Կյանքի նկատմամբ ցինիկ վերաբերմունքը մեծացնում է ծերունական տկարամտության ռիսկը մի քանի անգամ: Գիտնականների նորագույն հետազոտությունների արդյունքները հրապարակվել են Neurology ամսագրում:

7 տարի տևած ուսումնասիրության ընթացքում մասնագետները հետևել են  միջինը 71 տարեկան 1449 մարդու: Բոլոր մասնակիցները պատասխանել են նրանց ներկայացված հարցաթեթրիկին, որը հնարավորություն է տվել որոշելու  ցինիզմի աստիճանը:

Արդյունքում  ցինիկների խմբի 164 մարդուց 46-ի մոտ Ալցհեյմերի հիվանդության ախտանշաններ հայտնվեցին, իսկ շրջապատի նկատմամբ մեծ վստահություն ունեցող մարդկանց խմբում դեմենցիան շատ դանդաղ էր զարգանում:

Ուսումնասիրության տվյալների վերլուծությամբ մասնագետները պարզեցին, որ ցինիկների մոտ այդ հիվանդության առաջացումն ու զարգացումը 3 անգամ ավելի է, քան ոչ ռիսկայինների մոտ:

Եվ չնայած նման եզրակացություններին, այնուամենայնիվ զինիզմն ամենևին չի նշանակում վաղ մահացություն.երկու խմբերում էլ մահացության ցուցանիշները միանման էին:

Ամերիկյան նյարդաբանության ակադեմիայի մասնագետների բնորոշմամբ, դեմենցիա սահմանումը ներառում է  բազում ախտանշաններ, որոնք առաջանում են ուղեղի աշխատանքի խանգարման հետևանքով:

Անկախ

Ֆրանսիական Total ընկերությունը և գերմանական E.on-ը պատրաստվում են դուրս գալ Տրանսադրիատիկ գազատարի նախագծից (TAP): Այս մասին լրագրողներին հայտնել է Ադրբեջանի պետական նավթային ընկերության (SOCAR) ներդրումների բաժնի պետ Վագիֆ Ալիևը: Վրջինս այլ մանրամասներ չի նշում, հաղորդում է “Հագին” կայքը:

Ընկերություններում այս տեղեկությունը չեն մեկնաբանում: Սակայն մի քանի օր առաջ “Total” -ը “Շահդենիզ” ծրագրի իր  10%-ը վաճառել էր թուրքական TPAO-ին: Իսկ մինչ այդ նորվեգական Statoil –ը SOCAR-ին էր վաճառել իր 10%  մասնաբաժինը:

Առաջիկա օրերին սպասվում է նաև, որ նորվեգական ընկերության տնօրենների խորհուրդը կարող է որոշում կայացնել ինչպես “Շահդենիզում”, այնպես էլ “Դարի պայմանագրում” իր մասնաբաժինները վաճառելու մասին:

Դեռ չի հաստատվել` այս ամենն ինչ-որ կերպ կապված է քաղաքականության հետ: Սակայն դրա հետ մեկտեղ հասկանալի է, որ ընկերությունները չեն ցանկանում ռիսկի դիմել: Դա կապված է ինչպես նախագծի բարձր արժեքի, այնպես էլ ապագայում հնարավոր ռիսկերի հետ:

 Անկախ

Քրիս Բրաունը երկուշաբթի վաղ առավոտյան ազատվել է բանտից՝ այնտեղ անցկացնելով դատավճռով սահմանված 131 օրից 108 օրը:

Երգիչը ազատազրկվել էր մարտի 14-ին: Նրան կրկին բանտ էին ուղարկել, երբ դատավորը վճռել էր, որ նա խախտել է փորձարկման շրջանի կանոնները: Բրաունի նկատմամբ փորձարկման շրջան էին սահմանել 2009թ-ին այդ ժամանակ իր ընկերուհի Ռիհաննայի վրա հարձակվելու համար:

Նրա հետ կապված դատական գործընթացները այսքանով չեն ավարտվում: Երգիչը դեռևս պետք է Վաշինգտոնի դատարան ներկայանա հոկտեմբերին մի տղամարդու վրա հարձակվելու մեղադրանքով: Դատավարությունը կսկսվի առաջիկա մի քանի ամիսների ընթացքում:

Բանտից ազատվելուց հետո Բրաունը Twitter կայքում թողել էր հետևյալ գրառումը «Խոնարհ և օրհնված»:

Երեխաների պաշտպանության միջազգային օրվա առթիվ ՀՀ առողջապահության նախարար : Տնօրեն Նիկոլայ Դալլաքյանի ուղեկցությամբ նախարարի գլխավորած խումբը եղավ մանկական վերակենդանացման բաժանմունքում, ծանոթացան փոքրիկ հիվանդների բուժման ընթացքին, մանրամասն ուսումնասիրեցին ախտորոշումները:

Արմեն Մուրադյանը զրուցեց 16-ամյա Ռաֆայել Հախնազարյանի հետ, ով մարմնամարզության ընթացքում մեջքի լուրջ վնասվածք էր ստացել: Երեխայի երազանքն է խաղալ հանրահայտ ֆուտբոլային ակումբներից մեկում: Նախարարը Ռաֆայելին նվիրեց նախընտրած ֆուտբոլային ակումբի տարբերանշանով գնդակ` այն հաստատակամությամբ, որ ապաքինումից կարճ ժամանակ անց նա կխաղա այդ գնդակով:

Այցի շրջանակում նախարարը ծանոթացավ նաև Դամասկոսից երկու օր առաջ Հայաստան ժամանած Նարեկ Մարաշլյանի պատմությանը: Ռումբի պայթյունի հետևանքով կոտրվել են երեխայի սրունքները: Նա վիրահատվել է Դամասկոսում, ապա տեղափոխվել Երևան հետվիրահատական բուժում ստանալու նպատակով: Նարեկի հայրը` Ռաֆայելը մասնագիտությամբ բժիշկ է՝ թերապևտ: Նա նախարարի հետ զրույցում նշեց, որ եթե հնարավորություն ստեղծվի, ապա սիրով մասնագիտական գործունեությունը կշարունակի Հայաստանում:

Լրագրողների հետ զրույցում Արմեն Մուրադյանը նշեց, որ օրը խորհրդանշական օր է և մեկ անգամ ևս հիշեցնում է, որ երեխաներն են մեր ապագան: Նա մաղթեց բոլոր երեխաներին խինդ ու ծիծաղ, երջանիկ ապագա և հուսալի հեռանկարներ: Նախարարը բարձր գնահատեց այն պայքարը, որը կենտրոնի մասնագետները գիշեր-ցերեկ իրականացվում են երեխաներին փրկելու համար:

«Փառք ու պատիվ այն բոլոր կազմակերպություններին, հիվանդանոցներին, բժիշկներին, ովքեր կարող են այսօր ևս մեկ անգամ հիշեցնել, որ իրենք որպես պաշտպան ամուր կանգնած են երեխաների կողքին»,- ընդգծեց առողջապահության նախարարը:

«Սուրբ Աստվածամայր» բժշկական կենտրոնի տնօրեն Նիկոլայ Դալլաքյանը, շնորհավորելով երեխաների պաշտպանության միջազգային օրվա առթիվ, փոքրիկներին մաղթեց առաջին հերթին առողջություն:

«Որպես բուժաշխատողներ մենք աշխատում, տառապում, տանջվում ենք ոչ միայն այս օրը, այլև կլոր տարի: Մեզ մոտ 365 օր երեխաների պաշտպանության և նրանց առողջությունը փրկելու, պայքարի օր է»,- ասաց Երևանի գլխավոր մանկական վիրաբույժը:

Հանրապետության ողջ տարածքում մանկական անհետաձգելի բժշկական ծառայություն ապահովող խոշորագույն կենտրոնի ղեկավարը կոչ արեց ծնողներին լինել շատ ավելի ուշադիր երեխաների հանդեպ, թե՛ կենցաղում, թե՛ ավտոմեքենա վարելիս, քանի որ միայն ուշադրության և զգուշության շնորհիվ է հնարավոր խուսափել տարատեսակ, այդ թվում կյանքին վտանգ սպառնացող վնասվածքներից:

Բժիշկները հորդորում են հեռու մնալ սեփական անձը “Վիքիպեդիայի” միջոցով ախտորոշելուց։ ԱՄՆ-ի Քեմփբելլ համալսարանի պրոֆեսոր Ռոբերտ Հեստիի գլխավորությամբ կատարված հետազոտության արդյունքները ցույց են տվել, որ “համացանցային ինքնախտորոշումը” կարող է խիստ վտանգավոր լինել։

Մասնավորապես, Վիքիպեդիայի 10 բժշկական էջերից 9-ը որպես կանոն սխալ են լինում։ Այս մասին հայտնում է “The Telegraph”-ը։

Օրինակ, համացանցային հանրագիտարանում նշվում է, որ եթե ճնշումը բարձր է, ապա դա կարելի է որոշել միայն 3 չափումով։ Արդյունքում, մարդիկ հետաձգում են բժշկին դիմելը։ Էլ չենք խոսում այն մասին, որ բժիշկը, ուսումնասիրելով հիվանդին, հաշվի է առնում ոչ միայն առկա ախտանիշները, այլ նաև տվյալ մարդու հիվանդության ողջ պատմությունը և կարողանում է առանձնացնել համապատասխան և ոչ համապատասխան ախտանիշները։ Շատ ավելի վտանգավոր է, երբ այս տեղեկատվությունից օգտվում են բժիշկ-ուսանողները. լավ կլինի գոնե, որ այդ սխալները բացահայտվեն քննության, այլ ոչ հիվանդին անմիջականորեն հետազոտելու ժամանակ։

Ընդ որում, սա վերաբերում է ոչ միայն “Վիքիպեդիայի” տեղեկատվությանը, այլ նաև այլ աղբյուրներին, որոնց՝ տեղեկատվության տրամադրման մեջ մասնակցությունը սիրողական բնույթի է։

Սաուդյան Արաբիայում կանանց արգելել են աշխատել մինչև առավոտյան 9 և երեկոյան 11-ից հետո:

Նման որոշում է կայացրել տեղի  աշխատանքի նախարարությունը: Ինչպես պաշտոնյաները պարզաբանել, որոշումը կանանց  ապահովելու   ու նրանց   ամայի փողոցում տնից դուրս գտնվելն արգելելու   նպատակով է ընդունվել:

Հետն էլ, նախարարությունում գործատուներին կոչ են անում ավելի ակտիվ կանանց ներգրավել աշխատանքի, հատկապես այն հիմնարկներում, որտեղ սպասարկում են միայն գեղեցիկ սեռի ներկայացուցիչներին: Խոսքըմիայն կանանց համար խանութների, գեղեցկության սրահների ու սպորտային ակումբների մասին է:

Մինչ ներկա պահը կրթության փոխնախարարը մնում է ամենաբարձր պաշտոնը, որ Սաուդյան Արաբիայում հաջողվել է հասնել Սաուդյան Արաբիայի հպատակ  կնոջը, իսկ 30 կին կարողացել է նույնիսկ  պատգամավորական  մանդատ ստանալ : Օրենսդրական խորհրդատվակամ կառույցում:

Անկախ

Բաղադրությունը

5 հատ կարտոֆիլ
150 գ կոշտ պանիր
սամիթ կամ այլ կանաչի` մի քանի ցողուն
ձեթ:
Պատրաստման եղանակը
Կարտոֆիլը խաշել ու կեղևահանել, կտրատել օղակներով, պանիրը` բարակ շերտերով, սամիթը նույնպես լվանալ ու մանրացնել:
Կարտոֆիլի օղակները տապակել ձեթի մեջ մինչև վարդագունելը, հետո, յուրաքանչյուր կտորի վրա դնել պանրաշերտը, ու մարմանդ կրակի վրա, փակ կափարիչով թավայում եփել այնքան, որ պանիրը հալչի, ապա թավան վերցնել կրակից, կարտոֆիլի պատրաստի կտորները շարել ափսեի մեջ, վրան կանաչի ցանել ու մատուցել:
Պանրով նախուտեստ
Բաղադրությունը
150 գ կոշտ պանիր
1 լոլիկ
2 պճեղ սխտոր
հազար` 2 տերև
մայոնեզ
կարտոֆիլե չիփս
զեյթուն` ձևավորման համար:
Պատրաստման եղանակը
Լոլիկի վրա եռման ջուր լցնել, որ հեշտությամբ կեղևահանվի, ապա միջուկը նույնպես հանել; Մանրացնել ու լցնել փոքր թասի մեջ: Հազարի տերևները լվանալ ու թողնել որ չորանան:
Պանիրը քերել ոչ մեծ անցքերով, սամիթը մանրացնել, սխտորն էլ ճզմել: Պանիրը, կանաչին ու սխտորը լցնել լոլիկի վրա, ավելացնել մայոնեզ ըստ ճաշակի ու խառնել իրար:
Պանրային այդ խառնուրդը լցնել հազարի տերևներով ափսեի մեջ կիտած չիփսի բլրի վրա, ձևավորել կտրած զեյթունով ու մատուցել:
Մեկ այլ տարբերակ
Նույն զանգվածը կարելի է լցնել հացուտիկների (տարտալետկա) մեջ, կամ էլ գնդեր ձևավորել ու կանաչու և լոլիկի հավելումով տարբեր գույներ ստանալ:

Սենյակի օդը մի քանի անգամ ավելի աղտոտված է, քան փողոցինը։  Կենցաղային տեխնիկայի զանազան տեսակները, հատակի լինոլեումը, ներկերը, պաստառները, լվացքի փոշիներն ու մաքրող տարբեր պարագաները հագեցնում են սենյակը թունավոր միացություններով՝ բենզոլ, ֆորմալդեհիդներ, ածխածնի օքսիդ, ամոնիակ և այլն։

Իսկ բնակարանում օդը մաքրելու համար լավագույն միջոց են սենյակային բույսերի հետևյալ տեսակները՝

 Շեֆլերա կամ “հովանոցային ծառ” (Schéfflera) – Այս բույսը բառացիորեն ստեղծված է այն տարածքների համար, որտեղ ծխում են։ Այն հիանալիորեն չեզոքացնում է նիկոտինն ու այլ նյութերը, որոնք առկա են ծխախոտի ծխի մեջ։

“Ոսկե սցինդապսուս”  (Epipremnum аureum) -մաքրում է բնակարանը բենզոլից։ Դրա լայն տերևները անմիջապես կլանում են այդ նյութի հսկայական զանգված։ Այն աճում է արագ, իսկ ջրել պետք է ոչ հաճախ։

“Դրացենա”  (Dracaena) –Այս բույսը չեզոքացնում է ֆորմադեհիդների թունավոր գոլորշին, որը, ճիշտ է, քիչ, բայց տարածում են լաքերը, սոսինձները, կահույքը։

“Քլորոֆիտում” (Chlorophytum)– բավականին արդյունավետ է աշխատում արտանետված գազերի կլանման հարցում. այս պատճառով այն առավել ձեռնտու է բնակելի շենքի առաջին և երկրորդ հարկի բնակիչների համար։

“Էլեգանտ համեդորեա” կամ սենյակային պալմա (Chamaedorea)– այս բույսը ակտիվ խոնավացնում է օդը ու զտում այն վնասակար նյութերը, որ ստացվում են պլաստմասե իրերից։

Բաղեղ (Hedera helix)

“Ֆիկուս Բենջամինա” (Ficus benjamina) վերջին երկու բույսերն էլ ռեկորդային արդյունք են գրանցում սենյակի օդի մաքրման հարցում։

Սրանք կլանում են թունավոր նութերի զանգվածները, այդ թվում՝ ֆորմալդեհիդը, բենզոլն ու ամոնիակը։ Իսկ Ֆիկսուսը մագնիսի նման կլանում է սենյակի փոշին։

  Մաքրե՛ք Ձեր սենյակի օդը գեղեցիկ բույսերի միջոցով և եղե՛ք առողջ։

220 զինվոր է հայտնվել մաշկա-վեներոլոգիական դիսպանսերում` «գոնոռեա» ախտորոշմամբ:

Ուկրաինայի Խերսոնի մարզում  կատարվածը վաշտի հրամանատարը չի մեկնաբանում: Երկրի անվտանգության ծառայությունները որոնում են Լյուբիմովկա ավանի երկու բնակչուհիներին, որոնց մաշկա-վեներոլոգիական դիսպանսերում հայտնված զինվորները դիմել էին ինտիմ ծառայություններ ստանալու համար:

Երբ գտնեն աղջիկներին, ապա պետք է հետազոտեն` այլ հիվանդությունների առկայությունը հայտնաբերելու համար:

Ինչ միջոցներ կձեռնարկվեն վաշտի հրամանատարության նկատմամբ` չի հայտնվում, տեղեկություն չկա նաև թե արդյոք սպաների մեջ կան վարակվածներ, թե ոչ:

Անկախ

Հին հունական լեգենդի համաձայն, Պոսեյդոնի որդին` որսորդ Օրիոնը գոռոզանալով հայտարարեց, որ այս աշխարհում իրեն հավասարը չկա ու, ինքը կսպանի իր ճանապարհին հանդիպած ցանկացած կենդանի արարածի: Չէր հասցրել նա ավարտել իր խոսքը, երբ նրան աննկատ մոտեցավ կարիճն ու խայթեց քաջին, թունավորելով իր թույնով: Օլիմպոսի աստվածները վախեցած էին Օրիոնի խոսքերից, ուստի ուրախացան, նրա մահով: Ու, կարիճին որպես երախտագիտության նշան, տեղափոխեցին երկինք ու տեղադրեցին Զոդիակի համաստեղությունների կողքին: Այդ օրից մինչ օրս, Օրիոնը թաքնվում է իրեն սպանողից: Երբ երկնքում հայտնվում է Կարիճի համաստեղությունը, Օրիոնը թաքնվում է հորիզոնի ետևում:

Երկրագնդի վրա հաշվվում է կարիճների 1500 տեսակ, որոնք մեր մոլորակի ողջ տարածքի 45%-ի վրա են տարածված: Կարիճի խայթոցը կարող է առողջ մարդու մահվան պատճառ դառնալ:
Վիճակագրությունն ասում է, որ Երևանում կարիճների ակտիվացում կա, ուստի տեղեկացված լինելը կօգնի խուսափելու վտանգից ու խուճապի չմատնվելու:
Կարիճները պատկանում են հոդվածոտանիների ընտանիքին, ունեն 8 վերջույթ: Մարմնի տերմինալային հատվածում տեղակայված գեղձերը թույն են արտադրում, որը զոհի մեջ է ներցայտում պոչի ծայրին գտնվող խայթի միջոցով: Կարիճները հաճախ են տներ թափանցում: Ցերեկը թաքնվում են ճեղքերում, իսկ գիշերը դուրս են գալիս, մտնում կոշիկի, հագուստի ու նույնիսկ անկողնային պարագաների մեջ: Նրանք միտումնավոր, նպատակային չեն գրոհում մարդու վրա, սակայն պատահական շփումը կարող է խայթոցով ավարտվել:
Ինչպե՞ս կարելի է հասկանալ, որ տուժել եք
Կարիճների մեծ մասի խայթոցի դեպքում միայն թույլ ռեակցիա է առաջանում, ինչպիսին մեղվի խայթոցի ժամանակ է լինում: Սակայն որոշ տեսակների խայթոցից այրող ցավ է առաջանում ու տեղային այտուց , երբեմն էլ` բշտեր:
Այնինչ մահվան ելքով խայթոցների դեպքում ռեակցիան աննշան է: Խայթոցին հաջորդում է այրոցքի զգացումը, որից հետո զարգանում է տեղային պարեստենզիա (ասեղների ծակծկոցի զգացում) կամ անզգայացում: Այդ զգացումն ամբողջ վերջույթի վրա է տարածվում ու 1-2 րոպե անց տկարություն է առաջանում, տագնապ, նյարդաբանական գրգռվածություն, արցունքահոսություն, քթից է սկսում ակամայից հոսել, թքարտադրություն, սրտխառնուք ու փսխում է սկսվում:
Գերգրգռվածությունը վերածվում է կոմայի, ապա զարգանում են ցնցումները: Դրանից հետո հավանական է տարբեր առիթմիաների, տախիկարդիայի ու պանկրեատիտի առաջացումը: Մահը վրա է հասնում 12 ժամ անց, երբեմն էլ` խայթոցից 2 օր հետո:
Կարիճի թույնը նեյրոտոքսին է պարունակում, որը նյարդային համակարգի ախտահարում ու կաթված է առաջացնում: Դա իր հերթին վտանգավոր է սրտամկանի ու շնչառական մկանների համար:
Սակայն ասվածը չի նշանակում, որ կարիճի հետ շփումը միշտ էլ ճակատագրական ելք է ունենում:
Կանխարգելման միջոցները
Կանխարգելման հաջողությունը պայմանավորված է որոշ նախապատրաստական կանոններին հետևելով: Կարիճի հետ շփումից խուսափելու նպատակով հարկավոր է առավոտյան թափ տալ այն կոշիկն ու հագուստը, որը պատրաստվում եք հագնել: Զննել սրբիչներն ու անկողնային պարագաները: Տունը, որտեղ կարիճներ են նկատվել, պետք է հնարավորության դեպքում նորոգել, փակել բոլոր ճեղքերը, կարիճների ներթափանցման բոլոր ուղիները, բակից հավաքել, վերացնել աղբը, քարը, ցախն ու փայտը:
Երբեմն տուժածները չգիտեն, թե ինչ բժշկի դիմեն օգնության համար: Կարիճի, ինչպես և օձի խայթոցի դեպքում պետք է դիմել տրավմատոլոգի կամ վիրաբույժի օգնության:
Երևանում նույնպես կարիճ շատ կա, շատերին է «բախտ վիճակվել» կարիճ տեսնել բակում, տանը, իսկ բազմահարկ շենքերի բնակիչները` նաև տանիքում: Բայց քիչ չեն նրանք, ովքեր տեսնելու դեպքում անգամ չեն կարող պատկերացնել, որ հենց դա է կարիճը: Տեսքից այն փոքր խեցգետնի նման է, երկարությունը 12-18 սմ է: Ունի 8 ոտք, զույգ աքցան ու ճկուն պոչ, որը մեջքի վրա է բարձրանում: Իսկ պոչի ծայրին խայթն է:
Խայթոցի դեպքում ցավը մեղմելու նպատակով սառույցի կտոր են դնում վերքին կամ էլ ցավազրկող քսուք օգտագործում, որը հակահիստամինային, ցավազրկող ու կորտիկոստերոիդային նյութեր է պարունակում: Մկանային ցնցումների ու բարձր զարկերակային ճնշման դեպքում նաև այլ դեղամիջոցներ պետք է կիրառել:Տուժածն անկողնային ռեժիմ պետք է պահպանի ու առաջին 8-12 ժամը ոչինչ չուտի: Հակաթույն ներարկվում է միայն ծանր թունավորումների դեպքում:

Կարիճները տարածված են ամենուր, հանդիպում են անտառներում, լեռներում, անապատներում ու անգամ 4000 մ բարձրության վրա:
Կարիճները բոլոր սարդանմանների պես վատ տեսողություն ունեն: Գիշերային գիշատիչներ են, որոնք իրենց բները կառուցում են ավազի մեջ, թափված տերևների, քարերի ու տապալված ծառերի տակ:
Կարիճի խայթոցի դեպքում թույլ ցավով ծակոցի զգացում է լինում: Մի քանի ժամ անց կծածի տեղում այտուց է առաջանում: Արյան մեջ ներթափանցելով` թույնը երկար ժամանակ նյարդային համակարգը գերգրգռված վիճակում է պահում, ինչի դեպքում տուժածը անհանգստություն է ունենում: Հնարավոր են ուժեղ գլխացավեր, սրտխառնուք, ցավ ստամոքսի ու որովայնի առաջնային պատի շրջանում, գլխապտույտ, մկանային որոշ խմբերի սպազմ:
Եթե տուժողը երեխա է, ապա հնարավոր է, որ շնչառական խանգարում առաջանա, շնչահեղձության նոպաներ լինեն ու ցնցումներ: Եթե ժամանակին օգնություն չցուցաբերվի, հավանական է, որ շոկ առաջա` բոլոր հետևանքներով հանդերձ:
Կարիճները լինում են կարմիր, դեղին ու սև: Առաջին երկուսի թույնը վտանգավոր չէ կյանքի համար: Դրանց խայթոցից օրեր անց ցավը մեղմանում է, ու միայն թեթևակի այտուց է լինում: Իսկ սև կարիճի խայթոցն ամենավտանգավորն է: Տուժածի մոտ շատ արագ այրող ցավեր են առաջանում, որոնք ժամանակ առ ժամանակ հանդարտվում են, ապա դառնում անտանելի: Տուժածը ցավից տեղը չի գտնում: Խայթոցից 20-30 րոպե հետո ցավ է առաջանում լեզվի ու լնդերի շրջանում: Հիվանդի շնչառությունը դժվարանում է, շնչահեղձությունն ուժգնանում է: Հիվանդի դեմքը ծածկվում է քրտինքով, նա գունատվում է, իսկ ճնշումը` իջնում:
Սև կարիճի խայթոցի հետևանքներից է դեմքի և ուսագոտու մկանի ջղակծկումը (մյուս տեսակների խայթոցի դեպքում նման ախտանշաններ չեն լինում), որը ժամանակ առ ժամանակ կրկնվում է: Դա հատկապես զգալի, նկատելի է արտահայտվում այն ժամանակ, երբ հիվանդը սկսում է ծամելու կամ էլ կլլման շարժումներ կատարել: Ուստի մինչ շտապօգնության գալը պետք է հիվանդին զգուշացնել, որ փորձի նման շարժումներ չկատարել ու հնարավորինս հանգիստ վիճակ պահպանել:
Եթե համոզված եք, որ ձեր տկարությունն ու թուլությունը կարիճի խայթոցի հետևանք են ու չգիտեք, թե երբ պետք է բժիշկ կանչել, ապա հիշեք` անհետաձգելի բուժօգնության կարիք է զգացվում, եթե
– բարձր ջերմություն ունեք ու սրտխառնուք է առաջացել, քնատություն ու ցնցումներ կան,
– դժվարացել է շնչառությունը,
– կաթվածահարության նշաններ կան,
– զարկերակային ճնշումն ընկել է, թուլություն ու շնչահեղձություն ունեք:
Ուրեմն մեկ անգամ էլ վերհիշենք բոլոր ախտանշանները
Գլխացավ, սրտխփոց, ցնցումներ, գլխապտույտ, շնչահեղձություն, արցունքոտություն, աչքերի ակամա շարժում, գիտակցության մակարդակի անկում, մթագնում, մկանային թուլություն, շփման դեպքում` կտրուկ ցավ, դժվարացած շնչառություն, հաճախասրտություն, հիվանդագին կարմիր մաշկ խայթոցի տեղում, բշտի առաջացում, թքահոսություն:
Առաջին բուժօգնություն
1.Ավանդաբար խորհուրդ է տրվում խայթոցից հետո 5-10 րոպեում թույնն արտածծելով հեռացնել: Սակայն դժվար թե գտնվի մեկը, որի բերանի խոռոչում ոչ մի խնդիր չլինի: Ուստի բերանով թույնն արտածծելն օգնություն ցուցաբերողի համար մեծ ռիսկի հետ է կապված. օգնությունը կվերածվի մեծ գլխացավանքի ու ողբերգության: Արտածծվող թույնը օգնություն ցուցաբերողի արյունատար համակարգում կհայտնվի:
Այսօր գոյություն ունեն հատուկ սարքավորումներ, որոնց միջոցով հնարավոր է թույնն ինչ-որ չափով դուրս բերել մաշկից:
2. Դրանից հետո հարկավոր է վնասված հատվածը շփել սպիրտով ու հակասեպտիկ վիրակապ դնել` վտանգավոր մանրէների ներթափանցումը վերքի մեջ կանխելու նպատակով:
3. Ցավը մեղմելու և այտուցը վերացնելու համար պետք է սառույց դնել վրան:
4. Հարկավոր է տուժածին պառկեցնել ու ապահովել վնասված վերջույթի անշարժությունը:
5. Մոտակա բուժկայան հասցնել հետագա մասնագիտական օգնություն ստանալու համար:
Հետաքրքիր փաստեր
Խիստ թունավոր կարիճների ճանկերը շատ փոքր են, իսկ խայթը հսկայական է: Եվ հակառակը` նվազ թունավոր հոդվածոտանիների ճանկերը խայթի համեմատ հսկայական են թվում:
Կարիճների թույնը եզակի է նրանով, որ մի քանի թույներ կան դրա բաղադրության մեջ, որոնք ընտրովի են ազդում անողնաշարավորների, սառնարյունների, տաքարյունների վրա: Կարիճների տարբեր տեսակների մոտ այդ թույների հարաբերակցությունը նույնպես տարբեր է:
Կարիճների խայթոցից թունավորումների բոլոր դեպքերի 80%-ը բաժին է ընկնում Աֆրիկայի հյուսիսում բնակվող հաստապոչ անդրոկոտոնուս կարիճներին:
Դեղին պաղեստինյան կարիճի թույնն իր ուժով նման է կոբրայի թույնին: Սակայն կարիճն այն ավելի նվազ քանակությամբ է արտազատում:
Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ներքո կարիճները լուսարձակում են կանաչ գույնով: Պայծառ արևի լույսի տակ էլ են ներկվում կանաչ գույնով: Այդ երևույթի պատճառը օրգանական խիալին նյութն է, որի քիմիական բաղադրությունն առայժմ չեն պարզել:
Մաշկափոխությունից հետո կարիճը չի լուսարձակում, սակայն դրա կարծրացման հետ ֆլյուորեսենցիայի հատկությունը վերականգնվում է: Հնարավոր է, որ այդ երևույթն առաջանում է ներզատիչ գեղձերի ֆունկցիայի արդյունքում:
Սպիրտը, որի մեջ պահում են կարիճը, նույնպես ֆլյուորեսցենտային հատկություն է ստանում:
Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ լուսարձակման հատկությունն այդ գիշերային հոդվածոտանիների մոտ փարոսի դեր է կատարում միմյանց գտնելու համար:
Ձյունակարիճների արյան մեջ անտիֆրիզ կա, ինչի շնորհիվ էլ այդ կարիճները դիմանում են մինչև -6 աստիճան ցրտի պայմաններում: Բայց եթե այդ կարիճը ձեռքդ վերցնես, կսատկի:

Մի պատառ գարուն:
Ելակի սեզոնն է: Այն այնքան էլ տևական չէ, մինչդեռ ձմռանը կարոտում ես ու երազում գարնանային տաք օրերի մասին, ինչը թերևս կարելի է «մեղմել» մուրաբաներով:
Շատերն իհարկե գիտեն` ինչպես պետք է եփել մուրաբան, սակայն հազարավոր տնտեսուհիներ էլ խոստովանում են, որ լավ մուրաբա եփել չի հաջողվում: Այս բաղադրամոսը վերցված է «Հայկական խոհանոց» ժողովածուից, որը կուտակված փորձի արդյունքում է ստեղծվել ու հրաշալի խորհրդատու է:
Այսպիսով, ելակի մուրաբա պատրաստելու համար հարկավոր է `
ընտրել ելակը, յուրաքանչյուր պտուղն ընկղմել կոնյակի կամ օղու մեջ, որից հետո հեռացնել պտղակոթունը:
Նախապատրաստած պտուղները լցնել թասի մեջ, վրան ավելացնել շաքարավազ` նախատեսված նորմի կեսը: Մնացած շաքարավազից օշարակ եփել: Պատրաստի օշարակը վերցնել կրակի վրայից, ելակի պտուղները հյութի հետ լցնել մեջը ու թասը զգուշությամբ թափահարել, որ պտուղները ընկղմվեն օշարակի մեջ: Թասը դնել մարմանդ կրակի վրա ու եփել մինչև պատրաստ լինելը, իսկ վերջում քափը հեռացնել:
Եթե ելակը շատ հյութալի է, ապա 5-6 ժամ շաքարավազի մեջ պահելուց հետո, պետք է վրան ավելացնել մնացած շաքարավազն ու եփել մինչև պատրաստ լինելը:
Չափաբաժինը. 1 կգ ելակին` 1,2 կգ շաքարավազ և 100 գ ջուր:

Սեռական կարողության խանգարումը` իմպոտենցիան, ժամանակակից բժշկությունն անվանում է էրեկտիլ դիսֆունկցիա, այսինքն՝ գրգռվածության խանգարում: Ուրոլոգ Դավիթ Ներսիսյանը բժշկական փորձով գիտի, թե ինչ է իմպոտենցիան և ինչպես բուժել այն:

Ոչ այնքան հիվանդություն, որքան սինդրոմ

– Իմ պատկերացմամբ, իմպոտենցիան ավելի շատ ոչ թե հիվանդություն է, այլ սինդրոմ, որը պայմանավորված է մի շարք գործոններով: Պատճառները շատ են՝ հոգեբանականից մինչև օրգանական: Ապացուցված է, որ օրգանական գործոնը գերակայում է հոգեբանականին: Եթե հոգեբանական գործոնը կախված է որոշ հոգեբանական խնդիրներից, օրինակ՝ կնոջ և տղամարդու սեռական անհամատեղելիությունից, սթրեսային վիճակից, ապա օրգանական գործոնն ավելի լուրջ է, անոթների ախտահարման հետևանք է,- ասում է Դավիթ Ներսիսյանը:- Տղամարդու առնանդամի գրգռումը սեքսուալության առավել բնորոշ դրսևորումն է՝ որպես սեռական մերձեցման պայման: Սերմնաժայթքումն ապահովում է սեռական ակտիվության կենսաբանական նպատակը՝ սերմնահեղուկի արտազատումը: Սեռական կյանքի բնականոնությունը մեծապես կախված է հոգեկան աշխարհից, որով պայմանավորված է զուգընկերոջ ընտրությունը և սեռական ակտիվության աստիճանը:

Մեր այն հարցին, թե ում կարող է սպառնալ իմպոտենցիան, բժիշկը նշում է.
– Իմպոտենցիան կարող է սպառնալ ցանկացած տարիքի տղամարդու՝ 20-ից մինչև 70 տարեկան: Բայց առավել թիրախային խումբը 35-50 տարեկաններն են:

Անշուշտ, մեզ հետաքրքրում էին նաև իմպոտենցիայի առաջացման հիմնական պատճառները:
– Ասեմ, որ հիմնական պատճառներն են շաքարախտը, հիպերտոնիկ, սրտային հիվանդությունները, այսինքն՝ այն հիվանդությունները, որոնք ախտահարում են անոթները: Ախտահարված անոթները նվազեցնում են նաև փոքր կոնքի օրգանների սնուցումը՝ հետզհետե հանգեցնելով իմպոտենցիայի: Էրեկտիլ դիսֆունկցիայով մարդկանց սեռական կյանքը թերի է, քանի որ առնանդամը բավարար չի պնդանում, որպեսզի տեղի ունենա սեռական ակտ: Կարելի է սրանից խուսափել: Օրվա ընթացքում պետք է ավելի շատ ոտքի վրա լինել: Սպորտով զբաղվելն ուղղակի պարտադիր պայման է: Որքան մարդը շարժման մեջ է, այնքան արյունն ակտիվ է շրջանառվում, ու խնդիրներ չեն առաջանում: Իսկ ճարպային կուտակումները, օրինակ, հանգեցնում են հորմոնային հարաբերակցության խախտման. տղամարդու արյան մեջ սկսում են նվազել արական հորմոնները, և հակառակը՝ ավելանում են իգական հորմոնները:

Ուրոլոգն ասում է, որ տղամարդը պետք է հրաժարվի ծխախոտից, բայց չի բացառում խմիչքը, խրախուսում է միայն չափի մեջ խմիչքի օգտագործումը: Ներսիսյանը բժշկական փորձով գիտի, որ օրական մեկ-երկու բաժակ չոր գինին կամ կոնյակն օգտակար են:

Պարոն Ներսիսյանին խնդրեցինք նաև մի քանի խորհուրդ տալ, որոնք կօգնեն թե՛ տղամարդկանց, թե՛ կանանց:
– Գիտեք, սեռական հարաբերությունները պետք է բնականոն լինեն: Գերադասելի է շաբաթական ունենալ երկու-երեք հարաբերություն: Իսկ եթե ամեն օր է լինում, ապա ավելի լավ: Պետք է անկեղծ ասեմ՝ շատ բան որոշում է նաև զուգընկերուհին, քանի որ կինը կարող է առողջ տղամարդուն իմպոտենտ դարձնել և հակառակը՝ հանել այդ դրությունից: Պարզապես կինը պետք է շատ մտերիմ լինի տղամարդուն: Վստահեցնում եմ՝ նա կարող է բուժել ամուսնուն նույնիսկ առանց բժշկի միջամտության: Նման դեպքեր պատահել են:

Մեր այն հարցին էլ, թե արդյոք այս հիվանդությունն ազգային պատկանելություն ունի, պարոն Ներսիսյանը պատասխանեց.
– Այս հիվանդությունը ազգային հատուկ հակվածություն չունի. չկա վիճակագրություն, որ հստակեցներ՝ հայ տղամարդկանց էրեկցիայի խանգարման դեպքե՞րն են ավելի շատ, թե՞, ասենք, ռուսներինը: Սա զուտ կենսաբանական խնդիր է: Ազգային խառնվածքն աննշան ազդեցություն ունի. հայ տղամարդիկ տաքարյուն են, ինչը հիվանդության հակվածությունը կարող է փոքր-ինչ թուլացնել:

Բուժել եմ ինքնուրույն

Մեր զրուցակիցը` 29-ամյա Կարինե Դ.-ն (անունը փոխել ենք հերոսուհու խնդրանքով,- հեղ.), ասում է, որ համատեղ ամուսնական կյանքում դժվարություններ շատ է կրել: Ըստ Կարինե Դ.-ի՝ ամուսնության առաջին տարին դեռ չէր բոլորել, որ կանգնեց ֆիզիոլոգիական մի բարդ խնդրի առաջ: Հասկացավ, որ ամուսինը խուսափում է իրենից:
– Մենք շատ օրինակելի զույգ ենք: Մեր բոլոր ընկերները հենց մեզնից են օրինակ վերցրել, ավանդական, իսկական հայկական ընտանիք ենք,- ասում է Կարինեն:- Ես, ճիշտն ասած, չէի կարողանում հղիանալ, ու ինքս ինձ անընդհատ հարց էի տալիս՝ միգուցե Աստված ինձ այսպես է ստեղծել, իսկապես տառապանքի մեջ էի: Ընկերուհուս խորհրդով դիմեցի գինեկոլոգին: Նա ինձ ստուգեց ու ասաց՝ ամուսնուցդ է: Շատ երկար ժամանակ պահանջվեց, որ ուժ հավաքեմ ու ամուսնուս ասեմ այդ մասին:
Կարինեի հարցերն ամուսնուն ամենևին էլ անակնկալի չեն բերում, նա ասում է, որ ինքը պրոբլեմ ունի ու չի ցանկանում դրանով ծանրաբեռնել նաև կնոջը:
– Մենք շատ համերաշխ էինք ապրում, բայց ես մի բան հստակ հասկացա, եթե ամուսիններն անհամատեղելի են անկողնում, ամենաերջանիկ թվացող զույգն էլ վտանգի տակ է: Դիմեցի ամենամտերիմ ընկերուհուս: Եթե նա չլիներ, վստահ եմ՝ հիմա մեր ընտանիքը չէր լինի: Նա ինձ մի քանի խորհուրդներ տվեց, թե ինչպես կարելի է գերգրգռել տղամարդուն,- ասում է Կարինեն:

Եվ երբ ամուսինը գնացել է ուրոլոգի մոտ, բժիշկը զարմացել է: Նա լրիվ բուժվել է:
– Անցավ մի քանի ամիս, և ես հղիացա: Որ հիմա հիշում եմ, ուղղակի աներևակայելի հեքիաթ է թվում,- ասում է Կարինեն,- ես հիմա գիտեմ, թե որն է իսկական երջանկությունը: Մենք ճիշտ է՝ լավ ենք ապրել, բայց շատ ու շատ դժվարություններ էլ ենք ունեցել, անհաջող իրավիճակներ, որոնց կենտրոնում ամուսինս էր: Պատկերացրեք` իր այդ վիճակն իրեն այնքան էր անհանգստացնում, որ մի պահ զգացի՝ կամ նարկոման է դառնալու, կամ էլ՝ հարբեցող: Ամուսինս այն ժամանակ շատ նյարդային էր, պահի տակ կորցնում էր իրեն, բայց մենք միասին հաղթահարեցինք դա: Ընկերուհիներ ունեմ, որոնց արդեն ես եմ խորհուրդ տալիս, որովհետև լավ գիտեմ, թե ինչ է դա, երբ տղամարդը ցանկանում է քեզ, բայց ոչինչ չի ստացվում:

Կարինեն հիմա երկու երեխա ունի:

Հոգեբանի միջամտությունը կարևոր է
Հոգեբանական գիտությունների թեկնածու, բազմաթիվ գիտական հոդվածների հեղինակ Արամ Մկրտչյանը տարիների ընթացքում ուսումնասիրել է այն հիվանդությունները, որոնք բժիշկների համար անհաղթահարելի են: Եվ այդ շարքի առաջին հորիզոնականներում է նաև էրեկտիլ դիսֆունկցիան:
– 2010 թ. Ֆրանսիայում մի հետաքրքիր գիտաժողովի էի մասնակցում, հոգեբաններն ասում էին, որ էրեկտիլ դիսֆունկցիան միմիայն բժշկությանն է վերաբերում, հոգեբաններն այստեղ տեղ չունեն: Բայց ես շատ պրոֆեսիոնալ բժիշկ-ուրոլոգների, սեքսապաթոլոգների հետ զրույցների ժամանակ հասկացա, որ այս թեման իսկապես գիտական որակավորման խնդիր ունի,- ասում է հոգեբանը:- Սկսեցի բավական լուրջ հետազոտություններ իրականացնել ու շատ կարճ ժամանակում հասկացա, որ շատերն են տառապում այս հիվանդությամբ: Այս հիվանդությունը չի կարող բուժել անգամ ամենապրոֆեսիոնալ բժիշկը, այն կարող է բուժել միմիայն լավ հոգեբանը կամ տղամարդու զուգընկերուհին:

Արամ Մկրտչյանը փորձով գիտի, որ խնդիրը զուտ հոգեբանական է, և զույգերը անգամ, առանց մասնագետների դիմելու, կարող են ինքնուրույն հաղթահարել:
– Դեպքեր են եղել, երբ տղամարդիկ եկել են, դժգոհել են, բայց վախեցել են իրենց կանանց ասել այդ մասին՝ մտածելով, որ նրանք գուցե չկարողանան ընկալել,- նշում է հոգեբանը,- բայց դեպքեր էլ են եղել, երբ զույգերը բաժանվել են, և այդպես էլ կինը չի իմացել բաժանման իրական պատճառը: Եթե ամուսինները ցանկանում են համերաշխ ու ներդաշնակ ապրել, պետք է շատ մտերիմ լինեն իրենց կանանց հետ: Շատ դեպքերում կողակից կինը կարող է հրաշքներ գործել, բայց կարող է անել նաև հակառակը:

Հոգեբան Արամ Մկրտչյանի դիտարկմամբ՝ ամուսնությունների երկարակեցության գաղտնիքը միմիայն ներդաշնակ կյանքն է:

 Անկախ

Շուտով, էրիկթիլ ֆունկցիայի խանգարումներ ունեցող տղամարդիկ կկարողանան հրաժարվել «Վիագրայի» ընդունումից ու ընտրություն կատարել նոր սերնդի, կողմնակի ազդեցությունից զուրկ միջոցի օգտին:

Նման միջոց պետք է դառնա  ամերիկյան կենսատեխնոլոգիական «Strategic Science and Technologies» ընկերության կլինիկական պայմաններում  ստեղծված ու թեստավորված «SST-6006» քսուքը:

Դրա ազդեցությունը հիմնված է «Վիագրայի»  մեջ կիրառված նույն ակտիվ նյութի վրա, սակայն այդ քսուքի կիրառումը կողմնակի այնպիսի ազդեցություններից է զուրկ, ինչպիսիք են գլխապտույտը, ստամոքսի խանգարումը, գլխացավերն ու այլ երևույթներ: Նոր միջոցը կիրառվում է անմիջապես, տղամարդու սեռական օրգանի վրա:

Իսկ, թե երբ է նորույթը հայտնվելու վաճառքում, դեռևս ստույգ տեղեկություն չկա, գրում է isra.com-ը:

ՄԱԿ-ի մանկական ֆոնդը (ՅՈՒՆԻՍԵՖ) հայտարարում է, որ Հարավային Սուդանում արագընթաց տարածվում է խոլերան: Այդ կազմակերպության տվյալներով, վարակման դեպքերը, որի մասին, ի դեպ մայիսի 16-ին պաշտոնաապես հայտարարվել էր երկրի մայրաքաղաք Ջուբայում, տարածվել է նաև երկու մյուս նահանգներում` Վերին Նեղոսում ու Ջոնգլիայում:

Էթնիկ հակամարտության պատճառով շուրջ միլիոն մարդ է հեռացել իրենց տներից: Իրադրությունը էլ ավելի է վատթարանում հարկադիր վերաբնակեցումների պատճառով  մարդկային կուտակումների վայրերում,  սեզոնային անձրևների ու սանիտարիայի ցածր մակարդակի հետևանքով:

ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի տվյալներով, անցած շաբաթվա վերջից հիվանդների թիվն ամեն օր է կրկնապատկվում, հաղորդում է ԻՏԱՌ-ՏԱՍՍ-ը: ԱՀԿ-ն հատնել է, որ խոլերայի Ջուբայում արդեն 9 մարդ մահացել է 138-ը` վարակված են: Ընդ որում, անցած շաբաթ հիվանդության կասկածի դեպքերն ընդամենը  2 տասնյակ էին:

ԱՀԿ-ի տեղեկացմամբ, խոլերայի վտանգներից մեկն էլ, որից ամեն տարի ողջ աշխարհում մահանում է 100-120 հազար մարդ, կարճ ինկուբացիոն շրջանն է` 2 ժամից մինչև 5 օր: Դա խտացնում է հիվանդության բռնկումային բնույթը: Հատկապես, մեծ ռիսկի են ենթարկվում ցածր իմունիտետով մարդիկ, երեխաները, թերսնումից տառապողները:

Հանրապետությունում «Գյուղատնտեսական կենդանիների պատվաստում» ծրագրի շրջանակներում իրականացվող աշխատանքների ընթացքում Կոտայքի մարզի Գեղաշեն համայնքի առանձին բնակիչների տնտեսություններում արձանագրվել են խոշոր եղջերավոր կենդանիների բրուցելոզ հիվանդության դեպքեր:

Տեղեկատվությունը ստանալուց անմիջապես հետո տեղում կազմակերպվել է համաճարակաբանական հետազոտություն, ինչպես նաև իրականացվել են մի շարք համալիր կանխարգելիչ և հակահամաճարակային միջոցառումներ։

Բնակչության շրջանում, հատկապես  թիրախային  տնտեսություններում և վարակված կենդանիների կաթը, կաթնամթերքը սննդում օգտագործած, հիվանդ կենդանիների հետ շփված 464 մարդուց  արյան նմուշառումներ են կատարվել լաբորատոր (շճաբանական) հետազոտությունների համար։ Արդյունքում հայտնաբերվել է 17 հիվանդ, որոնց բուժումը կազմակերպվել է։ Միաժամանակ համայնքի ազգաբնակչության շրջանում սահմանվել է բժշկական հսկողություն, բնակչությանը տրամադրվել է ախտահանիչ նյութ` կենցաղային պարագաների ախտահանման համար։ Բնակչության լայն շրջանում իրականացվել է բժշկահիգինեիկ գիտելիքների տարածում և առողջ ապրելակերպի քարոզչություն:

Անվանում են նաև`խոճիկ,խոճկորիկ,հազի խոտ,իշատոտիկ,դդմաճ,ձիու եղունգ,փուղր:

Նկարագրությունը.Տատրակը աստղածաղկավորների կամ բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող  բազմամյա խոտաբույս է, պատված է թեփուկավոր մանր տերևներով, ունի 10-25 սմ սողացող, հաստ կոճղարմատ: Ծաղկում է վաղ գարնանը, պտղակալում  ապրիլ-մայիս ամիսներին: Ծաղիկները ոսկեդեղին են, իսկ պտուղը` փուփուլավոր սերմիկ: Բազմանում է ինչպես սերմերով, այնպես էլ խիստ կենսունակ կոճղարմատներով: Տատրակը հանրահայտ մոլախոտ է և հանդիպում է ամենուր: Աճում է գետեզրերին, խոնավ ձորերում,  խոնավ հանդամասերում և այլուր:

Ցեղի “Տուսիլագո” անվանումը լատիներեն է, որ նշանակում է ալրոտ, քանի որ տերևների ստորին երեսները պատված են ալրանման խավով: Հետաքրքիր իմաստ ունի ռուսական мать-и-мачеха անվանումը.  քանի որ տերևների վերին երեսը մերկ է ու սառը, կոչել են “խորթ մայր”. իսկ ներքևի  փափուկ  ու տաք երեսը ` “մայր”:

Բուժական նշանակությունը.Բուժման նպատակով օգտագործում են տատրակի տերևներն ու ծաղկազամբույղները: Ծաղիկները հավաքում են ծաղկազամբույղների լրիվ բացվելուց հետո, իսկ տերևները` ամռան առաջին կեսին, քանի դեռ դալար են ու չեն ժանգոտվել:Հումքը շտապ չորացնում են հով, լավ քամհարվող տեղում: Այն լինում է անհոտ ու դառնահամ:Պահում են թղթով փաթաթված կամ փայտե արկղերի մեջ:

Տատրակը որպես դեղաբույս ունի կիրառման հին պատմություն: Դեռևս հին հռոմեացիները այն օգտագործել են հազի դեմ, իսկ Հիպոկրատը, բացի խուխամուղ նպատակից, տատրակը ջերմախյուսի ձևով օգտագործել է նաև թարախապալարների դեպքում:

Դիոսկորիդը և Պլինիոսը դեղաբույսն առաջարկել են շնչառական հիվանդությունների ժամանակ, իսկ հազը հանգստացնելու համար առաջարկել են ներշնչել բույսի ծուխը: Ամիրդովլաթը նշում է, որ դեղաբույսն  օգնում է հազին, ասթմային, ինչպես խմելիս, այնպես էլ ծխելիս, նաև  սրացնում է տեսողությունը: Տերևները բացում ու բուժում են խոցերը: Հայկական բժշկության մեջ տերևները դնում են չիբանի և այլ տեսակի թարախապալարների վրա `բորբոքման պրոցեսը շուտ հասունացնելու նպատակով: Բույսը վերոնշյալ նպատակներից բացի   օգտագործում են  նեֆրիտների, ցիստիտների, ստամոքսաղիքային տրակտի  կատառի, թոքաբորբերի, ստորին վերջույթների տրոմբոֆլեբիտի և այլ բորբոքումների ժամանակ` ուկրաինական, ռուսական, լեհական, բուլղարական,  գերմանական ժողովրդական բժշկության մեջ: Նաև տրորված թարմ տերևը դնում են այրվածքների,ուռուցքների և արյունահոսող օջախների, իսկ խյուսի ձևով `բորբոքված կրծքագեղձի և երակների վրա: Այս դեղաբույսի կիրառման  այլ ձևեր դեռ էլի կան:

Կիրառման եղանակները.Տերևներից ջրաթուրմ պատրաստելու համար 1ճաշի գդալ հումքը 30 րոպե թրմում են 20 մլ եռման ջրում, ապա ըմպում 1-ական ճաշի գդալ` օրը 4-6 անգամ կամ 10-15գ հումքը  10 րոպե թրմում են 200 մլ եռման ջրի մեջ, ապա ըմպում 1-ական ճաշի գդալ`օրական 5-6 անգամ: բոլոր դեպքերում տերևների հետ կարելի վերցնել ծաղկահումք` պաշտպանելով ընդհանուր դեղաչափը: Եփուկ պատրաստելու համար 10-15 գ հումքը 15 րոպե եփում են 1 բաժակ ջրի մեջ, ապա ըմպում 1-ական ճաշի գդալ`օրական 2-3 ժամը մեկ: Հումքը փոշու ձևով ընդունում են  1-ական գրամ, մեղրով կամ կաթով`  օրական 3 ամգամ: Գլխի քորի և թեփոտության ժամանակ հավասարաչափ վերցնում են տատրակ ու եղինջ: 2 ճ.գդալ այդ խառնուրդից  10 րոպե եփում են 1 բաժակ ջրում , հովացնում, քամում և գոլ վիճակում քսում  գլխի մաշկին: Շնչառական օրգանների սուր և քրոնիկ բորբոքումների ժամանակ հավասարաչափ վերցնում են տատրակի տերևներ ու ծաղիկներ, քարխոտի արմատ, սեզի կոճղարմատ,լորենու, խռնդատի և թանթրվենու ծաղիկներ: Այդ խառնուրդից 1ճ.գդալ 30 րոպե թրմում են 1բաժակ եռման ջրի մեջ, հովացնում ,քամում և ըմպում օրական 3 անգամ:

Այլ օգտակար խորհուրդներ.Բույսը մեղրատու է, հարուստ ծաղկափոշով: Տատրակի մեղրը ոսկեդեղին է, շատ թանձր, մածուցիկ, շուտ բյուրեղացող, բնորոշ ուժեղ հոտով և լավ համով:Տերևները սիլոսի համար արժեքավոր հումք են:

Անկախ

Վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանը Արագածոտնի մարզի Կոշ համայնք կատարած այցի ընթացքում այցելելով Կոշի հիմնանորոգված մանկապարտեզ և ծանոթանալով նախադպրոցական տարիքի երեխաների համար ստեղծված պայմաններին, նրանց բժշկական հսկողությունն ու սպասարկումն ավելի լավ կազմակերպելու նպատակով  առողջապահության նախարար Արմեն Մուրադյանին հանձնարարել էր օժանդակել  մանկապարտեզի բուժկետի հագեցմանը։ Նույն օրն ևեթ նախարարությունից Կոշի մանկապարտեզ են տեղափոխվել առաջին օգնության համար անհրաժեշտ մեծաթիվ դեղեր, բժշկական նշանակության պարագաներ, այդ թվում` հասակաչափ, կշեռք, ինչպես նաև սեղան և աթոռ։

Վարչապետի մեկ այլ հանձնարարությամբ ընթացքի մեջ է  Կոշի «Արմենակ և Աննա Թադևոսյաններ» բժշկական կենտրոնում մտավոր, հոգեկան, շարժողական խանգարումներ ունեցող երեխաների վերականգնողական ծառայությունները նախարարության ծրագրերում ընդգրկելու գործընթացը:

Ցավում է հոգին, կրծքավանդակն է անհասկանալի ճնշվում, ասես մեծ քարաբեկոր է վրան ու խանգարում է արտաշնչել: Կոկորդում ինչ-որ բան խանգարում է կուլ տալ նույնիսկ օդը: Արտասվելու, աղիողորմ արցունք թափելու անհաղթահարելի ցանկություն կա, որը, սակայն, չի ստացվում: Միակ բանը, որ հաջողվում է, շրթունքները կրծոտելով ծվարելն է մութ անկյունում. այնտեղից երբեք դուրս չգալու ցանկությունը ստիպում է մեկուսանալ: Գլխում մտքերն անզուսպ հեղեղով իրար են հաջորդում, մարդկային դաժանությունը հուսահատեցնում է: Միայնակ ես զգում այս ամբողջ, ունայն աշխարհում: Թվում է` այլևս լույս ու հույս չկա, սպառվեց: Վերջ: Վերջակետ:
Զգացմունքային դառնություն
Ինչպե՞ս է վիրավորանքը դրսևորվում: Բացատրական բառարաններում այն ներկայացվում է որպես անտեղի պատճառված ցավ, վիրավորանք ու զգացում, որն առաջանում է դրանց հետևանքով: Կարելի է հասկանալ այն մարդուն, որը վիրավորված է: Սակայն անիմաստ է այդ զգացմանը տրվելը: Վիրավորանքը ներքին աններդաշնակություն է ծնում, ընկճախտի հանգեցնում ու նունիսկ լուրջ հիվանդություններ ծնում:
Որքան ու ինչից ասես կարելի է վիրավորվել ուրիշներից, սակայն հնարավոր է, որ նրանք դրա մասին այդպես էլ չիմանան, մինչդեռ հոգեկան ժանգը կսկսի ներսից կրծել ու քայքայել: Բացի այդ, այն շատ նենգ է: Կարող է վերաճել վրիժառության ծարավի, ինչը շատ վտանգավոր է: Հետևաբար, հարկավոր է վիրավորանքի զգացումը գիտակցաբար հաղթահարել, հնարավորության դեպքում` արմատախիլ անել:
Գիտակից ընտրություն
Երբ մարդը ներում է մյուսին, ապա դրանով ծառայություն է մատուցում ոչ թե նրան, այլ` իրեն: Երբեմն օգնում է ստեղծված իրավիճակի սթափ վերլուծությունը: Շատ հաճախ վիրավորանքն առաջանում է այն դեպքում, երբ ուրիշի խոսքերն ու արարքներն այն չեն, ինչ սպասում ենք լսել ու տեսնել: Այլ կերպ ասած` ինչ-որ մեկն իր արարքով պարզապես հիասթափեցնում է: Հարկ է հիշել, որ ուրիշները պարտավոր չեն համապատասխանել մեր սպասումներին: Վիրավորվելը կամ չվիրավորվելը մարդու ազատ ընտրությունն է: Քանի դեռ վիրավորանքն ու դառնությունը գլուխ չեն բարձրացրել, կարելի իրավիճակի, դրության տերը դառնալ, սանձել այդ զգացումներն ու վանել կամ նայել դրան կողքից: Ասենք` ինչ-որ մեկը վիրավորել է ձեզ: Փորձեք մտածել, որ նրան էլ ինչ-որ մեկն է վիրավորել, ու դա ինչ- որ կերպ նրա հակազդեցությունն է:
Հաճախ ուրիշի խոսքը ճշմարտության հատիկ է ունենում, ինչն այնքան էլ հաճելի չէ մեզ: Այդ դեպքում գուցե հարկավոր է վերլուծել վիրավորանքը: Գուցե մարդն ինքն իր ես-ի հետ այնքան էլ ազնիվ չէ ու փորձում է ինքն իրենից ինչ-որ բան թաքցնել:
Զգացմունքների սանձում
Ինչ-որ մեկից վիրավորվել նշանակում է նրա ձեռքը հանձնել ձեր նկատմամբ իշխանությունը: Ստացվում է, որ ձեր տրամադրության ու ներաշխարհի վրա պատահական մարդիկ են իշխում, որոնք, դիցուք, տրորել են ձեր ոտքը կամ փողոցում կոպտել: Վիրավորանքը հասկանալի պատասխանն է ձեր զգացմունքային տարածք անհարգալից ներխուժման դիմաց: Սակայն չի կարելի է այդ բացասական զգացմանը թույլ տալ, որ իշխի ձեր հոգում:
Վիրավորանքը ոչ թե ուժեղ բնավորության , այլ թուլության ցուցիչ է: Դրանից մանկան անզորության հոտ է գալիս: Գրեթե միշտ վիրավորանքը սեփական ես-ի հանդեպ խղճահարության զուգընկերն է: Եթե մեկ անգամ կարողանաք հաղթահարել վիրավորանքը, ապա դրանից հետո դա շատ ավելի հեշտ կստացվի: Գուցե ժամանակի ընթացքում կարողանաք սովորել վիրավորանքը ներս չթողնելու արվեստն էլ: Զգացմունքները կառավարելը հեշտ բան չէ: Բայց ամեն ինչ պետք է փորձել, պարզապես հարկավոր է սկսել:
Վիրավորվելը վտանգավոր է առողջության համար
Հոգեբանները հաստատում են անհերքելի մի փաստ. ում հետ ապրում ենք` նրա վրա էլ ամենից շատ ենք բարկանում ու նրանից վիրավորվում: Ու հիմնականում` առանց լուրջ պատճառի:
Զգացմունքներ ու միայն զգացմունքներ
Մարդը 5 հիմնական զգացմունքներ է ապրում, որոնց նաև անվանում են հիմնարար. երջանկություն, վիշտ, զայրույթ, վախ ու տագնապ: Դրանք օգնում են ապրել, հաղթահարել խոչընդոտները, լուծել խնդիրները, պատրաստվել ինչ-որ բանի և ընդունել ճակատագրի վայրիվերումները: Դրանք նաև կենդանիներին են հատուկ, բայց, ի տարբերություն մարդկանց, կենդանիներն իրենց զգացմունքները չեն կարողանում թաքցնել: Օրինակ` զայրույթի, կատաղության դեպքում գազանները մռնչում են կամ ատամները մերկացնում: Անմիջական են այդ հարցում նաև երեխաները, սակայն ոչ մեծերը: Հասուն մարդիկ տարիներով թաքցնում են զգացմունքները, կուտակում վիրավորանքը, ինչը ֆիզիկական պլանում մեծ լարվածություն է ստեղծում: Քչերը կարող են այսօր պարծենալ, որ առավոտյան անկողնուց վեր են կենում առույգ ու պարզ գլխով: Հիմնականում արթնանում ենք հոգնած ու ճնշված, մշուշոտ աչքերով խոհանոց ենք գնում սուրճի համար, հետո մի կերպ աշխատավայր հասնում` ճանապարհին, բնականաբար վիրավորվելով ցանկացած ռեպլիկից: Իսկ աշխատավայր հասնելով` հիսթերիայի մեջ ենք ընկնում մեր նկատմամբ խղճահարությունից ու տիեզերական անարդարությունից: Ո՞վ է մեղավոր: Մենք` ինքներս, իհարկե:
Վիրավորվելու հետևանքները
Վիրավորանքն առաջին հերթին արտահայտվում է մկանների կծկումով, սեղմումով: Ու որքան մարդ ջանադրաբար է փորձում թաքցնել վիրավորանքը, այնքան շատ են սեղմվում մկանները: Այն մասնագետները, որոնք բավականին ժամանակ են հատկացրել այդ խնդրի ուումնասիրությանը, վստահեցնում են, որ հիմնականում դրանից տուժում են իրանի վերին հատվածը` ստոծանուց վերև, ու հոդերը: Հատկապես խիստ սեղմվում են կրծքավանդակն ու կոկորդի մկանները: Եթե վիրավորանքին անմիջապես պատասխանել չի ստացվում, ապա այդ վիրավորանքը փորձում ենք «կուլ տալ», ինչը, սակայն, չի ստացվում, այն «կոկորդում է մնում»: Ժամանակի հետ միջադեպը մոռացվում է, սակայն կոկորդի մկաններում լարվածությունը չի թուլանում ու երբեմն էլ հիվանդության է հանգեցնում: Բրոնխիալ ասթման, սրտի իշեմիկ հիվանդությունը, միոկարդի ինֆարկտը, ռևմատոիդ արթրիտը, գլխացավերը կուտակված վիրավորանքի հետևանք են:
Եթե մարդը վահանձև գեղձի խնդիր ունի, ապա պետք է մտածի` գուցե շատ շուտ եմ վիրավորվում: Մասնագետներն ասում են, որ տևական հազը ևս կուտակված վիրավորանքի հետևանք է: Այս հիվանդությունների նկարագրությունները կարելի է անվերջ շարունակել, սակայն կա մեկ հետևություն` վիրավորվելը վնասակար է առողջության համար:
Վիրավորվելը նաև հոգեկան հետևանքներ է ունենում: Այն կուտակվելով մի օր կարող է հանգեցնել խոր դեպրեսիայի ու որպես դրա հետևանք` հոգեկան խանգարումների:
Մեկ այլ, ոչ պակաս կարևոր փաստարկ էլ կա վիրավորանքի դեմ, ատելությունը, որն առաջանում է կուտակված դժգոհությունների հանրագումարում: Այդ զգացումը քայքայում է անգամ ամենաիդեալական ընտանիքները, տարիներով կուտակված վիրավորանքն ամուսինների միմյանց նկատմամբ հարգանքն է կործանում: Արհամարհանքից ազատվելը շատ ավելի դժվար է, քան վիրավորանքը ներելը:
Կանայք տղամարդկանցից հաճախ են վիրավորվում, քանի որ մարդկության ուժեղ սեռի ներկայացուցիչների մոտ առավել զարգացած է գլխուղեղի ձախ կիսագնդի հատվածը (պատասխանատու է տրամաբանության ու վերլուծության համար), իսկ կանանց մոտ` աջ կիսագունդը (համապատասխանաբար` զգացումքի, ինտուիցիայի): Ուստի կանայք ավելի բուռն են արտահայտում իրենց զգացմունքները:
Ինքնատիրապետման երեք միջոց
1. Իրականում ինքնավերահսկողության կարող է հասնել յուրաքանչյուր ոք: Սոկրատեսն ասում էր, որ վիրավորվելը մարդկային արժանապատվությունից ցածր է:
2. Երկրորդը վիրավորանքը դուրս գցելն է:
Թույլ մի տվեք, որ վիրավորանքը ձեզ իշխի: Իսկույն ձեզ վիրավորողին ասեք ինչ մտածում եք: Պարտադիր չէ, որ դա արվի կոպիտ խոսքերով ու արտահայտություններով: Պարզապես կարելի է ասել, որ դա ձեզ զայրացնում է: Ու անպայման պետք է ասել մեկ շնչով, քանի դեռ այն չի «տեղավորվել» ու նստվածք չի տվել ձեր ներսում:
Վիրավորանքը պետք է դեն նետել` աղբամանը գցված անպետք իրի պես:
3.Ներել, ներել ու կրկին ներել` սեփական բարօրության համար: Ներել ոչ թե ընտրովի, ինչ-որ բաներ, այլ ամեն ինչ: Ի՞նչ իմաստ ունի ներել մի բան, իսկ մյուսները մտապահել, հիշել ու նեղվել անընդհատ:
Իսկ որտե՞ղ են բնակվում ապրումները
Վախ. հայտնի արտահայտություն կա` վախից ծնկներս ծալվեցին: Վախի առաջին գոտին ոտքերն են: Վախից առաջացած հիվանդությունները կենտրոնանում են արևահյուսի շրջանում:
Վիրավորանք. վիրավորանքի «բնակության վայրը» կոկորդն է ու կրծքավանդակը:
Զայրույթը նստվածք է տալիս ծնոտներում: Ի դեպ, ասում են, որ նա, ով գիշերն ատամներն է կրճտացնում, ցույց չի տալիս, սակայն զայրույթ է ապրում ու նյարդային է: Զայրույթը սիրում է հաստատվել կոկորդում, կրծքում ու թևերում:
Տագնապն ամենասարսափելի զգացումն է: Այն տարածվում է ամբողջ մարմնում (կծկվում են մկանները), սակայն ամենից շատ դրանից տուժում է սիրտը:
Վիշտ, դրանից ամենից շատ տուժում են կուրծքն ու քունքերը: