Թուրքիայի բժիշկների միությունը հետաքրքիր տվյալներ է հրապարակել ամբողջ երկրով մեկ շարունակվող ցույցերի վերաբերյալ: Ստամբուլի «Gezi» այգու պահպանության համար սկսված խաղաղ ցույցերի արդյունքում, որոնք աստիճանաբար վերածվեցին հակակառավարական ելույթների, ցավոք արդեն առաջին զոհը կա: Երեկ գիշերը Ստամբուլի Մայիսի 1-ի թաղամասում մի մեքենա վրայերթի է ենթարկել Մեհմեդ Այվալըթաշ անունով մի երիտասարդի: Միությունը հրապարակավ հայտարարել է. «Այս մահվան պատասխանատուն այն կառավարությունն է, որը օրեր շարունակ ընթացող ժողովրդավար ցույցերը փորձում է բռնությամբ դադարեցնել, ցուցարարների իրավացի պահանջները լսելու փոխարեն նրանց «երեք-հինգ ավազակ» է անվանում»:

«Radikal»-ը հաղորդում է, որ միության հրապարակած տվյալներով՝ այժմ 26 վիրավոր բուժվում է հիվանդանոցում, որոնցից 2-ի վիճակը ծանր է, 5-ը գտնվում են խիստ հսկողության տակ: 880 մարդ դիմելով հիվանդանոց՝ բուժում է ստանում տնային պայմաններում: Այս թվերին ավելացնելով Ստամբուլի մեկ այլ հիվանդանոցում առաջին օգնություն ստացած 625 հոգուն՝ ընդհանուր առմամբ վերջին օրերին նվազագույնը 1485 վիրավոր է գրանցվել:
Անկարայի հիվանդանոցներից ստացված տվյալներով՝ այնտեղ նվազագույնը 414 վիրավոր կա, որոնցից 15-ի վիճակը ծանր է, իսկ մի երիտասարդ մահվան վտանգի տակ է գտնվում: Իզմիրում երկու օրվա ընթացքում հիվանցանոց են դիմել 420 վիրավոր, որոնցից 60-ը հոսպիտալացվել է:

Երբ ֆեյսբուքյան էջս բացեցի ու  պատիս վրա ընկերներիս գրառումներում հանդիպեցի գնդապետ Բուդաղյան անունը և ինչ-որ կրակահերթերի մասին հիշատակումներ, առաջինը, որ մտածեցի` այն էր, որ սահմանին է միջադեպ գրանցվել հակառակորդի մասնակցությամբ: Բայց երբ շարունակեցի, պարզվեց, որ ոչ: Գնդապետը ծայրահեղ ծանր վիճակում հիվանդանոցում է, բայց ոչ ադրբեջանցու արձակած գնդակից, այլ հայի:

Կատարվածը հայ հասարակության ողբերգությունն է. այնտեղ ենք հասել, որ ոմն մեկը կրակում է օրինակելի հրամանատարին, որն օրն ի բուն սահման է հսկում, որ այդ նույն կրակողը գիշերը հանգիստ քնի:

Ստեղծված իրավիճակում դժվար թե Արտակ Բուդաղյանը մնա զինված ուժերում, սակայն նրա պաշտոնաթողությունը մեծ կորուստ կլինի հայոց բանակի համար: Ամեն դեպքում նախ և առաջ առողջություն գնդապետ Բուդաղյանին, նրա երեխաներն իր կարիքն ավելի շատ ունեն:

Գնդապետ Արտակ Բուդաղյանի հետ ծանոթացել եմ անցած տարի ապրիլին, երբ մի խումբ լրագրողներով ԼՂՀ  արևելյան ուղղության առաջնագիծ էինք մեկնել: Գնդապետը տվյալ զորամասի հրամանատար էր նշանակվել, երբ սահմանին միջադեպ էր գրանցվել` մի քանի զինվորների մահվան պատճառ դառնալով: Լրագրողներով, երբ զորամաս մեկնեցինք, մտածում էինք, որ հաստատ զորամասում մի թերի բան կգտնենք: Սակայն ի զարմանս ինձ` գնդապետ Բուդաղյանի ղեկավարած զորամասը ամենակարգապահն ու մաքուրն էր բոլոր այն զորամասերի մեջ, որ երբևէ տեսել եմ:  Սպա-հրամանատար, զինվոր-հրամանատար հարաբերություններն էլ յուրօրինակ էին: Բուդաղյանի ձայնն անգամ լսելիս զգաստանում էին թե զինվորները, թե  անգամ սպիտակահեր սպաները, ոչ իմիջիայլոց , ինչպես երբեմն պատահում է, նրանց ամեն քայլում զգացվում էր, որ հարգանք կա գնդապետի նկատմամբ, ինչպես նաև ամեն գնով փորձում են արդարացնել նրա վստահությունը:

Պարզվեց` գնդապետը  շփվող մարդ է.  ոգևորությամբ պատմում էր ծառայության, զինվորների մասին, թե ինչպես է պարբերաբար ստուգում զինվորների ծառայությունը, ասում է, թե տուն է գնում, բայց մեկ էլ գիշերը հանկարծ զորամասում կամ խրամատում է հայտնվում` ստուգելու զինվորների կարգապահությունը և զգոնությունը: Նույն ոգևորությամբ, ինչ զինվորների մասին էր խոսում, սկսեց պատմել որդու, նրա չարաճճիությունների մասին:

Երբ զորամասից վերադարձա, սկսեցի նախկին զինվորների շրջանում հարցուփորձ անել` հասկանալու` արդյոք տպավորությունս խաբուսիկ չէր: Պարզվեց, որ ոչ, որևէ մեկից գնդապետի հասցեին վատ բան չլսեցի, բացի այն, որ շատ  խիստ է: Իսկ նման արդյունավետ խիստ  հրամանատարներ զինված ուժերում շատ են պետք:

Եվ երբ հանկարծ իմացա կատարվածը, առաջինը որ մտքովս անցավ, այն էր, որ հասցրել են դրան….

Պրպտումներից և հրապարակումները համադրելուց հետո նման պատկեր ստացվեց:  ըստ iLur.am-ի` խնջույքի ժամանակ մարզպետը հայհոյել է Բուդաղյան եղբայրներին, Ավետիք Բուդաղյանն ի պատասխան ապտակել է Սուրեն Խաչատրյանին, ապա պայմանավորվել են խնջույքից հետո հարցերը պարզել:  Բուդաղյանների և թիկնապահների հանդիպման ժամանակ  մահացու կրակել են Ավետիք Բուդաղյանին, որից հետո  Արտակ Բուդաղյանը պատասխան կրակոց  է արձակել: Արտակ Բուդաղյանը և Խաչատրյանի թիկնապահներից մեկը հիվանդանոցում են:

Հարուցվել է քրեական գործ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի (սպանություն) 2-րդ մասի 6-րդ կետով և 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով (ապօրինի զենք, զինամթերք կրելը, պահելը, օգտագործելը)  հատկանիշներով: Գործն ուղարկվել է  ՊՆ քննչական ծառայություն: Արդեն իսկ կան ձերբակալվածներ, այդ թվում և Սուրեն Խաչատրյանի որդին:

Հասարակության արձագանքը կատարվածին  չուշացավ:  Ֆեյսբուք սոցիալական ցանցում ստեղծվել է  իրադարձություն`«Պահանջում ենք Լիսկային ազատել մարզպետի պաշտոնից և պատասխանատվության ենթարկել» կոչով: Իրադարձության ստեղծումից դեռ մեկ օր էլ չի անցել, բայց արդեն 800-ից ավելի մարդ է միացել պահանջին, այն է`  Սուրիկ Խաչատրյանին ազատել մարզպետի պաշտոնից և  քրեական գործ հարուցել:

Կարծում եմ` այս անգամ հանրությունը չպետք է թույլ տա, որ ամեն անգամվա պես ծածկադմփոց իրականացվի: Պետք է պատժվի իրական մեղավորը, անկախ պաշտոնից, դիրքից ու մանավանդ մականունից:  Ու պատժվի  ոչ  միայն հանցագործության գործիք թիկնապահը, այլ հենց նրան ուղղորդող, նրան հանցագործության դրդող անձը: Այլապես կստացվի, որ իրական հանցագործներն անձեռնմխելի են` թիկնապահի ձեռքով հանցագործություն կկատարեն, նրան քավության նոխազ կդարձնեն ու նույն ոգով կշարունակեն այլոց հետ:

Քիմ Քարդաշյանը կիրակի օրը իմացել է իր երեխայի սեռը, որից մի քանի ժամ անց նա իր ռեալիթի շոուի ժամանակ հայտնել է, որ ինքը և Քանյե Ուեսթը աղջիկ են ունենալու:

Քարդաշյանն  իր հիացմունքն  է արտահայտել աղջիկ ունենալու կապակցությամբ` ավելացնելով, որ բոլորն էլ ցանկանում են աղջիկ ունենալ, իսկ ինքն ու Քանյեն միշտ երազել են փոքրիկ աղջիկ ունենալու մասին:

32-ամյա Քարդաշյանը իր երեխայի սեռը իմանալու համար բժշկի էր գնացել իր մայրիկի և քրոջ հետ, սակայն Քանյեն բացակայում էր:

Քիմի քույրը տեղեկացրել էր, որ նախկինում երեխան միշտ այնպիսի ամհարմար դիրքով է եղել, որ հանարավոր չի եղել նրա սեռը իմանալ, իսկ այդ այցելության ընթացքում, ըստ նրա` Քանյեն գտնվում էր Լոնդոնում կամ Փարիզում:

Նախքան շոուի ժամանակ հայտարարելը` զույգը ամեն բան անում էր երեխայի սեռը գաղտնի պահելու համար:

Այժմ Քիմն  իրեն նախապատրաստում է մի քանի շաբաթ անց ծննդաբերելու համար` տեղեկացնելով, որ ինքը չի նյարդայնանում կամ անհանգստանում այդ փաստի կապակցությամբ, քանի որ դա անխուսափելի է:

Հարցազրույց ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի տնօրեն, Հանրային խորհրդի անդամ Ռուբեն Սաֆրաստյանի հետ՝ Թուրքիայում տեղի ունեցող զանգվածային բողոքի ցույցերի վերաբերյալ:

–         Պարոն Սաֆրաստյան, ի՞նչ գնահատական կտաք Ստամբուլի զբոսայգիներից մեկի ծառահատման պատճառով սկիզբ առած և կառավարության՝ մասնավորապես վարչապետ Էրդողանի հրաժարականի պահանջի վերաճած բազմահազարանոց շարժմանը Թուրքիայում:

–         Սա նախևառաջ ընդվզում է կառավարման այն ավտորիտար մեթոդների դեմ, որը կիրառում է իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը՝ մասնավորապես Էրդողանը: Չմոռանանք, որ Թուրքիան աշխարհում ամենադաժան քաղաքականություն վարող երկներից է լրագրողների նկատմամբ, ազգային և կրողնական փոքրամասնությունների դեմ տեղի ունեցող ճնշումներով: Ստամբուլի և Անկարայի որոշ խավերի մոտ դժգոհություն կա իսլամամետ քաղաքականությունից, որն իրականացնում է Էրդողանի կուսակցությունը: Վերջիվերջո Թուրքիան տասնամյակներ շարունակ եղել է աշխարհիկ պետություն, իսկ հիմա իշխանությունները կարծես թե ավելի տանում են իսլամամետ քաղաքականություն: Նկատվել են կարգախոսեր, որ մենք Աթաթուրքի զինվորներ ենք և այլն: Թուրք մտավորականների շրջանում դժգոհություն կա Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության հետ կապված. հիշենք, որ Թուրքիայում տեղի ունեցան ցույցեր, որի մասնակիցներն իրենց բողոքն էին արտահայտում Սիրիայում Թուրքիայի որդեգրած քաղաքականության դեմ և այլն: Եվ չնայած որ Թուրքիայում արձանագրվում է տնտեսական աճ, մարդիկ դժգոհ են կառավարման այն մեթոդներն ու քաղաքականությունը, որն իրականացնում է իշխող կուսակցությունը

–         Այս շարժումն ուղղորդվա՞ծ է քաղաքական ուժերի կողմից, թե՞ զուտ քաղաքացիական բնույթ է կրում:

–         Փաստորեն, քաղաքական հիմնական ընդդիմադիր ուժերն այս ընդվզումներին չեն մասնակցում, հեռու են մնում: Սա նշանակում է, որ այն քաղաքական համակարգը, որ ներկայումս գոյություն ունի Թուրքիայում, ադեկվատ չէ, չի կարողանում արտահայտել հասարակության մեջ գոյություն ունեցող բոլոր հոսանքներն ու մոտեցումները: Մյուս կարևոր հանգմանք այն է, որ ընդվզումներին մասնակցող խմբերը ոչ թե քաղաքական խմբեր են, էկոլոգիական շարժման ներկայացուցիչներ և այլն, այլ Ստամբուլի երեք հիմնական ֆուտբոլային թիմերի՝ «Գալաթասարայի», «Ֆեներբախչենի» և «Բեշիկթաշի» երկրպագուները և այլն էլ՝  բոլորը միասին: Սա Ստամբուլում մեծ ուժ է: Դրանք կազմակերպված խմբեր են՝ ոչ դասական առումով և մի նոր շարժում Թուրքիայում, որն արդեն սկսում  է գրավել հետազոտողների ուշադրությունը: Այդ խմբերն այս ընդվզումներին բավականին ակտիվորեն են մասնակցում:

–         Ձեր կարծիքով ի՞նչ զարգացում կունենա Թուրքիայում ծավալված շարժումը:

–         Ընդհանուր առմամբ, այս շարժման քաղաքական ներկապնակը շատ խայտաբղետ է, և ինչ զարգացում այն կունենա, այս պահին շատ դժվար է գնահատել, քանի որ դեռևս քաղաքական ուժերն ու քրդական կազմակերպությունները չեն մասնակացում շարժմանը, մյուս կողմից՝ շարժման մասնակիցներն ինքնակազմակերպման որոշակի տարրեր են ցուցաբերում. մասնավորապես երեկվա իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ մասնակիցների միջից ձևավորվում են կուռ խմբեր, գուցե և ի հայտ գան լիդերներ, և եթե դա տեղի ունենա, մենք մի նոր շարժման ականատես կլինենք: Բայց ես կարծում եմ, որ շատ կարևոր կլինի այսօրվա օրը, քանի որ աշխատանքային է, և արդյո՞ք մասնակիցների քանակը կպահպանվի: Ամսի 31-ին և 1-ին տեղի ունեցած իրադարձությունները, ըստ մասնագետների գնահատականների, Թուրքիայի պատմության, ինչպես նաև վերջին տարիներին աշխարհում տեղի ունեցած ամենազանգվածային ընդվզումներն էին ոստիկանության դեմ: Այստեղ շատ կարևոր մի հանգամանք կա. իշխանությունները կիրառեցին ուժ, որը չէր համապատասխանում իրադրությանը՝ այսինքն խաղաղ ցուցարարների դեմ և դրանով ավելի բորբոքեցին ընդվզումը:

–         Հայտնի է, որ Էրդողանը մեծ հեղինակություն է վայելում Թուրքիայում: Այդ հանգամանքը որքանո՞վ կարող է ազդել իրադարձությունների հետագա ընթացքի վրա:

–         Այո, շատ կարևոր է հաշվի առնել Էրդողանի գործոնը: Իսկապես նա մեծ հեղինակություն ունի Թուրքիայում, խարիզմատիկ անձնավորություն է, մեծ թվով կողմնակիցներ ունի, իսկ ամենակարևորը՝ դեմոկրատական ճանապարհով ընտրված կուսակցության ղեկավար է, որն իր նշանակությունը կունենա շարժման վրա: Շատերն այս իրադարձությունները համեմատում են արաբական գարնան հետ՝ անվանելով թուրքական գարուն, բայց պետք է հասկանալ, որ այստեղ սկզբունքային տարբերություն կա. այնտեղ ընդվզումներ տեղի ունեցան այն իշխանությունների դեմ, որոնք դեմոկրատական ճանապարհով չէին ընտրվել, իսկ այս իշխանություններն ընտրվել են դեմոկրատական ճանապարհով, ինչը մեծ ուժ է: Այնպես որ, պետք չէ շտապել և սա անվանել թուրքական գարուն:

–         Ինչ դիրքորոշում ունեն Թուրքիայի հայ համայնքի ներկայացուցիչներն այս շարժմանը և ընդհանրապես շարժումն ի՞նչ ազդեցություն կարող է թողնել հայկական հարցի, հայ-թուրքական հարաբերությունների վրա:  

–         Հայաստանի հետ հարաբերությունների կամ հայկական հարցի վերաբերյալ որևէ եզրակացություն անելը շատ վաղ է: Մի քանի օրից Ստամբուլում տեղի կունենա քննարկում՝ նվիրված ազգային փոքրամասնության խնդիրներին, այդ թվում նաև ծպտյալ հայերի խնդիրներին: Դա թուրքական ներքին քննարկում է, և հետաքրքիր է, թե այդ քննարկումն ինչպես կընթանա, և ինչ ելույթներ կլինեն: Ինչ վերաբերում է Թուրքիայում ապրող հայերի դիրքորոշմանը այս շարժմանը, ապա իմ  անձնական կապերը վկայում են, որ հայերը կազմակերպված չեն մասնակցում ցույցերին, միայն առանձին անհատներ: Դա բնական է, որովհետև Թուրքիայում հայ համայնքն այնպիսի վիճակում է, որ չի կարող որևէ քաղաքական դիրքորոշում ունենալ, վտանգի զգացողությունը նրանց մոտ շատ մեծ է, և դա բացառվում է:

Հարցազրույցը վարեց Անի Գասպարյանը

Ստամբուլի «Gezi» այգու պահպանության պատրվակով Թուրքիայում սկսված հակակառավարական ցույցերը, որոնք վերածվել են զանգվածային անկարգությունների, ցուցարարների և ոստիկանության միջև բախումների և մեծ լարվածություն ստեղծել երկրում, արձագանք են գտել համաշխարհային առաջատար լրատվամիջոցներում: Իր արձագանքը չի ուշացրել նաև Սիրիան: Վերջինս թուրքական կառավարությանը մեղադրել է այգու պահպանման համար խաղաղ ցուցարարների դեմ ուժ գործադրելու մեջ:

«The New York Times» թերթի կայքում «Սիրիան ցույցերի ճնշման համար քննադատել է Էրդողանին» վերնագրով հոդվածում գրվում է. «Սիրիան խաղաքարտերը ուրախությամբ իր ձեռքն է վերցրել»՝ կոչ անելով Էրդողանին դադարեցնել խաղաղ ցուցարարների նկատմամբ կիրառվող ճնշումները:
Հոդվածում նաև նշվում է, որ վարչապետ Թայիփ Էրդողանը Սիրիայի նախագահ Բաշար Ասադի նախկին դաշնակիցն է եղել: Նշենք, որ Սիրիայի պետական հեռուստատեսության եթերով ժամեր շարունակ ուղիղ միացմամբ ցուցադրվել են Թուրքիայի տարբեր քաղաքներում տեղի ունեցող իրադարձությունները: Սիրիայի տեղեկատվության նախարար Օրման Զոաբին Թուրքիայում տեղի ունեցող դեպքերի վերաբերյալ նշել է. «Թուրք ժողովուրդը արժանի չէ նման ճնշումների: Եթե Էրդողանը առանց բռնության քաղաքականություն չի կարողանում վարել, ապա պետք է հրաժարական տա»:

Հունիսի 1-ին, ժամը 08.04-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևան-Սևան ավտոճա­նա­պարհի 13-րդ կմ-ում տեղի է ունեցել ՃՏՊ. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:

Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:

Դեպքի վայրում են գտնվել ՀՀ ԱԻ նախարար Ա.Երիցյանը, ՓԾ տնօրենի տեղակալ գեներալ-մայոր Վ. Գաբրիելյանը, ՓԾ օրվա պատասխանատու ՓԾ գնդապետ Ա.Վարդանյանը և ՕԿՎ պետ ՓԾ գ-տ Ա. Ցոլակյանը: Տուժածները տեղափոխվել են տարբեր բժշկական կենտրոններ:

Պարզվել է, որ բախվել են “Մերսեդես Սպրինտեր” մակնիշի С678 ХК 34 պետհամարանիշի միկրոավտոբուսը և “ՎԱԶ 21 012” մակնիշի 24 ՏՏ 112 պետհամարանիշի ավտոմեքենան: “Մերսեդես սպրինտեր” միկրոավտոբուսի վարորդ՝ 1965թ. ծնված Կամո Հովհաննիսյանը, ուղևորներ՝ Օխիկյան Ելենան (1979թ. ծնված), Հայկանուշ Սահակյանը և Աշոտ Ռաֆյանը տեղափոխվել են Աբովյան քաղաքաի հիվանդանոց և վերջիններիս առողջական վիճակը բժիշկները գնահատել են բավարար:

Այս պահի դրությամբ 6 տուժած տեղափոխվել է “Գրիգոր Լուսավորիչ” բժշկական կենտրոն, որտեղ Սահակյան Արմինեն մահացել է:

Ժամը 13.00-ի դրությամբ հայտնի են տուժածների տվյալները՝ 1976թ. ծնված Արման Սլավիկի Այվազյան, Ինա Գրիգորյան, 1991 թ. ծնված Մանվել Մնացականյան, Գևորգ և Տիգրան (ազգանունները ճշտվում են):

Մինչ շտապօգնության աշխատակիցների դեպքի վայր հասնելը՝ փրկարարները տուժածներին ցուցաբերել են առաջին բուժօգնություն, կատարել են ճանապարհահատվածի լվացման աշխատանքներ և ավտոմեքենաների հոսանքազրկում:

Կտրվի լրացուցիչ տեղեկություն:

Այսօր` հունիսի 1-ին, նշվում է երեխաների պաշտպանության միջազգային օրը: Հանրապետության երկրորդ քաղաք Գյումրիում օրը կրկնակի տոնական էր: Թեև այստեղ ամենամյա տոնական շքերթ չէր կազմակերպվել` կենտրոնական հրապարակի վերանորոգման պատճառով, սակայն գյումրեցին ուրախանալու այլ առիթ էլ ուներ. 88-ի ավերիչ երկրաշարժից 25 տարի անց Գյումրիում ծնվեց 50.000-րդ երեխան: Փոքրիկ Հայկը լույսաշխարհ է եկել երեկ երեկոյան: Նա ընտանիքի 3-րդ երեխան է:

Այս պատճառով, նաև տոնի խորհրդով պայմանավորված այսօր առավոտից հյուրաշատ էր Գյումրու ծննդատունը: Բնականաբար, երեխաների պաշտպանության օրը չայցելել այս կարևոր կառույցը, անհնար է: Խոսելով օրվա անակնկալի մասին ծննդատան տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար Եղիշե Խաչատրյանը նշեց. “Այսօր տոնն առանձնակի կարևոր է մեզ համար, քանի որ երկրաշարժից հետո մեր ծննդատանը ծնվեց 50.000-րդ երեխան”:
Գյումրիի ծննդատուն էին եկել նաև Շիրակի մարզպետ Ֆելիքս Ցոլակյանն ու Գյումրիի քաղաքապետ Սամվել Բալասանյանը: Նրանք նվերներով ու ծաղիկներով շնորհավորեցին բոլոր նորածինների մայրիկներին, իսկ փոքրիկ Հայկի ընտանիքին պարգևատրեցին խրախուսական 100.000 դրամով: Ի դեպ, փոքրիկի ընտանիքին 100.000 դրամ էր նվիրել նաև ԱԺ պատգամավոր Աշոտ Աղաբաբյանը: Հայկը նվեր ստացավ նաև մանկասայլակ` մարզպետի կողմից, իսկ “Անի տուրը” նրա ընտանիքի անդամներից մեկին հնարավորություն ընձեռեց տեսնել Արևմտյան Հայաստանը:

Իննամյա Բաչո Ցիկլաուրին միակ աշակերտն է Թբիլիսիից 99կմ հեռավորության վրա գտնվող Մակարտա վրացական գյուղում:

Նա 30 բնակիչ ունեցող գյուղի չորս երեխաներից մեկն է: Մյուս երեխաները՝ ներառյալ Դաթո անունով իր եղբայրը, մեծ են և հաճախում են մոտակա գյուղի ավագ դպրոց:

Ռոյտերի լուսանկարիչը անցել է 19 կմ երկարություն ունեցող Գուդամակարի կիրճով անցնող ցեխոտ կածանով, որը Մակարտան առանձնացնում է Վրաստանից՝ Բաչոյին հանդիպելու համար:

Կիրճով անցնելու համար նրանից պահանջվել է նույնքան ժամանակ, որքան մայրուղով 80 կմ անցնելու համար:

Բաչոն դպրոց գնալու ժամը կռահում է, երբ նրա 47-ամյա մաթեմատիկայի և վրացերենի ուսուցիչը անցնում է նրանց տան կողքով:

Դասը սովորաբար սկսվում է դասամատյանում ներկա բացակա նշանակելով, որտեղ գրված է միայն Բաչոյի անունը: Այնուհետև ուսուցիչը Բաչոյի հետ քննարկում է հանձնարարված առաջադրանքները, կրկնում անցած դասերը և նոր նյութ բացատրում:

Դասամիջոցին Բաչոն միայնակ մի քանի շրջան վազում է ֆուտբոլի դաշտում, այնուհետև վերադառնում իր մյուս ուսուցչի հետ անգլերենի դասը անց կացնելու համար:

Երկու ուսուցիչներն էլ գոհ են իրենց աշակերտից, սակայն նրանք մի խնդիր ունեն. երբ Բաչոն գնա ավագ դպրոց, գյուղի դպրոցը կփակվի:

Աննան՝ որդու՝ Հակոբի հետ

Աննան այն երջանիկ ծնողներից է, որի երեխան` 4-ամյա Հակոբը, ներդաշնակ մանկություն է վայելում` հաշտ ու խաղաղ ինքն իր հետ, ծնողների հետ, միջավայրի հետ: Նա անկաշկանդ է, արտահայտում է իր մտածածը, մարդկանց հետ հեշտությամբ շփվում:

Համաձայնեք, որ շատ երեխաների համար այդ ամենը լուրջ խնդիր է, ինչը հաճախ ծնողներն ավելի են խորացնում` չիմանալով այն լուծելու ճիշտ եղանակները:

Աննայի երեխան ծնվել է ամուսնանալուց մի քանի տարի անց: Եվ Աննան այդ տարիները որոշել է արդյունավետ օգտագործել` նախ և առաջ տեղեկություններ հավաքելով երեխա մեծացնելու, դաստիարակելու, առօրյա խնամքի և այլ բաների մասին. «Ինքս ինձ մտածեցի`  բուհ ընդունվելիս ինչքա՜ն շատ ենք պարապում, իսկ հիմա իմ կյանքի ամենակարևոր փուլին եմ պատրաստվում ` մայր դառնալուն, բայց շատ քիչ բան գիտեմ դրա մասին»:

Այդ ընթացքում շատ գրքեր են նրա ձեռքի տակով անցել, սակայն դրանցից մեկն է լուրջ հետք թողել նրա կյանքում` ամերիկացի կին հոգեբան Նաումի Էլդրթի  «Դաստիարակենք մեր երեխաներին, դաստիարակենք ինքներս մեզ» գիրքը, որը լրիվ այլ մոտեցում է առաջարկում: «Կարդալով գիրքը` նախ մանկությունս աչքիս առջևով անցավ, զգացի, թե այն որքան է ազդել իմ աշխարհայացքի, իմ ձևավորման վրա,- ասում է Աննան,- իսկ ամենակարևոր բանը, որ այդ գրքից վերցրի, հետևյալ գաղափարն է. վայելել մայրությունը` ընդունելով երեխային հենց այնպիսին, ինչպիսին նա կա, ոչ թե փորձել նրան փոխել, հարմարեցնել քեզ կամ քո ժամանակներին ու բարքերին»:

Նաումի Էլդրթ

Ի՞նչ է ասում Նաումի Էլդրթը. «Դաստիարակիր այնպիսի երեխա, որի գիտակից արարքները պայմանավորված են ոչ թե վախով, այլ ուրախությամբ և սիրո դրսևորումներով»:

Գրքի հիմքում ընկած է  երեխաների հետ համագործակցության գաղափարը, որն ամենևին չի նշանակում, թե ծնողի վերահսկողությունը վերանում է, պարզապես դա քողարկվում է: «Հսկողությունն անարդյունավետ միջոց է, քանի որ մարդու էությունը դիմադրում է դրան:  Եթե նույնիսկ հսկողությունն արտահայտվում է մեղմ պարտադրանքի կամ թաքնված մանիպուլյացիայի միջոցով, դրա գոյությունն  արդեն իսկ առաջ է բերում մի շարք խնդիրներ, որոնք փորձում ենք հետագայում լուծել»,- ասում է Էլդրթը:

Իսկ ինքնուրույն երեխան, որի կյանքն իր իսկ հունով է ընթանում, ըստ հոգեբանի, ապրում է լիարժեք. նա գործում է` ելնելով երջանկության ու սիրո զգացումից, ոչ թե վախից կամ հավանության արժանանալու ձգտումից դրդված: Հոգեբանը նաև համոզված է, որ երեխայի կամքը կոտրելը հանգեցնում է  բազում դժվարությունների, և հաջողակ է այն երեխան, որն իր կամքի տերն է:

Գրքի կարևոր գաղափարներից մեկն էլ այն է, որ ոչ միայն ծնողն է ուսուցիչ, այլև երեխան, և ծնողը երեխայից շատ բան ունի սովորելու: «Ինքնահաստատված և ինքնուրույն մարդիկ գալիս են այնպիսի ընտանիքներից, որտեղ ծնողները հավասարապես դաստիարակվում են երեխաների հետ»,- ասում է նա:

Քանի որ գիրքն Աննայի կյանքում շատ բան է փոխել, նա նպատակադրվել է այն թարգմանել ու հրատարակել նաև հայերեն, որպեսզի մյուս հայ ծնողներին նույնպես հասանելի լինի: Թարգմանությունն ավարտված է, սակայն առայժմ ֆինանսական միջոցների պատճառով չի հրատարակվում:  Նշենք, որ գիրքը լույս է տեսել 2006-ին, թարգմանվել 13 լեզուներով, իսկ ԱՄՆ-ում ու եվրոպական մի շարք երկրներում դարձել է բեսթսելլեր:

Աննան համոզված է, որ գիրքն ամենևին էլ խորթ չէ մեր մտածելակերպին, այն համամարդկային արժեքների մասին է: «Չէ՞ որ երեխան, երբ գալիս է լույս աշխարհ, իր հիմնական անհատականությունն արդեն իր մեջ կրում է, և պետք է դա հնարավորինս պահպանել,- ասում է նա:- Ծնողները պետք է տարբերեն իրենց մտածածը, իրենց ցանկությունները երեխայինից: Ինձ համար ընդունելի չէ, երբ օրինակ` մեծերը խառնվում են երեխաների հարաբերություններին` հանդես գալով որպես դատավոր, երեխաների ճիշտն ու սխալն են որոշում և այլն: Այդ խնդիրները երեխաներն իրենց մեջ ավելի հեշտ են հարթում, քան մեծերը»:

Հոգեբան Անահիտ Արզումանյանը, որ արդեն տասը տարի է` զբաղվում է մանկական հոգեբանությամբ, երկու տարի առաջ իր հոգեբանական կենտրոնն է ստեղծել և զբաղվում է որոշակի վարքային շեղումներ ունեցող և ռիսկային խմբի (հակում ալկոհոլի, ծխախոտի, թմրանյութերի նկատմամբ, սանձարձակություն, անկառավարելիություն և այլն) երեխաների ու դեռահասների խնդիրներով: Ասում է, որ ծառայության նկատմամբ հետաքրքրությունն աճում է, այնուամենայնիվ մեր հասարակությունն առայժմ պատրաստ չէ  դրամ ծախսել հոգեբանական ծառայության վրա. «Մեզ մոտ պատրաստ են բժշկին շատ գումար տալ, բայց հոգեբանին` ոչ: Մարդիկ կարծում են, որ հոգեբանական ծառայությունը շատ արագ ազդող բան է, արագ էֆեկտ են ակնկալում: Իսկ երբ ծնողին կամ երեխային բացատրում ես, որ դա մի աշխատանք է, որ նախ և առաջ իրենք պետք է անեն, արդեն չեն ուզում»,- ասում է նա:

Հոգեբանը երեխաների վարքի շեղման միջավայր է համարում նաև այսօրվա դպրոցը և ցավով արձանագրում, որ իր հաճախորդների մեծ մասը հենց դպրոցահասակ երեխաներն են:

Հոգեբանական ծառայության առաջին փուլում մասնագետները նախ պարզում են, թե որքանով է ծնողի գանգատն ադեկվատ. միգուցե ծնողն ի՞նքն ունի խնդիրներ, բարդույթներ, որոնք էլ փոխանցվել են երեխային: «70 տոկոսի դեպքում պարզվում է, որ խնդիրը գալիս է ծնողից»,- ասում է Անահիտ Արզումանյանը:

Ընդհանրապես նա կարծում է, որ մեզ մոտ ծնողավարության մշակույթի լուրջ խնդիր կա. ծնողները չեն ճանաչում սեփական սահմանները, խառնվում են այն հարցերին, որոնք երեխայի անհատականությունն են ձևավորում, խառնվում են երեխայի ցանկություններին ու նպատակներին:

Հոգեբանը ծնողներին խորհուրդ է տալիս կարդալ համապատասխան գրականություն, հասկանալ երեխայի հոգեբանությունն ու ներաշխարհը, նրա ճգնաժամային փուլերը, ճանաչել ինքն իրեն և չխառնել իր ու երեխայի եսը, իսկ խնդիրների դեպքում դիմել մասնագետներին: Նա միաժամանակ հասկանում է, որ ժամանակակից հայ ծնողը գերզբաղված է, որովհետև օրվա հացի խնդիր է լուծում և հաճախ դիմում է դայակների ծառայություններին, իսկ երբ երեկոյան հոգնած տուն է գնում, ո՛չ նյարդերն են ներում, ո՛չ էլ ժամանակը երեխայի հետ զբաղվելու համար: «Բայց եթե խնդիրների շարքում առաջնային դիրքերում երեխան է, ապա պե՛տք է ժամանակ ծախսել»,- ասում է հոգեբանը` հիշեցնելով, որ վաղն այդ խնդիրները լուծելը շատ ավելի բարդ կամ այլևս անհնարին կարող է լինել:

Կոչ ԱՄՆ-ին.  «Աջակցել Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետության ինքնորոշմանը և ժողովրդավարական անկախությանը»:

Լուիզիանայի նահանգ, Բեթոն Ռուժ- Ամերիկայի հայկական ազգային կոմիտեի տվյալներով՝ Լուիզիանայի սենատը երեկ որոշում է ընդունել, որով ողջունում է Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետության անկախությունը և կոչ է անում ԱՄՆ-ի նախագահին և կոնգրեսին աջակցել զարգացող դեմոկրատական պետության ինքնորոշմանը և դեմոկրատական անկախության հաստատմանը:

Սենատոր Էդվին Մյուրեյի ներկայացրած և գլխավորած որոշման համաձայն՝ Լուիզիանայի օրենսդրական մարմինը քաջալերում և աջակցում է Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետության ազատ և անկախ ազգություն ստեղծելու ջանքերին՝ այդպիսով կոչ անելվ նախագահին և կոնգրեսին աջակցել Լեռնային Ղարաբաղի անկախությանը և ստրատեգիական կարևորություն ունեցող շրջանների անվտանգության վերաբերյալ լուծումների հասնելու հարցում միջազգային մակարդակով ներկայացվածությանը:

Ամերիկայում հայկական խորհրդի Լուիզիանայի նահանգային ներկայացուցիչ Վազգեն Կալթակջյանը այս հարցը առաջ մղելու համար սերտորեն աշխատել է օրենսդրական մարմնի և Ամերիակայում Լուիզիանայի հայկական համայնքի հետ:

Լուիզիանան անցած երկու տարվա ընթացքում թվով չորրորդ ԱՄՆ նահանգն է Ռոդ-Այլենդից, Մասաչուսեթսից և Մենից հետո, որ ճանաչել է Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը:

ՍԵՆԱՏՈՐ ՄՅՈՒՐԵՅԻ ԸՆԴՈՒՆԱԾ ՍԵՆԱՏԻ ՈՐՈՇՈՒՄ 151

Որոշում

Աջակցել Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետության ազատ և անկախ ազգություն ձևավորելու ջանքերին:

ՆԿԱՏԻ ՈՒՆԵՆԱԼՈՎ, որ Լեռնային Ղարաբաղը հայտնի նաև որպես Արցախ պատմականորեն հայկական տարածք է, բնակեցված մեծամսամբ հայերով և 1921թ-ին անօրինական կերպով առանձնացվել է Հայաստանից և դրվել նորաստեղծ սովետական Ադրբեջանի ղեկավարման տակ, և

ՆԿԱՏԻ ՈՒՆԵՆԱԼՈՎ, որ 1988թ-ի փետրվարի 20-ը ազդարարեց Լեռնային Ղարաբաղի ազատագրական շարժումը և ոգեշնչեց ամբողջ Սովետական միության ազգերին ապստամբել տիրանիայի դեմ՝ պաշտպանելով իրենց իրավունքները և ազատությունները ՝ այդպիսով օժանդակելով միլիոնավոր մարդկանց գտնել իրենց ժողովրդավարությունը և նպաստել համաշխարհային խաղաղության հաստատմանը, և

ՆԿԱՏԻ ՈՒՆԵՆԱԼՈՎ, որ Միացյալ նահանգների կոնգրեսը իր աջակցությունն է հայտնել Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդին իրենց օրինական ազատությանը հասնելու հարցում և

ՆԿԱՏԻ ՈՒՆԵՆԱԼՈՎ, որ 1991թ-ի սեպտեմբերի 2-ին Լեռնային Ղարաբաղի օրենսդրական մարմինը այդ ժամանակ գործող օրենսդրության հիման վրա հայտարարեց Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետության ստեղծումը, և

ՆԿԱՏԻ ՈՒՆԵՆԱԼՈՎ, որ 1991թ-ի դեկտեմբերի 10-ին Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետության ժողովուրդը քվեարկեց անկախության օգտին, իսկ 1992թ-ի հունվարի 6-ին ժողովրդավարական ընտրությունների արդյունքում ընտրված օրենսդրական մարմինը պաշտոնապես հայտարարեց հանրապետության անկախությունը, և

ՆԿԱՏԻ ՈՒՆԵՆԱԼՈՎ, որ Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետությունը անկախ հռչակվելուց ի վեր ժողովրդավարության հաստատման հարցում մեծ առաջընթաց է գրանցել, որը հատկապես արտահայտվել է 2012թ-ի հուլիսի 9-ի նախագահական ընտրություններում, որը արտասահմանյան դիտորդների կողմից գնահատվեցի որպես ազատ և թափանցիկ:

ԸՍՏ ԱՅԴՄ՝ որոշվում է, որ սենատի Լուիզիանայի օրենսդրական մարմինը քաջալերում և աջակցում է Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետության ազատ և անկախ ազգություն ձևավորելու շարունակական ջանքերին՝ այդպիսով երաշխավորելով իր քաղաքացիների ազատ և անկախ հասարակություն ժառանգելու իրավունքը

ԸԱՏ ԱՅԴՄ՝ԱՊԱԳԱՅՈՒՄ ԼՈՒԾՎԻ. նախագահին և Ամերիկայի միացյալ նահանգների կոնգրեսին կոչ է արվում աջակցել Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետության ինքնորոշմանը և ժողովրդավարական անկախությանը և ստրատեգիական կարևորություն ունեցող տարածաշրջանի անվտանգության խնդրի լուծման միջազգային կառուցողական քննարկումներում նրա ներկայացվածությանը:

ԱՊԱԳԱՅՈՒՄ ԼՈՒԾՎԻ. այս որոշման պատճեները կփոխանցվեն ԱՄՆ նախագահին և Միացյալ նահանգների սենատի քարտուղարին, Միացյալ նահանգների ներկայացուցիչների պալատի գրասենյակի ներկայացուցիչներին և Միացյալ նահանգների կոնգրեսի Լուիզիանայի պատվիրակության անդամներից յուրաքանչյուրին:

Արդեն երկրորդ օրն է, ինչ Ստամբուլի քաղաքացիները հերթապահում են Թաքսիմում գտնվող «Gezi» այգում՝ բողոքելով կառավարության որոշման դեմ, ըստ որի այգու մի մասը ծառահատվելու և քանդվելու է, որպեսզի այստեղ ճանապարհ կառուցվի, իսկ որոշ տվյալներով առևտրի կենտրոն: Ինչպես Թուրքիայում բողոքի գրեթե բոլոր ցույցերը, այնպես և այգու պահպանման համար իրականացվող հավաքը դաժանորեն ճնշվել է թուրքական ոստիկանության կողմից՝ ավանդական դարձած արցունքաբեր գազի կիրառմամբ: Ցուցարարներին աջակցում են բազմաթիվ մտավորականներ, արվեստագետներ, դերասաններ, ճանաչված դեմքեր, ֆուտբոլային թիմերի ֆան-ակումբներ: «Թաքսիմը մերն է, Ստամբուլը մերն է», «Ուս ուսի՝ընդդեմ ֆաշիզմի» ահա այս օրերին Ստամբուլում հնչող արտահայտությունները:

Ինչպես հաղորդում է թուրքական «Radikal»՝ այս պահին ոստիկանությունը շարունակում է արցունքաբեր գազ կիրառել Թաքսիմի հրապարակում և դրա շրջակայքում հավաքվել փորձող ցուցարարներին ցրելու համար: Ոստիկանության գործողությունների հետևանքով ուղիղ հեռարձակում իրականացնող որոշ լրատվամիջոցների ավտոմեքենաներ են վնասվել: Մինչ այս պահը «Gezi» այգու պահպանման համար պայքարող 64 ցուցարար է ձերբակալվել, որոնցից 8-ը՝ կին:
Այգու համար ցույցի դուրս եկած քաղաքացիներին այսօր առաջկցելու էին եկել ընդդիմադիր Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցության փոխնախագահ Գյուրսել Թեքինը և մի շարք կուսակցականներ: Ոստիկանությունը նրանց վրա ևս արցունքաբեր գազ և ճնշիչ ջուր է բացել, սակայն Թեքինը չի հեռացել իր կանգնած տեղից: Ավելի ուշ կուսակցության նախագահ Քեմալ Քըլըչդարօղլուի հետ հեռախոսազրույցի ժամանակ Գյուրսել Թեքինը նրանից օգնություն է խնդրել՝ նշելով, որ ոստիկանները իրենց թշնամու զինվորների պես են պահում՝ անասելի ճնշումների ենթարկելով հավաքվածներին:
Սպասվում է, որ ցուցարարների ու թուրքական ոստիկանության միջև պայքարը կշարունակվի նաև երեկոյան ժամերին:

Երևանում այս պահին ընթանում է Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) մշտական հանձնաժողովի նիստը` Հայաստանի նախագահության շրջանակներում:

ՀՀ արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանը, խոսելով Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի կարգավորման մասին, հայտարարեց, որ Մինսկի խմբի երեք համանախագահների ձևաչափը (ԱՄՆ, Ռուսաստան, Ֆրանսիա) շատ արդյունավետ է ու կարևոր: Նա նշեց, որ երեք երկրների նախագահների մակարդակով ընդունվել է չորս հռչակագիր, որն աննախադեպ է:

Նալբանդյանը հայտնեց, որ յուրաքանչյուր հայտարարություն Հայաստանը ողջունել է և պատրաստակամություն հայտնել գնալու խնդրի լուծման՝ այդ հայտարարությունների հիման վրա: «Հայաստանը երբևէ չի պահանջում, խնդրում իր գործընկեր պետություններից և միջազգային կազմակերպություններից սատարել Հայաստանի դիրքորոշումն՝ ընդդեմ Ադրբեջանի դիրքորոշման: Նման կերպ մենք չենք հասնի հարցի կարգավորման: Մենք ձգտում ենք, որ միջազգային հանրությունն օժանդակի Մինսկի խմբի երեք համանախագահների դիրքորոշմանը, ինչն էապես կնպաստի հակամարտության խաղաղ կարգավորմանը»,-ասաց նա:

Նրա խոսքով՝ հարցի կարգավորման լավ հնարավորություն կստեղծվի նաև, եթե նման մոտեցում լինի Ադրբեջանի կողմից:

Ներկաներից մեկը հետաքրքրվեց, թե որքանով է Հայաստանը պատրաստ զիջումներ անելու: Նալբանդյանը պատասխանեց, որ Ադրբեջանի մոտեցումների դիմաց Հայաստանը պատրաստ չէ որևէ զիջման: Ինչ վերաբերում է Հայաստանի դիրքորոշմանը, ապա այն ամբողջովին համահունչ է միջազգային հանրության դիրքորոշմանը, որը ձևակերպվել է երեք համանախագահողների միջոցով: «Ադրբեջանը ձևացնում է, թե սատարում է, այսպես կոչված, 2009 թվականի նորացված տարբերակը: Այսինքն, մենք համարում ենք, որ այն տասնյակ աշխատանքային տարբերակները, որոնք ներկայացրել են երեք համանախագահողները, հնացա՞ծ են»,-հարցրեց Նալբանդյանը՝ հիշեցնելով, որ անգամ 2009-ի տարբերակը, որին հղում է կատարում Ադրբեջանը, կրկին չի ընդունվել նրո կողմից,-ընդունվել է այնպես, ինչպես Կազանում, Սոչիում, Աստրախանում, Սանկտ-Պետերբուգրում և բոլոր մյուս ժողովներում՝ 10 և ավելի փոփոխություններով հանդերձ: Բայց այդպես չի լինունմ. կա՛մ ընդունում ես, կա՛մ չես ընդունում: Եթե գալիս ես տասը փոփոխությունով, ուրեմն չես ընդունում: Դա է տարբերությունը»,-ասաց:

Նալբանդյանը կրկնեց, որ Հայաստանը ողջունում է միջազգային հանրության դիրքորոշումը, որը ձևակերպվել է երեք համանախագահողների կողմից ոչ միայն կարգավորման հիմնական սկզբունքների, այլև վստահության ամրապնդման միջոցառումներրի և հրադադարի համաձայմնագիրն ամրապնդելու վերաբերյալ. «Լեռնային Ղարաբաղն ու Հայաստանն ընդունում են, իսկ Ադրբեջանը մերժում է: Կամ շփման գծի երկայնքով հրադադարի խախտման միջադեպերի հետաքննության մեխանիզմ ստեղծելը, դիպուկադարներին շփման գծից հետ քաշելը մենք ընդունում ենք, Ադրբեջանը մերժում է: Կարող եմ շարունակել այսպես: Ավելին ի՞նչ անենք»,-հարցրեց նա:

Նալբանդյանը նաև մի մանրամասն հաղորդեց Դուբլինում կայացած նախարարական վերջին ժողովից, որի ժամանակ երեք համանախագահողները երկու նախարարների հետ միասին քննարկել են համատեղ հայտարարության տեքստը՝ երեք գումարած երկու ձևաչափով. «Ադրբեջանը մերժեց, որովհետև իրենք դեմ էին “հակամարտության խաղաղ կարգավորում” ձևակերպմանը, դեմ էին հրադադարի ամրապնդման մեխանիզմի ստեղծմանը և այլ կետերի: Երեք համանախագահողներն ընդունեցին եռակողմ հայտարարություն, և մենք ասացինք, որ պատրաստ ենք ստորագրել այդ հայտարարության տակ»,-ամփոփեց նախարարը: