Մինչ աշխարհի տարբեր երկրներում երեխայի հասունացման հետ ծառանում է ինչ քոլեջ գնալ սովորելու հարցը, իսրայելցիները ծանրութեթև են անում տարբեր զինվորական ստորաբաժանումների առավելությունները: Ու մինչ աշխարհի տարբեր երկրների սովորողները մտածում են, թե  որ բուհն ընդունվեն ու ինչ կտա դա իրենց, իսրայելցիներից շատերն իրենց պատկերացնում են Իսրայելի պաշտպանության բանակի էլիտար ստորաբաժանումում ծառայելիս:

Սակայն մինչ Իսրայելի պաշտպանության բանակի էլիտար ստորաբաժանումում ծառայելը պատանի իսրայելցիների կյանքում 17 տարեկանից սկսվում է փորձաշրջանը: Ամեն տարի ավագդասարանցիների միջև «իրարանցում» է սկսվում. մեկին առաջարկվում է օդաչուական, մյուսներին` կոմանդոսական դասընթացների հաճախել, մի ուրիշին առաջարկվում է հետախուզության էլիտար  ստորաբաժանում գնալ: Մեկը կգնա ծառայելու «Մամրամ»` Իսրայելի պաշտպանության բանակի համակարգչային համակարգերի ստորաբաժանում, մյուսն էլ` «Տալպիոտ», որտեղ տեխնիկական ուսուցումը համատեղվում է  մյուս բոլոր ստորաբաժանումների գործառություններին մասնակցելու հմտությունների ուսուցման հետ:

Մինչ զորակոչի տարիքը բոլոր 17-ամյա տղաներն ու աղջիկները մեկ օրով  զորակոչային կետեր են կանչվում նախնական ընտրության նպատակով, որը ներառում է  ունակությունների, հոգեբանության, թեստերի անցկացում, բուժզննում: Օրվա վերջում կատարվում է  առողջության ու հոգեչափական կողմնորոշում:

Այն երիտասարդ թեկնածուներին, որոնց ֆիզիկական, հոգեկան ու անձնային տվյալները համապատասխանում են ներկայացվող պահանջներին, առաջարկվում է լրացուցիչ փորձություն անցնել, որ պարզվի էլիտար ստորաբաժանումներից մեկնումեկում ծառայելու համապատասխանությունը:

Օրինակ` օդադեսանտային բրիգադում ծառայելու համապատասխանությունը ստուգելու համար տարեկան 3 անգամ, երբեմն էլ` զորակոչից ամիսներ առաջ ստուգում-փորձություն են անցնում: Պատանի քաղաքացիականները երկու օր ֆիզիկական ու հոգեկան խիստ փորձությունների են ենթարկվում, ինչի արդյունքում նախնական խմբերից` մոտ 4 հազար հոգուց մնում է 400-ը: Ընտրության պրոցեսը 5-օրյա ինտենսիվ ստուգումներ են` բաղկացած 11 կրկնվող մարզումներից, որոնցից յուրաքանչյուրը մի քանի ժամ է տևում ու միշտ սահմանափակ, սուղ ժամանակում և աստիճանաբար  աճող ֆիզիկական ու հոգեբանական ծանրաբեռնվածությամբ: Ողջ այդ ընթացքում հանգստին հատկացվող ժամանակը շատ կարճ է, գործնականում ոչ ուտել ու ոչ էլ քնել է հաջողվում: Մասնակիցներն այդ 5 օրը նկարագրում են ինչպես երկարուձիգ լղոզված մի բիծ, որում անհասկանալի է` երբ է սկսվում օրն ու ավարտվում գիշերը: Չի կարելի ժամացույց ու բջջային հեռախոս ունենալ: Մասնագետները, որոնք անց են կացնում այդ պարապմունքը, աշխատում են, որ այն առավելագույնս ապակողմնորոշի մասնակիցներին: Մարզումների ավարտից հետո մասնակիցները կարգ են ստանում ցուցակում:

Յուրաքանչյուր ստորաբաժանման լավագույն 20 թեկնածուներն իսկույն սկսում են 20-ամսյա ուսուցումը, որից հետո նույն թիմով էլ պահեստային են դառնում ծառայության հետագա ողջ ընթացքում, այսինքն` մինչ 45  տարեկանը: Նրանց ստորաբաժանումը վերածվում է երկրորդ ընտանիքի:

Չնայած դժվար է ընդունվել Իսրայելի` Հարվարդին, Փրինսթոնին ու Եյլին համարժեք էլիտար համալսարաններ, սակայն Իսրայելում էլիտար ստորաբաժանումում ծառայելը ենթադրում է բազում պիտանի որակներ: Թե որ ստորաբաժանումում է ծառայել  դիմորդը, աշխատանք  որոնողը,  ինքնին  շատ բան է ասում պոտենցիալ գործատուին նրա  հմտությունների մասին: Իսրայելում մարդու ակադեմիական անցյալն այնքան կարևոր չէ,  որքան բանակային անցյալը:

Աշխատանքի ընդունելու ժամանակ յուրաքանչյուր դիմորդի տրվող  պարտադիր հարցերից մեկն էլ այս է. «Բանակում որտե՞ղ եք ծառայել»: Իսկ համացանցում ու աշխատանքի ընդունելության հայտարարություններում երբեմն հստակ նշվում է, որ հատկապես կուզենային 8200 ստորաբաժանումում ծառայածներին ընդունել: 8200 ստորաբաժանումում ծառայածներն  ազգային ընկերակցություն են, որի անդամները չեն հավաքվում հինն ու նորը հիշելու, այլ  հանդիպում են ապագայի նշանառության նպատակով: Այդ ստորաբաժանման անդամներն առաջին հերթին ձգտում են գործարար հարաբերություններ հարթել:

Իսրայելի ռազմա-օդային ուժերն և կոմանդոսների էլիտար ստորաբաժանումները հայտնի են իրենց  շարքերում զինվորներին ներգրավելու ընտրության  խստությամբ, ուսուցման ճկունությամբ ու խրթինությամբ:

Սակայն Իսրայելի պաշտպանության բանակում կա մի ստորաբաժանում, որտեղ ընտրության խստությունը և ուսուցման բազմակողմանիությունն ավելի բարձր մակարդակի վրա է հատկապես տեխնոլոգիական ինովացիաների ոլորտում: Այդ ստորաբաժանումը կոչվում է «Թալպիոտ»: Անվանումը բիբլիական «Երգ երգոցից» է,  որում խոսվում է ամրոցի աշտարակների մասին:  «Թալպիոտ» այլաբանական իմաստով  նշանակում է  ձեռքբերումների բարձր մակարդակ: Սա այն ստորաբաժանումն է, որի համար ընտրությունը շատ ավելի խիստ է, ու որտեղ ուսուցումը շատ ավելի երկար է տևում, քան Իսրայելի մեկ այլ ստորաբաժանումում. 41 ամիս, ինչն ավելի շատ է, քան  զինվորների մեծամասնության ընդհանուր ծառայության ժամկետը: Նա, ով անցնում է այդ ծրագիրը,  բանակում ազատ հիմունքներով կամավոր ծառայում է  ևս 6 տարի, իսկ նրանց ծառայության նվազագույն տևողությունը ընդհանուր առմամբ կազմում է 9 տարի:

Այս ծրագիրը Եվրոպական համալսարանի գիտնականներ Ֆելիքս Դոթանի ու Շաուլ Յացիվի երախայրիքն էր: 1973-ին արաբա-իսրայելական 4-րդ` Յոմ Կիպուրի (Ահեղ դատաստան) պատերազմում պարտությունից հետո նրանք հղացան այս գաղափարը: Երկիրը կրած կորուստներից երկար ժամանակ ուշքի չէր գալիս: Պատերազմը թանկ հիշեցում էր այն մասին, որ Իսրայելը փոքր չափեր ու քիչ բնակչություն ունի, ինչը   պետք է  փոխհատուցվի որակի ու տեխնոլոգիական գերազանցությամբ: Նրանք դիմեցին Իսրայելի բանակի գլխավոր շտաբի պետ Ռաֆայել Էյթանին հասարակ գաղափարով. Իսրայելի տաղանդավոր երիտասարդների մի խումբ հավաքել ու նրանց տեխնիկական ինտենսիվ ուսուցում առաջարկել` լավագույնը, որ կարող էին տալ համալսարաններն ու զինվորականները:

Այդ ծրագիրն արդեն 30 տարի է` իրականացվում է:

Ամեն տարի լավագույն աշակերտների 2%-ին առաջարկվում է  թեստավորում անցնել: 10-ից մեկն է անցնում ֆիզիկա-մաթեմատիկական հիմունքների վրա կազմված փորձությունը: Նրանք հետագայում նաև  անհատականության և ունակությունների երկօրյա թեստավորում են անցնում:

Հետագայում այս սաները, որոնք արդեն «Թալպիոտի» կադետներ են դառնում, մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի արագացված դասընթացներ են անցնում, հետն էլ ծանոթանում Իսրայելի բանակի բոլոր զորքերի տեխնոլոգիական պահանջներին:

Նրանց ակադեմիական ուսուցման մակարդակը գերազանցում է   համալսարանական ուսանողի գիտելիքները: Նրանք կարճ ժամանակում շատ ավելի բան են սովորում. ծովային դեսանտների հիմնական  կուրսն են անցնում: Նպատակը նրանց բոլոր զորատեսակների մասին ընդհանուր պատկերացում տալն է, որ հասկանան թե՛  տեխնոլոգիան, թե՛ զինվորների պահանջմունքը, հատկապես` կապը նրանց միջև:

Նման լայն տիրույթի գիտելիքները տվյալ դասընթացի վերջնանպատակը չեն: Ավելի ճիշտ` կ «որոշակի առաքելության»  առաջնորդներ ու «խնդիրներ լուծողներ» պատրաստելն է:

Նրանց առաջադրանք առաջադրանքի ետևից են տալիս: Դրանցից շատերը մասշտաբային են, ասենք` համաժողովի կազմակերպումը հասակակից կադետների համար` բոլոր նախապատրաստություններով ու համաձայնությունների ձեռքբերմամբ: Կան առաջադրանքներ էլ, որ շատ բարդ են, ասենք` հեռահաղորդակցային ցանց ներխուժելն ու իրական ահաբեկչական բջիջը հայտնաբերելը:

Կամ  էլ, ասենք, խնդիր է  առաջարկվում. լուծել թռիչքի տատանումներից օդաչուների թիկունքի ցավի առաջացման պատճառը: Սկզբում կադետները որոշեցին, թե ինչպես կարող են չափել ողնաշարի վրա  տատանողական շարժումների ազդեցությունը: Դրա համար ստեղծեցին փորձասենյակ` ուղղաթիռի աթոռի ու տատանողական շարժումների նույնական պայմաններով: Հետազոտությունների արդյունքում մշակեցին  օդաչուի բազկաթոռի նոր մոդել:

Ի դեպ, եթե կադետները առաջին 2-3 տարում դիմանում են ուսուցման ծանրությանը, ապա դառնում են «թալպիոններ». տիտղոսը հավասարաչափ հեղինակավոր է ինչպես զինվորականների, այնպես էլ քաղաքացիական կյանքում:

Ամենասկզբում «Թալպիոտ» ծրագիրը խիստ քննադատության ենթարկվեց: Ծրագիրը նպատակաուղղված է բանակի բարձրտեխնոլոգիական մակարդակ ունենալուն:

«Թալպիոտը» զինծառայողների շրջանում համարվում  է ամենաէլիտար ստորաբաժանումը:

18 տարեկան իսրայելացիները գնում են բանակ ծառայելու առվազն 2-3 տարի: Դրանից հետո, եթե  չեն շարունակում ծառայությունը, ապա գնում են սովորելու համալսարանում: Իսրայելում ծառայությունից հետո բուհ գնացողների թիվը հսկայական է աշխարհի մյուս երկրների համեմատ:

Տնտեսական համագործակցության ու զարգացման կազմակերպության տվյալների համաձայն` իսրայելցիների 45%-ը  համալսարանական կրթություն ունի, ինչը բարձր ցուցանիշ է համարվում:

Մինչև ուսանողներն ավարտում են քոլեջը, 25 տարեկան են դառնում, ունենում են գիտական աստիճաններ, երբեմն էլ` ընտանիք, ինչը փոխում է  մարդու հոգեկան ունակությունները: Նրանք ավելի հասուն մարդիկ են և կենսափորձ ունեն: Փոխվում է  կյանքի նկատմամբ վերաբերմունքը:

Զինվորական ծառայության ժամանակ հայտնվում են մի միջավայրում, ուր պետք է որոշումներ ընդունել հընթացս: Վճիռներ կայացնել, որոնցից կյանքի  ու մահվան հարցեր են կախված: Կարգուկանոն, ուղեղը մարզել, տարբեր հմտություններ են սովորում, որոնք անհրաժեշտ են  հատկապես, երբ  ճակատում մասնակցում են ինչ-որ գործողությունների: Ու օգուտ է բերում նաև գործարար աշխարհում:

Զինվորական ծառայությունը երիտասարդ տարիներից սովորեցնում է` եթե քեզ ինչ-որ բան է հանձնարարվել, ապա պատասխանատվություն ես կրում ամեն ինչի համար, ինչ պատահում  ու չի պատահում: Զինվորական կուլտուրայում բացակայում է` «դա իմ մեղքը չէ» արտահայտությունը:  Զինվորական ծառայությունը դժվարին պայմաններում ամեն ինչի մասին 3-4 քայլ առաջ մտածելու հնարավորություն է տալիս, լինի դա մարտի դաշտ, թե բիզնես:

Ծառայության ժամանակ թիմայնություն է զարգանում, շատերը ծառայությունից հետո դառնում են գործընկերներ:

Իսրայելում զինվորական կենսագրությունը շատ կարևոր տեղեկություն է տալիս գործատուներին, քանի որ նրանցից յուրաքանչյուրը գիտի, թե ինչ ասել է սպա կամ էլ էլիտար ստորաբաժանումում ծառայությունը:

«Խելացի մարդկանց ազգը» գրքից

Անկախ

Ուրբաթ օրը Սիրիայի կառավարությունը հայտարարել է, որ պատրաստվում է մասնակցել հաջորդ շաբաթ Ժնևում կայանալիք խաղաղության բանակցությունների երկրորդ փուլին: Մինչ այդ ՄԱԿ-ի հետ կնքված համաձայնագրով ապստամբների ձեռքում գտնվող, նահանգային մայրաքաղաքի մոտակա շրջաններից քաղաքացիական անձնաց առաջին խումբը պատրաստվում է մեկնել:

Սիրիայի ընդդիմությունը ևս հայտնել է երկրորդ փուլին մասնակցելու մասին: Բանակցությունների առաջին փուլն ավարտվել էր հունվարի 31-ին՝ առանց որևէ առաջընթացի գրանցման:

Բանակցությունները նպատակ ունեն քաղաքական լուծում գտնել Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի համար: Գրեթե երեք տարի շարունակվող կոնֆլիկտի ընթացքում զոհվել է ավելի քան 130,000 մարդ, իսկ 2,3 միլիոն մարդ հարկադրաբար փախստական է դարձել արտերկրում:

Պետական հեռուստաալիքը, մեջբերելով փոխարտգործնախարար Ֆեյսալ Մեկդադին, տեղեկացրել է, որ կառավարությունը կմասնակցի երկուշաբթի օրը Ժնևում վերսկսվելիք բանակցություններին:

Ուրբաթ օրը Սիրիայի Հոմս նահանգի կառավարիչը հայտնել է, որ ապստամբների ձեռքում գտնվող  նահանգի մայրաքաղաքի շրջակա հատվածներից մարդկանց տարհանումը կսկսվի առաջիկա ժամերի ընթացքում:

Սիրիայում սպանվել է ևս մեկ ադրբեջանցի զինյալ: Ինչպես հաղորդում է “ԱՊԱ” գործակալությունը, այս մասին տեղեկացվել է Սիրիայի գրոհայինների  կայքում:

Ըստ կայքի`Սիրիայում որպես “Ազերի շեհիդ Օրհան Րահիմուլահ” հայտնի ադրբեջանցուն սպանել են սիրիական կառավարության ներկայացուցիչները: Սպանվածի իսկական անունը և այն, թե Ադրբեջանի որ շրջանից է, չի նշվում:

Գրոհայինները  տարածել են նաև սպանված ադրբեջանցու լուսանկարը:

Հավելենք, որ ադրբեջանցի զինյալները  տարբեր խմբավորումների կազմում պայքարում են Բաշար Ասադի վարչակարգի դեմ:

Անկախ

Սիրիայում հերթական անգամ Ադրբեջանի քաղաքացի է սպանվել: Ինչպես հաղորդում է “ԱՊԱ” գործակալությունը, գրոհայինները  տարածել են սպանված ադրբեջանցու լուսանկարը:

Նշվում է, որ “Մուհամեդ” մականունով հայտնի ադրբեջանցի գրոհայինին  սպանել են Բաշար Ասադի կողմնակիցները: Սպանվածի անունը և այն, թե Ադրբեջանի որ շրջանից է, չի նշվում:

Սա ադրբեջանցի մոջահեդների  սպանության միակ դեպքը չէ: Նրանք հիմնականում մարտնչում են Բաշար Ասադի դեմ պայքարող խմբավորումների կողմից:

Անկախ

Արդեն հունվարի 13-ին հայտնի դարձավ, որ ՄԱԿ–ի Անվտանգության խորհրդի 5 մշտական անդամները և Գերմանիան համաձայնության են եկել Իրանի միջուկային ծրագրի սառեցման միջանկյալ համաձայնագրի շուրջ, որն ուժի մեջ մտավ հունվարի 20-ին: Համաձայնագրի կատարման դիմաց Արևմուտքը խոստանում է Թեհրանի դեմ միջազգային պատժամիջոցների դադարեցում: 

Հենց նույն օրն էլ ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Քերին Իրանին հրավիրեց միանալ Սիրիայի հարցով «Ժնև – 2» միջազգային համաժողովին: Այս մասին նա հայտարարեց Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի և Սիրիայի հարցով ՄԱԿ-ի և ԱՊԼ-ի հատուկ բանագնաց Լախդար Բրահիմիի հետ եռակողմ հանդիպման արդյունքների հիման վրա:

«Եթե Իրանը հաստատի, որ ձգտում է հասնել դրված նպատակներին, ապա մենք կողջունենք նրա մասնակցությունը:  Ես այսօր հրավիրում եմ Իրանին միանալ աշխարհի 30 երկրների ներկայացուցիչներին, որոնք ակտիվ մասնակցություն կունենան խաղաղ բանակցություններում: Դա հրավեր է»,- ընդգծել է Քերին:

Իր հերթին Լավրովն ընդգծել է, որ համաժողովը պետք է ամբողջությամբ նվիրվի 2012-ի հունիսի 30-ի ժնևյան կոմյունիկեի կատարմանը: Մոսկվան կարծում է, որ Իրանը պետք է մասնակցի բանակցություններին, և Ռուսաստանը հույս ունի, որ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը հրավեր կուղարկի նրանց, ովքեր կարող են ազդել իրավիճակի վրա:

Իսկ Բրահիմիի կարծիքով` Իրանը պետք է մասնակցի Սիրիայի հարցով միջազգային համաժողովին, քանի որ շատ կարևոր երկիր է տարածաշրջանում:

Սա Իրանի խնդրի շուրջ բավականին ուշագրավ ու լուրջ շրջադարձ էր, քանի որ դեռևս անցյալ տարի ոչ ոք չէր կարող ենթադրել, որ Իրանի շուրջ լարվածությունն ընդամենը մեկ տարվա ընթացքում այսչափ կթուլանա: Բայց սկզբում «Ժնև 2»-ին Իրանի մասնակցությանը դեմ էին արտահայտվում Իսրայելը, Թուրքիան, Սաուդյան Արաբիան: Իսկ «Ժնև 2» համաժողովից ընդամենն օրեր առաջ Սիրիայի ապստամբներն էին հայտարարել, որ եթե Իրանը մասնակցի համաժողովին, իրենք չեն մասնակցի:

Այնուհետև եղավ նաև ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի հրավերն Իրանին` մասնակցելու հունվարի 21-ից մեկնարկող «Ժնև- 2» համաժողովին:

Իրանն էլ վերջին 1-2 ամսվա ընթացքում, երբ միջազգային հանրության կողմից ակտիվորեն քննարկվում էր համաժողովին Իրանի մասնակցել-չմասնակցելու հարցը, նախագահի մակարդակով հստակ հայտարարել է, որ առանց նախապայմանների կմասնակցի համաժողովին: Ընդ որում Իրանն իր այդ դիրքորոշումը վերահաստատել է մի քանի անգամ թե՛ Իրանի և Ռուսաստանի արտգործնախարարների հանդիպման ժամանակ,  թե՛ Ռոհանի- Պուտին հեռախոսազրույցի ընթացքում:

Թեև համաժողովի մեկնարկից 1-2 օր առաջ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարն Իրանին հրավիրեց մասնակցելու «Ժնև-2» համաժողովին, համաժողովի մեկնարկից անմիջապես առաջ արդեն հրապարակվեց, որ հրավերը հետ է կանչվել:

«Հրավերի հետկանչը ԱՄՆ-ի, ավելի ճիշտ` նրա դաշնակիցներ Սաուդյան Արաբիա, Թուրքիա, Իսրայել պետությունների ճնշմամբ է կատարվել. ինձ թվում է: Չեմ կարծում, թե միջազգային հարաբերություններում Իրանի դերը դրանով նվազի, և դատելով մինչ հրավերը պաշտոնական Թեհրանի հայտարարություններից` Թեհրանն այդքան էլ շահագրգռված չէր մասնակցելու այդ համաժողովին. նա իր թիրախն ուներ` Ժնևյան համաձայնագիրը, որը, ինչպես հայտնի է, հունվարի 20-ից արդեն ուժի մեջ մտավ: Իսկ «Ժնև-2»-ը մեկ օր չի տևելու, կարելի է ասել` դա գործընթաց է, որը սկսվելու է վաղվանից, և այդ օրն Իրանի մասնակցել-չմասնակցելու հարցում, իմ կարծիքով, ԱՄՆ-ն ուղղակի  չգնաց իր դաշնակիցների` Սաուդյան Արաբիայի, Թուրքիայի կամ Իսրայելի դիրքորոշումների դեմ»,- ասաց իրանագետ Արմեն Իսրայելյանը:

Ըստ նրա` եթե Իրանի միջուկային ծրագրի հարցում միջազգային խոշոր խաղացողները կարողացան որոշակիորեն անտեսել այդ երկրների դիրքորոշումները, ապա Սիրիայի հարցով համաժողովի դեպքում այսպիսի որոշում կայացվեց: «Ամեն դեպքում դիրքորոշումը կամ հստակ պատճառաբանությունը, թե ինչու Իրանին հրավեր ուղարկեցին, իսկ հետո այդ հրավերը չեղյալ հայտարարեցին, իմ կարծիքով, ՄԱԿ-ի պես մեծ, հզոր ու հեղինակավոր կազմակերպության համար  իրավական առումով պատվաբեր չէր, կարելի էր ուղղակի չհրավիրել, և վերջ: Չի էլ նշվում հստակ պատճառը, թե ինչու է չեղյալ համարվել հրավերը»,- նշեց Արմեն Իսրայելյանը:

«Ժնև 2»-ին Իրանի մասնակցության հրավերը չեղյալ հայտարարելու համար որպես պատճառ նշվում է, թե Իրանը «Ժնև-1» համաժողովի վերաբերյալ իր դրական եզրակացությունը չի տվել: Սակայն Թեհրանն էլ պնդում է, թե չի մասնակցել «Ժնև-1»-ին, և ուրեմն ինչո՞ւ պետք է դրական եզրակացություն տար: Ամեն դեպքում «Ժնև 1»-ին դրական եզրակացություն տալ-չտալու հարցը չէ հիմնապատճառը, այլ ուղղակի  ավելի լուրջ քաղաքական խաղեր անցկացնելու կամ ինչ-որ խնդիրներ բավարարելու նպատակ ունեն, իսկ իրանագետի կարծիքով` մեկ տարբերակն էլ այն է, որ ԱՄՆ-ը չի ուզում հակառակվել Մերձավոր Արևելքում իր դաշնակիցների կամքին, միևնույն ժամանակ չի ցանկանում նաև ուղղակիորեն Թեհրանի հետ առճակատման գնալ` միջուկային հարցում ձեռքբերված պայմանավորվածություններն ու համաձայնագիրը չխախտելու նպատակով: Եվ այնպիսի տպավորություն է ստեղծում, որ ԱՄՆ-ն ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի միջոցով Իրանին մերժեց մասնակցել «Ժնև-2»-ին, որպեսզի դա չազդի Թեհրան-Վաշինգտոն հարաբերությունների վրա, կամ ավելի պատկերավոր ասած` կրակի միջից ՄԱԿ-ի ձեռքերով է շագանակներ հանում:

Այստեղ առաջանում է մի կարևոր հարց` արդյոք Իրանի հանդեպ այսպիսի դիրքորոշումը կանդրադառնա՞ Իրանի շուրջ ստեղծված իրավիճակի վրա, ու եթե կանդրադառնա, ապա ինչպես:

«Չեմ կարծում, թե այս հրավիրել-մերժել խաղերն ինչ-որ ազդեցություն կունենան Իրանի շուրջ հետագա զարգացումների վրա: Իրանն իր գլխավոր խնդիրը լուծեց` քաղաքական առումով հասավ իր նպատակին միջուկային խնդրի շուրջ, ինչպես նկատեցինք, դրական տեղաշարժ կատարվեց, և  հունվարի 20-ից արդեն որոշ ոլորտների համար պատժամիջոցները վերացվեցին ԵՄ-ի կողմից, իսկ հունվարի 21-ին արդեն ԱՄՆ-ի ֆինանսների նախարարությունը Իրանի նավթի արտահանման և մի շարք այլ ոլորտների  գծով չեղյալ հայտարարեց պատժամիջոցները: Նախօրեին Իրանը հայտարարեց, որ կասեցնում է ուրանի 20 տոկոս հարստացման գործունեությունը, սա հրաշալի մի իրողություն է, ընդամենը մեկ տարի առաջ շատ քչերը կհավատային, որ հնարավոր են այսպիսի մեծ հաջողություններ: Այս առումով Իրանն իր կարևորագույն խնդիրը լուծել է և դուրս է եկել միջազգային քաղաքական մեկուսացվածության վիճակից»,- իր դիտարկումները ներկայացրեց Արմեն Իսրայելյանը:

Բացի այդ, Իրանի նախագահը մեկնեց Շվեյցարիա` մասնակցելու Դավոսյան տնտեսական համաժողովին, որ փայլուն առիթ է, որպեսզի Իրանն իր գործընկերների հետ քննարկի արդեն տնտեսական համագործակցությանն առնչվող հարցեր, և չի բացառվում անգամ, որ հենց Դավոսում տնտեսական մեծ համագործակցության հիմքեր դրվեն: Դժվար թե Իրանը, «Ժնև-2»-ին չհրավիրվելու պատճառով ինչ-որ խնդիրներ ունենա կամ հարաբերությունները սրի իր արևմտյան գործընկերների հետ:

Գևորգ ԱՎՉՅԱՆ

Անկախ

Երեկ ուշ երեկոյան «Անադոլու» գործակալությունը սարսափելի լուսանկարներ և տեսանյութ է հրապարակել Սիրիայից, որտեղ երևում է, թե ինչ դաժանություն է տիրում ներքաղաքական պատերազմի մեջ գտնվող այս երկրում: Սիրիական բանակում 13 տարի ծառայած զինվորներից մեկին հանձնարարվել է լուսանկարել, թե ինչպես են Ասադի ուժերը հիվանդանոց բերում ընդդիմության զինվորների դիակները:
Սիրիայի հարցով «Ժնև-2» կոնֆերանսի նախօրեին նման նյութերի հրապարակումը հստակ նպատակ է հետապնդում՝ վարկաբեկել Բաշար Ասադին և հասնել նրա իշխանազրկմանը:

 Թուրքական «Հաբերլերը» հաղորդում է, որ Սիրիայի նախագահ Բաշար Ասադը պատրաստվում է մասնակցել Սիրիայում առաջիկա նախագահական ընտրություններին: «Կարծում եմ, որ ոչինչ չի կարող խանգարել ինձ առաջադրել իմ թեկնածությունը և, եթե հասարակական կարծիքը իմ կողմից կլինի, ապա ես ոչ մի վայրկյան չեմ երկմտի: Կարելի է ասել իմ մասնակցությունը նախագահական ընտրություններին ավելին քան հնարավոր է»,-հայտարարել է Ասադը Սիրիայի հարցով հունվարի 22-ին կայանալիք «Ժնև-2» կոնֆերասնի նախօրեին:

Հայտնի է, որ կոնֆերանսում, որը տեղի է ունենալու Շվեյցարիայի Մոնտրե քաղաքում, ապա կշարունակվի Ժնևում, քննարկվելիք կարևոր հարցերից է լինելու Սիրիայի անցումային կառավարության ստեղծումը: Կոնֆերանսին մասնակցելու են նաև ընդդիմության ներկայացուցիչները, այդ թվում վերջիններիս այն անդամները, որոնք բնակվում են Սիրիայի սահմաններից դուրս: Ինքը՝ Ասադը, կոնֆերանսին ընդդիմության մասնկացության առաջարկն  ընդունեց իբրև «կատակ»: «Ընդդիմության ներկայացուցիչները կանցնեն Սիրիայի սահմանը միայն 30 րոպե լուսանկարվելու համար, իսկ ապա կփախչեն: Ինչպե՞ս նրանք կարող են դառնալ նախարարներ: Այս առաջարկը իրատեսական չէ, սակայն կարելի է դիտարկել որպես կատակ»,-ասել է Բաշար Ասադը:

Անկախ

Լիբանանյան քաղաքական բեմը մակընթացությունների եւ տեղատվությունների միջեւ հայտնված իրավիճակում է։ Այսպես, եթե մի կողմից քաղաքական թնջուկների հանգուցալուծման միտող հայտարարություններ են կատարվում, մյուս կողմից ապահովական հարթությունը հերթական անգամ ենթարկվում է նոր ցնցումների: Կառավարության կազմության ուղղությամբ դրական նախադրյալներ փոխանցող երեւույթները աւելանում են, առանց իհարկե իրողական տվյալներ ճշտելու: Տրամագծորեն հակադրված բեւեռների միջեւ հայտարարողական մակարդակի վրա փոխասացությունները մտածելու տեղիք են տալիս, որ տեղաշարժի սկիզբը մոտալուտ է:

Բայց լիբանանյան դիպաշարին հետեւելու փորձառություն կուտակած ցանկացած մարդու մտքում մրճահարվում է թերահավատությունը, որ ամեն պահի պատրվակ-պատճառային անմիջական հետեւողականությամբ կարող է կտրուկ փուլ գալ լավատեսություն կոչվող լիբանանյան խավաքարտից կառուցված դղյակը, եթե մանավանդ արտալիբանանյան կենտրոններում աշխատող կանաչ լույսերը վերածվեն կարմիրի: Այս հանգրվանին թվում է, որ նարնջագույն լույսը դեպի կանաչի անցում կատարելու կարգավիճակում է եւ ոչ թե դեպի կարմիրի:

«Ժնեւ-2»-ը հետզհետե տեսանելի է դառնում: Հատուկ լուսարձակ է խլում ՄԱԿ-ի ընդհանուր քարտուղարի հայտարարությունը, որի համաձայն, տարածաշրջանային կարեւոր ուժ նկատվող Իրանի գործոնը դրական դերակատարություն պետք է ունենա սիրիական տագնապի հանգուցալուծման ընթացակարգում:

Սրան գուցե նախանշային իմաստ պետք է տալ` միջուկային թղթածրարի հարցով նոր բանակցությունների վերաձեռնարկման մոտալուտ լինելը նկատի ունենալով: Այս պարունակում էլ պետք է դիտարկել ԱՄՆ նախագահի վերահաստատումը, թե ժամանակը չէ Իրանի դեմ պատժամիջոցներ կիրառելու:

«Ժնեւ-2»-ի տեսանելիության զուգահեռ, Լիբանանի նախկին վարչապետի սպանության հարցով միջազգային դատարանի նիստերի մեկնարկի հետ կապվող երեւույթների մեկնաբանությունը կարիքը ունի հետագա ուղղվածությունների ձեւավորման: Ուշագրավն այն է, որ նախապես ամբաստանության սլաքների հասցեատիրոջ հետ կառավարություն կազմելու պատրաստակամությունը հրապարակվում է այժմ` քաղաքական համեմատական լավատեսության նոր երանգ ապահովելով:

Ապահովական գետինը համապատասխան չէ քաղաքական մակարդակի վրա արձանագրվող նոր երեւույթներին: Հերմելի պայթումից մինչեւ Արսալի հրթիռակոծումն ու հյուսիսի  վառոդի տակառների պայթուցիկության չափը մտածել են տալիս երկրի ու քաղաքացիների կյանքերին սպառնացող լուրջ վտանգների մասին:

Մինչ, Մոսկվա-Վաշինգտոն հրադադարի համաձայնությամբ եւ ՄԱԿ-ի նախաձեռնությամբ Սիրիայի քիմիական զինաթափման գործողությունների մեկնարկով սիրիական ճգնաժամը հիմնական ձեւափոխում է ապրել: Կառավարական եւ հակակառավարական ուժերի բախումը վերածվել է ծայրահեղ կրոնականության կողմից իրականացվող լայնածիր գործողությունների բանակի դեմ եւ ապա ներընդդիմադիր ընդհարումների եւ նույնիսկ ներծայրահեղական հակամարտությունների:

Ծայրահեղականության արմատավորումն ու կայացումը հայտնապես մտահոգել են Արեւմուտքը: Իրաքի իշխանությունների սանձազերծած մաքրազտման գործողությունները մտածել են տալիս այս ուղղությամբ համալիր ծրագրի մասին:

