Իսպանական ընտանիքում հասակ առած կինոքննադատ Ռիչարդ Պենյայի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել սյուրռեալիզմի խոշորագույն ներկայացուցիչներից մեկը` Լուիս Բունյուելը, նրան ոգեշնչել և հավատ է ներշնչել, որ արվեստը փոփոխության հասնելու համար հզոր գործիք է: 1988 թ. Ռ. Պենյան դարձավ «Լինքոլն» կենտրոնի կինոընկերության ծրագրերի մշակման տնօրենը:

«Անկախը» ներկայացնում է Ռիչարդ Պենյայի հետ հարցազրույցը:
– Պարոն Պենյա, այսօր ի՞նչ է փոխվել կինոարտադրության ոլորտում:
– Շատ բան, սակայն ամենամեծ փոփոխությունը թերևս այն է, որ տեխնոլոգիապես կինոն առաջ անհասանելի արվեստ էր, դժվար էր ֆիլմ նկարահանել, մինչդեռ այսօր յուրաքանչյուր հասուն մարդ կարող է կինո նկարել, որովհետև տեխնիկան մարդկանց համար դարձել է մատչելի և բավականին էժան:

– Հաճախ ծնողներն են որոշում, թե իրենց երեխան ինչ մասնագիտություն կընտրի: Ձեր մասնագիտության ընտրության հարցում է՞լ են ծնողները դեր ունեցել:
– Ոչ, նրանք հարգել են իմ ընտրությունը և երբեք չեն պարտադրել, օրինակ, իրավաբանի, բժշկի կամ տնտեսագետի մասնագիտություն ընտրել: Երջանիկ եմ, որ կարողացել եմ շարունակել ընտրածս ուղին: Իրականում կինոքննադատ լինելն ինձ համար աշխատանք չէ, այլ հաճույք:

– Ի՞նչ դրույթների, սկզբունքների հիման վրա եք որոշում` այս կամ այն ֆիլմը լավն է, թե վատը:
– Շատ բարդ է բացատրել, թե ինչ չափանիշներով եմ առաջնորդվում ֆիլմերը որակելու հարցում: Երբ մարդիկ ֆիլմ են դիտում, առաջին արձագանքը ավելի շատ ներքին է և արագ, այնուհետև, հաշվի առնելով ֆիլմի պատմության և այլ գիտելիքներ, ինքներս մեզ փորձում ենք բացատրել, թե ինչու է այս կամ այն ֆիլմը մեզ դուր գալիս կամ ոչ, իսկ վերջում փաստարկ ենք բերում, թե ինչու ենք այն այդ կերպ որակել: Կինոն որակելիս փառատոնի որոշ պատասխանատուներ պետք է վստահ լինեն` արդյոք քեզ վրա ոչ մի ազդեցություն չկա՞, և ֆիլմը դիտում ես բացառապես արվեստի ընկալման քո չափանիշներո՞վ:

– Ի՞նչ են առհասարակ կինոփառատոները բերում մարդկանց, կինոարտադրողներին ու աշխարհին:
– Կարող եմ խոսել «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի օրինակով: Այն մի քանի գործառույթ ունի, որոնցից մեկն ինձ նման արտերկրից եկած մարդկանց համար այս տարածաշրջանի` Կովկասի կինոնկարներ դիտելու հրաշալի հնարավորություն է: Այս տարածաշրջանի մարդկանց համար նույնպես լավ առիթ է, օրինակ` Կիմ Կի Դուկի, Ամոս Գիտայի, Ցզյա Չժանկեի նման աշխարհահռչակ կինոգործիչների աշխատանքները տեսնելու համար: Այսինքն` կարելի է ասել, որ սա մի վայր է, որտեղ աշխարհը հանդիպում է Կովկասին, Կովկասը` աշխարհին:

– Բավականին երկար ժամանակ` 1988-2012 թթ. եղել եք Նյու Յորքի կինոփառատոնի տնօրենը: Այն ի՞նչ առավելություն ունի մյուս կինոփառատոների համեմատ:
– Ամեն տարի նոր կինոփառատոներ են ծնվում, սակայն Նյու Յորքի կինոփառատոնում կարծես ընդգրկվում է լավագույն ընտրանին, և այն հեռու է ավելորդ գլամուրից: Ի դեպ, այնտեղ մի քանի անգամ քննարկվել է հայկական կինեմատոգրաֆի ցուցադրություն կազմակերպելու հարցը: Հուսամ` մի օր այն կիրականացվի, քանզի հայ ռեժիսորները մեծ ավանդ են ունեցել համաշխարհային կինոյում:

Ելենա ՉՈԲԱՆՅԱՆ

Բուլվարային լրագրողները չեն կարողանում ուշքի գալ անսպասելի նորությունից: Ամենահամերաշխ փոփ զույգը` Բեյոնսեն ու Ջեյ-Զին, որ հիմա համատեղ շրջագայության մեջ են, ամուսնալուծվում են: Վերջերս երգչուհին հանդիպել է իր փաստաբանի հետ, որ քննարկի նրա հետ ֆինանսական վիճակը, հաղորդում է E! Online-ը:

Վերլուծաբանների գնահատմամբ, զույգի համատեղ կարողությունը  կազմում է մեկ մլրդ դոլար:

Լրագրողների կարծիքով,  բաժանության պատճառը հնարավոր է Բեյոնսեի քրոջ` Սոլանժ Նոուլզի ու Ջեյ Զիի կոնֆլիկտը լինի: Արտիստներն անձամբ առայժմ ոչ մի պաշտոնական հայտարարություն չեն արել:

Հնդկական Գերագույն աստված Վիշնուին նվիրված Թիրումալի Վենկատեշվարի տաճարը կառավարող կոմիտեն  Հնդկաստանի պետական բանկում կրոնական հաստատության հաշվի վրա է փոխանցել 1800 կգ ոսկի: Հիմա տաճարի հաշվի վրա արդեն 5 տ ազնիվ մետաղ կա, հաղորդում է ԻՏԱՌ-ՏԱՍՍ-ը:

Վերջին 2 տարում սա առաջին նմանօրինակ ներդրումն է , քանի որ Հնդկաստանի պահուստային բանկն արգելել է մյուս ֆինանսական կազմակերպություններին ոսկի ընդունել` հանրապետությունում առևտրային բալասում դեֆիցիտի աճի հետ կապված:

Այս տաճարը տեղակայված է Անդհրա-Պրադեշ նահանգի Թիրուպատի քաղաքում ու  տարածաշրջանում ամենահարգվածն է համարվում: Այստեղ ուխտագնացներն ամեն ամիս 100 կգ ոսկի են բերում ու 120 կգ արծաթ: Իսկ մեծ տոների ժամանակ` ավելի շատ, քանի որ  Թիրուպատի է ժամանում  շուրջ կես մլն մարդ:

Երկրի հարավի  հինդուիստական տաճարները թանկարժեք մետաղների հսկայական պաշարներ ունեն: Դրանք այնտեղ պահպանվում են հնագույն ժամանակներից, քանի որ տվյալ տարածաշրջանները մահմեդական զավթիչների գրոհներից զերծ են մնացել: Այդ պաշարները գնալով ավելանում են առատ  նվիրաբերությունների շնորհիվ ու գանձարանների թաքստոցների հայտնաբերման արդյունքում:

2013-ին հնդկական ծագումով ամերիկացի Տամալինգ Ռաջուն Թիրումալիի տաճարին նվիրաբերեց 160 մն ռուփի (շուրջ 3 մլն  ԱՄՆ դոլար): Հնդիկի խնդրանքով, այդ գումարը ծախսվելու է 35 կգ քաշով ոսկյա  ծաղկաշղթա պատրաստելու համար, իսկ մնացած գումարը` ուխտագնացների համար անվճար սննդի կետ բացելունպատակով:

2011-ին Փադմանափասվամի տաճարում, որը Կերալ նահանգից հարավ է գտնվում, հայտնաբերել են 15 մլրդ դոլարի հնագույն թանկարժեք իրեր ու զարդեր:

Փորձագետների գնահատմամբ,  երկրի բնակիչների տներում ու կրոնական տաճարներում  պահվում է առնվազն 20 հազար տ ոսկի:

Գեղարքունիքի մարզի Մարտունի քաղաքի բնակիչները և աշխարհի ցանկացած ծայրում ապրող մարդը, որ կուզենա տեղեկանալ Մարտունու անցուդարձին, այսուհետ կարող է լսել «ՌադիոՄարտունի» օն-լայն ռադիոն: Հուլիսի 23-ին գործարկվեց առաջին օն-լայն ռադիոկայանը Մարտունու կյանքի և անցուդարձի մասին:
Գաղափարի հեղինակը քաղաքի բնակիչ, լրագրող Լիանա Հովհաննիսյանն է: Նա պատմում է, որ նման գաղափար վաղուց է ունեցել, դեռ 2012-ից ձեռքի տակ եղած միջոցներով ձայնագրում ու հանրությանն էր ներկայացնում իր գործունեությունը քաղաքացիական սեկտորում: Երբ 2013-ին «Մարտունի ինֆոտունը» (ծրագիր է, որն իրականացնում է «Մարտունու կանանց համայնքային խորհուրդ» ՀԿ-ն «Եվրասիա» համագործակցության հիմնադրամի հետ) «ինֆոգաղափար» սոցիալական նորարարական գաղափարների հավաք հայտարարեց, Լիանան Մարտունիում ռադիո ստեղծելու իր ցանկությունը ձևակերպեց և ներկայացրեց:
Ժյուրիի անդամները, ի թիվս այլ գաղափարների, հավանության արժանացրին նաև Լիանայի ծրագիրը և ֆինանսավորում հատկացրին ռադիոտեխնիկա ձեռք բերելու համար:
Մեկնարկը տրվել է http://www.spreaker.com/ ռադիոտիրույթ տրամադրող կայքում: «Առանձին ռադոհոսթին կտեղափոխվենք, երբ ունենանք անհրաժեշտ քանակով մշտական ունկնդիրներ, հետևողներ և իհարկե ֆինանս»,- ասում է Լիանան:
Ասում է, որ առայժմ պլանավորել է շաբաթական երկու հաղորդում եթեր հեռարձակել: Իրադարձային նյութերից բացի, կպատրաստվի ու եթեր կհեռարձակվի թեմատիկ շարք` նվիրված Մարտունու տարածաշրջանին:
Լիանան ասում է, որ «ՌադիոՄարտունու» հիմնական նպատակը տեղական ռադիո ստեղծելն է. աշխարհագրական դիրքով պայմանավորված` մարդիկ զրկված են հայաստանյան ռադիոհաճախականությունները լսելու հնարավորությունից, ռադիոընդունիչը լավագույն դեպքում կարողանում է որսալ հանրային ռադիոն և բազմաթիվ թուրքական ու քրդական հաճախականություններ:
«Ռադիոն ցանկանում էի ստեղծել տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ օգտագործելով, որպեսզի այն լոկալ թեմաներ մատուցելով` չմնա տեղային մակարդակում, այլ հասանելի լինի բոլորին, աշխարհի տարբեր անկյուններում: Վերջին հաշվով դրսում մեծ թվով մարտունեցիներ են ապրում, ցանկանում էի ռադիոյի միջոցով ինչ-որ կերպ նրանց էլ հաղորդակից դարձնել իրենց հարազատ օրրանին»:
«Մարտունու կանանց համայնքային խորհուրդ» ՀԿ-ի նախագահ Անահիտ Գևորգյանը կարևորում է օն-լայն ռադիոյի գոյությունը մարտունեցիների կյանքում, ասում է, որ սա հեռանկարային նախաձեռնություն է, որը կոչված է օգնելու մարդկանց կողմնորոշվելու առօրյա լրատվահոսքում, որում մեծ տեղ են զբաղեցնում սուտ լուրերը, ապատեղեկատվությունը: Նրա խոսքով`«ՌադիոՄարտունին» կդառնա հարթակ, որտեղ ամեն մարտունեցի կկարողնա իր համայնքի մասին ստույգ և հակիրճ տեղեկատվություն ստանալ:
Առաջին թողարկումից հետո հեղինակը բազմաթիվ դրական արձագանքներ է ստացել թե՛ մարտունեցիներից, թե՛ ոչ մարտունեցիներից: Արձագանքերից ոգևորված` Լիանան պլանավորում է ակտիվ գործունեություն ծավալել և «ՌադիոՄարտունու» համար լայն լսարան հավաքել:

Հուլիսի 29-ին ԱԳՆ-ում տեղի ունեցավ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Հայաստանի ազգային հանձնաժողովի նիստը, որը վարում էր ԱԳ նախարար, հանձնաժողովի նախագահ Էդվարդ Նալբանդյանը: Նիստին ներկա էին ՀՀ մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը, էկոնոմիկայի նախարար Կարեն Ճշմարիտյանը, սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարար Գաբրիել Ղազարյանը, ՀՀ նախագահի և կառավարության աշխատակազմերի, կրթության և գիտության նախարարության, ինչպես նաև Հայաստանի Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի, Երևանի քաղաքապետարանի, Մայր Աթոռ Սբ. Էջմիածնի և Մատենադարանի ներկայացուցիչները:

Նիստի ընթացքում քննարկվեց և հավանություն տրվեց Ազգային հանձնաժողովի նոր Կանոնադրությանն ու կազմին, անդրադարձ կատարվեց Հանձնաժողովի աշխատանքներին ու առաջիկա խնդիրներին ու անելիքներին:

Իսրայելցի կինոռեժիսոր Ամոս Գիտայն ԱՄՆ-ում, Իսրայելում և Ֆրանսիայում ստեղծել է յուրահատուկ գործեր, որոնցից 40-ը վավերագրական և խաղարկային ֆիլմեր են: Ռեժիսորն իր վավերագրական ֆիլմերից մեկի` «Դաշտային օրագրի» բացասական արձագանքի պատճառով 1983 թ. տեղափոխվել է Ֆրանսիա, որտեղ էլ ստեղծում է բազմաթիվ վավերագրական, պատմական և խաղարկային ֆիլմեր:

Ներկայացնում ենք Ամոս Գիտայի հետ «Անկախի» հարցազրույցն ամբողջությամբ:

– Ինչպե՞ս եք սկսել ձեր ռեժիսորական կարիերան:
– Շատ սովորական, վավերագրական ֆիլմերից, ինչը շատ մեծ գումարներ չէր պահանջում:

– Ո՞րն է Ձեր ֆիլմերի առանցքային թեման:
– Իսրայել-արաբական հակամարտությունը, կրոնը, գաղթը, պատմությունը, քաղաքական հարցերը: Կարևորում եմ ֆիլմի բովանդակությունը, հակասությունն ու բաց հասարակությունը: Ֆիլմը պետք է օգտագործենք այն ժամանակ, երբ այն կարտացոլի իրականությունը:

– Հայաստանում ցուցադրած «Ազատ գոտի» ֆիլմի հատկապես սկզբի մասում երկար ու դանդաղ կադրեր են օգտագործված: Բացի այդ, հաճախ գերակշռում են կանանց կերպարները: Ինչո՞ւ:
– Դրանում իմաստ կա: Միջին Արևելքում տղամարդկանց դերակատարությունը մեծ է, ինչի պատճառով էլ հակամարտությունները շատ են: Եթե ապավինեինք կանանց ողջամտությանը, խաղաղություն կտիրեր:

– Ուրեմն կողմ եք ֆեմինիզմին…
– Ոչ: Պարզապես տղամարդիկ հակված են ավելի շատ աշխարհն ու մարդկանց տարբերակելու երկու` սև ու սպիտակ, չար ու բարի բևեռների, մինչդեռ բոլորն էլ ունեն թե՛ վատ, թե՛ լավ կողմեր: Դրա համար, կարծում եմ, պետք է օգնության գան կանայք:

– Խոսեցիք հայերի ու հրեաների մասին: Ի՞նչն է նրանց նմանությունը:
– Երկուսն էլ ջարդեր են տեսել, հետևաբար, ինքնության պահպանման խնդիր ունեն:

– Իսկ ինչպե՞ս եք վերաբերվում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հիմնահարցին:
– Այդ չափազանց կարևոր խնդիրը վերաբերում է մեր ապագային, առանց որի հնարավոր չէ առաջ ընթանալ: Չեմ հասկանում` ինչու թուրքերը չեն ճանաչում ցեղասպանությունը: Օրինակ` հրեաները գոյատևել են գաղափարին հավատալով, սակայն այսօր, ցավոք, գրեթե բոլորը հավատում են միայն փողի ուժին: Ինչ վերաբերում է կինոյին, ապա այն շատ հզոր միջոց է հիշողությունը պահպանելու, սոցիալ-քաղաքական հարցեր բարձրացնելու և լուծելու համար:

– Ստեղծագործելիս ի՞նչն է Ձեզ ամենից շատ ոգեշնչում:
– Համաշխարհային դասականները, տաղանդավոր մարդիկ և,իհարկե, կանայք (ծիծաղում է):

– «Անա Արաբիա» ֆիլմում, որը մեկ ամբողջական կադրից է բաղկացած, հերոսուհին ամբողջ ֆիլմի ընթացքում քայլելով, անտարբերությամբ Յաֆֆայի բնակիչների պատմածներն է լսում: Դա թաքնված որևէ խորհուրդ, իմաստ ունի՞:
– Գլխավոր դերակատարուհու անտարբերությամբ փորձել եմ արտահայտել այն միտքը, որ անապահով համայնքում նկարահանելիս պարտադիր չէ` այդտեղի անդամ դառնաս: Այդ պատճառով նա չէր միաձուլվում տվյալ միջավայրին:

– Սակայն ֆիլմի վերջում դերասանուհուն հետաքրքրում են այդ պատմությունները, անգամ փորձում է բացահայտել իրականությունը:
– Այո: Ես ֆիլմի լեզվով ցանկացել եմ ասել, որ իսրայելցիների ու արաբների կապը չպետք է խաթարվի:

– Երբ հետ եք նայում Ձեր անցած մասնագիտական ճանապարհին, ի՞նչ եք զգում:
– Իրականում ինձ արհեստավարժ չեմ համարում և դեռ շատ ճանապարհ ունեմ անցնելու:

– Չափազանց համեստ եք: Այսօր կինեմատոգրաֆիայում ի՞նչ է պակասում:
– Կինոդպրոցները մեծ թվով մասնագետներ են պատրաստում, մինչդեռ նրանց զգալի մասն ընդվզող և պայքարող չէ, ինչի պատճառով էլ շատ գլուխգործոցներ չեն ստեղծվում: Այսօր կինոյում գաղափարական սով է: Հուսամ` կգա կինոյի ծաղկուն և նոր մտքերի ժամանակաշրջան:

Ելենա Չոբանյան

Ռուս ռեժիսոր Վլադիմիր Խարչենկոյի և պրոդյուսեր Դիանա Շալաշնայայի «Նախանձ» 22 րոպե տևողությամբ կարճամետրաժ ֆիլմն ընդգրկված էր 11-րդ «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի «Կորիզ» ծրագրում: Այն խորհրդածություն է Կայենի և Աբելի պատմության թեմայով: Ֆիլմի սյուժեն երկու ծեր մարդկանց մասին է, որոնք տարիներ շարունակ հիվանդանոցում են: Ներկայացնում ենք պրոդյուսեր Դիանա Շալաշնայայի հետ հարցազրույցը:

– «Նախանձը» շատ հետաքրքիր և մտածել ստիպող ֆիլմ էր:
– Շնորհակալ եմ, սակայն մի քիչ բարկացած եմ, քանի որ ֆիլմը կոնտրաստներով էր և պատկերների մեծ մասն այնպես չէին երևում, ինչպես պետք էր: Այն շատ մութ էր: Ուզում եմ իմանալ, թե ինչ տեխնիկական խնդիր է եղել դահլիճում…

– Ո՞րն է ֆիլմի գլխավոր միտքը, ձեր կարծիքով:
– Այն դիմացինին չկամենալու, նախանձի մասին է: Դեպքերը սկսվում են հիվանդանոցում` մեկ սենյակում: Երկու հիվանդ մարդ պառկած են հիվանդանոցում, և նրանց մեջ նախանձ է առաջանում: Նրանցից մեկը գամված է անկողնում, չի կարողանում ինքնուրույն շարժվել, պառկած է պատուհանից հեռու պատի տակ, կանչի զանգի կողքին: Մյուսը կարողանում է քայլել, և նրա մահճակալը միակ պատուհանի մոտ է, որով կարողանում է տեսնել դրսի աշխարհը: Եվ առաջին տղամարդը սկսում է նախանձել երկրորդին: Երբ քայլել կարողացող հիվանդը հանկարծ շատ վատ է զգում և խնդրում է մյուսին բժիշկներին օգնության կանչել, առաջինը, որին մոտ է կանչի կոճակը, չի սեղմում, և երկրորդ տղամարդը մահանում է: Ֆիլմի վերջում անկողնուն գամված տղամարդուն տեղափոխում են պատուհանի մոտ: Նա դանդաղ բարձրանում է և վերջապես շունչ քաշում` գլուխը դուրս հանելով պատուհանից:

– Ի՞նչ է հիշեցնում ֆիլմը:
– Ֆիլմի սցենարն ինձ հիշեցնում է Օ՚ Հենրիի «Վերջին տերևը» պատմվածքը: Այսինքն` այդ երկու թեմաներն էլ հավերժական են:

– Իսկ ինչո՞ւ է ռեժիսորն ընտրել հենց ծեր մարդկանց կերպարը: Կարծում եք` երիտասարդների մեջ նախանձը չի՞ խոսում:
– Ոչ, պարզապես ծեր մարդիկ շատ են ցանկանում ապրել, շարունակել, ամեն գնով յուրաքանչյուր պահ վայելել և ոչ մի պահ բաց չթողնել: Ֆիլմի կերպարներն ապրում են մեկ հիվանդանոցի ընդամենը մեկ սենյակում և ոչինչ չունեն, բացի ապրելու ցանկությունից: Նախանձը մարդկության համընդհանուր դիլեմա է:

– Ի՞նչ ազդեցություն կարող է այս ֆիլմն ունենալ հանդիսատեսի վրա:
– Կարծում եմ` մարդիկ ֆիլմը կընկալեն տարբեր կերպ` ելնելով իրենց գաղափարներից, մտածելակերպից: Հետևաբար, դիտածից կարող են դաս քաղել, խորհել կամ ոչինչ էլ չսովորել:

 Ելենա Չոբանյան

Թուրք ռեժիսոր, մի շարք վիպակների և պատմվածքների հեղինակ Թայֆուն Փիրսելիմօղլուն Երևանում էր իր` «Ես նա չեմ» ֆիլմով, որը Թուրքիայի, Հունաստանի, Ֆրանսիայի և Գերմանիայի համատեղ արտադրություն է:  Ռեժիսորն իր կինոկարիերան սկսել է որպես սցենարիստ, 2002 թվականին նկարահանել է իր առաջին լիամետրաժ խաղարկային «Ոչ մի տեղ» ֆիլմը, ապա շարունակել կարիերան «Ռիզա/Մշուշ/Մազ» եռագրությամբ: Ունեցել է բազմաթիվ ցուցահանդեսներ` աշխարհի տարբեր քաղաքներում, իսկ նրա ռեժիսորական դեբյուտը սկսել է «Իմ քեռին» կարճամետրաժ ֆիլմով:

–                     Ինչի՞ մասին է «Ես նա չեմ» ֆիլմը:

–        Ֆիլմի գլխավոր հերոսը` Նիհաթնին, ամաչկոտ անձնավորություն, ստիպված է լինում բախվել բարդ հանգամանքների, ինչն էլ հետագայում հանգեցնում է նրա ինքնության կորստին: Արկածները սկսվում են այն օրվանից, երբ հիվանդանոցի ճաշարանում իր հետ աշխատող երիտասարդ գործընկերուհին` Այշենը նրան հրավիրում է ընթրիքի: Գնալով նրա տուն` նա ամուսնական լուսանկարում հանկարծ բացահայտում է, որ ինքը շատ նման է այդ կնոջ ամուսնուն:

–                     Երբեևէ փորձե՞լ եք պատմական ֆիլմեր նկարել:

–        Ոչ, նման ֆիլմեր չեմ նկարել և չեմ էլ նկարելու: Պարզապես ինձ ազատ և լավ չեմ զգում այդ ժանրում: Իսկ իմ նոր ֆիլմում օգտագործելու եմ սեփական պատմվածքների թեմաները:

–                     Կա՞ որևէ ընդհանուրություն ձեր և ձեր ֆիլմի գլխավոր կերպարի` հերոսի միջև:

–                     Ես բոլոր կերպարների հետ էլ ընդհանրություն ունեմ.. (ժպտում է): Ընդհանրապես, որպես ֆիլմի հերոսներ ես ընտրում եմ փողոցում հանդիպող սովորական մարդկանց: Գիտեք, նրանք սարսափելի են, որովհետև կարող են հոգու խորքում սարսափելի պատմություններ թաքցնել:

–                     Ինչպե՞ս որոշեցիք նկարահանել այդ ֆիլմը, որը ձեր հինգերորդ աշխատանքն է:

–                     Ֆիլմի թեմայի մասին տարիներով եմ մտածել, դա իմ մեջ եղել է, բայց այն հանկարծակի եմ որոշել նկարահանել:

–                     Ստեղծագործելիս ձեզ ի՞նչն է ամենից շատ ոգեշնչում:

–      Դոստոևսկու ստեղծագործությունը, համաշխարհային դասականներն ու մտածողները: Սիրում եմ ինքնության կորստի թեման: Ուշադրությամբ եմ հետևում այդ երևույթին և կարծում եմ, որ հաճախ մարդիկ գնում են այդ քայլին, որպեսզի գոյատևեն այս բարդ աշխարհում: Ավելին, յուրաքանչյուրի մեջ ապրում է մեկ այլ անձ:

–                     Ո՞րն է թուրք կինոռեժիսորի համար ամենամեծ խոչընդոտը:

–                     Ֆիլմեր նկարահանելու համար ամենամեծ խնդիրը ֆինանսի հայթայթելն է: Այդ խնդիրը շատ երկրներում էլ կա, սակայն վերջին տարիներին Թուրքիայում կինոարտադրությունը զարգացել է, քանի որ ֆիլմերի մեծ մասը ֆինանսավորվում է մշակույթի նախարարության գումարներով: Երկրորդ խնդիրը ստեղծագործական մասն է: Շատերին թվում է, թե կինո նկարելը հեշտ է. մեկ տեսախցիկ և  ֆիլմը պատրաստ է, մինչդեռ ոչ բոլորին է հաջողվում լավ գործեր ստեղծել:

Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը քաղաքապետի տեղակալ Արամ Սուքիասյանի, բազմաթիվ արվեստագետների և երաժշտասեր երևանցիների հետ միասին մասնակցել է հայկական ջազի և էստրադայի աստղերի ճեմուղում Երևանի ավագանու անդամ, ՀՀ ժողովրդական արտիստ, կոմպոզիտոր Մարտին Վարդազարյանի անունը կրող աստղի հանդիսավոր բացման արարողությանը: Ներկաները նախ իրենց գնահատանքի խոսքն են ուղղել մաեստրո Վարդազարյանին՝ բարձր գնահատելով նրա ունեցած դերը հայկական երաժշտարվեստի զարգացման գործում: Քաղաքապետի տեղակալ Արամ Սուքիասյանն էլ, բոլոր ներկաների անունից շնորհավորելով և ստեղծագործական նորանոր հաջողություններ մաղթելով մաեստրոյին, նկատել է, որ սա այն եզակի դեպքերից է, երբ այսօրինակ գնահատանքը վաստակաշատ արվեստագետին մատուցվում է կենդանության օրոք, ինչն իր հերթին առավել նշանակալի է դարձնում իրադարձությունը:

Այնուհետ բացվել է Մարտին Վարդազարյանի անունը կրող աստղը, որի պատիվը վերապահվել էր Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանին և մաեստրո Վարդազարյանին: Մեկ անգամ ևս շնորհավորելով վաստակաշատ արվեստագետին` Տարոն Մարգարյանը մաղթել է նրան քաջառողջություն և ստեղծագործական երկարակեցություն՝ ի բարօրություն Երևանի և երևանցիների:

Շնորհակալություն հայտնելով ջերմ խոսքերի և բարեմաղթանքների համար` Մարտին Վարդազարյանն իր հերթին վստահեցրել է, որ շարունակելու է իր նպաստը բերել հայկական երաժշտարվեստի զարգացման ու տարածման գործում:

Երևանի քաղաքապետարանի տեղեկատվության

և հասարակայնության հետ կապերի վարչություն

Անկախ

Աշխարհահռչակ չինացի ռեժիսոր Ցզյա Չժանկեն անմոռանալի հետք թողեց Երևանի 11-րդ «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնում` արժանանալով «Փարաջանովյան թալեր» հատուկ մրցանակի:
1970 թ. Չինատանում ծնված Չժանկեին ֆիլմը սկսել է հետաքրքրել 90-ականներից, երբ դեռևս Շանհայի համալսարանի արվեստի ուսանող էր: Ռեժիսորը սկսեց ֆիլմեր նկարել 1998-ից, երբ Չինաստանը մեծ փոփոխությունների ժամանակահատվածում էր: 1994 թ. նա նկարահանել է «Մեկ օր Պեկինում», 1995-ին` «Գնում եմ տուն», 1997/98-ին` «Գրպանահատը» ֆիլմերը: Վերջինս հաջողություն ունեցավ Նանտի, Բեռլինի և Վանկուվերի փառատոներում: 2000 թ. նկարահանած «Բեմահարթակ» և «Անիմանալի հաճույքներ» ֆիլմերը ներկայացվել են Վենետիկի ու Կաննի կինոփառատոների մրցույթներում, իսկ 2006-ին «Նատյուրմորտը» Վենետիկի ՄԿՓ-ում արժանացել է «Ոսկե առյուծ» մրցանակի: 2001- 2013 թթ. Չժանկեն նկարահանել է «Շների պայմանը», «Աշխարհը», «Անօգուտը», «Մեր տասը տարիները», «24 քաղաք», «Սև նախաճաշ», «Կուզեի իմանալ», «Մեղքի հպում» ֆիլմերը: Վերջինս անցած տարի մրցանակ է ստացել Կաննի կինոփառատոնում «Լավագույն սցենար» անվանակարգում:
Ներկայացնում ենք «Անկախի հարցազրույցը» Ցզյա Չժանկեի հետ:

– Ձեր ֆիլմերում Չինաստանը հիմնականում նկարագրված է հուսահատ երանգներով, անդրադառնում եք չինական հասարակության, սոցիալական անհավասարության և այլ խնդիրներին: Ինչո՞ւ:
– Իմ ֆիլմերի առանցքային թեման այսօրվա Չինաստանի արագ փոփոխվող հասարակությունն է: Մեծ ուշադրություն եմ դարձնում փոփոխություններին և դրանց ազդեցությանը չինացի հասարակության վրա: 1970 թ. իմ հայրենիքը թևակոխել էր մշակութային հեղափոխությունը, այն միտված էր հասարակության մեջ անհետացնելու ավանդական, կապիտալիստական և մշակութային տարրերը: Չինաստանն աղքատ երկրից վերածվեց հարուստ երկրի, ինչը հանգեցրեց արժեքների փոփոխության: Ինձ համար ֆիլմում ամենից կարևորը գեղեցկությունն է, որն առկա է այն ժամանակ, երբ արտացոլում ես իրական աշխարհը: Սակայն հաճախ դժվար է վավերագրությամբ ճշմարիտ իրականությունն արտացոլել: Ինձ համար ամենակարևորը աշխարհը, մարդկանց հասկանալն ու հարգելն է:
– Առհասարակ մշակույթն ու ֆիլմերը կարող են փոխել աշխարհը, մարդկանց, թե՛ դրական, թե՛ բացասական իմաստով: Ձեզ դա որքանո՞վ է հաջողվում:
– Միայն մեկ ռեժիսորն իր արվեստով, աշխատանքով չի կարող մի ամբողջ հասարակություն և մտածելակերպ փոխել:
– Չինաստանի կինոհամակարգն իրո՞ք արգելում է որոշ ֆիլմերի ցուցադրությունը:
– Այո: Իմ հայրենիքում դեռ կա ցենզուրա ասվածը, և շատ ռեժիսորներ չեն կարողանում ամեն ինչ նկարահանել և ցույց տալ: Ավանդույթներն են զսպում դա: Բայց չինական ռեժիսորները միշտ ցանկացել են ազատվել այդ «զսպաշապիկից»: Հուսանք` մի օր դանդաղորեն կհասնենք այդ ազատությանը: Իրականում փոփոխությունների համար համբերություն է պետք: Հավատում եմ մշակույթի հզորությանը: Համենայն դեպս, այսօրվա Չինաստանն ավելի բաց է, քան առաջ:

– Ձեր ֆիլմերի մեծ մասի գլխավոր դերակատարը հենց ձեր կինն է` Չժաո Թաոն: Ուրա՞խ եք դրա համար:
– Այո, շնորհակալ եմ նրան: Բայց կարծում եմ` նա ուրիշների ֆիլմերում ավելի լավ է խաղում, քան իմ (ժպտում է):

– Ի՞նչ նմանություն կա Հայաստանի և Չինաստանի միջև:
– Ավանդույթներն ու դուդուկը, մելանխոլիկ երաժշտությունը: Շատ նմանություններ կան, բայց և տարբեր են: Շատ ուրախ եմ, որ հնարավորություն ունեցա ծանոթանալու հայերի և հայկական մշակույթի հետ:

Ելենա Չոբանյան

Երևանի բոլոր գրադարանները, մասնաճյուղերով հանդերձ, համալրվում են նորատիպ գրքերով։ Այն տարվա ծրագրով Երևանի քաղաքապետարանը ձեռք է բերել 145 անուն 4800 կտոր գիրք, որոնք այս օրերին բաշխում է գրադարաններին։

«Արդեն ծրագրի երրորդ տարին է, որ գրադարանները համալրվում են վերջին տարիներին տպագրված գրականությամբ։ Ծրագրին ձեռնամուխ եղանք 2012 թվականին, երբ Երևանը գրքի համաշխարհային մայրաքաղաք էր։ 2014 թվականը Երևանի գրադարանների համար ծավալուն, կարևոր ծրագրերով է հատկանշվում։ Այս օրերին 12 գրադարան է վերանորոգվում, մեծ մասը հիմնանորոգվում է։ Եվ բավականին գոհացուցիչ է, որ սեպտեմբերից դրանք կգործարկվեն բարետես, ջեռուցվող, լուսավոր ու նոր գրականությամբ համալրված։ Գրքերի խմբաքանակում ներառված է մասնագիտական և գեղարվեստական գրականություն, հայ ու համաշխարհային դասականների ստեղծագործությունների վերահրատարակումներ, ինչպես նաև ժամանակակից հեղինակների նորատիպներ, մանկական գրականություն։ Այս տարի նաև երաժշտական գրականություն, այդ թվում և պարտիտուրաներ ենք ձեռք բերել և Երևանի քաղաքապետարանի ենթակայության բոլոր 25 երաժշտական դպրոցների գրադարաններին ենք բաժանում»,- ներկայացրել է Երևանի քաղաքապետի տեղակալ Արամ Սուքիասյնաը։

Գրադարանների տնօրեններն ու աշխատակիցներն իրենց հերթին նշել են, որ ոլորտում հատկապես վերջին տարիներին մեծ ոգևորությամբ են աշխատում։

«Նոր Նորք վարչական շրջանի կենտրոնական 15-ամյա գրադարանը 5 մասնաճյուղ ունի զանգվածներում։ Արդեն երկու ամիս է գրադարանը հիմնանորոգվում է, այս օրերին էլ համալրվում է արժեքավոր նորատիպ գրականությամբ։ Սա խոսուն վկայությունն է այն ուշադրության, որ վերջին տարիներին քաղաքապետարանը այնչափ կարևոր ծրագրերով է արտահայտում»,- նշել է Նոր Նորք վարչական շրջանի կենտրոնական գրադարանի տնօրեն Նազենի Արզումանյանը։

Երևանի քաղաքապետարանի տեղեկատվության

և հասարականության հետ կապերի վարչություն

Համշենահայերի շրջանում իրենց` հայ չլինելու գաղափարի տարածումը Թուրքիայի կողմից հետևողականորեն շարունակվում է:

Թուրքիայի Հոպա քաղաքից Հայաստան ժամանած համշենահայեր Ասլան Ջանջը և Ռեմզի Գեդիքը այսօր լրագրողների հետ զրուցեցին համշենահայերին հուզող խնդիրների, ինչպես նաև վերջերս «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական խմբավորման` Հոպայում ծրագրած միջոցառման չկայանալու պատճառների մասին։

Համշենահայերի՝ Հայաստան ժամանելու նպատակը զբոսաջրջությունն է, համշենահայերի ու  հայերի միջև մշակութային, պատմական առնչություններին անմիջականորեն ծանոթանալը։

Ասլան Գանջը, ով աշխատում է Հոպայի քաղաքապետարանում,  Հայաստանում է արդեն 3-րդ անգամ։ Այս անգամ եկել է գնացքով, ընկերների հետ, որոնց թվում է նաև  Հոպայում ծնված Ռեմզի Գեդիքը:

Համշենահայերը, նրանց տեղեկացմամբ, հիմնականում թեյի մշակմամբ են զբաղվում, աշխատում տրանսպորտի, առևտրի ոլորտներում, զբաղվում  անասնապահությամբ, թեև մի ժամանակ անասնապահությունը համշենահայերի շրջանում ավելի տարածված էր:  Բանախոսների տվյալներով` Թուրքիայում շուրջ 35-40հզ. համշենահայ է ապրում, սակայն համշենահայերենը մոռացության  է մատնվում և ոչ բոլոր հայերն են խոսում հայերենով:

Համշենահայերը կարևորեցին սակայն Թուրքիայում համշենահայերի մշակութային և այլ ավանդույթների, լեզվի պահպանման խնդիրը հանձն առած “Ստամբուլի “Հատիկ” կազմակերպության դերը, որն արդեն 2-րդ անգամ փառատոն է կազմակերպում, նախաձեռնում այլ միջոցառումներ: Մոտ ամիսներին կհրատարակվի նաև առաջին համշենակայկական` “Գոր”  (համշենահայերեն` հավաքական աշխատանք) ամսագիրը Թուրքիայում:

Ասլան Ջանջը  նշեց, որ համշենահայերի շրջանում նրանց` հայ չլինելու գաղափարի տարածումը Թուրքիայի կողմից հետևողականորեն շարունակվում է, օրինակ` Թուրքիայի  պատմաբան Քիրզիօղլուն անընդհատ տարածում է, որ համշենահայերը ծագել են օղուզական ցեղերից, “և սա բնականաբար իր ազդեցությունն է ունենում նաև բնակչության շրջանում,  որոնումների մեջ են ընկնում, կասկածներ ունենում իրենց ծագման հարցում, սակայն համշենահայ երիտասարդները, ստանալով կրթություն, ուսումնասիրում են խնդիրը, հետաքրքրվում իրենց իրական արմատներով”,-նշեց Ասլան Ջանջը :

Ցեղասպանության հարցում մոտեցումը միանշանակ է. Թուրքիան պետք է ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը և ոչ միայն հայերի, այլ նաև ասորիների, հույների և այլն: Ըստ նրանց` այս  պետք է լուծվի երկու պետությունների միջև:

“Անկախ”-ի այն հարցին, թե համշենահայերն ինչպե՞ս են անվանում իրենց զավակներին, կա՞ն ավանդական հայկական անուններ, բանախոսները պատասխանեցին, որ 17-18րդ դարում համշենահայերի իսլամացման հետևանքը թուրքական անուններն են, բացառությամբ որոշ համշենահայերի, որ իրենց զավակներին կոչում են հայկական անուններով` Արեվ և այլն:

Ինչ վերաբերում է վերջերս Հոպայում տեղի ունեցած միջադեպին, ապա համշենահայերը տեղեկացրին, որ “Իրանի իսլամական պետություն” ահաբեկչական խմբավորմանը հարող կազմակերպության ներկայացուցիչները Հոպայում Ռամադանի կապակցությամբ  “Իֆթարի” (սուրբ) սեղան բացելու ցանկության են ունեցել, սակայն բնակչությունը, տեղյակ լինելով, որ այդ կազմակերպության ներկայացուցիչները կապ ունեն իսլամական ծայրահեղական կազմակերպության հետ, կանխել են  այդ նախաձեռնությունը:

Տավուշի մարզի Տավուշ գյուղում` վաղուց արդեն լուռ ջրաղացի հարևանությամբ, փայտե, սև, նախշազարդ պատշգամբով, հնաոճ փոքրիկ երկհարկանին լքված է: Հուշատախտակ, որի վրա գրված լինի, թե այս տանն է ապրել «Կիկոսի» կամ «Ջրաղացպան Անտոնի» հեղինակ Մաթևոս Դարբինյանը, չկա: Տան մեջ ու շրջակայքում երբեմն սարսռեցնող լռությունը չի էլ հուշում, որ նախորդ դարի սկզբներին այս տանն են մեծացել Կարապետյանների ինը զավակները, որոնցից ավագը Մաթևոսն էր: Գյուղում արդեն գրեթե մարդ չի մնացել, որ կարող է հիշել ու պատմել Մաթևոս Դարբինյանի հետ իր ապրած օրերի, նրա ստեղծագործությունների մասին: Անգամ հայտնի չէ` որտեղ է գրողի շիրիմը: Գյուղի ակումբի գրադարանում գրողի մեծադիր լուսանկարն է, գզրոցներում` սև շապիկով գիրքը:
Արձակագրի քույրը` Լուսյա Դարբինյանը, շատ բարեկիրթ կին էր, բանիմաց, հայոց լեզվի գանձարանին փայլուն տիրապետող: Նրա «ելարանը», «դույլը», «ծորակը», «սալորն» ու բացառիկ գրական հայերենով հաղորդակցումը շատ դեպքերում անհասկանալի էին մնում շամշադինյան բարբառով խոսող համագյուղացիների համար: Դպրոցում տիկին Լուսյան երգեցողություն էր դասավանդում, շրջապատում առանձնանում իր համեստ կերպարով: Դպրոցահասակներով տունն անմիջապես դահլիճի էինք վերածում, նստարանները շարում ու վայելում Մեծ լոռեցու «Անուշը»` Լուսյա Դարբինյանի կատարմամբ: Մենք գիտեինք, տիկին Լուսյան առանձնահատուկ ընտանիքում է մեծացել, ավագ եղբոր` անհատի պաշտամունքի տարիներին զոհ գնացած Մաթևոսի մասին տիկին Լուսյան միշտ լուռ էր: Խորհրդային երկաթե վարագույրը խանգարեց Մաթևոսին ազատ ստեղծագործել: Միայն լսել էինք, որ Մաթևոս Դարբինյանը Եղիշե Չարենցի հետ միևնույն բանտախցում է անազատությունն անցկացրել, ավելին չգիտեինք:
2014 թ. հուլիսի 14-ին կլրանա հայ գրող, արձակագիր, դրամատուրգ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ Մաթևոս Դարբինյանի ծննդյան 125-ամյակը: Նա ծնվել է Տավուշի մարզի Թովուզ, ներկայիս Տավուշ գյուղում: 1908-ին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը և հայկական տարբեր դպրոցներում զբաղվել ուսուցչությամբ: 1918-ին ընդունվել է Անդրկովկասյան համալսարանի պատմա-լեզվաբանական համալսարանը, սակայն չի ավարտել համալսարանը փակվելու պատճառով: Նրա առաջին ստեղծագործությունները` մանկական պատմվածքները, տպագրվել են 1908-ին «Հասկեր» ամսագրում, երգիծական պատմվածքները` «Խաթաբալա»-ում: 1915-ից աշխատակցել է սոցիալ-դեմոկրատական թերթերին, իսկ 1921-ին «Կարմիր աստղ»-ին, «Մարտակոչ»-ին և «Կարմիր ծիլեր»-ին: Գրել է գլխավորապես պատմվածքներ գյուղական կյանքից, առակներ, ֆելիետոններ, հեքիաթներ, պատմվածքներ: 1921-ին Թիֆլիսում հրատարակել է «Կարմիր աքլոր» երգիծական շաբաթօրյա հանդեսը: Առաջին պատմվածքը` «Արամի տնակն ու Հայկանուշի տիկնիկը», լույս է տեսել 1907-ին, «Հասկեր»-ում: Թիֆլիսում բեմադրվել է նրա «Մինիստրներ» կատակերգությունը: Բեմադրվել են նաև «Ջրաղացպան», «Ոճիր», «Լեյլի և Մաջնուն» պիեսները:
Մաթևոս Դարբինյանի ստեղծագործության գլուխգործոցը «Կիկոս» վիպակն է, որի հիման վրա 1932-ին «Հայֆիլմում» ֆիլմ է նկարահանվել, որում խաղացել է նաև ՀՍՍՀ վաստակավոր արտիստ Համբարձում Խաչանյանը:
Մաթևոս Դարբինյանը մահացել է 1937-ին, աքսորում: Բերդի թանգարանն այժմ մտադիր է գրողի հոբելյանի առիթով համախմբել գրողի ազգականներին, համագյուղացիներին ու ստեղծագործության երկրպագուներին:
«Կիկոսը» վիպակում պահպանվել է մեկ դար առաջվա Թովուզ գյուղը, նրա կենցաղը, ապրելակերպը, մարդկանց խոսակցական լեզուն, որոշակի լեզվական մտածողությունը, նույնիսկ բնության պատկերները: Գրքում պատկերված գյուղամիջյան վշշացող առուն հիմա չկա: Նկարագրված են գյուղի տոհմերը, գերդաստանների պատմությունները` համեմված գեղարվեստական պատկերներով: Բերդի թանգարանի տնօրեն Արթուր Երկանյանը, որ պատրաստվում է նախաձեռնել գրողի հոբելյանին նվիրված մեծարման ցերեկույթ, նշում է, որ Մաթևոս Դարբինյանի «Կիկոսը» մեծարժեք գործ է: «Առաջաբանում գրողը հերոսին համեմատում է Հաշեկի Շվեյկի հետ, և իրականում շատ նմանություններ ունեն Կիկոսն ու Շվեյկը: Կիկոսի կերպարը մեր գյուղերին տիպական կերպար է, մտածողությունը, փիլիսոփայությունը: Ես իմ մայրիկից եմ լսել, որ Թիֆլիսում Մաթևոս Դարբինյանը պատահական հանդիպել է Բերիային, միամտաբար ու անզգուշաբար նրան ասել, թե մի քանի օր առաջ հրացանը ձեռքիդ այստեղ վազվզում էիր, հիմա դարձել ես տերուտիրական: Եվ տեղում վերացրել են Մաթևոս Դարբինյանին»,- ասում է թանգարանի տնօրենը, որի մայրը գրողի հեռավոր ազգականն է:
Մաթևոս Դարբինյանի «Կիկոսը» ժամանակի հոգևոր դասի ու գյուղական վերնախավի բացասական գծերն է նաև ի հայտ բերում, թե ինչ նեղություն են պատճառել դրանք գյուղացիներին: «Շատ տիպիկ մի հատված էլ կա արձանագրված, որ բնորոշ էր Թովուզին. կապը Բաքվի հետ, Թիֆլիսի, մեծ քաղաքների հետ: Հետաքրքիր է, որ գրողը մեծ թշնամությամբ չի հիշում գյուղի զոռբաներին, ներողամիտ է: «Ջրաղացպան Անտոնի» մեջ էլ կա, Անտոնին զենքը տալիս են, ասում` սպանիր, չի սպանում, իր տունը քանդողին, ունեցվածքը խլողին չի սպանում: Հեղինակը ցանկացել է ասել, որ ոխակալությունը շամշադինցիներին բնորոշ չէ»:
Մաթևոս Դարբինյանի գրականությունն անմահացրել է շամշադինյան բառուբանը և հասցրել այսօրվա սերունդներին: Կան տիպիկ բառեր, որոնք միայն այդ շրջանին են բնորոշ, արտահայտություններ կան, որոնք այսօր էլ պահպանել են իմաստը, սակայն օգտագործված բառերից շատերը մոռացվել են, գյուղացիները չեն էլ կիրառում: «Մաթևոս Դարբինյանը երևում է, որ շատ կիրթ անձնավորություն է եղել: Հայկական Շվեյկի կերպարի հեղինակը գրքում չի մոռացել էշին, որը գրքում առանձին կերպար է: Հետաքրքրականը դարձյալ ասեմ, որ բարբառների, լեզվամտածողության պահպանումն է, որը հետագայում ևս տարբեր սլենգների մեջ չի անհայտացել»:
Մաթևոս Դարբինյանի ստեղծագործական ժառանգությունը միայն Շամշադինի համար չէ, որ մեծ արժեք է ներկայացնում: Գյուղագիրը ստեղծել է գրականություն, որի վրա սոցռեալիզմի ազդեցությունը գրեթե չկա: «Կիկոսի» մեջ մի շատ կարևոր առանձնահատկություն էլ կա` մեր ժողովրդի ռուսասիրությունը, ռուս ժողովրդի հանդեպ մեծ վերաբերմունքը, թե Հայաստանի համար որքան կարևոր է Ռուսաստանը»:
Բերդում նախատեսվում է ստեղծել հոբելյանական հանձնաժողով, որը կզբաղվի գրողի ծննդյան 125-ամյակի միջոցառումների կազմակերպմամբ: Մեծարման միջոցառման առիթով կազմկոմիտեն կոչ է անում գրողի բարեկամներին, ազգականներին, բոլոր ցանկացողներին համախմբվել և աջակցել Մաթևոս Դարբինյանի մոռացված էջերը ընթերցողին վերադարձնելու գաղափարի շուրջ:
Մայա ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

«Ֆիլմը կարևոր գործիք է, ֆիլմերի միջոցով հնարավոր է ցույց տալ մեր ունեցած փորձը, կյանքը, կիսել բոլորի հետ» , – այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասաց չինացի ռեժիսոր Ցզյա Չժանկեն, ով  Հայաստան է ժամանել «Ոսկե ծիրան» Երևանի 11-րդ միջազգային կինոփառատոնին մասնակցելու համար:

Ռեժիսորի միանգամից 7 ֆիլմ ցուցադրվել է փառատոնի շրջանակներում` «Հետահայաց ցուցադրություններ» խորագրի ներքո: Սա հնարավորություն տվեց հայ կինոսերներին ավելի լավ ճանաչել ժամանակի մեծագույն կինոստեղծողներից մեկը համարվող ռեժիսորի աշխատանքները:

Ցզյա Չժանկեն պատանեկության տարիներին նկարչություն է ուսանել, սակայն հետագայում տարվել  է խաղարկային կինոյով:  Նրա առաջին լիամետրաժ աշխատանքը` «Գրպանահատը» (1998), մեծ հաջողության հասավ Բեռլինի, Նանտի և Վանկուվերի փառատոներում: «Բմահարթակ» (2000) և «Անիմանալի հաճույքներ»   ֆիլմերը ներկայացվել են Վենետիկի և Կաննի կինոփառատոների պաշտոնական մրցույթում: 2003-ին Ցզյա Չժանկեն հիմնեց Xstream Pictures կինոընկերությունը, Չինաստանի երիտասարդ տաղանդավոր ռեժիսորներին աջակցելու համար: Նրա «Նատյուրմորտը» 2006-ին Վենետիկի ՄԿՓ-ում արժանացել է «Ոսկե առյուծ»  մրցանակի:

«Շատ ուրախ եմ Հայաստան գալու համար: Ուրախ եմ, որ իմ 7 ֆիլմերը ցուցադրվեցին և ես առիթ ունեցա ներկայանալ հայ հանդիսատեսին: Սա նաև լավ հնարավորություն է ծանոթանալ Հայաստանին, մարդկանց բնությանը, հայկական մշակույթին և պատմությանը», – ասաց Ցզյա Չժանկեն:

Խոսելով չինական կինոյի վերջին շրջանի միտումներից` ռեժիսորն ասաց, որ միայն անցած տարի 800 ֆիլմ է նկարահանվել. «Վերջին տարիներին որոշ գործարարներ սկսել են ուշադրությունը բևեռել այս ոլորտի վրա, ներդրումներ են կատարում: Սա   հնարավորություն է տալիս շատ ֆիլմեր նկարահանել: Սակայն մյուս կողմից էլ դա վատ է, քանի որ բոլոր նրանք, ովքեր ֆինանսավորում են, ցանկանում են հոլիվուդյան արտադրանքներին նման լինեն ֆիլմերը. արդյունքում հոլիվուդյան ուղղվածություն չունեցող ֆիլմերը գնալով քչանում են»:

Ցզյա Չժանկեն իր ֆիլմերում հաճախ է բարձրացնում ընտանեկան թեմաները: Նա հիմնավորում է դա այն բանով, որ ընտանիքը չինական հասարակության բջիջն է, և, ցույց տալով այն փոփոխությունները, ինչ տեղի են ունենում ընտանիքներում, նույնն է,  թե ներկայացնել` ինչ փոփոխություններ են լինում հասարակության մեջ: Չինական տնտեսության զարգացումը իր ազդեցություն  է թողնում ընտանիքի վրա: Այդ կարևոր բջիջը  սկսել է փոխվել և քայքայվել. «Կարևոր է, թե այդ փոփոխություններին ինչպես են մարդիկ դիմակայում, ինչ ազդեցություն են թողնում դրանք նրանց վրա», – ասաց ռեժիսորը` ընդգծելով, որ իր նկարահանած բոլոր ֆիլմերի առանցքը մարդն է, բայց բոլոր այս մարդիկ կապված են հասարակությանը. «Չեմ ուզում կտրել մարդու և հասարակության կապը: Հատկապես հիմա, երբ Չինաստանում յուրաքանչյուր մարդու կյանքը տնտեսության զարգացման ազդեցությունն է կրում»:
 Անկախ

«Ոսկե ծիրան» Երևանի միջազգային 11-րդ կինոփառատոնի ընթացքում այս տարի ևս  գործում է կարճամետրաժ ֆիլմերի ծրագիրը` «Կորիզ» խորագրի ներքո: Անվանակարգում ներկայացված ֆիլմերի հեղինակները ներկայացնում են ինչպես Հայաստանը, այնպես էլ այլ երկրներ` Լեհաստան, Ֆրանսիա, Ռուսաստան և այլն:

Ծնունդով Դանիայից` Շարլոթ Շյոլերը ներկայացնում է «Բոլոր հնարավոր միջոցներով» ֆիլմը, որը տևում է 16 րոպե: Խաբվելու վախից տագնապած՝ դանիուհի Բաբեթը, որ Փարիզում բնակարան է փնտրում, ներքաշվում է մի անհեթեթ արկածի մեջ, որը նրան դրդում է Փարիզը բացահայտել անսպասելի տեսանկունից:

Ռեժիսորը խոստովանում է, որ սյուժեն անձնական փորձից է ծնունդ առել և միտված է բարձրացնելու մուսուլման կանանց հագուստի և փարաջաների նկատմամբ տարածված կարծրատիպերի խնդիրը.  «Մենք չպետք է անհանդուրժող լինենք սև հագուստներ հագած կանանց նկատմամբ: Գուցե այդ փակ հագուստի հետևում մի ազատ հոգի է թաքնված», – ասաց նա լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ:

Պատասխանելով Անկախի հարցին` Շարլոթ Շյոլերը նշեց, որ ֆիլմը նաև բոլոր այն անձանց մասին է, ովքեր հասկացված չեն հասարակության կողմից. «Այո, ֆիլմի հերոսուհին հասկացված չէ, սակայն փոխում է հասարակության ձևավորած կարծրատիպերը», – ասաց նա:

Հայաստանում է նաև Մաչեյ Մարչևսկին, ով նկարահանել է կարճամետրաժ խաղարկային ֆիլմ` ըստ «Վերելակ» ռադիոպիեսի: Ամբողջ պատմությունը տեղի է ունենում կանգ առած վերելակի մեջ: Երկու մարդ մնացել են ներսում: Նրանք զարմանալի խաղ են սկսում: Համատեղ կյանք են հորինում, մտացածին պատմություններ անում իրար առաջին ռոմանտիկ ու զվարճալի հանդիպման մասին և շարունակում մինչև ծանոթության դրամատիկ ավարտը: Ինչևէ, երևակայականը շուտով միահյուսվում է իրականում ապրածին: Նրանց անմեղ խաղը վերածվում է բուռն զգացմունքներով համակված դրամայի:

Մաչեյ Մարչևսկին նշեց, որ սա իր առաջին ռեժիսորական աշխատանքն է. դրանից առաջ նա 15 տարի դերասան է եղել: «Սա իմ առաջին ֆիլմն է, և նկարահանումների ընթացքում ես շատ բան սովորեցի թե´ մարդու հոգու, թե´ ռեժիսորական աշխատանքի վերաբերյալ»:

«Խաղեր» ֆիլմը այն  մասին է, թե ինչպես լավ բանը շատ արագ կարելի է վերածել վատի, թե ինչ ցավագին ու անողոք են այն խաղերը, որ խաղում ենք մեր կողքի մարդկանց հետ», – հավելեց Մաչեյ Մարչևսկին

Ծրագրում ներկայացված են նաև` «Ստվեր»(ռեժ. Նիկոլայ Հովհաննիսյան), «Ճանապարհ» (ռեժ. Ալեքսանդր Բաղդասարյան), «Նախանձ» (ռեժ. Վլադիմիր Խարչենկո-Կուլիկովսկի) ֆիլմերը:

«Կորիզ» կարճամետրաժ ֆիլմերի ծրագրի ղեկավար, կինոռեժիսոր Արամ Շահբազյանը նշեց, որ նշեց, որ այս տարի շատ մեծ դժվարությամբ են ֆիլմերն ընտրվել. «Այս տարի շատ հետաքրքիր բան է եղել՝ կապված հայկական ֆիլմերի հետ. բոլոր տարիներին մենք շատ դժվարությամբ էինք հայկական ֆիլմ ընդգրկում ծրագրում, բայց այս տարի շատ են: Համարձակորեն 2 հայկական ֆիլմ ենք ընդգրկել՝ առանց որևէ վերապահումների, իսկ եթե անցյալ տարիների չափանիշներով նայենք՝ 10 ֆիլմ կարող էինք ընդգրկել»:

Արամ Շահբազյանը ուշադրություն հրավիրեց նաև այն հանգամանքին, որ անցած տարիների համեմատ` «Կորիզի» հանդիսատեսի թիվը նույնպես մեծացել է. «Այժմ և՛ առավոտյան ժամերին են շատ նայում, և՛ երեկոյան, այսինքն՝ «կորիզը» իր հաստատուն տեղը սկսել է ունենալ այս չորս տարիների ընթացքում»:
Անկախ

«Ոսկե ծիրան» Երևանի միջազգային կինոփառատոնի վավերագրական ֆիլմերի մրցութային ծրագրում ներկայացված է քուրդ ռեժիսոր Մանո Խալիլի «Մեղվապահը» ֆիլմը:

Այն մի գեղեցիկ պատմություն է մեղվապահի մասին: Թուրք-քրդական պատերազմի թոհուբոհում նա կորցնում է ամեն ինչ՝ կնոջը, զավակներին, իր երկիրը և ավելի քան 500 մեղվի փեթակները՝ ապրուստի միջոցը: Նրան մնում է միայն իր սերն առ մեղուները և անխախտ հավատը մարդ անհատի նկատմամբ՝ անկախ ծագումից: Զրկանքներով լի երկարաձիգ ոդիսականից հետո մեղվապահը հայտնվում է Շվեյցարիայում և նոր կյանք սկսում մեղվապահության  հանդեպ տածած իր կրքի շնորհիվ:

«Սա մի մարդու մասին է, ով կորցրել է ամեն ինչ, բացի մարդկության, ընկերների և մեղուների հանդեպ տածած իր սիրուց», – այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ այսպես մեկնաբանեց իր ֆիլմը Մանո Խալիլը: Նա պատմեց, որ 4 տարի առաջ է իմացել այդ մեղվապահի կյանքի ողբերգության մասին և Շվեյցարիայի գողտրիկ անկյունում ապաստանած քրդի մասին պատմությունը նրան շատ ինքնատիպ և տաօրինակ էր թվացել.  «Երբ ես ասացի. որ ցանկանում եմ նրա մասին ֆիլմ նկարահանել, Իբրահիմը շատ ուրախացավ, որովհետև նա տեսել էր իմ ֆիլմերից մեկը»:

Ռեժիսորն ու մեղվապահը ժամանակի ընթացքում մտերմացել են և Խալիլի համար կարևոր էր ճիշտ կերպով հաղորդել այն գաղափարը, որ նա ցանկանում էր հաղորդել.    «Չեմ նկարահանել, որպեսզի հետո գնամ ինչ-որ փառատոնների մասնակցեմ:  Մեր միջև իսկապես մեծ ընկերություն ստեղծվեց, ես դեռ ժամանակ առ ժամանակ զանգում եմ Իբրահիմին; Նա ինքն էլ շատ էր ցանկանում, որ ֆիլմը լավ նկարահանվեր: Մի անգամ, երբ Իբրահիմը քնած էր, շատ հետաքրքիր պահ եղավ. նա խռռացնում էր, ես չէի ուզում դա նկարահանել, սակայն նա ասաց, որ պետք է դա էլ ներառել ֆիլմում, որպեսզի ամեն ինչ անկեղծ լինի»:

Մանո Խալիլը ընդգծեց, որ չի փորձել որևէ ազգային խնդիր բարձրացնել. «Քրդերը հայերի նման սփռված են ամբողջ աշխարհում: Փորձել եմ բարձրացնել ներգաղթյալների խնդիրը, ցույց տալ, որ նրանք պարզապես վիճակագրական թվեր չեն, այլ առաջին հերթին մարդ են; Այո´, գլխավոր կերպարը քուրդ է, սակայն իմ խնդիրը ազգային չէր: Նա մարդ է. ես հաշվի չեմ առել նրա ազգությունը կամ կրոնը: Ես ներկայացնում եմ նրա կյանքի ողբերգությունը: Իբրահիմը չի հայտնվել այլ երկրում, քանի որ ցանկացել է փող վաստակել, պարզապես այդպես են հանգամանքերը դասավորվել»:

Անկախ

Լեդի Գագայի նախկին ասիստենտ Ջենիֆեր Օ’Նիլը հշողությունների գիրք է հրատարակելու` «Փառքի հրեշը» վերնագրով:

Օ’Նիլը 2 տարի ճանապարհորդել է ողջ աշխարհով հանձնարարություններ կատարել ու ինչպես ինքն է ասում, երգչուհու հետ քնել է նույն անկողնում, քանի որ, իբր, Լեդի Գագան մենակ քնել չէր կարողանում:

Atria Books հրատարակությունը հաղորդել է, որ գրքի հրատարակման շուրջ համաձայնագիրը արդեն ստորագրված է:

2011-ին Օ’Նիլը Լեդի Գագային դատի է տվել` արտաժամյա աշխատանքի համար վարձատրության պահանջով:

2013-ին նա ու երգչուհին փոխհամաձայնության եկան ու ասիստենտը իր հայցադիմումը հետ վերցրեց:

Անկախ

«Ոսկե ծիրան» Երևանի միջազգային փառատոնի վավերագրական ֆիլմերի ծրագիրն այս տարի աչքի է ընկնում յուրահատուկ պատմություններով և թեմատիկ բազամազանությամբ:  Գերակշռում է ազգային թեման. Իսրայելի անկախության տոնին նվիրված արարողությունից մինչև Ռուսաստանի մասին օտարեկրացիների մոտ ստեղծված կաղապարները: Սակայն մեծ թեմաները կինոդիտողին են հաղորդվում մեկ կերպարի կամ զույգի կյանքի դրամայի միջոցով:

Ֆիլմերից մեկը Հեյլիկա Պիկկովի «Ձիթենյաց լեռան ծաղիկներ»  կինոնկարն է: Այն պատմում է 82-ամյա էստոնացի միանձնուհի մայր Քսենյայի մասին, ով ապրում է Երուսաղեմի կողքին, ռուսական ուղղափառ վանքում՝ Ձիթենյաց լեռան վրա: Միանձնուհիների աստճանակարգման մեջ այժմ նա հասել է վերջից երկրորդ աստիճանին: Մայր Քսենյան գնում է դեպի բացարձակ լռություն, մեծ սխիմա: Բայց մինչ այդ նա թույլտվություն է ստացել մի վերջին անգամ իր կյանքի պատմությունն անելու:

«Ինձ հաճախ են հարցնում` արդյոք սա ֆիլմ է կրոնի մասին: Ո´չ, սա ներքին կոնֆլիկտների մասին է, այն մի կնոջ մասին է, ով անցնում է երկրից երկրիր, 80 տարեկանում հայտնվում  մենաստաում, որտեղ պետք է շարունակի կյանքը: Սակայն մեկ հետաքրքիր փաստ կա` նա երեք անգամ ամուսնացած է լինում»,- ասաց ֆիլմի հեղինակը լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ` ընդգծելով, որ իր համար կարևոր է, որ ֆիլմը ցուցադրվում է Հայաստանում:

Երևանում է նաև ներկայացված ֆիլմերից մյուսի` «Արարողություն» կինոնկարի հեղինակները` Ավի Վայսբլայը և Էլիրան Քնոլերը:  Ֆիլմը պատմում է 80-ամյա գնդապետ Դավիթ Ռոքնիի մասին, ով Իսրայելի անկախության օրվան նվիրված ազգային արարողության հրամանատարն է լինելու: Ինչպես վերջին 30 տարում, նա զբաղված է ավանդական ռազմական շքերթի համար անհրաժեշտ լարված վարժանքներով, տողանցի և քայլերթի մարզումներով, մի գործ, որն ուրիշ ոչ ոք գլուխ չի բերի: Բայց արարողությունից մեկ շաբաթ առաջ անսպասելի փորձանք է պատահում: Առաջին անգամ Ռոքնին հայտնվում է արարողության հետ կապված անսովոր իրավիճակում, որը կփոխի նրա կյանքը:

«Գնդապետի կերպարի միջով փորձել ենք ցույց տալ, թե ինչպես է անցնում անկախության տոնը մարդու էության միջով», – այսպես է բնութագրում իր ֆիլմը Ավի Վայսբլայը: Ֆիլմի հեղինակները պատմեցին, որ, թեև թեման ռազմական ոլորտին է վերաբերում, սակայն ոչ մի խոչընդոտ Իսրայելի պաշտպանության նախարարության կողմից չի եղել. «Ընդհակառակը. սկզբում նրանք էին մեզ օգնում: Մեր առջև բացված էին բոլոր դռները: Խոչընդոտներ եղան միայն այն ժամանակ, երբ նկարահանում էինք այն պահը, երբ խնդիր էր ծագել: Մեզ արգելեցին աշխատել պրոֆեսիոնալ տեսախցիկներով: Ստիպված էինք հեռախոսով և սիրողական սարքերով նկարահանել, մինչև զինվորականները հասկացան,  որ  նրանց դեմ ոչինչ չենք անում», – պատմեց Էլիրան Քնոլերը:

Այս տարի շատ հետաքրքիր աշխատանք է ներկայացրել Ռուսաստանը: Ֆիլմը, որի անունն է «Կինոգնացք. Ռուսական ձմեռ», նկարահանել է միանգամից 6 նկարահանող խումբ;

 «Կինոգնացքը» պատմում է այն մասին, թե ինչպես 2013-ի հունվարին 14 երկրներից եկած 21 կինեմատոգրաֆիստներից կազմված խումբը առաջին անգամ հավաքվեց Մոսկվայում: Հաջորդ օրը նրանք մեկնեցին ուղևորության՝ նկարահանելու ֆիլմեր, որոնք վեր կհանեին Ռուսաստանի մասին տարածված կարծրատիպերը: Հաջորդ ամսվա ընթացքում այս կինոնկարը նկարահանվեց և մոնտաժվեց: 

Էլվիրա Նևերա և Պյոտր Ռոսոլովսկին «Ոսկե ծիրանում»  ներկայացնում են «Դոմինոյի էֆեկտ» վավերագրական ֆիլմը, որը նկարահանվել է Աբխազիայում: Հեղինակները պատմեցին, որ նախապես ծրագրել էին նկարահանել ֆիլմ «պատերազմից բզկտված» երկրում տեղի ունեցող դոմինոյի առաջնության մասին: Սակայն նկարահանումների ընթացքում նրանք հանդիպեցին Աբխազիայի սպորտի նախարար Ռաֆայելին , ինչի  արդյունքում  սյուժեն ամբողջովին փոխվեց: «Սա սիրո պատմություն է, որն ունի սոցիալական և քաղաքական հենակետ», – նշեց Պյոտր Ռոսոլովսկին;

«Դոմինոյի էֆեկտ» ֆիլմը Ռաֆայելի և ռուս օպերային երգչուհի Նատաշայի սիրո պատմության մասին է: Ռաֆայելը հույս ունի, որ իր կազմակերպած դոմինոյի խորհրդավոր համաշխարհային առաջնությունը, վերջապես, աշխարհի ուշադրությունը կբևեռի  իր սիրելի հայրենիքի վրա և խենթի պես սիրահարված՝ չի նկատում, որ իր սիրասուն կինն օտարերկրուհի է: Հպարտ ռուս օպերային երգչուհի Նատաշան հրաժարվել է իր տնից ու ռուս դստեր խնամքից՝ նոր կյանք սկսելու համար: Բայց քանի որ նա  տեղացիների համակրանքը չի վայելում, իսկ Ռաֆայելի մարզական իրադարձությունը մռայլող խնդիրներ կան, նրանց պայծառ ապագան և նույնիսկ ազգային հպարտությունը սկսում են երերալ:

 Անկախ