա ինչ է, խելացի, գեղեցիկ կին, որը փորձում է տղամարդկանց  մանիպուլացիայի ենթարկելու միջոցով ղեկավարել աշխարհը։ Ինչպես ավարտեց Կլեոպատրան…չէ այնքան էր փոխել իրեն, որ ոչ մի թույն չէր ազդում, ստիպված  իրանից ավելի թունավոր բան գտավ, որպեսզի խայթի և մահանա»,-ասաց նա։

Նախարար Աշոտյանը նաև անդրադաձավ քննարկմանը` նշելով, թե այն իր գլխի մեջ չի տեղավորվում։ « Ինձ թվում էր, թե պետք է ինձ մանթռաժ գցեին, այսիքն իրական ռակուրսը հետևյալն է` 4 քաղաքական միավորում, Ժառանագությանը հանում եմ, մի քիչ էլ ինտրիգ մտցնեմ, պարոն Հակոբյան, երեք քաղաքական  միավորում ընդդեմ մի միավորի` 19 հոգանոց գործադիր մարմնի … հրաշալի խումբ է, լավ քաղաքական կուրս է, ճիշտ փոխարժեք է, լավ ցուցանիշ է։»,-ասաց նա։

Եվ ընդհանրապես, Աշոտյանի խոսով՝ «Ճաշից հետո մանանեխ պետք չէ»։  «Ճաշից հետո մանանեխ պետք չէ ժողովուրդ, բռնցքամարտից հետո ավելորդ շարժումներ պետք չէ, ես դրա  արդիական ասացվածքն եմ հորինել` նախագահականից հետո կանյաչնին թիթիզություն ա։ Էսա..»,-ասաց նախարարը։

Ինչ վերաբերում է ԲՀԿ «տիկինի» այն հայտարարությանը, թե իրենց  քվեարկությունը կախված է այն հարցից, թե ուսման վարձերը կբարձանան թե ոչ, ասաց. «Շատ լավ է, որ քվեակությունը դրանից է կախված և ոչ թե ուրիշ բաներից։ Բարձրացնելու եք արդյոք  ուսման վարձը և այլն, եթե բարձրացնում ենք վերին շեմը, ապա ակնհայտ է, որ  վերին շեմի սահմանումից հետո  կարող է ուսման վարձերը բարձրանալ բացառապես որակի պատճառով։ Այսինքն՝ այսօրվա ուսման  վարձերը, չեմ կարծում, որ մոտ ապագայում բարձրանալու միտում ունեն»։

Անկախ

Բուհերի ուսման վարձերը մոտ ապագայում չեն բարձրանա: Կրթության մասին օրինագծերի քննարկման վերաբերյալ եզրափակիչ ելույթում Ազգային Ժողովում հայտարարեց կրթության և գիտության նախարարը: «Եթե, օրինակ, լուրջ ամերիկյան ուսումնական ծրագրեր բերվեն Հայաստան, ապա բնական է, որ այդ ծրագրերի գինը ամերիկյանից պետք է մոտ չորս անգամ ավելի էժան լինի, բայց միևնույնն է, մեր երկրի պայմաններում 10-12 հազար ԱՄՆ դոլարից պակաս չի լինի: Ի՞նչ անենք, չբերե՞նք նման ծրագրեր Հայաստան, որովհետև ուսման վարձերը պետք է պահել 180 հազար դրամի մակարդակին»,-հարցրեց նախարարը:

Ըստ Արմեն Աշոտյանի, խոսքը «Քենեդի Բիզնես» ծրագիրը Հայաստան բերելու մասին է, որի շուրջ արդեն բանակցություններ են ընթանում: Ինչ վերաբերում է տարկետման իրավունքին, ապա, կրթության նախարարը համաձայն է Ժառանգության խմբակցության ղեկավար Ռուբեն հակոբյանի հետ, որ պետք է դա հանվի: Այս մասին ընդդիմադիր պատգամավորների օրենսդրական նախաձեռնությունն այսօրվանից Ազգային ժողովում շրջանառության մեջ է: Այս հարցում Կրթության նախարարն ասաց, որ, որ անհրաժեշտ է քաղաքական միասնություն:

Անկախ

Այսօր Ազգային ժողովում «Բարձրագույն և հետբուհական կրթության մասին»  օրենքում փոփոխություններ ու լրացումներ կատարելու վերաբերյալ Կառավարությանը առաջարկի մասին իր ելույթում ԲՀԿ խմբակցության քարտուղար Նաիրա Զոհրաբյանը շեղվեց բուն թեմայից և, դիմելով ՀՀԿ-ին՝ ի դեմս Արմեն Աշոտյանի, ասաց. «Ես հասկանում եմ, որ տվյալ քաղաքական ուժի համար լկտիությունը տաքարյունության հոմանիշն է, ցինզմը և դատարկաբանությունը՝ ինտելեկտի հոմանիշը, ակնհայտ տափակախոսությունը՝ կրեատիվ լինելու հոմանիշը: Ինտելեկտին պարբերաբար հղումներ անելուց առաջ ճիշտ կանեք  գոնե աշխատեք, որ ձեր և այլ կարկառուն ներկայացուցիչ օգտատերերի ֆեյսբուքյան ճախրանքներում խայտառակ ուղղագրական սխալներ չլինեն: Ես չեմ պնդում, որ դա պարզ տառաճանաչության ու գրագիտության պակաս է, բայց հակառակ վարկածը հերքել չեմ կարող: Էլ չեմ խոսում որոշ կարկառուն օգտատերերի երբեմն-երբեմն արված օտարալեզու պասաժների մասին, որտեղ, օրինակ` երեք բառից բաղկացած պարզ համադասական նախադասության մեջ բառերի բոլոր տառերը կարող են գրվել սխալ: Սովորելը երբեք ուշ ու ամոթ չէ, ուսուցիչներ վարձեք, փողը այլ ֆունկցիոնալ նշանակություն ևս ունի՝ բացի ընտրություններ կեղծելուց: Դատելով  որոշ դեպքերի խիստ կլինիկական պրոգրեսից`  նրա դեմ պատվաստումը առ այս պահը, ցավոք,  դեռևս գտնված չէ, առողջ եղեք՛՛:

ՀՀ կառավարությունն իր այսօրվա նիստում քննության է առել «Ազգային Ժողովի կանոնակարգ» օրենքում փոփոխություններ կատարելու օրենքի նախագիծը, որն օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացրել են ԱԺ մի խումբ պատգամավորներ: Նրանք առաջարկում են անցնել երկու շաբաթը մեկ գումարվող եռօրյա նիստերին: Օրինագիծը, ըստ հեղինակների, միտված է օրենսդիր մարմնի աշխատանքին ավելի դինամիկ ընթացք հաղորդելուն: Ի դեպ, ինչպես նշված է ՀՀ կառավարության եզրակացությունում, գործադիրը նույնպես համամիտ և շահագրգիռ է այդ հարցում, քանի որ դրա շնորհիվ հնարավորություն կլինի քննարկել առավել մեծ թվով օրենսդրական նախաձեռնություններ: Սակայն ծագում են նաև մի շարք խնդրահարույց հարցեր՝ չի՞ տուժի արդյոք ԱԺ մշտական հանձնաժողովների աշխատանքը, արդյո՞ք պատգամավորները հնարավորություն կունենան լիարժեք ուսումնասիրել և քննարկել օրենքների նախագծերը: Այսպիսով, կառավարությունը հանգում է այն եզրակացության, որ նախագծի ընդունումը լրացուցիչ հիմնավորման կարիք ունի:
Միաժամանակ գործադիրը պատրաստ է նախագծի հեղինակների հետ համագործակցել ԱԺ աշխատանքի արդյունավետությունը բարձրացնելու նպատակով, մանավանդ այն դեպքում, երբ ՀՀ կառավարության օրենսդրական նախաձեռնությամբ Ազգային Ժողովում շրջանառվում են բազմաթիվ օրինագծեր, որոնք դեռ չեն քննարկվել և դրա հետևանքով կառավարությունը չի կարողանում ժամանակին կյանքի կոչել իր քաղաքական հանձնառությունները:
Նիստում քննարկվել է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում լրացումներ կատարելու օրենքի նախագիծը, որն օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացրել են տարբեր խմբակցությունների անդամ մի խումբ պատգամավորներ: Նրանք առաջարկում են սահմանել վերջին շրջանում սոցիալական ցանցերում մեծ տարածում ստացած կեղծ օգտատերերի միջոցով վիրավորանք կամ զրպարտություն բովանդակող տեղեկատվության տարածումը կանխելու միջոցներ, մասնավորապես՝ լրատվական միջոցների պատասխանատվությունը: Կարևորելով և ողջունելով խնդրի կարգավորմանն ուղղված օրենսդրական նախաձեռնությունը, գործադիրն, այնուամենայնիվ, արել է մի շարք առաջարկներ, որոնք ընդունելու դեպքում ընդունելի կհամարի օրենքի նախագիծը:
Վերը նշված օրենքների նախագծերը և կառավարության եզրակացությունները սահմանված կարգով կներկայացվեն ՀՀ Ազգային Ժողով:

ԲՀԿ-ական պատգամավոր Լյովա Խաչատրյանը խորհրդարանում կառավարության հետ հարցուպատասխանի ժամանակ վարչապետին հարց ուղղեց, թե ինչն է պատճառը, որ Հայաստանը միջազգային կազմակերպություններից շատ ցածր տոկոսով վարկեր է ստանում, սակայն գյուղացուն այն հասնում է չափազանց բարձր և անհասկանալի պահումներով:

Հարցին պատասխանեց էկոնոմիկայի նախարար Վահրամ Ավանեսյանը: Նա ընդունեց, որ իսկապես Հայաստանում բանկային տոկոսադրույքները բավականաչափ բարձր են, և խնդիրը վերաբերում է ոչ միայն գյուղատնտեսությանը, այլև մյուս ոլորտներին:

Իսկ երբ նախարարը խիստ մասնագիտական ոճով սկսեց ներկայացնել, թե ինչն է պատճառը, որ Հայաստանում տոկոսադրույքները բարձր են, Լյովա Խաչատրյանն ասաց. «Եթե ձեր պատասխանը գյուղացիք լսեիք, ի՞նչ եզրահանգման կգային: Արդեն նոր բաներ եք հորինել` կապակցված, փոխկապակցված: Գյուղացիների մեծ մասը տները կորցրել է, ամբողջ ազգով, գյուղով ընկել են վարկի տակ: Սա վաշխառություն է: Մարդկանց հանցագործության եք դրդում, մարդ ու կին իրարից բաժանվում են, ընտանիքը քայքայվում է….»:

Վահե Ավանեսյանն ասաց, որ կիսում է պատգամավորի վրդովմունքը և ներկայացրեց խնդրի հնարավոր լուծումները`սահմանափակել տոկոսադրույքները, պետության կողմից այդ ոլորտ լրացուցիչ ֆինասնական միջոցների մղելը, լրջորեն մարդկանց վարկային ոլորտի վերաբերյալ կրթություն տրամադրելը:

Անկախ

ԱԺ ԲՀԿ խմբակցության պատգամավոր Տիգրան Ուրիխանյանն այսօր ԱԺ-Կառավարություն հարցուպատասխանի ժամանակ Կառավարությունից հետաքրքրվեց, թե, առաջարկելով երկխոսության ու քննարկումներ «ԴԵՄ ԵՄ» նախաձեռնության ակտիվիստներին, իրենք մինչև ու՞ր են պատրաստ գնալ. «Մասնավորապես, պատրա՞ստ եք արդյոք քննարկել պարտադիր կուտակային բաղադրիչը հանելու հարցը», – շեշտեց պատգամավորը։ Նրա հարցին պատասխանեց  կառավարության աշխատակազմի ղեկավար Վաչե Գաբրելյանը: Ըստ նրա՝ կառավարությունը պատրաստ է աշխատելու «Դեմ եմ»  շարժման հետ, որպեսզի շտկի օրենքում առկա բացերը. «Չեմ կարծում, թե անհրաժեշտ է նախապայմաններով խոսել։ Կխոսենք, կքննարկենք  այն բոլոր հարցերը, որոնք փոփոխման ենթակա են կամ ենթակա չեն, և կգտնենք փոխգործակցման եզր: Հանդիպումը պետք է կայանա ՍԴ որոշումից հետո, որպեսզի հստակ լինի գործողության սահմանները»:
Տիգրան Ուրիխանյանը  կրկնեց հարցը՝ շեշտելով, որ պատասխանողը խուսափում է բուն թեմայից, մինչդեռ ինքը հստակ է ձևակերպել, թե ինչ է ուզում իմանալ. «Կարո՞ղ ենք ակնկալել, որ պարտադիր բաղադրիչը կհանվի, թե՞՝ ոչ»:
Վաչե Գաբրելյանը նպատակահարմար գտավ կրկնել պատասխանը. «Կրկնում եմ, մենք պատրաստ ենք քննարկման, այն ժամանակ էլ կքննարկենք ձևաչափն՝ առաց նախապայնների»:

Հանրապետական պատգամավոր Շուշան Պետրոսյանը խորհրդարանում կառավարության հետ հարցուպատասխանի ժամանակ բարձրացրեց Օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի տնօրենի թափուր պաշտոնի մրցույթի հարցը:

Նա ասաց, որ ճանաչում է այդ պաշտոնի համար դիմած ինը թեկնածուներին, և նրանցից մի քանիսին անգամ համարում մշակութային արժեք: «Ի՞նչ սկզբունքներով եք առաջնորդվելու տնօրենի ընտրության հարցում»,-հետաքրքրվեց պատգամավորը մշակույթի նախարարից` միաաժամանակ նկատելով, որ նախընտրելի է նրանցից մեկը, որը ծանոթություն և միջազգային լուրջ աշխատանքային փորձ ունի:

Հասմիկ Պողոսյանը նախ հիշեցրեց, որ առաջնորդվում է ոչ թե ինքը, այլ  ՊՈԱԿ-ի մասին օրենքը և հանձնաժողովը, որը ստեղծվելու է այդ նպատակով: «Անշուշտ ամենակարևորը լինելու է այն, թե ինչ հայեցակարգ են ներկայացնելու թեկնածուները»,-ասաց նախարարը` նկատելով, որ իր համար անհասկանալի է այն, որ քննարկում են թեկնածուների ով, ինչ լինելը, մինչդեռ մի ոլորտի գիտելիքներն այս դեպքում բավարար չեն, և որ կառավարման ոլորտը այլ պահանջներ էլ է ներկայացնում:

Շուշան Պետրոսյանն արձագանքեց, որ ինը թեկնածուներից միայն մեկն է ներկայացրել հայեցակարգ, ինչը նախարարին խիստ վրդովեցրեց. «Խնդրում եմ այդպիսի հայտարարություններ չանեք, որովհետև ապակողմնորոշում եք ողջ հասարակությանը»:

Նախարարը հայտնեց, որ բոլոր թեկնածուների ներկայացրած փաստաթղթերի փաթեթի մեջ ներառված են բոլոր անհրաժեշտ փաստաթղթերը, այդ թվում նաև հայեցակարգերը. «Այլ խնդիր է, որ մեկը որոշել է մինչ այդ հանրայնացնել իր ծրագիրը»,-ասաց նա:

Հասմիկ Պողոսյանը հորդորեց այս հարցում լինել մի քիչ զգույշ ու հանգիստ, քանի որ առաջին անգամն է, որ  ընտրվում է և ոչ թե նշանակվում Օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի տնօրեն:

Անկախ

Հայաստանի դեմոկրատական կուսակցության ղեկավար Արամ Սարգսյանն այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ նշեց, որ իր կածիքով` Ղրիմում կայացել է մի հանրաքվե, որի արդյունքները հստակորեն արտահայտում են Ղրիմի ժողովրդի մեծամասնության տեսակետն ու ցանկությունը: Ըստ նրա` Լեռնային Ղարաբաղի  Ինքնավար Մարզի հետ եղավ նույնը բացարձակ օրինական ճանապարհով:

«Լեռնային Ղարաբաղի օրինակը բոլորի համար օրինակելի է, և հիմարություն է Լեռնային Ղարաբաղի և Ղրիմի նմանությունների մասին չխոսելը, իբրև թե Ղարաբաղն ազատագրվեց, իսկ Ղրիմն անեքսիայի ենթարկվեց»,-ասաց Արամ Սարգսյանը:

Թեև այժմ Ուկրաինայի իշխանությունները նեղացած են Հայաստանից, բայց Արամ Սարգսյանի խոսքով` պետք է հակառակը լիներ, քանի որ Ուկրաինան մշտապես աջակցել է Ադրբեջանին:

«Մեզ համար Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների զարգացումը շատ ավելի կարևոր է: Եթե մեր անվտանգությունն ապահովելու համար պետք է լավ հարաբերություններ ունենանք Ռուսատանի հետ, ուրեմն պետք է ունենանք»,- ասաց բանախոսը՝ հավելելով, որ, ցավոք, շատ հաճախ փոքր եղբոր դերում են հանդես գալիս Ռուսատանի հետ հարաբերությունների համատեքստում և քանի դեռ ժողովուրդը գոհ չէ իր իշխանություններից, երկրի ներսում անկայուն իրավիճակ է, մեզ կարող են ամեն կերպ օգտագործել:

Արամ Սարգսյանը նկատեց, որ Հայաստանի իշխանություններն ամեն ինչ անում են, ժողովրդի դժգոհությանն «արժանանալու» համար, և սա, կարծես, դրսի պատվեր լինի: «Երկրում առաջին տեղում սերվիսն է, երկրորդ տեղում առևտուրը, իսկ արդյունաբերությունը միայն չորրորդ տեղում է: Երևանը՝ երբեմնի գիտաարդյունաբերական արտադրության քաղաքը, դարձել է սպասարկման քաղաք»,-եզրափակեց Արամ Սարգսյանը:

ՀԱԿ խմբակցության պատգամավոր Արամ Մանուկյանի կառավարությանն ուղղված հարցը կրկին Որոտանի կասկադին էր վերաբերում, և պատգամավորն այդ հարցն արդեն երրորդ անգամ էր հնչեցնում խորհրդարանում կառավարության հետ հարցուպատասխանի ժամանակ:

«Հայաստանի ջրամբարների շուրջ հիսուն տոկոսը մեկ որոշումով հանձնվեց Որոտան համակարգին, որն էլ տվեց ուրիշ երկրի: Ի՞նչ օրենքով ու հիմնավորմամբ պետական, ռազմավարական նշանակության ջրամբարները երկու քայլի արդյունքում օտարվեցին»,-հարցրեց Մանուկյանը` միաժամանակ նշելով որ այդ հարցը նաև գրավոր ձևով է ուղարկել կառավարություն, որտեղից մինչ օրս պատասխան չկա:

Հարցին խիստ լակոնիկ պատասխանեց էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար Արմեն Մովսեսյանը. «Ձեր գրավոր հարցը քննարկվում է, և ժամկետի մեջ է, անպատասխան չի մնա»:

Մանուկյանն արձագանքեց. «Ախր շատ դժվար է՞ էդ հարցի պատասխանը, չեմ հասկանում»:

Մովսիսյանը կրկնեց, որ հարցի պատասխանը պատգամավորը կստանա գրավոր:

«Դա էլ է պատասխան, որ պատասխան չունեք»,-ասաց Արամ Մանուկյանը:

Անկախ

ՀԱԿ խմբակցության պատգամավոր Արամ Մանուկյանը կարծում  է, որ հանրակրթական համակարգում, առողջապահության և պաշտպանության նախարարության ոլորտներում կա աշխատակիցների «հարկադիր»  կուսակցական պատկանելության երևույթ: Այս մասին նա հայտարարեց այսօր ԱԺ նիստի ժամանակ. «Այսօր այսպես է. հանրապետակա՞ն ես՝ կրթաթոշակ կստանաս, ո՞չ՝ դարձիր հանրապետական, որ կրթաթոշակ ստանաս: Դուք պետական միջոցները, վճարովի համակարգի վարձավճարներն ուղղում եք կուսակցական համակարգին: 90% -անոց հանրապետական համակարգ ունեք: Սա անթույլատրելի է, սա հանցագործություն է: Ես եղել եմ ՀՀՇ կուսակության նախագահ, այն ժամանակ մենք ապակուսակցականացրել էինք հանրակրթությունը: Բուհում, իհարկե, ցանկացած ուսանող կամ դասախոս կարող է լինել կուսակցական, բայց գործունեությունը տանել այնպես, որ, մարդիկ ստիպված լինեն հանրապետական կուսակցության անդամ դառնալ իրենց սոցիալական վիճակից ելնելով, անթույլատրելի է: Ծայրահեղ կուսակցականությունը վնասում է մեր երկրին», – ասաց Արամ Մանուկյանը, ում վարման կարգով պատասխանեց ԱԺ փոխնախագահ Էդուարդ Շարմազանովը: Նա, բնականաբար, հակառակ կարծիքն ունի. «Դուք ասում եք, որ Առողջապահության, Կրթության ու Պաշտպանության նախարարները չպիտի կուսակցականացված լինեն, և մեղադրում եք, որ հանրապետականցնում ենք բուհ-երը: Ասեմ, որ նախարար Աշոտյանի կառավարման շրջանում տարբեր ընդդիմադիր կուսկացությունների ներկայացուցիչներ պատասխանատու պաշտոններ են վայելում այս ոլորտում: Սա «Հանրապետականի»  հանդուրժողական մոտեցման մասին է խոսում»,- եզրափակեց Շարմազանովը:

Զարմանալի է, որ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին ընդառաջ Թուրքիան Սիրիայի հայաբնակ համայնքում՝ Քեսաբում,  իրականացրեց նույն քաղաքականությունը, ինչ 1915-ին` օգտագործելով քրդերին: Թուրքիան իր ցանկությամբ նման բան չէր անի, քանի որ առջևում Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակն է: Թուրքիային այդ քայլին է գնացել հենց այն ուժերի դրդմամբ, որոնց դրդմամբ էլ շարժվեց 1915թ-ին: Այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասաց «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամ Աշոտ Մանուչարյանը: Վերջինիս խոսքով` հայ հասարակությունը պետք է հստակ իմանա, թե ով է Թուրքիային դրդում քայլեր անել Սիրիայում:

«Թուրքիայից սիրիական կոնֆլիկտին միջամտել պահանջող երկրներին պետք է հայտ ներկայացնել այն մասին, որ 1915 թվականին Թուրքիան ընդամենը գործիք է եղել, և հիմա էլ գործիքի դերում է, ուզում ենք հասկանալ՝ ո՞վ և ինչո՞ւ է հայերի դեմ կատարում ցեղասպանության դավադրություն»,-ասաց Աշոտ Մանուչարյանը:

Բանախոսը համակարծիք է նաև այն տեսակետին, որ Հայաստանից պետք է զինված խմբեր գնան Սիրիա ու պաշտպանեն տեղի հայությանը:

«Մենք Սիրիայի կառավարությանը պետք է բացատրենք, որ չենք գնում միջամտելու իրենց հարցին, այլ միայն գնում ենք պաշտպանելու մեր հայրենակիցներին: Այսպես մենք նաև կպարզենք, թե ովքե՞ր են իրականում մեր դաշնակիցները»,-ասաց Աշոտ Մանուչարյանը` ընդգծելով, որ այսօր Սիրիայում, ավելի հստակ՝ Քեսաբում, հույժ կարևոր է հայկական ստորաբաժանումների առկայությունը:

Ինչ քայլեր պետք է ձեռնարկեր նման իրավիճակում Հայաստանի իշխանությունը հարցին, Աշոտ Մանուչարյանը պատասխանեց, որ ՀՀ կառավարությունն ու իշխանությունը կարծես գոյություն ունեցող աշխարհի հետ կապ չունենան: Պետք է այսօր Ռուսաստանի հետ լուծենք Քեսաբի մեր հայության անվտանգության հարցերը, քանի որ բոլորս գիտենք, որ Ռուսաստանն այնտեղ ռազմանավեր ունի: Պարզ չէ, թե ինչո՞ւ չեղան քննարկումներ ԱՄՆ-ի համապատասխան կառույցների հետ, որովհետև բոլորս ի սկզբանե գիտենք, թե որ կողմն էր հրահրում Թուրքիային: ԱՄՆ-ի հայությունը պետք է պահանջեր ԱՄՆ-ի կառավարությունից՝ Թուրքիային զերծ պահել Քեսաբում որևէ գործողություն իրականացնելուց»:

«Ժառանգություն»  կուսակցության քարտուղար Ստյոպա Սաֆարյանն այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ տեղեկացրեց, որ մարտի 28-ին Ազատության հրապարակում կանցկացվի   կուսակցության հանրահավաքը, որի հիմնական նպատակը միասնական հրապարակի կայացումն է: «Քաղաքացիական և քաղաքական բոլոր խմբերի միավորումը մեկ միասնական օրակարգի շուրջ կբերի նոր քաղաքականության իրականացման և վերջ կդնի այս հակասահմանադրական վիճակին, որը շարունակվում է տասնամյակներ և անտեսանելիորեն մսխում ժողովդրի իրավունքները»,- ասաց Ստյոպա Սաֆարյանը` հավելելով, որ, պատահական չէ, որ վերջին տարիներին այս միտումների հետևանքով մեծացել են արտագաղթի չափերը, ժողովրդի անպաշտպանության աստիճանը, որը համակել է բոլորին` թե’ աղքատներին, թե’ միջին խավին, անգամ հարուստներին:

Նա նշեց, որ միասնական հրապարակի կայացման համար իրենք առաջին հերթին անհրաժեշտ են համարում բոլոր ընդդիմադիր և ոչ իշխանական ուժերի կոնսուլտացիաները բարձր մակարդակով, այն է`առաջնորդների մակարդակով, ինչպես նշել է «Ժառանգության» առաջնորդ Րաֆֆի Հովհաննիսյանը: Այդ համագործակցությունը չպետք է սահմանափակվի միայն չորս ուժերի մասնակցությամբ, այլ պետք է ընդգրկի նաև քաղաքացիական հասարակությանը:

«Վերջին օրերին տեղի ունեցող իրադարձությունները ստիպում են ավելի արագ կայացնել այդ հրապարակը. մենք տեսնում ենք, որ Հայաստանն այլևս չի կարողանում հավասարակշռություն պահել միջազգային ասպարեզում: Մինչ օրս օդում կախված են մնացել Հայաստան-Եվրամիություն հարաբերությունները և այլն: Հենց այս շրջանում, երբ Հայաստանի արտաքին քաղաքական բալանսում նման փոփոխություններ են տեղի ունենում, ծագել են այնպիսի ռիսկային խնդիրներ, ինչպիսին է, օրինակ, Ղրիմի ճանաչման հարցը: Այս ռիսկային խնդիրները կարող են ազդել ղարաբաղյան հակամարտության շուրջ բանակցությունների վրա»,- ասաց Ստյոպա Սաֆարյանը:

1991-1997թթ. ՀՀ նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ավագ խորհրդական, պատմաբան Ժիրայր Լիպարիտյանն այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ անդրադառնալով Քեսաբի հայաթափմանը` նկատեց, որ Սիրիայում հայ քաղաքական իշխանությունները նվազեցնում են սիրիական իրավիճակի վտանգները:

«Սիրիական պատերազմի պատճառով միլիոնավոր մարդիկ կորցրել են իրենց տները: Այսօր շատ բարդ պատերազմ է ընթանում: Արդեն որերորդ անգամն է մեր ժողովրդի մի մասնիկը ստիպված է լքել իր տարածքը: Սիրիայում և՛ ներքին, և՛ ազգային, և՛ կրոնական, և՛ պետական հարցերի բախում է, տարածաշրջանային ուժերի և մեծ տերությունների մրցակցություն, ինչի հետևանքով Մերձավոր Արևելքի երկրների հայ համայնքների ներկայացուցիչները գաղթական են դառնում» ,- ասաց Ժիրայր Լիպարիտյանը:
Ըստ բանախոսի` մեր քաղաքական իշխանությունները, որոնք քաղաքական պատասխանատվություն ունեն Մերձավոր Արևելքում, ինչպես Կիլիկիո կաթողիկոսությունը,  ձգտում են նվազեցնել առկա վտանգները, փափագում են, որ հայ համայնքը մնա այնտեղ, նրանց ներկայացմամբ` վտանգ չկա, ինչի հետևանքով բնակչությունն անընդհատ անակնկալի է գալիս և անպատրաստ է: Նա նկատեց, որ, եթե հայերը պատրաստ լինեին, Քեսաբից դուրս կգային փաստաթղթերով, իսկ հիմա առանց փաստաթղթերի են:

«Պետք է անպայման գերազգային ձևով մեր քաղաքական իշխանությունները թե’ Հայաստանում, թե’ Լեռնային Ղարաբաղում, և թե’ դրսում նստեն և քննարկեն այն հարցը, թե ուր են գնալու քեսաբցիները: Այստեղ ինստիտուցիոնալ մտածելակերպ է անհրաժեշտ: Տեղի քաղաքական կուսակցությունները ցանկանում են հավատալ, որ ճիշտ գործ են անում, բայց դա վտանգավոր է, իրենք էլ պետք է գերազգային ձևով մտածեն»,- ասաց Ժիրայր Լիպարիտյանը` հավելելով, որ պետությունը պետք է այնպիսի պայմաններ ստեղծի, որ տեղեհանված հայերը ցանկանան վերադառնալ Հայաստան:

Հարցին` որն է լավագույն տարբերակը տեղահանված հայերի համար, բանախոսը պատասխանեց. «Լավագույն տարբերակն այն կլիներ, որ ժողովուրդը վերադառնար Հայաստան կամ Լեռնային Ղարաբաղ, խնդիրն այն է` հնարավոր կլինի, թե ոչ»:

Այս հոդվածի նպատակն է դասեր քաղել Սիրիայի Քեսապ հայկական քաղաքի վրա վերջերս կատարված հարձակումներից:

Անցյալ շաբաթ Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը երկու հանդուգն քայլեր ձեռնարկեց. նախ՝ փակեց Թուրքիայում 12 միլիոն անդամ ունեցող «Թվիթեր» սոցիալական լրատվական կայքը՝ իր և իր ներքին շրջապատի կոռուպցիայի մասին բացահայտումները քողարկելու համար, երկրորդ՝ աջակցեց և հրահրեց ջիհադական զինյալների ներխուժումը Սիրիայի հյուսիսարևմտյան հատվածում գտնվող, Թուրքիային սահմանակից Քեսապ քաղաքը:

Ի՞նչ ընդհանուր բան կարող է լինել այս, թվում է թե, իրար հետ կապ չունեցող երկու իրադարձությունների միջև:

Էրդողանն անձամբ անուղղակիորեն պատասխանեց այս հարցին մարտի 20-ի քարոզարշավի հանրահավաքի ընթացքում. «մենք կվերացնենք Թվիթերը: Ինձ չի հետաքրքրում, թե միջազգային հանրությունն ինչ է ասում: Բոլորը կտեսնեն Թուրքիայի Հանրապետության ուժը»:

Ակնհայտ է, որ Թուրքիայի վարչապետին չի մտահոգում, որ նա կքննադատվի խոսքի ազատության ժողովրդավարական սկզբունքը ոտնահարելու և որպես բռնակալ խուլիգան հանդես գալու համար: Նա ասում և անում է այն ամենը, ինչը, նրա կարծիքով բխում է Թուրքիայի կամ իր սեփական շահերից:

Միացյալ Նահանգների պաշտոնյաների հակազդեցությունը Էրդողանի համացանցային ճնշումների հանդեպ սին խոսքերից այն կողմ չանցավ: Միավորված ազգերի կազմակերպությունում ԱՄՆ դեսպան Սամանտա Փաուերն իր թվիթերյան էջում գրեց հետևյալ մեկնաբանությունը. «Խորապես մտահոգիչ է, որ Թուրքիան փակել է «Թվիթերը»: Տեղեկատվության հասանելիության արգելափակումն անհամատեղելի է ժողովրդավարության հետ. աջակցեք այն վերաբացելու քաղաքացիների պահանջին»: ԱՄՆ պետքարտուղարի հասարակայնության հետ կապերի գծով օգնական, «Լոս Անջելես թայմս» թերթի նախկին գործադիր խմբագիր Դուգլաս Ֆրանցը, որն ստիպված հրաժարական էր տվել Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ հոդվածի հրապարակման արգելափակումից հետո, Էրդողանի հակաթվիթերյան քայլը բնութագրեց որպես «21-րդ դարի գրքի այրում»: Նմանատիպ միամիտ քննադատություններ հնչեցին նաև Պետդեպարտամենտի խոսնակ Ջեն Փսակիի, Սպիտակ տան մամուլի քարտուղար Ջեյ Քարնիի և Եվրամիության հեռահաղորդակցության հարցերով հանձնակատար Նելլի Քրուսի կողմից:

Արդյոք Էրդողանը մտահոգվո՞ւմ է այս բանավոր խարազանումներից: Ամենևին էլ ոչ: Նա արհամարհում է դրանք: Էրդողանն արդեն երկու տարով արգելափակել էր «Յութուբը», քանի որ կայքում տեղադրվել էին Քեմալ Աթաթուրքի հասցեին վիրավորական տեսանյութեր: Թուրքիայի վարչապետն սպառնում է նաև արգելել «Ֆեյսբուքը» և «Յութուբը» մարտի 30-ի ընտրություններից հետո:

Ինչո՞ւ հայ ղեկավարները՝ Հայաստանում և Սփյուռքում, ավելի հանդուգն չեն վարվում Էրդողանի նման, հատկապես, երբ վտանգի տակ է հայերի գոյությունը: Ամենահարմար պահն է նման հարց բարձրացնելու` ջիհադիստների կողմից Քեսապ ներխուժելուց, հայերին պատանդ վերցնելուց, նրանց տները թալանելուց և եկեղեցիները պղծելուց հետո:

Ցավոք, ամերիկահայ կազմակերպությունների կողմից ԱՄՆ պաշտոնյաներին ուղղված բազմիցս խնդրանքները` օգնելու հայերին և մյուս սիրիական քրիստոնյաներին, անարձագանք են մնում: Մարտի 24-ին Ամերիկայի Հայ Դատի հանձնախումբը մեկ այլ խիստ նամակ հղեց նախագահ Օբամային, պահանջելով Սպիտակ տան և Կոնգրեսի անհապաղ միջամտությունը` կանգնեցնելու համար Քեսապի վրա հարձակումները: Չի թվում է, որ ԱՄՆ կառավարությունը հետաքրքրված է սիրիահայերի և այլ փոքրամասնությունների աղետալի վիճակով, քանի որ Վաշինգտոնը համակված է Բաշար ալ-Ասադի վարչակարգը տապալելով և անտեսում է անմեղ կյանքերի կորուստը:

Հայերը չպետք է բավարարվեն միայն գլուխները թափահարելով և բողոքելով միմյանց Սիրիայից եկող ողբերգական լուրերի մասին: Նրանք պետք է արթնանան համընդհանուր թմբիրից և համարձակ քայլեր ձեռնարկեն: Պետք է ամենօրյա ցույցեր կազմակերպել ամերիկյան խոշոր քաղաքներում, և ամերիկյան, բրիտանական, ֆրանսիական, սաուդական և թուրքական դեսպանատների ու հյուպատոսարանների առջև ամբողջ աշխարհում, բողոքելով նրանց կողմից, այսպես կոչված, ապստամբների զինման դեմ, որոնք առևանգում և սպանում են սիրիահայերին, ի թիվս այլոց:

Պետք է անհապաղ հանդիպումներ անցկացնել ամերիկյան, բրիտանական և ֆրանսիական բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ, պահանջելով, որ նրանք անմիջապես դադարեցնեն բոլոր տեսակի զենքերի մատակարարումն ու ֆինանսական աջակցությունը «ապստամբներին» Սիրիայում, մինչև նրանց կողմից խաղաղ բնակչության վրա հարձակումների դադարեցումը:

2002 թվականին ես մի հոդված էի գրել հետևյալ վերնագրով` «Հայ «մուկը» պետք է ավելի հաճախ մռնչա»: Ըստ էության, այն կոչ էր ավելի համարձակ գործողությունների: Ես անդրադարձել էի Վիլյամ Սարոյանի «Հայ մուկը» պատմվածքին, որտեղ խիզախ մուկն իր վճռական վարքագծով կարողանում է պաշտպանել ինքն իրեն ավելի վայրագ գազաններից:

Լուռ ու անտարբեր մնալն անընդունելի է, մանավանդ այն ժամանակ, երբ մեր հայրենակիցները կոտորվում են Սիրիայում: Երկչոտ պահվածքը միայն քաջալերում է հայ ժողովրդի թշնամիներին:

Հայերը պետք է նախաձեռնող լինեն, այլ ոչ թե արձագանքող: Հայոց ցեղասպանության հարյուրամյակի նախաշեմին նրանք չեն կարող լուռ ականատեսներ լինել, մինչ թուրքական կառավարությունը և նրա դաշնակիցները ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն ձեռնամուխ են լինում հայերի մի նոր բնաջնջման Սիրիայում:

Հայերը պետք է բարձրաձայնեն, բողոքեն և ավելի ազդեցիկ միջոցներ ձեռնարկեն իրենց հայրենակիցներին պաշտպանելու համար աշխարհի չորս անկյուններում: Նրանք պետք է դառնան ՄՌՆՉԱՑՈՂ «մուկ»:

Հարութ Սասունյան
«Կալիֆորնիա Կուրիեր» թերթի հրատարակիչ և խմբագիր

Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի

 Անկախ