Այս տրամաբանության մեջ կարող են  դիտարկվել նաեւ զսպիչ հանգամանքները` Լիբանանը սիրիական տարբերակով չքաոսացնելու: Իրանի գործոնի դրական հանգամանքը տեսնելու կամ իրանամետ ուժերի հետ կառավարություն կազմելու ուղղությամբ պատրաստակամ լինելու: Լիբանանը ծայրահեղականության դիմաց դարպասելու նպատակով մինչեւ այս գործիքների պտուտակների ամրացումը, չի բացառված, որ այս երկիրը ցնցեն այլ պայթումներ: Կառավարելի քաոսի այս հանգրվանը փակելը անհրաժեշտ է, իսկ այդ հանգրվանի համար նույնքան անհրաժեշտ` կառավարության կազմությունը: Բայց սա արդեն արտալիբանանյան կենտրոններում է որոշվում։

Շահան Գանտահարյան

«Ազդակ» թերթի գլխավոր խմբագիր

Անկախ

Եթե նախորդ տարին մեկնարկեց Արևմուտքի` Մերձավոր Արևելքում շուտափույթ ու վերջնական հաղթանակ տանելու հստակ արտահայտված ցանկություններով ու ձգտումներով,  և ընդամենը մեկ տարի առաջ այդ հարցում Արևմուտքը միջոցների մեջ ընտրություն այնքան էլ չէր կատարում, ապա այս տարին Մերձավոր Արևելքում սկսվեց այլ կերպ: Գոնե Սիրիայում կառավարական ուժերի դեմ կռվող իսլամիստական խմբավորումների, Մերձավոր Արևելքում ծայր առած իսլամիստական շարժումների ու խմբավորումների ակտիվացման նկատմամբ, դատելով համաշխարհային մամուլի արձագանքներից, Արևմուտքի վերաբերմունքը  փոփոխվել է:

 Երկինք նետված քարը միշտ էլ վերադառնում է

Բելգիայի հետախուզության տվյալներով`ավելի քան 5000 եվրոպացի է մեկնել Սիրիա և Իրաք: Սա ևս մի վտանգ է ոչ միայն Սիրիայի ու այս տարածաշրջանի, այլև ամբողջ աշխարհի համար, քանի որ այդ զինյալները հետագայում վերադառնալու են իրենց տները` Եվրոպա` դրա բոլոր հետևանքներով հանդերձ:

Օրերս եվրոպական մի շարք լրատվամիջոցներ նյութեր հրապարակեցին, որոնցում մտավախություն է հայտնվում Մերձավոր Արևելքում` Սիրիայում, Իրաքում ու Թուրքիայում իսլամիստ ծայրահեղականների, հատկապես «Ալ Քաիդայի» ակտիվացման կապակցությամբ: Իրաքում վերջերս ակտիվացել են «Ալ Քաիդայի» զինյալները, որոնք պայքարում են կառավարական ուժերի դեմ: Ու հենց այն ժամանակ, երբ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Բան Կի Մունը, պաշտոնական այցով Բաղդադում գտնվելով, երկրի ղեկավարներին հորդորում էր գտնել խնդրի շուտափույթ լուծումն ու վերջ դնել անկարգություններին, Իրաքի տարբեր քաղաքներում և մայրաքաղաք Բաղդադում ահաբեկչական մի քանի հարձակումներ են կատարվել:

«Ալ Քաիդան» ակտիվ է նաև Թուրքիայում. տեղական «Դողան» լրատվական գործակալությունը հայտնում է, որ ոստիկանությունը շուրջկալներ է իրականացրել Թուրքիայի 6 քաղաքներում ու մի քանի մարդու ձերբակալել է «Ալ Քաիդայի» հետ կապեր ունենալու կասկածանքով: «Դողան» գործակալությունը նշում է, որ կալանավորվածների մեջ ահաբեկչական խմբավորման առնվազն երկու առաջնորդ կա:

Խաղաղ չէ նաև Եգիպտոսում. երկուշաբթի այնտեղ անցկացվեց երկրի նոր սահմանադրության ընդունման  հանրաքվեն, ու հանրաքվեի անցկացումից րոպեներ առաջ  Գիզա քաղաքի դատարանի շենքի մոտ, որտեղ պետք է անցկացվեր հանրաքվեն, պայթյուն որոտաց: Գիզայի քաղաքապետը պայթյունի համար մեղադրեց այն խմբակցություններին, որոնք փորձում են, վախի մթնոլորտ ստեղծելով, խաթարել հանրաքվեի բնականոն ընթացքը:

Արևմուտքի նետած բումերանգն արդեն վերադառնում է ու հարվածում հենց իր շահերին, նախաձեռնություններին ու ծրագրերին:

Ամեն դեպքում, դիտարկենք տարածաշրջանում ստեղծված իրադրությունը: Ինչպես գիտենք, սիրիական ճգնաժամը սկիզբ առավ, երբ Արևմուտքը որոշեց Իրանի «հախից գալ», իսկ դա անելու համար, ինչպես նշում էին փորձագետները, պետք էր նախ Իրանի ամենահավատարիմ դաշնակիցներից մեկի` Սիրիայի հարցերը լուծել: Ասել է թե` Սիրիայի խնդիրը ուղղակի կապ ունի Իրանի հարցի հետ: Ինչպես նշում ԲիԲիՍի-ի ռուսական ծառայությունը, Իրանի միջուկային ծրագրի սառեցման միջանկյալ համաձայնագիրն ուժի մեջ կմտնի հունվարի 20-ին: Իրանի հետ նման համաձայնության են եկել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 5 մշտական անդամները և Գերմանիան: Համաձայնագրի կատարման դիմաց Արևմուտքը խոստանում է Թեհրանի դեմ միջազգային պատժամիջոցների դադարեցում: Ավելին` հունվարի 13-ին ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Քերին Իրանին հրավիրեց միանալ Սիրիայի հարցով «Ժնև 2» միջազգային համաժողովին: Այս մասին նա հայտարարել է Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի և Սիրիայի հարցով ՄԱԿ-ի և ԱՊԼ-ի հատուկ բանագնաց Լախդար Բրահիմիի հետ եռակողմ հանդիպման արդյունքների հիման վրա: «Եթե Իրանը հաստատի, որ ձգտում է հասնել դրված նպատակներին, ապա մենք կողջունենք նրա մասնակցությունը: Ես այսօր հրավիրում եմ Իրանին միանալ աշխարհի 30 երկրների ներկայացուցիչերին, որոնք ակտիվ մասնակցություն կունենան խաղաղ բանակցություններում: Դա հրավեր է»,- հաստատել է պետքարտուղարը:

Քերիի խոսքով` սիրիական երկու կողմերն էլ բռնության գործողություններ կատարել են, իսկ ընդդիմության շարքերում ծայրահեղականներ կան: Նա հայտարարել է, որ Ռուսաստանն ու ԱՄՆ-ն աշխատում են, որ վերջ տան հանրապետությունում դաժանությանն ու բռնությանը: «Խոստովանում ենք, որ մարդասիրական ճգնաժամը հարվածել է Սիրիայի ավելի քան 1 մլն բնակչի, անդրադարձել այլ երկրների վրա, ինչպիսիք են Թուրքիան և Հորդանանը»,- ասել է Քերին` հավելելով, որ Սիրիայում ճգնաժամի հետևանքով ավելի քան 130 հազար մարդ է զոհվել, միլիոնավոր մարդիկ կորցրել են տանիքը: Նրա խոսքով` կողմերը համաձայն են, որ ռազմական միջամտությունը սիրիական հակամարտությունում անթույլատրելի է: Նա հավելել է, որ երկուշաբթի մտադիր է հանդիպել Ընդդիմադիր և հեղափոխական ուժերի ազգային կոալիցիայի առաջնորդ Ահմեդ Ալ-Ջարբայի, ինչպես նաև ընդդիմության այլ առաջնորդների հետ: ԱՄՆ-ն մտադիր է համոզել ընդդիմությանը մասնակցել համաժողովին:

Իր հերթին Լավրովն ընդգծել է, որ համաժողովը պետք է ամբողջությամբ նվիրվի 2012-ի հունիսի 30-ի ժնևյան կոմյունիկեի կատարմանը: Մոսկվան կարծում է, որ Իրանը պետք է մասնակցի բանակցություններին, և հույս ունի, որ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը հրավեր կուղարկի նրանց, ովքեր կարող են ազդել իրավիճակի վրա:

Իսկ Բրահիմիի կարծիքով` Իրանը պետք է մասնակցի Սիրիայի հարցով միջազգային համաժողովին, քանի որ շատ կարևոր երկիր է տարածաշրջանում: Բրահիմին ընդգծել է, որ սիրիացի ժողովուրդը պետք է անձամբ վճռի իր ճակատագիրը, սակայն համաշխարհային առաջատար տերությունների օգնության կարիքն ունի:

Խմորումները շարունակվում են թե՛ Սիրիայում, թե՛ հարակից տարածքներում

Կարծես վերջապես լուծվում է նաև Սիրիայի քիմիական զենքի ոչնչացման տեղի հարցը: Ինչպես ասվում է Գերմանիայի ԱԳՆ-ի և պաշտպանության նախարարության համատեղ հայտարարությունում, սիրիական քիմիական զենքի մնացորդների ոչնչացումը կարող է իրականացվել Գերմանիայի տարածքում:

Բայց Սիրիայում հասունանում է մեկ այլ պատերազմ, այս անգամ` Բաշար Ասադի դեմ կռվող խմբավորումների միջև: Ընդ որում, թեժությամբ և զոհերի թվով այդ մարտերը հաճախ գերազանցում են ընդդիմության ու կառավարական ուժերի միջև բախումներին: Իրար դեմ են դուրս ելել «Ալ Քաիդայի» հետ կապ ունեցող «Իսլամական պետություն Իրաքում և Լևանտում» խմբավորման անդամներն ու առավել չափավոր շարժումները:

Փորձագետները մարտական գործողությունների ակտիվացումը կապում են մոտեցող «Ժնև 2» համաժողովի հետ: Ռեժիմի հակառակորդները ցանկանում են ցույց տալ Արևմուտքին և Պարսից ծոցի իրենց հովանավորներին, որ ունակ են վարելու օրինակելի-ցուցադրական հակաահաբեկչական գործողություն:

Ինչպես գրում է ռուսական  Kommersant-ը, չափավոր ընդդիմադիր խմբավորումները շտապում են մինչև հունվարի 22-ը շվեյցարական Մոնտրյո քաղաքում կայանալիք համաժողովը երկրի հյուսիսային շրջանները ջիհադականներից մաքրելու գործողությունն ավարտին հասցնել:

«Վերջին ամիսներին իսլամիստ ծայրահեղականների դիրքերի ուժեղացումը տագնապ է առաջացնում ոչ միայն արևմտյան տերությունների մեջ, որոնք սառեցրել են ռազմական օգնությունը սիրիական ընդդիմությանը, այլև Սաուդյան Արաբիայի:  «Իսլամական պետությունն Իրաքում և Լևանտում» խմբավորումն ունի 10 հազար ակտիվ մարտիկ: Խմբավորումը 70 տոկոսով կազված է օտարերկրացի ջիհադիստներից: Ի տարբերություն Սիրիայի ազատ բանակի` նրանք կանոնավոր կերպով ֆինանսավորում են ստանում Պարսից ծոցի երկրներից: Փորձագետները կարծում են, որ այժմյան պատերազմի պատճառներից մեկը պայքարն է հովանավորների գումարների համար»,- գրում է պարբերականը:

Սիրիայի ազատ բանակ ջոկատների կազմում (15-20 հազար մարտիկ) չափավոր իսլամիստները հարձակում են սկսել հակառակորդի վրա միանգամից մի քանի ճակատներով: Վերջին մի քանի օրերին միայն մոտ 500 մարդ է զոհվել:

Որ Արևմուտքը փոխել է իր վերաբերմունքը Սիրիայի ու Իրանի հանդեպ, պարզ է դառնում նաև մեկ այլ երևույթից: ԵՄ-ն հանդես է եկել հայտարարությամբ` ընդգծելով, որ Թուրքիայում տիրող իրավիճակը մտահոգիչ է: Հիշեցնենք, որ Կ.Պոլսում իրականացված հակակոռուպցիոն մեծ գործողությունից հետո Թուրքիայում ավելի քան 15 ոստիկանապետ և մոտ 350 ոստիկան է հեռացվել աշխատանքից: Ըստ տարածված տեղեկությունների` ԵՄ-ն քննարկելու է  այն հարցը, թե Թուրքիայում «մեծ կաշառակերությունն» ինչպես է ազդելու Թուրքիա-ԵՄ բանակցային գործընթացի վրա: Նշվում է նաև, որ հունվարի 21-ին Բրյուսել կատարելիք այցը կարող է տհաճություն պատճառել Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանին, քանի որ սպասվում է, որ ԵՄ արտգործնախարարները կդատապարտեն նրան: Ինչպես գիտենք, Սիրիայի ու Իրանի հարցերով, ոչ պակաս, քան Արևմուտքն ու Իսրայելը, հետաքրքրված էր նաև Թուրքիան այն պարզ պատճառով, որ ի դեմս Իրանի ու Սիրիայի, թուրքիան Մերձավոր Արևելքում երկու լուրջ մրցակիցներ ունի: իսկ նրանց, հատկապես` Իրանի չեզոքացման պայմաններում Թուրքիան կդառնար տարածաշրջանի ամենաազդեցիկ բևեռը:

Դա, ինչպես երևում է, չի ստացվի: Դրա մասին է հուշում նաև Անկարայում աֆրիկյան երկրների դեսպանների հետ ունեցած հանդիպման ժամանակ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Ահմեդ Դավութօղլուի արտահայտությունը, թե Թուրքիայի առևտուրը Աֆրիկայի հետ լավ վիճակում է, և Թուրքիայի բարգավաճումը կնպաստի Աֆրիկայի բարգավաճմանը: «Այսուհետ թուրք-աֆրիկյան հարաբերությունների ընթացքն ավելի զարգանալով է շարունակվելու: Սա մեզ համար երկարաժամկետ ռազմավարական հարաբերություն է: Պատմությունից եկած մեր հատուկ հարաբերությունները բոլոր ոլորտներում ամրապնդելու ենք: XXI դարը Աֆրիկայինը և Թուրքիայինն է լինելու»,- Դավութօղլուի խոսքերն է մեջբերել ihlassondakika-ն:

Այսինքն` Թուրքիան այս անգամ էլ փորձում է ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների փչացումը կոմպենսացնել աֆրիկյան երկրների հետ հարաբերությունները ջերմացնելով ու իր խաղը սկսել սև մայրցամաքում, որտեղ տնտեսական, քաղաքական ու դիվանագիտական նախկին փորձը բավականին դրական է եղել, մասնավորապես` Մագրեբի երկրների հետ ջերմ հարաբերությունների առումով:

Թե հետագա  ինչպիսի զարգացումներ են սպասվում Մերձավոր Արևելքում ու հարակից տարածաշրջաններում, արդեն շատ ավելի որոշակի ու պարզ կլինի հունվարի 20-ին կայանալիք «Ժնև 2» միջազգային համաժողովից հետո:

Գևորգ ԱՎՉՅԱՆ

Անկախ

“Աբու Զեր-Ազերի” մականունով հայտնի ադրբեջանցի զինյալը, ով Բաշար Ասադի վարչակարգի դեմ պայքարող “Ջաբհա ան Նուսրա” կազմակերպության շարքերում էր մարտնչում, սպանվել է Համա քաղաքի մոտ, հաղորդում է ադրբեջանական “ԱՊԱ” գործակալությունը` հղում կատարելով Սիրիայի զինյալների կայքին:

Այլ մանրամասներ չեն հաղորդվում:

Նշենք, որ վերջերս գրանցվել են ադրբեջանցի գրոհայինների  սպանության ևս մի քանի դեպքեր:

Անկախ

 ԱՄՆ-ի ու Մեծ Բրիտանիայի ներկայացուցիչները զգուշացրել են սիրիական ընդդիմությանը, որ հնարավոր է դադարեցնեն նրանց աջակցել այն պարագայում, եթե Սիրիայի ազգային կոալիցիան չմասնակցի «Ժնև-2» խաղաղության կոնֆերանսին, որը տեղի կունենա հունվարի 22-ին: «Նրանք շատ հստակ հասկացրին, որ այլևս մեզ չեն աջակցի և մենք կկորցնենք միջազգային հանրության վստահությունը, եթե  չգնանք «Ժնև» կոնֆերանսին»,-նշել է կոալիցիայի ներկայացուցիչը:

Ավելի վաղ հայտնի էր դարձել, որ ընդդիմադիր կոալիցիան հունվարի 17–ին կանցկացնի քվեարկություն, որի արդյունքում պարզ կդառնա Շվեյցարիայում կոնֆերանսին մասնակցելու հարցը:

Անկախ

Լիբիայում սպանվել է երկրի արդյունաբերության նախարարը:

Լիբիայի պաշտպանության նախարարության պաշտոնյայի տվյալներով՝ նախարար Հասան ալ-Դարուեյի վրա ընթացող մեքենայից կրակ են բացել զինված տղամարդիկ նրա ծննդավայր Սիրտ քաղաքում և տեղում սպանել նրան:

Պաշտոնյան իր խոսքում կատարվածի համար մեղադրել է իսլամիստ զինյալներին, որոնք փորձում են իրենց ազդեցությունը հաստատել Սիրտում:

Անհայտ տղամարդիկ նախարարի վրա կրակ էին բացել շաբաթ օրը մայրաքաղաք Տրիպոլիից 450կմ հեռավորության վրա գտնվող միջերկրածովյան քաղաքում:

LANA պետական լրատվական գործակալության տեղեկություններով՝ Դարուեյի վրա մի քանի անգամ են կրակել:

Անկախ

Դեռևս անցած ամիս, երբ համաշխարհային հանրությունը ակտիվորեն քննարկում էր` Արևմուտքի կողմից Սիրիայի նկատմամբ ռազմական հարվածներ կհասվեն, թե ոչ, ակտիվ բանակցություններ էին ընթանում ՌԴ և ԱՄՆ արտաքին գերատեսչությունների ղեկավարների միջև: Ռուսաստանի առաջարկով Սիրիան պետք է սեղմ ժամկետներում միջազգային հանրության վերահսկողությանը հանձներ իր տրամադրության տակ եղած ամբողջ քիմիական զենքը և միանար Քիմիական զենքն արգելող կազմակերպությանը:

Սիրիան հաստատեց, որ մտադիր է համագործակցել այս խմբի հետ ՄԱԿ–ի Անվտանգության խորհրդի կողմից սիրիական քիմիական զենքի վերաբերյալ բանաձևի ընդունումից հետո:

Քիմիական զենքն արգելող կազմակերպության փորձագետները սեպտեմբերի 16-ին հրապարակեցին նախնական զեկույց, որում հաստատեցին, որ օգոստոսի 21-ին Դամասկոսի մերձակայքում զարին գազ է օգտագործվել: Իսկ սեպտեմբերի 21-ին Սիրիան ռուս–ամերիկյան համաձայնության կատարման շրջանակում Քիմիական զենքն արգելող կազմակերպությանը փոխանցեց իր քիմիական զինանոցի ամբողջական նկարագիրը: 

Գերհզորները պայմանավորվել են Սիրիայի հարցում 

Սիրիայի քիմիական զենքի ոչնչացման նպատակով էլ հոկտեմբերի 1-ից արդեն  Դամասկոս էր ժամանել զինաթափման գծով միջազգային փորձագետների խումբը` սկսելու Սիրիայի քիմիական զինանոցի ոչնչացման աշխատանքները: Սիրիայի տրամադրության տակ եղած բոլոր քիմիական նյութերը պետք է ոչնչացվեն մինչև  2014 թ. կեսը: Արդեն տեղեկատվություն կա, որ մեկ շաբաթվա աշխատանքների արդյունքում միջազգային փորձագետների խումբը որոշ քանակությամբ քիմիական զենք ոչնչացրել է: Այսինքն` Բաշար Ասադի կառավարությունը պահում է միջազգային հանրությանը տված իր խոստումները: Սա նշանակում է, որ Արևմուտքի, մասնավորապես ԱՄՆ-ի կողմից Սիրիայի նկատմամբ ռազմական ոտնձգությունները գոնե այս պահին բացառված են: Հոկտեմբերի 7-ին ռուսական ԻՏԱՌ-ՏԱՍՍ-ը տեղեկացրեց, որ ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Քերրին հայտարարել է, որ Ռուսաստանն ու ԱՄՆ-ն համաձայնության են եկել սիրիական կոնֆլիկտի հանգուցալուծման ռազմական սցենարների անընդունելիության մասով:

«Մենք պայմանավորվեցինք, որ կոնֆլիկտի լուծման ռազմական սցենարն անհնար ու անընդունելի է»,- ասել է Ջոն Քերրին:

Քերրիի խոսքով` սիրիական կոնֆլիկտի հանգուցալուծմանն ուղղված «Ժնև-2» կոնֆերանսը կանցնի նոյեմբերի երկրորդ շաբաթում: Կոնֆերանսի վերջնական ժամկետը կորոշի ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Բան Կի Մունը, բայց մինչ այդ ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը հայտարարել էր, որ Ռուսաստանն ակնկալում է, որ միջազգային կոնֆերանսը կանցկացվի նոյեմբերի երկրորդ շաբաթում:

Լավրովի խոսքով` Դամասկոսը հիանալի համագործակցում է քիմիական զենքի ոչնչացմամբ զբաղվող միջազգային փորձագետների հետ:

Լավրովի և Քերրիի բանակցությունները տեղի են ունենում Ինդոնեզիայի Բալի կղզում` Ասիական և խաղաղօվկիանոսյան տնտեսական համագործակցության գագաթնաժողովի շրջանակներում:

Վաշինգտոնն ու Մոսկվան հույս ունեն օգտվել այն միաձայնությունից, որ ձեռք է բերվել քիմիական զենքի հարցում: Նրանք մտադիր են հասնել Ժնևում նոր միջազգային խաղաղ համաժողովի գումարման:

«Ես չափազանց կարևոր եմ համարում այն, որ երեկ` կիրակի` ընդամենը մեկ շաբաթ անց բանաձևի ընդունումից, որոշ քիմիական զենք արդեն ոչնչացվել է: Եվ ես կարծում եմ, որ կան հիմքեր վստահելու Ասադի վարչակարգին, որը պատրաստակամությամբ կատարում է իր պարտավորությունները»,- հայտարարել է ԱՄՆ-ի պետքարտուղարը:

Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի խոսքով` Սիրիայի իշխանություններն անթերի համագործակցում են միջազգային փորձագետների հետ. «Եվ ես հույս ունեմ, որ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևը, որն ընդունվել է տասն օր առաջ, կիրագործվի բոլոր կողմերի, այդ թվում` Սիրիայի հարևան երկրների կողմից»:

Սա անթաքույց ակնարկ էր Թուրքիային ու Իսրայելին, որոնք սիրիական կոնֆլիկտում ոչ երկրորդական դեր ունեն ու աչքի են ընկնում իրենց ակնհայտ դժգոհությամբ Սիրիայի դեմ ռազմական էքսպանսիա սկսելու հարցի շուրջ ու պարբերաբար հանդես են գալիս հայտարարություններով, որոնք չեն բխում կոնֆլիկտի խաղաղ կարգավորման տրամաբանությունից: 

Պատերազմում` ինչպես պատերազմում.

Ու մինչ Ռուսաստանն ու ԱՄՆ-ն դիվանագիտական ձեռքսեղմումներով ցույց են տալիս, որ ի վիճակի են գտնելու սիրիական խնդրի խաղաղ հանգուցալուծման տարբերակը, Սիրիայում ապստամբների ու կառավարական ուժերի միջև զինված ընդհարումը շարունակվում է` ուղեկցվելով զոհերով: Միայն Սիրիայի հյուսիսում ընդդիմության արմատական իսլամիստական կազմակերպությունների զինյալների և քրդական աշխարհազորային ջոկատների միջև Խասեկե նահանգում տեղի ունեցած բախման հետևանքով հոկտեմբերի 5-ին զոհվել է 18 մարդ:  Նույն օրը Հալեպում ռմբակոծումների և բախումների հետևանքով զոհվել է ևս 115 մարդ, ինչպես հաղորդում է սիրիական Aksalser կայքը:

Ամեն ինչով ակնհայտ է, որ Բաշար Ասադի կառավարությունը շարժվում է ոչ թե միջազգային պայմանավորվածությունների տրամաբանությամբ, այլ Ռուսաստանի անմիջական ցուցումով: Նույնիսկ հենց ինքը` Բաշար Ասադը, իր հարցազրույցներից մեկի ժամանակ ասաց, թե իր վարչակարգը քիմիական զենքի ոչնչացման հարցում համաձայնում է համագործակցությանը` հարգելով Ռուսաստանի ջանքերը:

Բայց արդեն հստակ ընդգծվում են նաև նրա հայտարարություններն ու արտահայտությունները դիվանագիտական խաղերի համատեքստում: Օրինակ` Սիրիայի նախագահը սիրիական կոնֆլիկտի գլխավոր «մեղավորներից» մեկն է համարում հենց ԱՄՆ-ին ու նրան ընդունում է որպես կոնֆլիկտի շահագրգիռ կողմ: Սակայն միևնույն ժամանակ գերմանական Spiegel ամսագրին տված հարցազրույցում հոկտեմբերի 6-ին  հայտարարեց, որ Գերմանիան կարող էր միջնորդ հանդիսանալ իր երկրում 2011-ից շարունակվող քաղաքացիական պատերազմի դադարեցման գործում: Ասադը նաև նշել է, որ ինքը բանակցությունների սեղանի շուրջ չի նստի ապստամբների հետ,  քանի դեռ նրանք վայր չեն դնի իրենց զենքերը:

Միաժամանակ Սիրիայի Ազգային հաշտեցման նախարար Ալի Հայդարը հայտարարել է, որ արդեն տեղական մակարդակով բանակցություններ են ընթանում մի քանի ընդդիմադիր խմբերի առաջնորդների և կառավարության ներկայացուցիչների միջև: Հայդարն ընդգծել է, որ խոսքն այն խմբերի մասին է, որոնք կապված չեն «Ալ Քաիդայի» հետ: Տրամաբանությունը հասկանալի է` Ասադը փորձում է ազդել ԱՄՆ-ի ժողովրդի տրամադրությունների վրա` նրանց ցույց տալով, որ սեփական երկրում ԱՄՆ-ի վերնախավը հայտարարում է, թե պայքարում է «Ալ Քաիդայի» դեմ, սակայն Սիրիայում համագործակցում է նրանց հետ: Իսկ Եվրոպայի դեմ, ըստ ամենայնի, Ասադը չի համագործակցել ու դրանով իսկ ապահովագրել ռազմական միջամտությունը նրանց կողմից ևս: Չէ՞ որ սիրիական խնդրի վերջին զարգացումների ժամանակ պարզ դարձավ, որ բացի ԱՄՆ-ից, կարևոր է շահել նաև Եվրոպայի աջակցությունը, որն ավելի կողմ էր Սիրիայի նկատմամբ ռազմական ներխուժում կիրառելուն, քան ԱՄՆ-ն, որի ղեկավարությունը կաշկանդված էր սեփական ժողովրդի դիրքորոշմամբ: Այս ամենը, սակայն, դեռ չի նշանակում, թե Սիրիայի հարցում ամեն ինչ լուծված է և մոտ ապագայում պատերազմը կդադարի: Սակայն լարվածության էական թուլացում, ինչ խոսք, նկատվում է:

Եգիպտոսի նախագահ Մուհամեդ Մուրսիի տապալումից ի վեր, Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը խիստ քննադատաբար է արտահայտվում նոր կառավարության մասին, պահանջելով իր իսլամիստ գործընկերոջ՝ Մուրսիի վերադարձը իշխանություն:

Հաշվի առնելով Էրդողանի անցանկալի միջամտությունը Եգիպտոսի ներքին գործերին, միլիոնավոր եգիպտացիներ իրենց զայրույթն ու դժգոհությունն են արտահայտել Թուրքիայի և նրա վարչապետի դեմ: Եգիպտական թերթերը լիքն են հակաթուրքական զեկույցներով և խմբագրականներով: Տասնյակ հոդվածներ են հրապարակվում` դատապարտելով Հայոց ցեղասպանության թուրքական ժխտողականությունը և հորդորելով Եգիպտոսի նոր ղեկավարներին ճանաչելու այն: Նաև կոչեր են հնչում` Կահիրեում Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված հուշարձան տեղադրելու և պահանջներ՝ հայոց զոհերին Թուրքիայից փոխհատուցում վճարելու համար: Եգիպտոսի Ժողովրդական ճակատ ինստիտուտի ղեկավար, փաստաբան Մուհամեդ Սաադ Խեյրալլահը, աննախադեպ քայլ կատարելով, դատական հայց է ներկայացրել` Թուրքիային մեղադրելով հայերի դեմ գործած ցեղասպանության համար:

Խեյրալլահը և Կահիրեի համալսարանի միջազգային իրավունքի պրոֆեսոր, դոկտ. Այման Սալաման, սեպտեմբերի 4-ին հայտնվեցին Լիլիան Դաուդի «Ալ-Սուրա ալ-Կամիլա» (Ամբողջական պատկերը) հանրահայտ թոք շոուում, ON հեռուստաընկերությունում, որը դիտում են միլիոնավոր հեռուստադիտողներ ինչպես Եգիպտոսում, այնպես էլ ամբողջ արաբական աշխարհում: Շոուին հեռախոսի միջոցով մասնակցում էին նաև` Թուրքիայի խորհրդարանի նախկին պատգամավոր, Էրդողանի իսլամիստական «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության անդամ Ռեսուլ Թոսունը և «Կալիֆորնիա Կուրիեր» թերթի հրատարակիչ Հարութ Սասունյանը: 36 րոպե տևողությամբ հեռուստահաղորդումը վարում էին արաբերեն լեզվով, որը ես հազվադեպ եմ օգտագործել մանկությանս տարիներից ի վեր:

Պրոֆ. Սալաման լսարանին տեղեկացրեց, որ 1919 թվականին Թուրքիայի ռազմական տրիբունալը մեղադրանք էr ներկայացրել Հայոց ցեղասպանության համար պատասխանատու ոճրագործներին: Տասնյոթ թուրք պաշտոնյա ճանաչվել էր մեղավոր, իսկ երեքը կախվել: Դոկտ. Սալաման նշեց, որ Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան և Ռուսաստանը 1915 թվականին հանդես էին եկել համատեղ Հռչակագրով, նախագզուշացնելով, որ իրենք պատասխանատու են ճանաչելու թուրք ղեկավարներին՝ հայերին կոտորելու և «մարդկության ու քաղաքակրթության դեմ հանցագործություններ» կատարելու համար:

Փաստաբան Խեյրալլահը պնդեց, որ Հայոց ցեղասպանության հարցի բարձրացումը Եգիպտոսում վաղուց է հասունացել և որևէ քաղաքական ենթատեքստ չունի: Նա հույս հայտնեց, որ իր դատական հայցը կստիպի Եգիպտոսին՝ «Մերձավոր Արևելքում սուննի մահմեդական ամենամեծ պետությանը» ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը՝ օրինակ ծառայելով արաբական այլ երկրների համար: Խեյրալլահը հայտարարեց, որ իր հայցը եգիպտական դատարանի կողմից կքննվի նոյեմբերի 5-ին: Նա հուսով է, որ դատարանը պատմական որոշում կկայացնի «մարդու իրավունքների» այս կարևորագույն հարցի վերաբերյալ:

Երբ հեռուստաշոուի հաղորդավարուհին հարցրեց, թե ինչպիսին է իմ կարծիքը եգիպտական դատական հայցի վերաբերյալ, ես մեծ գոհունակություն արտահայտեցի, հուսալով դրական դատավճիռ Հայոց ցեղասպանության հարյուրամյա տարելիցի նախօրեին, և ասացի, որ անհամբեր սպասում եմ Ցեղասպանության ճանաչմանը Եգիպտոսի կառավարության կողմից:

Նաև նշեցի, որ Էրդողանն ինքն իրեն կարգել է որպես Մերձավոր Արևելքի նոր սուլթան, և բոլոր մահմեդականների, արաբների ու պաղեստինցիների միակ պաշտպան: Սակայն Էրդողանի խեղաթյուրումները վերջապես բացահայտվեցին, երբ արաբական աշխարհը հասկացավ, որ նա պարզապես փորձում է իշխել տարածաշրջանում, հետամուտ լինելով Թուրքիայի սեփական, այլ ոչ թե արաբների և մահմեդականների շահերին:

Թուրքիայի խորհրդարանի նախկին պատգամավոր Ռեսուլ Թոսունը, շոուին միանալով հեռախոսով, անմիջապես իր դեմ տրամադրեց հեռուստադիտողներին, պնդելով, որ «ներկայիս եգիպտական կառավարությունը, որն իշխանության է եկել ռազմական հեղաշրջման միջոցով, օրինական չէ, ուստի ներկայացված հայցը չի կարող դիտարկվել որպես օրինական»: Թոսունը շարունակեց թութակի պես կրկնել իր թուրք շեֆերի անհիմն ժխտումները Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ:

Պրոֆ. Սալաման, զայրացած Թոսունի ելույթից, Էրդողանին կոչեց «օսմանյան մարդասպանների իրավահաջորդը, որոնք իրականացրել են Հայոց ցեղասպանությունը»:

Այնուհետև հեռուստահաղորդավարուհին հարցրեց, թե ինչպիսին է իմ արձագանքը Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ Թոսունի արտահայտած աղավաղված տեսակետներին: Ես հեռուստադիտողներին հիշեցրի, որ Քեմալ Աթաթուրքը, «Լոս Անջելես էքզամիներ» թերթում 1926 թվականի օգոստոսի 1-ին հրապարակված հարցազրույցում, պահանջել էր, որ երիտթուրքերը «պատասխան տան մեր միլիոնավոր քրիստոնյա հպատակների կյանքի համար, որոնք դաժանորեն զանգվածաբար քշվեցին և կոտորվեցին»: Ես նաև հիշեցրի, որ Ալ-Ազհարի շեյխը` Կահիրեում գործող իսլամական հետազոտությունների համաշխարհային նշանավոր կենտրոնի առաջնորդը, 1909 թվականին ֆեթվա (կրոնական հրամանագիր) է արձակել, որով դատապարտել է թուրք պաշտոնյաներին Կիլիկիայի Ադանա քաղաքում 30 հազար հայերի կոտորածի համար:

Շոուի ավարտին, փաստաբան Խեյրալլահը հայտարարեց, որ շուտով հանրահավաքներ տեղի կունենան ցույց տալու համար, որ նրա խմբի դատական հայցը բխում է համաժողովրդական պահանջից` եգիպտացիները պահանջում են իրենց կառավարությունից «ճանաչել, որ հայերը կոտորվել են թուրք ոճրագործների ձեռքով»:

Լիբանանն առայժմ միակ արաբական երկիրն է, որ ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը: Եթե Եգիպտոսը հետևի նրա օրինակին, արդյոք հնարավո՞ր է, որ Սիրիան և մյուս արաբական երկրները նրանից հետո երկար սպասեցնել չտան:

Ահա այդ թոք շոուի հղումը. http://www.youtube.com/watch?v=teAKr6Psyl0&sns=em

Հարութ Սասունյան

«Կալիֆորնիա Կուրիեր» թերթի հրատարակիչ և խմբագիր

Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի

Դեռևս  այս տարվա ապրիլին ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Պան Կի-Մունը հայտարարեց, որ անհրաժեշտ է դադարեցնել Սիրիա զենք մատակարարելը, և կոչ արեց Անվտանգության խորհրդին (ԱԽ) միասնական լինել ճգնաժամի քաղաքական լուծումը գտնելու համար:

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարն այս մասին ընդգծել է ապրիլի 22-ին Նյու Յորքում Աֆրիկյան պետությունների լիգայի (ԱՊԼ) գլխավոր քարտուղար Նաբիլ Ալ-Արաբիի և Սիրիայի հարցով հատուկ բանագնաց Լախդար Բրահիմիի հետ հանդիպման ժամանակ` նշելով, որ «զենքի հոսքը» դեպի Սիրիա ավելի շատ զոհեր և ավերածություններ է նշանակում:

Սակայն Եվրամիության երկրների արտգործնախարարները մայիսի 27-ին Բրյուսելում, քննարկելով Սիրիայի հակամարտությունը, որոշեցին հանել սիրիացի ապստամբներին զենք մատակարարելու արգելքը, բայց որոշվեց Սիրիայի նկատմամբ Եվրամիության սահմանած ֆինանսատնտեսական արգելքները երկարաձգել մեկ տարով: Այդուհանդերձ, Մեծ Բրիտանիայի արտգործնախարար Ուիլյամ Հեյգն ասել էր, որ Բաշար ալ-Ասադի ռեժիմի դեմ կռվող ապստամբներին զենք մատակարարելու ոչ մի որոշում դեռ չի ընդունվել:

Եվրամիության արտգործնախարարների այս որոշման առնչությամբ իր հիասթափությունն արտահայտեց Ռուսաստանը` ընդգծելով, որ այն ուղղակիորեն վնաս կհասցնի սիրիական խնդրի շուրջ խաղաղության համաժողովի անցկացման հեռանկարներին: Ռուսաստանի արտգործնախարարի տեղակալ Սերգեյ Ռյաբկովը Եվրամիությանն այդ ժամանակ նաև մեղադրեց երկակի չափանիշներ կիրառելու մեջ,  քանի որ Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ-Ասադի ռեժիմի դեմ պատժամիջոցներն ուժի մեջ է թողել, և հայտարարեց, որ պաշտոնական Մոսկվան պահպանում է Դամասկոսին հակաօդային պաշտպանության C-300 համակարգեր տրամադրելու իրավունքը: Նման քայլը, ըստ Ռյաբկովի, «կայունացնող գործոն» կդառնա Սիրիայի հակամարտությանը արտաքին միջամտության դեմ:

Ինչևիցե: Եվրամիության նախարարների` Սիրիային զենք մատակարարելու արգելքի վերացման գործընթացներին զուգահեռ` ԱՄՆ Սենատի միջազգային հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Ռոբերտ Մենենդեսը մայիսի 6-ին Սենատի հաստատմանը ներկայացրեց մի օրինագիծ, որով թույլատրվում է զենք մատակարարել Սիրիայի ընդդիմությանը: Փաստաթղթի հեղինակներն առաջարկում են զենք մատակարարել այն ապստամբ խմբավորումներին, որոնք նախևառաջ մանրամասն ստուգումներ պետք է անցնեն, որպեսզի պարզվի, թե արդյոք հարգո՞ւմ են մարդու հիմնարար ազատություններն ու իրավունքները և արդյոք կապ չունե՞ն ահաբեկիչների հետ: Իհարկե, դժվար է պարզել, թե այն դահիճները, որոնք կտրում էին կաթոլիկ քահանայի գլուխը, ինչպե՞ս են դիտարկվում ԱՄՆ ղեկավարության կողմից մարդու հիմնարարա իրավունքների ու ազատությունների առումով:

Մենենդեսի օրինագիծը նախատեսում է նաև սիրիացի ընդդիմադիրների հետ համագործակցություն, համաձայն որի` նրանք ռազմական պատրաստվածություն են անցնելու, ստեղծվելու է 250 մլն դոլար արժողությամբ հիմնադրամ` անցումային շրջանում իշխանության ինստիտուտներ ձևավորելու համար, և պատժամիջոցներ են կիրառվելու նրանց դեմ, ովքեր զենք և վառելիք են տրամադրում Սիրիայի ներկայիս իշխանություններին:

Այս փաստաթուղթը նախ պետք է հաստատվեր հանձնաժողովի, ապա կոնգրեսի երկու պալատների կողմից և այնուհետ ստորագրվեր նախագահի կողմից: Այդպես էլ եղավ, և հունիսի 14-ին օրինագիծը հավանության արժանացնելու որոշում ընդունեց Բարաք Օբաման:

 ԵՄ արտգործնախարարների և ԱՄՆ սենատորների այդ քայլերը, հասկանալի է, պայմանավորված էին Սիրիայում իրավիճակի կտրուկ փոփոխմամբ, քանի որ մայիսի կեսերից Սիրիայի կառավարական զորքերն սկսեցին զանգվածային հարձակում երկրի արևմուտքում գտնվող Ալ–Կուսեյր բնակավայրի վրա, որն ապստամբների հիմնական հենակետն է համարվում:

 «Ռուսական արջի» կաշին ավելի հաստ էր

Բայց հետաքրքիր է, թե ինչպես էր  Մենենդեսի օրինագծով նախատեսվում «պատժամիջոցներ կիրառել նրանց դեմ, ովքեր զենք և վառելիք են տրամադրում Սիրիայի ներկայիս իշխանություններին»:  Չէ՞ որ Վլադիմիր Պուտինը հունիսին` Լոնդոնում  G8-ի գագաթաժողովին մասնակցելու ժամանակ, հայտարարել էր. «Եթե խոսենք առանց զգացմունքի, ապա ցանկանում եմ ուշադրություն հրավիրել այն բանի վրա, որ Ռուսաստանը Սիրիայի օրինական կառավարությանը զենք է մատակարարում միջազգային իրավունքի նորմերին համապատասխան. մենք ոչինչ չենք խախտում»: Այսինքն` ԱՄՆ-ն պետք է պայքարեր Ռուսաստանի դեմ:

Երբ լրագրողները Պուտինին հարցրեցին, թե այդ պահին արդիակա՞ն է Սիրիայի հարցով Ժնևյան երկրորդ կոնֆերանսի անցկացումը,  քանի որ ԱՄՆ-ն որոշել է զինել Սիրիայի ընդդիմությանը, նա պատասխանեց, թե չի կարծում, որ կոնֆերանսի գաղափարը վերջնականապես թաղվել է. «Դուք չեք հերքի, որ դժվար թե արժե աջակցել այն մարդկանց, որոնք սպանում են իրենց թշնամիներին, թաքցնում մարմինները և բոլորի աչքի առջև ուտում նրանց ներքին օրգանները»,- նշել էր Պուտինը:

Նման պայմաններում, ինչպես նշում էին հենց արևմտյան վերլուծաբանները,  ԱՄՆ-ն, Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան,որոնք կողմ էին հանդես գալիս Սիրիայի ընդդիմությանը զենք մատակարարելու հարցում, հայտնվել էին բարդ իրավիճակում: Որովհետև նշված եռյակն ունակ չէր խաղաղ կոնֆերանսում ապահովել զինված ընդդիմության ներկայությունը, որի ներսում պայքար է սկսվել: Ի տարբերություն նրանց, Ռուսաստանի կուրսը, որը հանդես է գալիս խնդրի լուծման քաղաքական մեթոդների օգտին, ունակ է ապահովել բանակցությունների սեղանի շուրջ Ասադի ռեժիմի ներկայացուցիչների ներկայությունը և դրանով իսկ առավել տպավորիչ էր թվում:

Նման երկար «վայրիվերումներից» հետո` արդեն հուլիսի 10-ին, ԱՄՆ Սենատի և Ներկայացուցիչների պալատի հետախուզության հարցերի հանձնաժողովների անդամները դեմ քվեարկեցին սիրիացի ապստամբներին ռազմական օգնություն ցույց տալու մասին որոշմանը:

Օրենսդիրները կողմ քվեարկեցին սիրիացի ապստամբներին ֆինանսական օգնություն տրամադրելու հարցում խիստ սահմանափակումներ մտցնելուն: Նման որոշման պատճառ են դարձել այն մտավախությունները, որ զենքը կարող է հայտնվել ահաբեկչական խմբավորումների, այդ թվում` Ալ-Քաիդայի ձեռքում, որի ներկայացուցիչներից շատերը սերտ համագործակցում էին Սիրիայի որոշ հակակառավարական խմբերի հետ:

Հանձնաժողովների անդամների կարծիքով` ԱՄՆ-ի նախագահի վարչակազմի ծրագիրը լավ մտածված չէ, քանի որ չի դիտարկում Սիրիա զենք մատակարարումների վերահսկողության հնարավորությունը: Վարչակազմից հայտնել են, որ օրենսդիրները խոչընդոտում են ապստամբներին զինելու պլանը` չառաջարկելով այլ տարբերակներ: Ակնհայտ է, որ ԱՄՆ կոնգրեսականները լսել են նաև Մոսկվայի դիրքորոշումն այս հարցի վերաբերյալ, չնայած նշվում է, որ Վաշինգտոնում նման որոշում են կայացրել գաղտնի փաստաթղթերի հիման վրա:

Եթե այս ամենին գումարենք այն հանգամանքը, որ հետաձգվում են նաև Սիրիայի հակակառավարական ուժերին զինամթերքի մատակարարումները  Սաուդյան Արաբիայից, ապա ամերիկյան զենքի կորուստը կարող է վճռական դառնալ գրոհայիների համար:

 Այսինքն` շուրջ երկու տարի ձգձգվող սիրիական ռազմական թատերաբեմը, ամենայն հավանականությամբ, չարդարացրեց Արևմուտքի սպասելիքները, ու հիմա Սիրիայի քաղաքների փողոցներում մկանների մարզանքը կփոխարինվի ուղեղների մարզանքով` քաղաքական հարցերի սեղանի շուրջ:

Սիրիայում ավելի քան երկու տարի ձգվող իրավիճակը սրել է իրավիճակն ամբողջ Մերձավոր Արևելքում: «Անկախը» բազմիցս ներկայացրել է տարբեր արևելագետների, ուսումնասիրողների ու փորձագետների կարծիքներ, ըստ որոնց` սպասելի էր, որ Սիրիայում ստեղծված իրավիճակը դուրս կգար բուն Սիրիայի սահմաններից և կտարածվեր հարևան երկրներում, առաջին հերթին` Լիբանանում:

 Սիրիան դեռ «չմարսած»` Լիբանանն ակտիվացավ

Որ հենց այդպես էլ կլինի, նշել էին հայ փորձագետներից թե՛ Ռուբեն Սաֆրաստյանը, թե՛ Գագիկ Հարությունյանը, թե՛ Լևոն Մելիք-Շահնազարյանը. բոլորը: Եվ նրանց կանխատեսումները երկար չսպասեցրին. վերջին օրերին Սիրիային զուգահեռ, իրավիճակը կտրուկ սրվեց նաև հարևան Լիբանանում:

Նախ` Լիբանանի հյուսիսի Տրիպոլի քաղաքի ալավիների և սունիների թաղամասերի միջև ականանետների, նռնականետների և խոշոր տրամաչափի գնդացիրների  կիրառմամբ դաժան փոխհրաձգություն էր սկսվել դեռևս մայիսի 19-ին, զոհվել էր առնվազն 9 մարդ, վիրավորների թիվը գերազանցել էր 60-ը: Թեև Տրիպոլիում տեղակայվել էին լիբանանյան բանակի և ժանդարմության ստորաբաժանումները, մայիսի 21-ի լույս 22-ի գիշերը մարտերն առավել թեժացան, ինչի հետևանքով քաղաքում ևս 6 մարդ զոհվեց, 27-ը վիրավորվեցին: Լիբանանի պաշտպանության նախարար Ֆայիզ Հոսնը հանդես է եկել իրադրության լրջության վերաբերյալ նախազգուշական հայտարարությամբ: Ըստ նրա` Տրիպոլիում միջկրոնական բախումներ հրահրելու փորձերը կարող են  ընդգրկել ամբողջ երկիրը և ներգրավել բոլորին` առանց բացառության: Նախարարը վստահեցրել է, որ բանակը ձեռնարկում է անհրաժեշտ միջոցներ`  երկրում ամբողջականության պահպանման,  կայունության և անվտանգության ապահովման համար:

Սակայն դրանից հետո Լիբանանի ազգային տեղեկատվական գործակալությունը հայտնեց, որ մայիսի 23-ին քաղաքում սաստկացել է փոխհրաձգությունը: Լիբանանյան հեռուստատեսության ցուցադրած կադրերում երևում է, որ բնակելի թաղամասերում կրակոցներ են, կան կիսավեր տներ: Այդ օրն ալավիների ու սունիների միջև բախումների զոհ դարձավ ևս 9 հոգի: Դրանից հետո արդեն հակամարտության գոտուց արձակված երեք հրթիռներ պայթեցին պաղեստինցի փախստականների Ալ Բադաուի ճամբարի մոտ` վնասելով 3 մարդու:

Մի խոսքով` Լիբանանում այս օրերին ստեղծված իրավիճակը խիստ նմանվում է սիրիական «սցենարին»: Արտաքին աշխարհի դերակատարները, ինչպես բազմիցս նշել ենք մեր նախորդ հրապարակումներում, ամեն ինչ արեցին,  որ իրավիճակը լարվի արաբական այս երկրում ևս, որտեղ առանց այն էլ սիրիական իրադարձությունների ազդեցությամբ, իրավիճակը շարունակում էր պայթյունավտանգ մնալ:

Հատկանշական էր, որ այս «միջադեպերը» տեղի են ունենում այնպիսի իրադարձություններին զուգահեռ, ինչպիսին է մայիսի 23-ին ԱՄՆ-ի Սենատի կողմից  միաձայն բանաձևի ընդունումը, որն Իսրայելին աջակցում է իրանական միջուկային սպառնալիքի դեմ ուղղված ցանկացած գործողությունների դեպքում:

«Եթե Իսրայելը ստիպված  լինի իր ժողովրդին իրանական միջուկային ծրագրից պաշտպանելու համար պատերազմական գործողություններ սկսել Իրանի դեմ, ԱՄՆ-ի կառավարությունը կաջակցի հրեական պետությանը՝ օգտագործելով ռազմական, դիվանագիտական, քաղաքական և տնտեսական ռեսուրսները»,- նշված է բանաձևում, որով նաև կոչ է արվում խստացնել Թեհրանի նկատմամբ պատժամիջոցները:

Այս բանաձևի ընդունումից հետո ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը Սիրիայի վերաբերյալ միջազգային խորհրդաժողովի անցկացման հարցերն է քննարկել ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Քերրիի հետ:

Ու այս համատեքստում ՀԱՊԿ անդամ-երկրների ԱԳ նախարարները մայիսի 27-ին Բիշքեկում ստորագրեցին Սիրիայի հարցով միջազգային  խորհրդաժողով հրավիրելու մասին ռուս-ամերիկյան նախաձեռնությունը: ՀԱՊԿ ԱԳ նախարարների  ամփոփիչ հայտարարությունում, մասնավորապես, ասվում է, որ ՀԱՊԿ-ն հանդես է գալիս սիրիական հակամարտության շուտափույթ հաղթահարման օգտին` հենց սիրիացիների ջանքերով և Սիրիայի ինքնիշխանությունը պահպանելով: «Այդ առնչությամբ ՀԱՊԿ երկրներն անհրաժեշտ են համարում այդ երկրում բռնությունների անհապաղ դադարեցումը, որտեղից էլ դրանք գան, լայն քաղաքական երկխոսության սկսումն իշխանությունների և ընդդիմության միջև` առանց նախապայմանների»,-ասված է հայտարարությունում:

Փաստաթղթում ընդգծվում է, որ ՀԱՊԿ երկրները «վճռականորեն դատապարտում են խաղաղ բնակչության դեմ ուղղված ահաբեկչության և բռնության ցանկացած դրսևորում» և հանդես են գալիս ընդդեմ հակաիրավական գործողությունների, որոնք ուղղված են Սիրիայում ներքին հակամարտության ռազմականացմանը, ներառյալ` զինված ընդդիմության գրոհայիններին զենքի մատակարարումները:

Այսինքն` Մերձավոր Արևելքի գործընթացները մտնում են ակտիվ միջնորդությունների փուլ. արտաքին ուժերն ակտիվացնում են իրենց լծակները սիրիական խնդրում:

Լիբանանը չէր կարող «չազդվել» սիրիական զարգացումներից

Իսկ ինչո՞ւ պետք է սիրիական սցենարները «արտահանվեին» Լիբանան. կամ ի՞նչ կապ ունի Լիբանանը սիրիական զարգացումների հետ: Նշենք, որ սիրիական գործոնն ամենաազդեցիկն է Լիբանանի քաղաքական ու տնտեսական կյանքում. մինչև 2005 թվականը, երբ սիրիական զորքերը դուրս բերվեցին Լիբանանից, այս երկրի համար բոլոր կարևոր որոշումները կայացվում էին հարևան Սիրիայի մայրաքաղաքում: Նույն ազդեցությունը նաև այսօր է զգացվում, քանի որ Բաշար Ասադն ալավի է, այսինքն` Լիբանանի բնակչության մեծամասնությունը, որ նույնպես ալավի է, նրա կողմնակիցներն են: Իսկ նրան դեմ է հիմնականում երկրի սունի մահմեդական բնակչությունը, որին աջակցում են Սաուդյան Արաբիան, Թուրքիան ԱՄԷ-ն և այլք, որոնք Սիրիայում  օժանդակում են հակակառավարական զինված խմբավորումներին:  Ահա Տրիպոլիում  մահմեդական ահաբեկչական խմբավորումները ցանկանում են ստեղծել անկախ էմիրություն, ինչին նպաստում է սուննիական աշխարհը` ի դեմս Թուրքիայի:

Իսրայելն ու Արևմուտքը, ինչպես գիտենք, ձգտում են «նվաճել» ևս մեկ էներգակիրներով հարուստ երկիր` Իրանը, քանի որ վերջինս չի ենթարկվում նրանց թելադրած խաղի կանոններին: Հետևաբար,  Արևմուտքը նախևառաջ պետք է շարքից հանի Սիրիային, ինչպես բազմիցս նշվել է: Այդ դեպքում տարածաշրջանի իրանամետ երկրներից մյուսը` Լիբանանը, ինքնըստինքյան կթեքվի Արևմուտքից «փչող քամուն» համընթաց: Սակայն երբ Սիրիայում Արևմուտքի «գործերը» դանդաղում են, պարզ է, որ աշխարհի հզորները պետք է փորձեն թուլացնել Սիրիայի իշխանությունների բոլոր հենակները, ներառյալ` Լիբանանում ստեղծեն խառնակ իրավիճակ: Սա մի քանի նպատակ կարող է ունենալ. նախ` ի դեմս Լիբանանի ալավիների, հզոր աջակցությունից զրկել Բաշար Ալ Ասադի վարչակարգին, և երկրորդ` տարածաշրջանում ստեղծել այնպիսի վիճակ, որ ցանկացած պահի հնարավոր լինի հայտարարել, որ տարածաշրջանային անվտանգությունն ապահովելու նպատակով այդտեղ պետք է խաղաղապահ զորքեր մտցվեն:

Իհարկե, մինչ այժմ Արևմուտքը տարածաշրջանն ապակայունացնելու գրեթե բոլոր գործողություններն իրականացրել է Թուրքիայի միջոցով: Որովհետև Թուրքիան, որ կարծես եվրաինտեգրման հույսը կտրել է, իր արտաքին քաղաքականության վեկտորն ուղղել է դեպի Արևելք, ու Մերձավոր Արևելք` առաջին հերթին:  Հետևաբար, Թուրքիան ամեն ինչ կանի, որ տարածաշրջանում մեկը մյուսի հետևից երկրները ներքին խառնակություններ ունենան ու դրանով իսկ թուլանան: Դա միմիայն կուժեղացնի Թուրքիայի դիրքերը` իր նեոօսմանիզմի գաղափարներով հանդերձ:

Սա շատ վատ հետևանքներ կարող է ունենալ առաջին հերթին մեզ` հայերիս համար,  քանի որ այս զարգացումնեը տեղի են ունենում մեր անմիջական հարևանությամբ, բացի այդ,  ստեղծված իրավիճակում կարևորագույն դեր ունի հենց Թուրքիան, որը Սիրիայի օրինակով ցույց տվեց, որ իր հիմնական թիրախները մնում են իր պետական սահմաններին սահմանակից երկրների հայկական գաղթօջախները:

Oxfam միջազգային հումանիտար կազմակերպությունը երկուշաբթի զգուշացրել է, որ տաք եղանակը իր հետ կբերի առողջական խնդիրներ Հորդանանում և Լիբանանում բնակվող սիրիացի փախստականների համար:

Օդի ջերմաստիճանը հասնում է 40 աստիճան  ցելսիուսի, իսկ փախստականները շարունակում են արտագաղթել Հորդանան և Լիբանան: Հետևաբար Oxfam-ը կոչ է անում անհապաղ լուծել առողջության հետ կապված ռիսկերը:

Հանրային առողջությանը վերաբերող հիվանդությունների քանակը արդեն իսկ ավելացել է բնակավայրերում: Այս կապակցությամբ կազմակերպությունը հայտնում է դրամական միջոցների ձեռք բերման կարևորության մասին, որոնց շնորհիվ հնարավոր կլինի փախստականներին ապահովել բնակավայրերով, մաքուր ջրով և սանիտարական պայմաններով:

Կազմակերպությունը նաև հայտնում է, որ նպատակ ունի հավաքել 53.4 մլն դոլար հաջորդ տարվա ընթացքում:

Մինչ այսօր ֆինանսավորվել է Oxfam-ի հայտերի 23 տոկոսը: