19 մլրդ 350 մլն դրամ (մոտ 48 մլն դոլար). օրեր առաջ այս նախնական գնով աճուրդի հանվեց Երևանի Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրի շենքը` հարակից տարածքներով: Շենքն օտարելու վերջնաժամկետը մայիսի 29-ն է, բայց այդպես էլ գնորդ չհայտնվեց, և աճուրդը դադարեցվեց: Աճուրդի չկայանալու դեպքում դրա ավարտի երրորդ օրը կայանում է կրկնակի հարկադիր էլեկտրոնային աճուրդ, և լոտի գինը պակասեցվում է 10 տոկոսով:

ԴԱՀԿ պաշտոնական հայտարարության մեջ նշված այն փաստը, որ շենքը գրավի առարկա է, և մասնավոր ընկերության գույքն աճուրդի է հանում պետությունը, մի շարք հարցեր առաջ քաշեց:

Բայց նախ հիշենք շենքի մասնավորեցման գործընթացը: Համալիրը կառավարության որոշմամբ օտարվել է դեռ 2005 թ. 5 մլն 750 հազար դոլարով մոսկվաբնակ գործարարներ Մուրադյան եղբայրներին պատկանող «Բամո» ընկերությանը: Պայմանագրի համաձայն՝ ավելի քան 10 մլն դոլար ներդրումներ անելուց հետո, շենքը շահագործման է հանձնվել 2008 թ.:
Փաստորեն, սա այն բացառիկ դեպքերից է, երբ սեփականատերը բարեխղճորեն կատարել է իր պարտավորությունները՝ առանց որևէ վնաս հասցնելու շենքի պատմա-մշակութային կողմին: Համալիրը բերվել է պատշաճ տեսքի ու մակարդակի: Սակայն սա հարցի մի կողմն է:
Իսկ թե ինչ կապ ուներ այս պատմության հետ պետությունը, մասնավորապես` պաշտպանության նախարարությունը, պարզվեց, որ «Բամո» ընկերությունը շենքը գնելուց հետո գրավ է դրել Մուրադյան եղբայրների մեկ այլ ընկերության անունով վարկ վերցնելու համար, և համալիրը, որպես գրավի առարկա, անցել է ՀՀ պաշտպանության նախարարության տնօրինությանը:
Վարկը տրամադրվել է ռուսական կողմից. 2008 թ. ճգնաժամից հետո Հայաստանի Հանրապետությունը 500 մլն դոլարի ռուսական վարկ է ստացել, որից 20 մլն դոլար տրվել է «Բամո» ընկերությանը: Ռուսական վարկը Հայաստանի իշխանությունների կողմից մարվել է 2013 թ.: Ամենայն հավանականությամբ, համալիրի սեփականատերերը, ավելի ճիշտ՝ սեփականատերը, քանի որ Մուրադյան եղբայրներից մեկը Մոսկվայում սպանվեց, չի կարողացել կատարել վարկային պարտավորությունները, և շենքը հանվել է աճուրդի:
Սակայն, Մարզահամերգային համալիրի ղեկավարությունը դիմել է վերաքննիչ դատարան՝ վիճարկելու համալիրն աճուրդով վաճառելու որոշումը և ԴԱՀԿ գործողությունները՝ դրանք համարելով անօրինական:

«Մարզահամերգային համալիրի հայտարարված էլեկտրոնային աճուրդն անօրինական է և իրականացվում է ՀՀ մի շարք օրենքների խախտումներով: Մարզահամերգային համալիրի` որպես պատմամշակութային հուշարձանի փաստացի շուկայական արժեքի գնահատում չի կատարվել: ԴԱՀԿ-ն հրաժարվում է գնահատման վերաբերյալ հաշվետվություն տրամադրելուց: «Բեստ Ռեալթի» ՍՊԸ-ի երկու բաժնետերերը, որոնք գրանցված են օֆշոր Պանամա համաշխարհային կենտրոն 0832, ԴԱՀԿ ծառայություն են ներկայացրել իրականությանը չհամապատասխանող գնահատում` 25,8 մլրդ ՀՀ դրամ: Պատմամշակութային հուշարձանի գնահատման համար չափորոշիչներ գոյություն չունեն: Համեմատական մեթոդի կիրառման պարագայում անհայտ է, թե որ գույքի հետ է համեմատվել Մարզահամերգային համալիրի շենքը: ՀՀ մշակույթի նախարարությունը պատասխանում է, որ պատմամշակութային հուշարձանի շուկայական արժեքը գնահատելու համար անհրաժեշտ է ստեղծել համապատասխան մասնագիտական հանձնաժողով: Մարզահամերգային համալիրի շենքը, որպես պատմամշակութային հուշարձան, երբևէ չի եղել պաշտպանության նախարարության հաշվեկշռում և չի կարող լինել այն պարզ պատճառով, որ ՊՆ կանոնադրությունով նման գործառույթն անթույլատրելի է: Ամեն դեպքում, աճուրդին մասնակցող և հաղթող կազմակերպությունը պետք է փաստացի կատարի վճարումները, որոնք պետք է փոխանցվեն նախկինում տրամադրված բյուջետային վարկի մարմանը: 2014 թ. մայիսի 13-ին ՀՀ գլխավոր դատախազին ներկայացվել է հաղորդում ԴԱՀԿ-ի աշխատակիցների կողմից պաշտոնական դիրքի չարաշահումների վերաբերյալ: Քանի որ որոշումը դատարանի կողմից դեռևս ուժի մեջ չի մտել և գտնվում է վերաքննիչ դատարանի քննության փուլում, ԴԱՀԿ-ն հիմք է ընդունել առաջին ատյանի դատարանի որոշումը. անօրինական կատարողական վարույթը վերսկսվել է և գույքը ներկայացվել է էլեկտրոնային աճուրդի»,- նշված է մարզահամերգային համալիրի հասարակության հետ կապերի և լրատվության բաժնի տարածած հաղորդագրության մեջ:
Այս պատմության մեջ իրավական կողմը, իհարկե, կարևոր է, մանավանդ որ կողմերից մեկը պետությունն է, սակայն հանրությանն առավել անհանգստացնում է հանրապետական նշանակության կառույցի ճակատագիրը, քանի որ շենքի աճուրդի վերաբերյալ հայտարարության մեջ որևէ կետով նշված չէ կառույցի կարգավիճակը, և ստացվում է, որ նոր գնորդը կարող է վարվել դրա հետ որպես սովորական մի շինության:
«Դա տարրական անգրագիտության հետևանք է»,- մեզ հետ զրույցում ասաց «Հայնախագիծ» ինստիտուտի տնօրեն, Հանրային խորհրդի ճարտարապետության հարցերի ենթահանձնաժողովի նախագահ Գրիգոր Ազիզյանը, որը, ի դեպ, եղել է այդ փառավոր շենքի երկու կոնստրուկտորներից մեկը:
Գրիգոր Ազիզյանն ասում է, որ աճուրդի դրված օբյեկտը ճիշտ չի ձևակերպված, նշված չէ, որ այն պատմամշակութային հուշարձան է, և գնորդը պարտավոր է պահպանողական պայմանագիր կնքել և այլն: «Նույնն էլ արվեց Ծածկած շուկայի դեպքում, չնայած այն դեպքում դիտավորյալ էր արված, իսկ մարզահամերգայինի դեպքում, կարելի է ասել, եղել է ԴԱՀԿ աշխատակիցների կողմից թույլ տրված տարրական սխալ և անգրագիտություն»:
Մեր զրուցակիցը կարծում է, որ սխալը կշտկվի, քանի որ այն խիստ ակնհայտ է, և պատմամշակութային շենքին որևէ վտանգ չի սպառնա: Ինչ վերաբերում է պետության և մասնավոր ընկերության միջև ծագած վեճին, ապա Ազիզյանը կարծում է, որ այնուամենայնիվ, համալիրի սեփականատերը եղել է բարեխիղճ, իր պարտավորությունները կատարել է պատվով, և այսօր շենքը շատ լավ վիճակում է: «Սակայն համալիրի ղեկավարները լավ մենեջերներ չեն եղել, քանի որ դա այնպիսի շենք է, որ պետք է ավելի լուրջ ձևով շահագործվեր, կազմակերպվեին լուրջ միջոցառումներ, համերգներ: Դա էլ, հավանաբար, հանգեցրել է պարտքերի գոյացման»:
Ազիզյանը նշում է, որ շենքը ո՛չ ժամանակին է իրական արժեքով վաճառվել, ո՛չ էլ այսօր է իրական արժեքով աճուրդի հանվել, քանի որ դրա իրական արժեքը մի քանի հարյուր միլիոն դոլար է:
Մարզահամերգային համալիրի համահեղինակ, Ճարտարապետ Գուրգեն Մուշեղյանը մեզ հետ զրույցում հիշեց, որ շենքի կառուցումը նախատեսված էր սկսել 60-ականներին և մինչև 1970 թվականը հասցնել ավարտին՝ որպես նվեր Խորհրդային Միությունից Խորհրդային Հայաստանին ՝ խորհրդային կարգերի հաստատման 50-ամյակի կապակցությամբ: Սակայն ֆիզիկապես հնարավոր չեղավ հասցնել, ուստի որպես նվեր կառուցվեց «Հրազդան» մարզադաշտը:
Հիշում է, որ համալիրի շինարարությունը սկսվեց 70-ականների վերջերին, իսկ 1980-ին Մոսկվայում պետք է տեղի ունենար օլիմպիադան, և ֆինանսավորում ստանալու համար շատ բարդ ժամանակաշրջան էր: Սակայն, Հայաստանի իշխանություններին հաջողվեց գումար ստանալ շենքի շինարարության համար:
Կառույցը 1987 թ. Խորհրդային Միության կողմից ստացավ պետական մրցանակ, ինչն աննախադեպ էր Խորհրդային Հայաստանի պատմության մեջ:
«Ինձ ոչ թե աճուրդն է մտահոգում, այլ այն, թե ում է շենքը վաճառվելու, և շենքի գնորդն արդյոք ի վիճակի է նույն ձևով պահպանել կառույցը, թե ոչ,- ասում է Մուշեղյանը,- պայմանագրային հարաբերությունները պետք է այնպես կազմվեն, որ անկախ նրանից՝ ով է սեփականատերը, շենքը պահպանվի նույնությամբ: Իսկ այսօրվա սեփականատերը պասիվ է շենքն օգտագործում, թե ակտիվ, նորմալ ձևով շենքը պահպանում է, և ցանկացած միջոցառում, ցանկացած պահի այնտեղ կարելի է իրականացնել»:

Անկախ

2011 թ. հունիսին Երևանում ստորագրվել է «ՀՀ մշակույթի նախարարության և Տոկիոյի մշակութային արժեքների ազգային հետազոտության ինստիտուտի միջև Հայաստանի մշակութային ժառանգության պահպանության վերաբերյալ» համաձայնագիրը, որի նպատակն է 2011-2014 թթ. իրականացնել հայ մասնագետների վերապատրաստում և միջազգային, տեղական սեմինարների օգնությամբ հնարավորություն ստեղծել մասնագիտական գիտելիքների և հմտությունների փոխանցման համար: Այս տարիների ընթացքում տեղի է ունեցել «Տեքստիլի վերականգնմանը և պահպանմանը» նվիրված 5, ինչպես նաև «Հնագիտական մետաղի վերականգնմանը և պահպանմանը» նվիրված 3 միջազգային և 5 տեղական սեմինար:

2014 թ. մայիսի 20-27-ը տեղի կունենա «Հնագիտական մետաղի վերականգնմանը և պահպանմանը» նվիրված տեղական 6-րդ եզրափակիչ սեմինարը, որին կմասնակցեն 4 ճապոնացի մասնագետ, 10 հայ, ինչպես նաև 2 ներկայացուցիչ Վրաստանից և Ռուսաստանից:

Ս. թ. մայիսի 27-ին, ժամը 11:00-ին Հայաստանի պատմության թանգարանում տեղի կունենա վերոնշյալ սեմինարների ընթացքում վերականգնված բրոնզե առարկաների ցուցահանդեսի բացման արարողությունը:

Ս. թ. մայիսի 26-ին, ժամը 14:30-ին, Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի նախարարության և Տոկիոյի մշակութային արժեքների ազգային հետազոտության ինստիտուտի միջև ստորագրվել է Հայաստանի մշակութային ժառանգության պահպանման մասին համագործակցության նոր համաձայնագիր:

Համաձայնագիրը ստորագրել են ՀՀ մշակույթի նախարարի տեղակալ Արև Սամուելյանը և Տոկիոյի մշակութային արժեքների ազգային հետազոտության ինստիտուտի գլխավոր տնօրեն Նոբուո Կամեին:

Համաձայնագիրը կգործի մինչև 2020 թվականը և վերաբերում է մշակութային ժառանգության պահպանմանը նպատակաուղղված համատեղ ծրագրերի իրականացմանը, հայ փորձագետների մասնագիտական հմտությունների զարգացմանը:

Լուսանկարը` Ռոս Չեշիրի

Միացյալ Թագավորությունում և աշխարհի տարբեր երկրներում հանդես գալով ներառական պարային բեմադրություններով`Candoco-ն ապացուցեց, որ պարը որևէ մեկի մենաշնորհը չէ: Candoco-ի պարային բեմադրությունները կոտրում են մարդկային կարողությունների մասին պատկերացումները, վերացնում բոլոր կարծրատիպերը և արվեստի ուժի միջոցով ստիպում հավատալ մարդկային անսահման հնարավորություններին: Հենց նրանց փորձառությամբ և աջակցությամբ Հայաստանում կձևավորվի հայկական առաջին ներառական պարային խումբը:

Մայիսի 11-ից 24-ը Հայաստան են այցելել Candoco ներառական պարային խմբի գեղարվեստական համաղեկավար Պեդրո Մաչադոն և պարուհի Վիկտորիա Մալինը`աշխատելու հայ մասնակիցների հետ:  Նրանք նախ հանդիպել են և դասընթացներ անցկացրել հայ դասընթացավարների հետ, իսկ այնուհետև սկսել են աշխատել այն մասնակիցների հետ, ովքեր ընդգրկվելու են առաջին ներառական պարային խմբում:

Բրիտանական խորհուրդը նախորդ տարի նախաձեռնեց «Պար` առանց սահմանների» ծրագիրը, որի նպատակն է Հայաստանում ձևավորել պրոֆեսիոնալ պարային ներառական խումբ: Այդ նպատակով Միացյալ Թագավորությունում վերապատրաստում անցան չորս դասընթացավար: Այնուհետև` փետրվարից,  Հայաստանում սկսվեցին եռօրյա պարապմունքների շարքը, որոնցում ընդգրկվեցին 54 մասնակից: Ավարտին նրանցից ընտրվել են 20-ը, ովքեր էլ մասնակցել են Candoco պարային խմբի դասընթացներին: Հենց նրանցից էլ Candoco-ի և հայ մասնագետները կընտրեն այն տասը մասնակիցներին, ովքեր էլ կկազմեն առաջին պրոֆեսինալ ներառական պարային խումբը: Ներառական պարային խումբը գործելու է Փոքր թատրոնին կից:

«Պար` առանց սահմանների» ծրագրին աջակցում են ՀՀ Մշակույթի նախարարությունը, Երևանում Բրիտանական դեսպանատունը, բրիտանահայ համայնքը, ԱՅԲ դպրոցը և «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրը:

Թանգարանների միջազգային օրվան ընդառաջ այսօր երեկոյան կսկվի ՛՛Թանգարանային գիշեր՛՛  միջոցառումների շարքը: «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանի տնօրեն Գագիկ Գյուրջյան այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ խոսեց ոլորտում  առկա խնիրներից և բացահայտեց իրենց նախատեսած ծրագրերը:

Քանի որ այս տարի ՛՛Թանգարանների գիշեր՛՛ նախաձեռնությունը 10-րդ անգամ է անցկացվում, իրենք որոշել են ավելի յուրահատուկ կերպով նշել այն.  ՛՛Սա համաեվրոպական միջոցառում է, ուստի մենք միացել են եվրոպական թանգարանների կազմակերպած մի հետաքրքիր ծրագրի: Թանգարանի այցելուները եվրոպական ցանցին միանալու պարագայում իրենց կողմից արված լուսանկարները կարող են ներկայացնել եվրոպական երկրների թանգարանների այցելուներին, իրենք էլ կարող են տեսնել այդ երկրների թանգարանների լուսանկարներն առցանց, այսինքն՝ միասնական ալբոմ կստեղծվի՛՛:

Այս տարի Թանգարանային գիշերվա կարգախոսն է՝ «Ցուցանմուշները ստեղծում են կապեր». այդ կապակցությամբ «Էրեբունի»-ում այսօր կցուցադրվի Բրիտանական թանգարանի պատմությունը ներկայացնող ֆիլմ: Սա հատկապես հետաքրքիր է հայերի համար, քանի որ Բրիտանական թանգարանում են պահվում բազմաթիվ հայկական և ուրարտական ցուցանմուշներ: Ֆիլմի ցուցադրությունները ընդմիջվելու են «Վան» ազգագրական համույթի կենդանի երգերով և պարերով:

՛՛Մենք ունենք Պատանի հնագետի դպրոց, որի երեխաները ուսումնական պեղումներ են իրականացնելու: Մենք համագործակցել ենք նաև Կարեն Դեմիրճյանի թանգարանի հետ. առանձնացրել ենք մեր թանգարանից 6 որմնանկարի պատճեներ, որոնք ցուցադրվելու են Դեմիրճյանի թանգարանում: Այդ միջոցառման կարգախոսն է՝ ՛՛Անակնկալ գիշերով՛՛, քանի որ այցելուների համար անակնկալ կլինի Դեմիրճյանի թանգարանում տեսնել ուրարտական որմնանկարներ»,- ասաց արգելոց- թանգարանի տնօրենը: Ինչպես նախորդ տարի, այս տարի ևս Երևանի քաղաքապետարանը թանգարանին կտրամադրի ավտոբուսներ, որոնց մեկնակետը կլինի Հանրապետության հրապարակից:  Անցյալ տարի ավտոբուսներ տրամադրելու արդյունքում եռակի ավելացել էր այցելուների քանակը:

Անդրադառնալով թանգարանի խնդիրներին` Գագիկ Գյուրջյանը նշեց, որ իրենց թանգարանը նման չէ սովորական թանգարաններին, քանի որ նաև արգելոց է, սակայն ունի մի շարք խնդիրներ, որոնք հատուկ են մեր երկրում առկա այլ թանգարաններին: Նա տեղեկացրեց, որ մինչև անցյալ տարի թանգարանը չուներ ջեռուցում, բայց քաղաքապետարանի ջանքերով այդ հարցն արդեն լուծված է: ՛՛Խնդիրները քիչ-քիչ վերանում են: Ներկայումս մենք շեշտը դրել ենք միջնաբերդի վերականգնման վրա: Մենք ֆրանսիացի մասնագետների հետ արդեն 6 տարի է, ինչ պեղումներ են կատարում և առաջիկա երեք տարիների ընթացքում ծրագրում ենք ավարտել վերականգնման աշխատանքները՛՛,-ասաց նա:

Մայիսի 16-ին Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում կայացավ հաշմանդամության խնդրիրներին նվիրված «Աղջիկը լուսնի վրա» պարային  ներկայացման մասին պատմող ֆիլմի պրեմիերան:

Փետրվարի 26-ին ցուցադրված «Աղջիկը լուսնի վրա» ներկայացումը յուրահատուկ էր նրանով, որ դրա մեջ միասին կողք կողքի հանդես էին գալիս հաշմանդամություն ունեցող և չունեցող պարողներ:
Ներկայացումը կայացել էր ԱՄՆ դեսպանատան և «Կյանքը առանց սահմանների» ծրագրի նախաձեռնությամբ, այն ինքնատիպ էր նրանով, որ ցուցադրվում էր այն երկխոսությունը, որն առաջանում է ֆիզիկական խնդիրներ ունեցող մարդկանց եւ առօրյա կյանքով ապրողների միջեւ:

Հաշմանդամությունը դատավճիռ չէ, ընդունիր քեզ այնպես, ինչպես  որ կաս: Ապրել է պետք, այլ ոչ թե գոյատևել: Դու կարող ես ողջ աշխարհին ասել, որ դու էլ ես անհատ, դու էլ ունես հարգանքի և սիրո կարիք: Մի՛ կարծիր, թե դա անհնար է, և պատճառներ մի՛ փնտրիր:

«Աղջիկը լուսնի վրա» վավերագրական ֆիլմի ռեժիսոր Արեն Մալաքյանը archive2.ankakh.com-ի հետ զրույցում նշեց, որ նկարահանումները տեւել են 5 ամիս, նրանք ապրել եւ փորձել են ցույց տալ, թե ինչ է կատարվում հաշմանդամություն ունեցող երիտասարդների հետ, ովքեր պարում են: Նրանք հերոսներ էին, խոսքերն ավելորդ են. «Հաղթահարելով բազմաթիվ դժվարություններ, նրանք ի վերջո պարեցին բեմում, եւ դա իդեալական էր: Պրոֆեսիոնալ պարողները ջանք չէին խնայում եւ ամեն կերպ փորձում էին հաշմանդամներին ներգրավել ու դառնալ հավասար, դա իրենց մոտ ստացվեց եւ ֆիլմում հստակ երեւում է»:

Ռեժիսորի խոսքով ֆիզիկական արատ չունեցող մարդիկ չեն կարող պատկերացնել, թե ինչքան ուժեղ ու անբացատրելի է հաշմանդամների ցավը, մենք պետք է պարզապես ծիծաղենք մեր փոքրիկ դժվարությունների վրա. «Ֆիլմում նկարահանված երիտասարդները երազկոտ, խելացի, բարի եւ ուժեղ էին, նայելով նրանց միայն հպարտություն էի զգում: Մեր լեզուն այնքան ուժեղ ու զգացմունքային չէ, որքան իրենց ժեստերը, ֆիլմում նրանք անկեղծ էին»:

Անժելա ՇԱՀՈՒՄՅԱՆ

ՀՀ մշակույթի նախարարության հովանավորությամբ` ս. թ. մայիսի 16-ին, Ժամը 18:30-ին Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության հայաստանյան ներկայացուցչության դահլիճում կցուցադրվի «Ժամանակի ժամանակը» փաստավավերագրական ֆիլմը, որը նվիրված է Ստամբուլի «Ժամանակ» օրաթերթի հիմնադրման 100-ամյակին /հեղինակ՝ Արա Շիրինյան/:

«Ժամանակի ժամանակը» ֆիլմի ցուցադրությունը երևանյան այն միջոցառումների շարքից է, որոնք կոչված են ամփոփելու օրաթերթի հիմնադրման 100-ամյա հոբելյանը:

Ս. թ. մայիսի 17-ին, Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ – Մատենադարանում կմեկնարկի գիտաժողով, որի շրջանակում տեղի կունենա նաև «Ժամանակ» օրաթերթի հիմնադիր Միսակ Գոչունյանի հրապարակախոսական գործերը ներառող «Օրվա մտորումները» ժողովածուի շնորհանդեսը:

Սկսած 2002 թվականից՝ Հայաստանը մասնակցում է ԱՊՀ երկրներում կազմակերպվող Դելփյան խաղերին: Մասնակիցների թվով՝ Հայաստանը զիջում է շատ երկրների, սակայն, թիմային հաշվարկով՝ արժանանում պատվավոր տեղերի: 2010 թվականին Հայրենական Մեծ պատերազմի հաղթանակի 65-ամյակին նվիրված խաղերն անցկացվել են Հայաստանում. մեր երկիրը նվաճել է 36 մեդալ /15 ոսկե, 14 արծաթե, 7 բրոնզե մեդալ և 43 դիպլոմ/՝ զբաղեցնելով խմբակային  առաջին տեղը:

ՀՀ մշակույթի նախարարության աջակցությամբ և մասնագիտական ընտրությամբ՝ ս. թ. մայիսի 2-7-ը Վոլգոգրադում ՀՀ պատվիրակությունը մասնակցել է Եվրոպական առաջին երիտասարդական բաց Դելփյան խաղերին, որոնցում ընդգրկված էր 2604 մասնակից՝ ավելի քան 26 երկրից:

Հայաստանյան պատվիրակությունը կազմված էր 15 հոգուց այդ թվում` 7 մասնակից և ժյուրիի 4 անդամ։ Մասնագիտական հանձնաժողովներում Հայաստանից ընդգրկված էին  Բարսեղ Թումանյանը /դասական երգեցողություն/, Արմեն Բաբախանյանը /դաշնամուր/, Ավետիկ Գինոսյանը /կրկես/, Նունե Աղբալյանը /հագուստի դիզայն/:

Հայաստանի մասնակիցները դասական երգեցողություն, դաշնամուր, հագուստի դիզայն, կրկես անվանակարգերում արժանացել են հետևյալ մրցանակների.

Առաջին մրցանակ և ոսկե մեդալ – Սարգսյան Ջուլիետտա /«Կրկես» անվանակարգ/,

Առաջին մրցանակ և ոսկե մեդալ – Խալաթյան Սուսան /«Կրկես» անվանակարգ/,

Երկրորդ մրցանակ և արծաթե մեդալ – Առուշանյան Անահիտ /«Դաշնամուր» անվանակարգ/,

Երկրորդ մրցանակ և արծաթե մեդալ – Բաժբեուկ-Մելիքյան Սարգիս /«Դասական երգեցողություն» անվանակարգ/,

Երրորդ մրցանակ և բրոնզե մեդալ – Միրզոյան Աննա /«Հագուստի ձևավորում» անվանակարգ/,

Երրորդ մրցանակ և բրոնզե մեդալ – Աբրահամյան Մարիաննա /«Դաշնամուր» անվանակարգ/,

Դիպլոմ – Արիստակեսյան Լուսինե /«Կրկես» անվանակարգ/:

Ապրիլի 15-ից մայիսի 9-ը Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո Պատրիարք Կիրիլի բարձր հովանու ներքո՝ Մոսկվայում կայացել է «Զատիկ» XIII հոգևոր փառատոնը:

«Զատիկ» XIII հոգևոր փառատոնը /գեղարվեստական ղեկավար, աշխարհահռչակ դիրիժոր Վալերի Գերգիև/ ընդգրկել է Ռուսաստանի Դաշնության շուրջ 40 քաղաք՝ Կալինինգրադից Վլադիվաստոկ: Ավանդաբար, փառատոնի շրջանակում կայանում է երգչախմբային արվեստի համերգաշար, որին այս տարի, միջազգային 23 հեղինակավոր երգչախմբերի շարքում, մեծ հաջողությամբ հանդես է եկել Հայաստանի «Հովեր» պետական կամերային երգչախումբը՝ ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Սոնա Հովհաննիսյանի ղեկավարությամբ: Ս. թ. մայիսի 4-7-ը երգչախումբը ելույթներ է ունեցել Դմիտրովի Ուսպենսկի Կաթողիկե տաճարում և Մոսկվայի Սուրբ Երրորդության տաճարում, ինչպես նաև՝ բարեգործական համերգով ներկայացել Կորոլյովի վերականգնողական կենտրոնում:

Մայիսի 7-ին Մոսկվայի Պ. Չայկովսկու անվան համերգասրահում տեղի է ունեցել փառատոնի երգչախմբային արվեստի գալա համերգը, որին մասնակցել է «Հովեր» պետական կամերային երգչախումբը, ինչպես նաև երգչախմբեր՝  Ռուսաստանից, Չեխիայից, Ֆինլանդիայից, Գերմանիայից և Վրաստանից։ Ծրագրում ընդգրկված էին Ի. Բախի, Ք. Պենդերեցկու, Ս. Ռախմանինովի, Ա. Լոտտիի, Ֆ. Պուլենկի, Ռ. Շեդրինի, հայ ժամանակակից կոմպոզիտորներ Դ. Հալաջյանի, Ա. Ավանեսովի հոգևոր ստեղծագործությունները, ինչպես նաև՝ ռուսական ժողովրդական երգի կատարումներ՝ Ջ. Գյոզալյանի մշակմամբ: Ծրագրում ընդգրկված էին նաև հատվածներ Կոմիտասի «Պատարագ»-ից, հոգևոր և աշխարհիկ շարքեր, որոնք արժանացել են առանձնահատուկ ուշադրության: Հանդիսատեսի բարձր գնահատականին է արժանացել ոչ միայն երգչախմբի բազմաժանր ծրագիրը, այլև՝ բարձր պրոֆեսիոնալիզմը:

Մայիսի 8-ին՝ Եռատոնի նախօրեին, «Ապրելու բանաձև» ծրագրի շրջանակներում Երևանի տարածաշրջանային թիվ 1 պետական քոլեջում հանդիպում էր կազմակերպվել զոհված ազատամարտիկ Աշոտ Չախոյանի մայր Գոհար Մարտիկյանի հետ։

«Ապրելու բանաձև» ծրագիրն իրականացնում է «Կանանց հանրապետական խորհուրդ» ՀԿ-ն Հայաստանի երիտասարդական հիմնադրամի` որպես ՀՀ նախագահի գործընկեր կազմակերպության կողմից հայտարարված դրամաշնորհային մրցույթի շրջանակներում։ Այն դրամաշնորհի է արժանացել «Հայոց ազատագրական պայքարի ղարաբաղյան ճակատի մերօրյա հերոսները» անվանակարգում։

Գոհար Մարտիկյանի վերջին 12 տարիների աշխատանքը նվիրված է արցախյան գոյամարտում զոհված հայորդիների ամփոփ կենսագրական մատենաշարի ստեղծմանը։ Եվ նախագահի դրամաշնորհի շրջանակներում կրթական հաստատություններում, զորամասերում, տարբեր լսարաններում հանդիպելով երիտասարդների ու պատանիների հետ` մատենաշարի հեղինակը նրանց հաղորդակից է դարձնում Արցախյան ազատամարտի տարեգրությանը, զոհված ու ապրող հերոսների կենսագրությանը։

Տիկին Մարտիկյանը նշում է, որ երիտասարդների հետ հանդիպումների արդյունքում նկատել է, որ Արցախյան պատերազմի մասին հետաքրքրությունն անչափ մեծ է։ «Անդրադառնալով յուրաքանչյուր հերոսի ապրելու բանաձևին՝ ես ջանում եմ տալ պատմական անցյալից մինչև մեր օրերը հաղթանակի բերող այն տրամադրվածությունը, որը տարավ տղաներին կռվի դաշտ։ Արցախյան պատերազմը լոկ հերոսամարտ չէ։ Այն գրերի գյուտից հետո հայոց պատմության երկրորդ ոսկեդարն է»,- հանդիպման ընթացքում նշեց Գոհար Մարտիկյանը։

Երևանի տարածաշրջանային թիվ 1 պետական քոլեջի տնօրեն Պարույր Սանթրոսյանը նշեց, որ թեև իրենց հիմնական գործառույթը մասնագիտական կրթություն իրականացնելն է, սակայն ուսումնական գործընթացում մեծ տեղ են հատկացնում նաև երեխաների հայրենասիրական դաստիարակությանը։ Նա կարևորեց քոլեջի սաների հանդիպումը հատկապես Գոհար Մարտիկյանի հետ, քանի որ մեր երեխաները պետք է տեսնեն ու շփվեն այն մայրերի հետ, ովքեր ծնել են այն հերոս տղաներին, ում շնորհիվ մենք այսօր ապրում ենք, աշխատում ու սերունդ մեծացնում։

«Ապրելու բանաձև» ծրագրի վերջնական արդյունքը կդառնա Արցախյան գոյամարտում զոհված հերոսների կենսագրական մատենաշարի հերթական հատորյակի լույս ընծայումը, որի մեջ կամփոփվեն վերջին շրջանում Գոհար Մարտիկյանի՝ Արցախ կատարած գործուղումների, այցերի արդյունքները։ Հատորյակում կներկայացվեն Շուշիի ազատագրումը, Քարին տակի հերոսամարտը։ Հերոսների կյանքն ամփոփող հատորյակը լույս ընծայումից հետո կտրամադրվի զորամասերին, կրթական հաստատություններին, գրադարաններին ու ընթերցասրահներին։

Հայաստանի երիտասարդական հիմնադրամի

հասարակայնության հետ կապերի ծառայություն

Լուսանկարը` «Զանգակ» հրատարակչությանը

Վերջերս կայացավ Արտակ Մովսիսյանի «10 հայ ականավոր  թագուհիներ» գրքի շնորհանդեսը: Այս առիթով «Անկախը» զրուցել է պատմական գիտությունների թեկնածու, ԵՊՀ դոցենտ, ՀՀ ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Արտակ Մովսիսյանի հետ:

– Պարոն Մովսիսյան, երբ մարդիկ լսում են «10 հայ ականավոր թագուհիներ», սովորաբար հաջորդում է հարցը` ի՞նչ է, մենք այնքան թագուհի ունեցե՞լ ենք, որ դրանց թվում էլ ականավորներ լինեն: Ձեր գիրքն այս հարցին ի՞նչ պատասխան է տալիս:

– Իսկապես, անգամ պատահել է, որ պատմության ֆակուլտետն ավարտած մարդիկ, որ թվում է, թե պետք է իրազեկ լինեն, նման հարց են տվել: Ցավոք սրտի, թագուհիների թեման մեզ մոտ անարդարացիորեն վատ է ներկայացված: Մեզ անվանապես հայտնի է 65 թագուհի: Գրքի վերջում ամբողջական ցանկը ներկայացված է:
Իհարկե, ունենք նաև տեղեկություններ այլ թագուհիների մասին, որոնց անունները չեն պահպանվել: Օրինակ` գիտենք, որ Արտավազդ Երկրորդի կինը նրա հետ գերի տարվեց Եգիպտոս, ամուսնու հետ վեհանձն պահվածք դրսևորեց, և միասին էլ մահապատժի ենթարկվեցին: Սակայն նրա անունը հայտնի չէ:
Սա մեր ազգային, պետական, հասարակական անփույթ վերաբերմունքն է անցյալի նկատմամբ: Հայ կնոջ կերպարը պատմության մեջ շատ վատ է ներկայացված:
Այսօր երկու ծայրահեղությունների առաջ ենք կանգնած. մի կողմից` արևելյան, չադրայավոր, ազատությունից զուրկ կնոջ կերպարը և մյուս կողմից` արևմտյան, բարոյական սահմաններից դուրս ազատություններով կնոջ կերպարը: Մարդիկ մտածում են այս երկուսի միջև ընտրելու մասին, այն դեպքում, երբ ունենք մերը` ազատ, պարկեշտ, առաքինի և հասարակությունում ու ընտանիքում իր տեղն ունեցող կնոջ կերպարը: Մեզ պետք է այդ կնոջ կերպարը վերականգնել, և այդ առումով թագուհիների կերպարները կարևոր նշանակություն կարող են ունենալ:

– Ի՞նչ դեր է ունեցել հայ կինը պատմության և հայ իրականության մեջ:

– Կնոջ դերը հայ իրականությունում միշտ մեծ է եղել` նախաքրիստոնեական ժամանակներից սկսած: Ապացույցը մեր դիցարանն է, որտեղ բոլոր աստվածուհիներն այնքան սիրված են եղել, որ նրանց պաշտամունքը շարունակվել է անգամ քրիստոնեության օրոք: Օրինակ` Վարդավառը, որ Աստղիկ դիցուհու տոնն է եղել:
Եթե փորձենք ընդհանուր հայացք գցել մեր պատմության վրա, կտեսնենք, որ մինչև XIV դարը ներառյալ, երբ թագավորություններ ու իշխանություններ ենք ունեցել և օտար տիրապետությունների ազդեցությունը չկա, կնոջ դերը մեծ է: Այս առումով բոլորին խորհուրդ կտամ կարդալ Վարդան Հացունու «Հայուհին պատմության առջև» գիրքը:
Ստրկացված, չադրայով կնոջ կերպարն աղերս չունի հայ կնոջ կերպարի հետ: Որպես ապացույց ուսումնասիրեք մանրանկարները, բոլոր տեղերում կանայք պայծառ կերպարներ են` դեմքը բաց, որոշ տեղերում` նաև թևերը բաց:

– Պարոն Մովսիսյան, կներկայացնե՞ք, թե ինչպես առաջացավ նման աշխատություն ստեղծելու մտահղացումը:

– Դեռ ուսանողական տարիներից նման միտք եղել է: Երբ ուզում ես որպես կատարելատիպ ներկայացնել անցյալի քաղաքական գործիչներին, ո՞ւմ պետք է ընտրես: Այս մատենաշարի իմ նախորդ գրքում` «10 հայ ականավոր արքաներ», ես առանձնացրել և հրատարակել եմ 10 ականավոր թագավորների: Բնականաբար, այդ ժամանակ մտածում ես նաև թագուհիների` պետության մեջ բարձրագույն դիրք զբաղեցնող կնոջ մասին:
2009-ին «Զանգակ» հրատարակչության հետ սկսեցինք գիտահանրամատչելի հայագիտական հրատարակությունների շարք: Առաջինը «10 հայ ականավոր արքաներ» գիրքն էր, որը բավականին մեծ հաջողություն ունեցավ և այնքան լավ արձագանքներ, որ հրատարակչության նախաձեռնությամբ 2012-ին այն հրատարակվեց հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն: Այդ շարքից 2011-ին հրատարակվել էր «Արևմտյան Հայաստանի 10 ուխտավայրեր» գիրքը:
Քանի որ արքաների գիրքն այդքան լավ արձագանք գտավ, որոշեցի իրականացնել դեռ ուսանողական տարիներից եղած մտադրությունս ու անդրադառնալ թագուհիներին: Ընտրվեց տասը թագուհի, բայց որպեսզի մյուս թագուհիների մասին էլ հնարավորինս շատ տեղեկություններ լինեին, այսպես կառուցեցինք գիրքը. ամեն բաժին մի թագուհու անուն է կրում, բայց ներկայացված են նյութեր այդ թագուհուց առաջ և հետո եղած տվյալ արքայատոհմի բոլոր հայտնի թագուհիների մասին:
Գրքի նպատակն է հանրությանն ավելի լայնորեն ծանոթացնել մեր թագուհիներին, նաև թագուհիների թեման մտցնել շրջանառության մեջ: Սա առիթ կլինի, որ նրանց վերաբերյալ ավելի շատ ուսումնասիրություններ և քննարկումներ լինեն, դրանով իսկ սա կարևոր քայլ կլինի հայ կնոջ պատմական կերպարի վերականգնման ճանապարհին:

– Ընթերցողը գրքից ի՞նչ դաս կքաղի:

– Նախ` կծանոթանա մեր թագուհիների սքանչելի կերպարներին, կհասկանա, թե ինչպիսին է եղել հայոց թագուհին (գրքի վերջում մեկտեղված են մատենագրության մեջ հայոց թագուհիներին տրված գնահատականները): Ինչ էլ քաղի` մեծ օգուտ է, քանի որ հպարտության արժանի թագուհիներ ենք ունեցել: Ամեն հայ աղջկա մեջ մեր թագուհիների կերպարից ինչ էլ մտնի` ազգովին շահելու ենք:

– Ինչո՞վ կպայմանավորեք, որ նման ականավոր թագուհիներ ունենք, սակայն թե՛ դպրոցական դասագրքերում, թե՛ առօրյայում նրանք անտեսված են:

Լուսանկարը` «Զանգակ» հրատարակչությանը

– Մեր անփութության պատճառով է: Միայն թագուհիների մասին չէ, մենք ունենք շատ-շատ մեծ արժեքներ, որոնք չենք գնահատում: Ընդհանրապես մենք տառապում ենք թերարժեքության և գերարժեքության բարդույթներով, որոնք հավասարապես վնաս են պատճառում. եղած արժեքներին տեր չենք կանգնում և ընկնում երկու ծայրահեղության մեջ: Շատ եմ առիթ ունեցել ասելու` մենք ունեցել ենք թագուհիներ, որպիսիք ամեն երկիր պատիվ կհամարեր ունենալ: Օրինակ` Զաբել թագուհին` Լևոն Երկրորդի դուստրը: Սիրված ու պաշտամունքի հասցված անձնավորություն է: Իր միջոցներով հիմնած և ժողովրդի համար անվճար գործող հիվանդանոցում ինքն էր խնամում անտեր հիվանդներին: Եթե այսօրվա որևէ զարգացած երկիր նման թագուհի ունեցած լիներ, տասնյակ գրքեր կհրապարակեին նրա մասին, ֆիլմեր կնկարեին, գիտաժողովներ կկազմակերպեին: Իսկ մեզ մոտ այդ թագուհու մասին գրեթե ոչինչ չգիտենք:
Մեկ այլ օրինակ. դասագրքերում էլ գրվում է, որ Հաղպատն ու Սանահինը կառուցել է Խոսրովանույշ թագուհին` Աշոտ Երրորդ Ողորմածի կինը, Հաղպատ գնացող ամեն անձ կարող է անցնել Խոսրովանույշի քանդակի կողքով ու չիմանալ, որ դա թագուհու քանդակն է, գոնե մի վահանակ չկա դրված:
Ոչ մի բան չի խանգարում, որ դասագրքերում փոքրիկ հատվածներ ներառենք նաև թագուհիների արած գործերի մասին:
Սա բոլորիս մեղքն է: Մենք թերանում ենք, հետո դժգոհում հայի բախտից:

– Շնորհանդեսի ժամանակ կարծիք հնչեց, որ տղամադիկ են գրել պատմությունը և կանանց դուրս են թողել պատմությունից: Նման պայմաններում դժվար չէ՞ր նյութեր հավաքել գրքի համար` նվիրված միայն կանանց:

– Ժողովրդական խոսքն էլ ասում է`տղամարդը տան դրսի պատն է, կինը` ներսի: Երբ տանը դրսից ես նայում, դրսի պատն է երևում, բայց, անշուշտ, եթե ներսի պատերը չլինեն` տունը տուն չի լինի: Պատմիչները վկայություններ են թողել երկրի կարևորագույն դեպքերի մասին, որոնք միշտ կապվել են թագավորի անվան հետ: Այն դեպքում, երբ թագավորը չկա` թագուհին է դառնում երկրի առաջին դեմքը: Օրինակ, երբ Արշակ Երկրորդը գերվեց, Փառանձեմ թագուհին դարձավ առաջին դեմքը, և նրա մասին բազմաթիվ վկայություններ կան:
Անշուշտ, դժվարություններ ունեցել ենք նյութի հետ կապված, քանի որ այն շատ չէ, բայց քիչ էլ չէ: Պարզապես եղած նյութը պետք է հավաքել և ճիշտ մատուցել:

– Ինչպիսի՞ն է եղել հանրության արձագանքը գրքին:

– Օր չի լինում, որ մի քանի ջերմ արձագանք չլինի. դրսում են մոտենում, ծանոթները զանգում են, համացանցում եղան շատ բուռն արձագանքներ: Դեռ բացասական արձագանք չի եղել: Եղել են հետաքրքիր դիտարկումներ, թե օրինակ` այս թագուհու մասին այս առումով կարելի էր ավելի մանրամասն գրել:
Գիրքը նաև հարուստ պատկերազարդված է, տեղադրվել են բարձրաշխարհիկ հայ տիկնանց զարդերի պատկերները` գտնված Հայկական բարձրավանդակից: Նպատակս էր նաև նպաստել ոսկերչական մշակույթի վերականգնմանը: Սա ևս դիտարժան է դարձնում գիրքը:

– Գիրքն այլ լեզուներով հրատարկվելո՞ւ է:

– Կարծում եմ` այո: Հրատարակչության տնօրենն էլ տպավորված է արձագանքներով: Կարծում եմ, որ սա էլ «10 հայ ականավոր արքաների» նման եռալեզու հրատարակություն կունենա:

– Հաջորդիվ ընթերցողին ի՞նչ եք ներկայացնելու, շարքը շարունակվելո՞ւ է:

– Հաջորդ նպատակը հայկական 10 արքայատոհմերը ներկայացնելն է:
20 տարուց ավելի է, հռչակել ենք անկախություն, բայց մեր պետությունը շատ առումներով կայացած չէ: Կայացած պետություն ստեղծելու համար պիտի պատրաստ սերունդ ունենալ: Եթե աճող սերնդին ճիշտ գաղափարներով չսնենք` վաղը մեր պետությունն ավելի անկատար կլինի: Ճիշտ արժեհամակարգով դաստիարակված հայ մարդը երբեք իր ազգային արժեքները չի ստորադասի: Շարքը` թագուհիներ, թագավորներ, արքայատոհմեր, նպաստում են պետականության գաղափարն ամրապնդելուն:
Տխուր վիճակագրություն ունենք. 1990-ականներին, երբ երկրի վիճակը վատացավ, 3 մլն-ից մեկ մլն-ը լքեց երկիրը: Մի՞թե ծնողներիդ թողնում ու հեռանում ես, եթե նրանց վիճակը վատ է: Մեղադրանք չէ սա, քավ լիցի: Սա ուղղակի տխուր փաստ է: Աստված չանի, եթե վաղն էլի վատանա, հարց է, թե եղած բնակչության որ մասը ևս կթողնի կհեռանա: Հասկանում եմ, սոցիալ-տնտեսական շատ խնդիրներ կան, բայց կա նաև անհատի խնդիրը, եթե անհատը որոշակի արժեհամակարգի կրող է, կարող է դիմակայել ծանր պայմաններին: Եթե իշխանությունը վատն է, պետք է փոխել, ոչ թե թողնել ու հեռանալ հայրենիքից: Ճիշտ արժեհամակարգով դաստիարակված անձն այդպես կմտածի:

Մեկ տողով անգամ կարելի է մի ամբողջ կենսագրություն ներկայացնել: «Սարգսյան Մկրտիչ, 1924-2002, բանաստեղծ, արձակագիր, մշակույթի վաստակավոր գործիչ»: Սա երջանկահիշատակ Ալբերտ Փարսադանյանի «Հայը» գրքի 476-րդ էջից է` կենսագրություն մեկ տողով: Մեկ տող, որ 78 տարիների պայքար է, հաղթանակ, վայելք, վայրէջք և ուրախություն, թախիծ ու կորով, բարություն ու սեր:

78 տարվա ճանապարհ: Առաջին լուսաբացը` Ախալքալաքում: Իր սերնդի նման հոգսաշատ մանկություն` միջնակարգ դպրոց, հետո պատերազմի բոցեր կամ, ինչպես ինքը պիտի գրեր, «Կյանքը կրակի տակ»:
Պատերազմի ավարտ, զինվորական լեզվով ասած` շարքից դուրս եկած աջ ձեռքով, առանց աշխատանքի: Դժվար էր, մշուշոտ: Հացի քարտի համար օրերով գնում էր շրջգործկոմ: Հետո եկան համեմատաբար տանելի օրեր: Փոխգնդապետ Մկրտիչ Սարգսյանն իր սովորած ու ավարտած դպրոցի զինղեկն էր: Եռանդուն աշխատանքի կարևորագույն մասը դարձավ ինքնագործունեության անսամբլի և հատկապես դրամատիկական թատերական խմբակի ստեղծումը: Միաժամանակ թղթակցում էր շրջանային թերթին: Գրում բանաստեղծություններ, ակնարկներ: Մի անգամ էլ ելույթ ունեցավ շրջանային ռադիոյով և ի թիվս այլ գործերի կարդաց Նաիրի Զարյանի «Ի՞նչու չես խոսում հայերեն» բանաստեղծությունը: Զգուշացվեց վերևներից, բայց հանդգնեց ու նրանց ներկայությամբ երկրորդ անգամ էլ այն արտասանեց հանդիսավոր նիստերից մեկի գեղարվեստական բաժնում: Այդ պահից կրթությունը շարունակելու սևեռուն տենչին գումարվեց հեղձուցիչ միջավայրից փախչելու որոշումը, և դիմեց Երևանի մանկավարժական ինստիտուտ ընդունվելու խնդրանքով:
Շարունակում եմ թերթել Մկրտիչ Սարգսյանի երկերի «Դեպի լյառն Աբուլ» Ժողովածուն: Գիրք-հուշարձան, որն ինձ է ընծայագրել է գրողի որդին` բանասիրական գիտությունների թեկնածու Վահագն Սարգսյանը: Նա է ժողովածուն պատրաստել հրատարակման: Գրքի էջերում Ջավախքի գունեղ աշխարհն է, նրա մարդկանց սիրտն ու հոգին արձակ և չափածո գործերում: Հուշերում, գրախոսականներում Ջավախքի գրական գործիչներն են: Վրացիներին և վրաց գրողներին առնչվող հոդվածներ էլ կան ժողովածուում: Նաև` երգիծանք, երգիծաբաններ: «Խաչված քաղաքը» վեպն է այստեղ, որի հերոսների զգալի մասը, հեղինակի բնորոշմամբ, իրական կերպարներ են: Վերջում Մկրտիչ Սարգսյանին հասցեագրված գնահատանք ու բնութագրեր են:
Թերթում եմ ու չեմ դիմանում գայթակղությանը ներկայացնելու Մկրտիչ Սարգսյանի դիմումը Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի քննական հանձնաժողովի նախագահ Արշավիր Շավարշյանին. «Քանի որ տնից բերած իմ հացը գողացել են, խնդրում եմ ձեր թույլտվությունը բոլոր բանավոր առարկաները մեկ օրում հանձնելու համար: Հակառակ դեպքում քաղցը ինձ կփախցնի քննություններից: Մայրենի լեզվի գրավորից բարձր նիշ եմ ստացել: Չեմ կասկածում, որ մյուս առարկաները ևս կհանձնեմ հաջողությամբ: Խնդրում եմ օգնել»: Սարգսյանը դիմումի ներքևում ներկայացնում է նույն տեքստի չափածո տարբերակը: Պրոֆեսոր Շավարշյանը ընդունում է նրան, փոքր օգնություն տրամադրում և ապահովում քննությունների ընդունումը երկու օրում: Ցանկանալով իր անձնական արխիվում ունենալ այն` Շավարշյանը խնդրում է, որ Սարգսյանն ամբողջությամբ արտագրի դիմումը:
Ո՞վ գիտի այդ դիմումի մասին, ինչքան աչքեր են թրջվել, ինչքան հպարտություն է ծնվել, ինչքան ջահելներ են օրինակի դասեր առել: Անձամբ ես այդ մասին լսել եմ 1977 թ. գարնանը, երբ մանկավարժականում ուսանելու տարիներին սովորում էի նաև ինստիտուտի հասարակական մասնագիտությունների ֆակուլտետի «Կոմերիտական ակտիվի դպրոց» բաժնում:
Իմանալով, որ իրենից հետո մեզ մոտ դասախոսության է գալու ՀԳՄ քարտուղար Մկրտիչ Սարգսյանը` այդ մասին ինձ ասել է իմ հայրենակից, լուսահոգի Աշոտ Փարեմուզյանը` ինստիտուտի նախկին ռեկտոր, հանրապետության այդ ժամանակվա լուսավորության մինիստրի տեղակալ: Հետո իմանալով նաև դասախոսության թեման` «Գրական հերոսների կերպարների օգտագործումը երիտասարդության դաստիարակության գործում», նա մի քանի դրվագ ևս պատմեց Մկրտիչ Սարգսյանի կյանքի ճանապարհից, որ մեկ-երկու բառով կարելի է ձևակերպել որպես պատառիկներ գրողի բարությունից, ազնվությունից, ժպիտներից: Նա չմոռացավ նաև հորդորել, որ կարդամ նրա «Ճակատագրով դատապարտվածները»:
Եվ ահա գրողի դասը: Մի քանի րոպեում մեզ հասու դարձան գրողի տեսածն ու ապրածը: Նա իր հակիրճ խոսքում վիպական և քնարական պատկերները միահյուսում էր խոր փիլիսոփայությանը ու մեզ ներկայացնում անձնազոհի և հայրենասերի կերպարներ: Այսպես հասավ սերժանտ Կարոյին և տեղափոխվեց մյուս գրողների հերոսների աշխարհ` հասցնելով ունկնդիրներիս մինչև ռուսական գրական ակունքներ: Հենց այդ օրն էլ ձեռքս առա նրա «Տիրամոր պատկերի առջև» պատմվածաշարը, որպեսզի շարունակվի նրա անավարտ դասը: Հետո նա մեկ անգամ էլ այցելեց մեզ` ներկայացնելու հայ ժողովրդական ասացվածքների, առածների, ասույթների օգտագործումը գրավոր և բանավոր խոսքում: Այդ դասից էլ մեջս տպավորվել է մի տպավորիչ համեմատություն. «ժողովրդական ասացվածքները, առակները այնքան են հղկվել դարերի ընթացքում, որ պետք է ընդունվեն մաթեմատիկական աքսիոմաների նման: Դրանք արդեն ապացուցման կարիք չունեն, դրանք առավել քան ուղենիշներ են»: Հետո ընթերցողներիս համար սարգսյանական դասերը շարունակելու եկան երիտասարդների ինքնահաստատման, սերունդների միջև հակասությունների հանգույցները բացող, բարոյական բարձր արժեքները քարոզող նրա «Շահմարի առեղծվածը», «Դարավերջի հայը», «Քաջ նազար» երգիծական վեպը և այլ գործեր:
Նախորդ դարի 70-ական թվականներից մինչև իր կյանքի ավարտը Մկրտիչ Սարգսյանը հաճախ է հանգրվանել Վանաձոր քաղաքում` իր ստեղծագործական տանը: Այստեղ Աբուլի փոխարեն Բազումի լեռներն էին թիկունքում, Ջավախքի փոխարեն Լոռվա բնաշխարհն էր նրա ներշնչանքը, իսկ ինքը դարձել էր լոռեցի ստեղծագործողների ոգեկոչողն ու օրինակը: Նա սպասված հյուր էր ամենուր` քաղաքի կրթամշակութային օջախներում, աշխատավորական կոլեկտիվներում: Այսօր էլ նրա անունը կրող գրադարանում և այլ տեղերում սիրով են սպասում նրա որդիներին: Վահագն որդու կողմից նվիրված գրքերն այստեղ հարյուրյակներով են հաշվվում: Գրում եմ այս տողերը և ձեռքս մեկնում գրասեղանիս` մյուս որդու` Դավիթ Սարգսյանի «Երկվություն» աշխատությանը: Կրկին նայում եմ ընծայագրին ու հիշում հեռուստաէկրանից հնչած նրա խոսք- տագնապը . «Ավելի լավ է գրքերս ընթերցողին բաժանեմ, քան դնեմ օրեցօր սեղմվող ցանկով գրախանութներից մեկում և սպասեմ, որ օրերից մի օր այն վաճառվի մեկ շիշ անորակ օղու գնով»: Սա էլ դաս է, շարունակվող դաս առանց զանգի ու դասամիջոցի:
Ես Մկրտիչ Սարգսյանին երրորդ անգամ հանդիպել եմ նախորդ դարավերջին, գրողների միության բակում: Շտապում էր: Որպիսությունս հարցրեց ու միանգամից ձևակերպեց կյանքի մի ամբողջ բանաձև, որն ընդունեցի որպես հանձնարարական. «Մի՛ հուսահատվիր, պայքարիր ու հավատա վաղվա օրվան, հավատարիմ մնա ծննդավայրիդ ու մարդկանց: Հիշիր, որ կյանքը տրվում է մեկ անգամ, ու միշտ փորձիր գտածն արժևորել և կորցրածի հետևից չգնալ: Մի՛ մոռացիր, որ հայրենիքը մեծ ու փոքր չի լինում»: Հիմա հիշում եմ և ուզում եմ բարձրաձայնել ևս մեկ տաղանդավոր ջավախեցու` հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագիր, մեծարգո Հովհաննես Այվազյանի խոսք-գնահատանքը. «Ջավախք աշխարհն այդքան յուրահատուկ, այդքան բնական` ճշմարիտ նկարագրով ու բովանդակությամբ, ոչ մեկի գործերում այնպես ամբողջական չէ, որքան Մկրտիչ Սարգսյանի ստեղծագործություններում»:
Ըստ իս, դաստիարակության անփոխարինելի արժեք է պարունակում նաև Մկրտիչ Սարգսյանի կողմից հանրության դատին հանձնված հոր «Կտակը» իր անզուգական արձագանքով. «Ես կատարեցի քո կտակի առաջին մասը, հայրի՛կ. ամուսնացա թունդ սիրահարված, ավա՜ղ, չկատարեցի երկրորդ մասը. ների՛ր ինձ, ների՛ր»: Նրա սիրո խոստովանությունները նաև Դեբեդն է պահում առ այսօր` սերունդներին շշնջալով նրա սիրո խոսքերը, որ հնչել են Ալավերդու Սպանդարյանի անվան դպրոցի այն ժամանակվա ուսուցչուհի Ելենա Դավթյանի ականջին: Ինչ վերաբերում է կտակի երկրորդ մասին` չընդունվել կոմունիստական կուսակցության շարքերը, հավատացած ենք, որ դա լավ բանի չէր տանի: Մենք Մկրտիչ Սարգսյանին չէինք տեսնի ո՛չ ՀԿԿ կենտկոմի ապարատում, ո՛չ «Գրական թերթի» խմբագրի, «Հայաստան» հրատարակչության գլխավոր խմբագրի պաշտոններում, ո՛չ էլ Հայաստանի գրողների միության քարտուղարի, հետո էլ Գրողների միության նախագահի խորհրդականի կարգավիճակներում: Եվ որքան ինքը կկորցներ, բազմակի ավելի կկորցնեին ժամանակակիցները, քանզի, ինչպես հավաստում են լոռեցի արձակագիր Ֆելիքս Շաքարյանը և ուրիշներ, «Մկրտիչ Սարգսյանի մեծագույն արժեքը նրա բարությունն էր, մեծ մարդ լինելը, ստեղծագործողների կողքին կանգնելը, նրանց համար ճանապարհ բացելը»:
Մկրտիչ Սարգսյանն այս տարվա մայիսի 2-ին կդառնար 90 տարեկան: Բայց ապրեց 78 տարի: Ժամանակը նրան պարտք մնաց: Բայց ժամանակը` այդ ամենազոր և ամենաարդար դատավորը, երկար պարտք չի մնում: Նվիրյալներին տեղավորում է վերևներում` հավերժի հարթությունում: Իսկ մեզ` ապրողներիս պատվիրում, որ նրանց վերևում փնտրենք:
Ժամանակը նաև պարտավորեցնում է դասեր առնել մեծերից ու ցրել մոռացումի մշուշը: Մկրտիչ Սարգսյանի հոբելյանն արժանի է համազգային ուշադրության: Հավատում եմ, որ կլինեն տարաբնույթ հանդիսություններ, անվանակոչություններ, հրապարակումներ, կսահմանվեն կրթաթոշակներ, գրական մրցանակներ:
Այդ ամենը նաև` երախտապարտ լոռեցիներիս նախաձեռնությամբ ու մասնակցությամբ:

Վաղարշակ ՂՈՐԽՄԱԶՅԱՆ

Շատ անվանի մասնագետներ գոթական ճարտարապետության հիմքերը որոնում են Հայաստանում: Տեղին է հիշել Կոստանդին Վեսելովսկու խոսքը. «X դարից սկսած` աշխարհով մեկ ճչում է անիական ոճը: Այսօր ավերակների մեջից է լսվում այդ ճիչը…»

Սակայն հայ ճարտարապետական միտքը փայլել է ոչ միայն Արևմուտքում: Արևելյան երկրներում էլ հայերն արարել են արժեքներ, որոնք մինչ օրս մարդկության մշակութային գանձերի շարքն են դասվում:

Դրանց թվին է պատկանում Թաջ Մահալը, որ գտնվում է Հնդկաստանի Ագրա քաղաքում: Ճիշտ է, այն իր ոճով ու ոգով ավելի շատ իրանական ճարտարապետության դպրոցին է պատկանում և անգամ թևավոր խոսք կա, թե` «Թաջ Մահալն Իրանի ոգին է` կերտված Հնդկաստանի սրտում»: Սակայն նրա կառուցման տխուր ու գեղեցիկ պատմության հիմքում հայն է` չքնաղ մի հայուհի` Հեղինե անունով, որ Հնդկաստանում հաստատված հայ ազնվական Ասաֆ խանի դուստրն էր և ծնվել է 1597 թ.: Հեղինեն գեղեցկուհի իշխանադստեր հայկական անունն էր, նրան կոչում էին նաև Արջոմանդ Բանո Բեգում: 1614 թ. նա ամուսնանում է Մողոլների թագաժառանգ Խորամի խանի` ապագա Շահ Ջահանի հետ:
Թաջ Մահալ նշանակում է արքունիքի թագ: Իսկապես այն թագ է` իր անկրկնելի գեղեցկությամբ ու հմայքով:
Ավանդությունը պատմում է, որ Շահ Ջահանը կանչում է դամբարանը կառուցող ճարտարապետին և առատ վարձատրելով` կտրում նրա ձեռքը, որպեսզի նա այլևս ոչ ոքի համար նման հրաշք չարարի:

Թաջ Մահալը գեղեցիկ է ոչ միայն իր ճարտարապետությամբ, ուրույն ոճով ու եզակիությամբ: Նրա կառուցման ակունքներում հուզիչ պատմություն է թաքնված:
Այն իրենից ներկայացնում է հայուհու դամբարան:

Թաջ Մահալը կառուցել է Հնդկաստանում իշխող Մեծ Մողոլների արքայատան տիրակալ Շահ Ջահանը իր սիրելի կնոջ` հայուհի Մումթազ Մահալի հիշատակին: Մումթազ Մահալ շահն անձամբ է անվանակոչել կնոջը, ինչը նշանակում է Արքունիքի զարդ: Մումթազ Մահալը ոչ միայն շահի սիրելին էր, այլև խորհրդատուն: Աչքի էր ընկնում խելքով ու նուրբ դիվանագիտությամբ և ուղեկցում էր ամուսնուն ամենուր, անգամ պատերազմական արշավանքների ժամանակ:
Մումթազ Մահալը Շահ Ջահանի առաջին տիկինն էր և թագուհին: Նա, Շահ Ջահանի բազում կանանցից մեկը լինելով, նաև ամենասիրելին էր և համատեղ ամուսնության 14 տարիների ընթացքում ամուսնուն պարգևել էր ութ որդի և վեց դուստր: Նա աչքի էր ընկել իր նվիրվածությամբ, հավատարմությամբ, խելքով:
Վերջին զավակի լույս աշխարհ գալու ժամանակ Մումթազ Մահալը մահանում է: Շահն այդ ժամանակ արշավանքի մեջ էր և նրան ուղեկցող կինը ծննդաբերեց Բուրհան Նուրե բնակավայրում` վրանում, դաշտային պայմաններում, ինչն էլ Մումթազ Մահալի մահվան պատճառը դարձավ: Նա մահից առաջ խնդրում է ամուսնուն իր շիրիմին գեղեցիկ դամբարան կառուցել, որ արժանի լինի իրենց սիրուն, և այլևս չամուսնանալ: Նույն գիշերն իսկ վշտից սպիտակում են Շահ Ջահանի մազերը: Նա տեղում հողին է հանձնում կնոջ մարմինը, սակայն շատ չանցած տեղափոխում է մայրաքաղաք` ի կատար ածելու նրա վերջին կամքը:

Այնքան մեծ էր Շահ Ջահանի վիշտը, որ նա կնոջ մահվան կապակցությամբ երկրում երկու տարով սուգ հայտարարեց: Ամբողջ երկու տարի Շահ Ջահանի ընդարձակ կայսրության մեջ արգելված էին ուրախությունը, երգն ու պարը:
Ապա Շահ Ջահանը ձեռնամուխ է լինում իր մայրաքաղաք Ագրայում Թաջ Մահալի շինարարությանը, որ տևում է ամբողջ 22 տարի` 1632-1654 թթ.:
Շինարարությանը մասնակցում է ավելի քան 20 հազար մարդ, այդ թվում` աշխարհի տարբեր ծայրերից հրավիրված լավագույն ճարտարապետներ: Իսկ այդ ճարտարապետների մեջ առանձնանում էր մեկը` հայազգի Գրիգորը, որին կոչում էին Մեծ վարպետ-կառուցող, իսկ շինարարության ղեկավարի անունը, ըստ որոշ աղբյուրների, ուստա Իսային էր կամ Ուստա Իսսին:
Շինարարության համար անհրաժեշտ սպիտակ մարմարը բերվում էր Ջայկոտի քարհանքերից, իսկ անհրաժեշտ գունավոր քարերը` Չինաստանից, Տիբեթից և Հեջաբից:
Հետագայում Գրիգորը Թաջ Մահալից զատ այլ նշանավոր շինություններ էլ կառուցեց Շահ Ջահանի համար:
Թաջ Մահալը ժամանակին աշխարհի բարձրագույն շինություններից է եղել. նրա բարձրությունը հասնում է 74 մետրի. 42 մետր բարձրություն ունեն չորս մինարեթները: Բուն դամբարանի մարմարե գույնն ընդգծելու համար շրջակա շինությունները կառուցված են վարդագույն քարից:
Դամբարանը կառուցված է սպիտակ մարմարով, որ ավելի վեհ ու հիասքանչ տեսք է հաղորդում կառույցին:
Դամբարանի պատերն ամբողջովին զարդարված են նկարներով, Ղուրանի սուրահներով:
Դամբարանի կառուցումը հսկայական միջոցներ տարավ պետական գանձարանից: Բացի դրանից, շահն ամեն տարի մեծ միջոցներ էր ծախսում հանգուցյալ կնոջ պատվին համաժողովրդական տոնախմբություններ կազմակերպելու համար:
Շահ Ջահանը նպատակ ուներ Թաջ Մահալի դիմաց` Յամունա գետի ձախ ափին, իր համար էլ դամբարան կառուցել սև մարմարից: Սակայն նրա ծրագիրը կյանքի չկոչվեց: Շահ Ջահանի անհաշիվ ծախսերից դժգոհ էր պետության ավագանին և արքունիքը: Ի վերջո, նրանց աջակցությամբ արքայի որդին` Ջհանգիրը, պետական հեղաշրջում է կազմակերպում, հոր փոխարեն գահ բարձրանում ու բանտարկում երբեմնի զորեղ տիրակալին: Երկար տարիներ երբեմնի տիրակալն իր բանտախցից ամեն օր արցունքն աչքերին նայում էր իր իսկ կառուցած հրաշքին` իր և Մումթազ Մահալի անմար սիրո խորհրդանիշին: Մինչև այն պահը, երբ ինքը ևս ավանդում է իր տառապալից հոգին ու թաղվում կնոջ կողքին` իր իսկ կառուցած դամբարանում:
Այսօր Թաջ Մահալն աշխարհի տարբեր ծայրերից սիրահարների ուխտագնացության վայր է համարվում:

Հարութ Կարապետյան

Երիտասարդ քանդակագործներ Հարութ Կարապետյանն ու Մելիք Շահնազարյանը դեռևս պատանեկան տարիքում նույն արվեստի դպրոցն էին հաճախում: Հետո ընդունվեցին Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարան, ապա ուսումը շարունակեցին Գեղարվեստի պետական ակադեմիայում: Այսօր էլ միասին են աշխատում:
Ուսանողական տարիներին ստացած գիտելիքներից շատ գոհ են, իսկ ակադեմիայի դասախոս, քանդակի ամբիոնի վարիչ, հայտնի քանդակագործ Գետիկ Բաղդասարյանի դերն իրենց կյանքում ճակատագրի պարգև են համարում:

Մելիք Շահնազարյան

2000-ի սկզբներին, ավարտելով ուսումը, նրանք էլ շատերի պես կկանգնեին անորոշության առջև, եթե իրենց սիրելի վարպետի կողմից չներգրավվեին քանդակի գործերում: Տղաները հիշում են՝ նրա հետ արած առաջին գործը Կանադայի հայկական եկեղեցիներից մեկի հարթաքանդակներն էին: Հետո վարպետը նրանց Դանիա տարավ՝ մասնավոր նախագծի վրա աշխատելու: Ցավոք, դա արտերկրում աշխատելու նրանց առաջին և առայժմ միակ օրինակն է:
Նրանց բախտը մեկ այլ հարցում էլ է բերել. հնարավորություն են ունեցել աշխատելու անվանի հայ ճարտարապետ Ջիմ Թորոսյանի հետ` Սպիտակի հրապարակի նախագծման ժամանակ, Միացյալ Նահանգներում բնակվող անվանի հայ քանդակագործ Երվանդ Գոջաբաշյանի, Թամանյանի արձանի հեղինակ, հայտնի քանդակագործ Արտաշես Հովսեփյանի և այլ մեծերի հետ:
«Հակառակ դեպքում, մենք էլ երևի կահույքի ցեխերում բանվորություն կանեինք, կահույք կհավաքեինք, ոսկերչությամբ կզբաղվեինք, կանեինք մեր մասնագիտության հետ կապ չունեցող գործեր կամ էլ ընդհանրապես ոչինչ չէինք անի, ինչպես մեր ընկերներից շատերը»,- ասում է Հարութը:

Գետիկ Բաղդասարյանի հետ

Երիտասարդ քանդակագործները Նկարիչների միության անդամ են և մասնակցում են Հայաստանում անցկացվող բոլոր ցուցահանդեսներին՝ հանրապետական, երիտասարդական, մասնավոր, անհատական: Այսուհանդերձ, նրանք էլ այսօր կանգնած են լուրջ խնդիրների առջև: Անգամ այդ ցուցահանդեսներից այնքան են հոգնել, որ այլևս չեն ուզում մասնակցել, քանի որ դրանք որևէ արդյունք չեն տալիս:

Հարութ Կարապետյանի գործերից

«Դեռ մի բան էլ գլխացավանք են,- ասում է Հարութը,- ծանր-ծանր քարերը շալակում-տանում ենք, հետո ծանր-ծանր հետ բերում: Ոչ մի արձագանք, անգամ ամենատարրական բանը, որ միությունը պետք է կազմակերպի` քննարկումներ, դա էլ չի արվում»:
Երիտասարդ քանդակագործների խոսքով՝ միությունում լճացած վիճակ է, երիտասարդների համար էլ որևէ հետաքրքիր, օգտակար և նոր բան չկա:
Մի խնդիր էլ կա: Ասում են, որ անկախությունից հետո միություն ընդունվելը շատ է հեշտացել, ով ասես դարձել է միության անդամ: Հանրապետական ցուցահանդեսների աշխատանքներն էլ ժյուրիի կազմը չի ընտրում, բոլոր անդամներն իրավունք ունեն ներկայացնելու իրենց գործերը: «Եվ այդ ցուցահանդեսներին մի էնպիսի ռաբիզ մթնոլորտ է տիրում, որ մարդիկ ուղղակի զզվում են՝ մտնեն: Լավ գործերն էլ խառնվում են վատերին, չեն երևում: Շատերն են մեզ բողոքել, որ մակարդակն ահավոր է: Ճիշտ է, տարվա վերջում Նկարիչների միությունը հանդես է գալիս հաշվետվությամբ և ներկայացնում մի հսկայական ցուցակ, թե ինչեր են արվել, ինչ ցուցահանդեսներ են կազմակերպվել և այլն, բայց թե ինչ են տվել այդ ցուցահանդեսները, հայտնի չէ: Գոնե մի քննարկում արվե՞լ է: Ոչ»:

«Այսինքն, «պտիչկա» դնելու համար է, ինչպես մեր պետությունում շատ բան»,-ավելացնում է Մելիքը:

Հարութ Կարապետյանի գործերից

Որպես արվեստագետի համար լուրջ խնդիր` նրանք առանձնացնում են նաև արվեստաբանների հետ շփման բացակայությունը և նշում, որ Նկարիչների միության կողմից կազմակերպվող ցուցահանդեսների շրջանակներում չեն կազմակերպվում քննարկումներ արվեստաբանների և արվեստագետների միջև: Իսկ արվեստաբաններին անհատապես դիմելու դեպքում էլ` մերժում են ստանում. «Իրենց պիտի գնաս խնդրես, որ գան գործերդ նայեն, կարծիք հայտնեն»,- ասում է Մելիքը:
«Երբ ասում ես՝ կարծիք հայտնեք, ասում են՝ մեզ ոչ ոք չի վճարում դրա համար: Բայց չէ՞ որ մեզ էլ մեր քանդակների համար ոչ ոք չի վճարում: Հիմա շատերն իրենց աշխատանքներով գիրք են տպում և արվեստաբաններին փող տալիս, որ իրենց մասին գրեն: Եվ արվեստաբաններն էնպիսի բաներ են գրում, որ քեզ թվում է՝ հանճարի հետ գործ ունես: Բայց մեզ փողով կարծիք պետք չի: Ընդհակառակը, մեզ պետք է, որ մեր գործերը նաև քննադատեն, որպեսզի մենք շտկենք թերությունները, զարգանանք, հակառակ դեպքում` կճահճանանք: Բոլորը գալիս, ասում են՝ վա՜յ, ինչ հրաշալի գործեր են, ու գնում: Երևի պատճառն այն է, որ այս դաշտը փոքր է, բոլորն իրար ճանաչում են, չեն ուզում վատ բան ասել, որովհետև շատերը քննադատությունից նեղանում են: Մի անգամ մենք մեզանից ավելի երիտասարդ քանդակագործների ասացինք, որ ասենք` այս պահը լավ չի, մեզանից նեղացան, էլ բարև չեն տալիս»,- ասում է Հարութը:

Երիտասարդ քանդակագործներն ապրուստի խնդիրը լուծելու համար ստիպված են լինում ընդունել պատվերներ, որոնք այնքան էլ արվեստի հետ կապ չունեն: Մեր զրույցի պահին, օրինակ, Մելիքն ու Հարութը մի գործ էին քանդակում. պարզվեց՝ գերեզմանաքար է: Ասում են, որ անգամ ամենահայտնի քանդակագործներն են գերեզմանաքարերի պատվերներ վերցնում: Այլ տարբերակ չկա, քանի որ Սովետն այլևս անցյալում է, երբ պետությունը յուրաքանչյուր արվեստագետի պատվեր էր տալիս և պարտադիր գնում նրա աշխատանքը, իսկ մեր օրերում արվեստի գործեր գնելը կա՛մ հասանելի չէ, կա՛մ էլ մարդիկ դրա պահանջը չունեն:

Տղաները գոհ են, որ դեռ սա էլ կա: Ճիշտ է՝ գերեզմանաքարեր քանդակելն իրենց համար արվեստ չէ, բայց գոնե մասնագիտական գործ է, շատերը նաև դրանից են զրկված:

Անկախ ամեն ինչից, նրանք անընդհատ ստեղծագործում են: Հենց պատվերով աշխատանքն ավարտվում է, անցնում են արդեն հոգեհարազատ գործին, և քանդակների հավաքածուն հետզհետե մեծանում է:

Հարութն իր Զեյթունի բնակարանը վաճառել է, սեփական տուն գնել Առինջ գյուղում, որպեսզի առանձին արվեստանոց ունենա: Այստեղ էլ ծանոթանում եմ նրա աշխատանքներին: Որոշ գործեր էլ Մելիքինն են, որը, բացի քանդակներից, նաև գրաֆիկական աշխատանքներ է ստեղծում: Տղաների գործերով իսկապես կարելի է հիանալ. գեղեցիկ են, խորիմաստ ու ամենակարևորը՝ ինքնատիպ:
Սակայն այդ աշխատանքներով նրանք ապրել չեն կարող, քանի որ այն, ինչ ստեղծում են արվեստի մղումով, չի վաճառվում: «Նախ թանկ ենք գնահատում, ասենք՝ երեք հազար դոլարից սկսած, իսկ Հայաստանում գնող չկա, կամ էլ ցանկացողների համար գինն անհասանելի է»:

Մելիք Շահնազարյանի գործերից

Ասում են, որ ցուցահանդեսների ժամանակ միշտ նույն մարդիկ են գալիս, կողմնակի ոչ ոք չկա, համատարած անտարբերություն է: «Իսկ եթե, ասենք, Կասկադում մի նոր քանդակ են բերում, մարդիկ վազում են տեսնելու և հիացած ասում են՝ շատ լավն է: Բայց Կասկադում բոլորը չէ, որ արվեստի գործեր են: Կան շատ վատ գործեր, իսկ մեզ մոտ կան վարպետներ, որոնք հազար անգամ ավելի լավ գործեր են ստեղծում, ուղղակի մերոնց գործերի նկատմամբ հետաքրքրություն չկա»:

Ի՞նչ է պետք երիտասարդ քանդակագործին ստեղծագործելու և իր ստեղծագործությամբ նաև ապրուստի խնդիրը լուծելու համար: «Ստեղծագործելու պայմաններ, հասարակության կողմից ընկալում, արվեստի նկատմամբ անտարբերության վերացում, ցուցադրվելու հնարավորություն երկրի ներսում և դրսում, շփում այլ արվեստագետների հետ, արվեստաբանների հետ քննարկումներ և այլն»,- թվարկում են նրանք:

Գուցե այս շարքին ավելացնենք նաև ամենակարևորը՝ Հայաստանում սոցիալական բեռի թեթևացում, որպեսզի մարդիկ, հացի խնդիր լուծելուց բացի, մտածեն նաև հոգևոր պահանջմունքները բավարարելու մասին, քանի որ մենք՝ հայերս, անկախ ամեն ինչից, արվեստասեր ժողովուրդ ենք:

Չնայած այս ամենին՝ երիտասարդ արվեստագետները չեն մտածում Հայաստանից հեռանալու մասին, մտածում են միայն համաշխարհայի արվեստի հետ շփվելու և հետ վերադառնալու մասին: «Պետք է մնաս քո երկրում, ստեղծագործես ու պայքարես»,- ասում է Հարութը:
«Մի խոսք էլ կա. միջակություններն իրենց ճանապարհը գտնում են, իսկ տաղանդավորներին օգնել է պետք: Մենք դեռևս քարի հետ ենք պայքարում»,-ծիծաղելով ավելացնում է Մելիքը ու շարունակում հղկել նորածին երեխան գրկին կնոջ կերպարանքով գերեզմանաքարը:

Անի Գասպարյան

Անկախ 

«Մեր պատկերացումն էկոլոգիայի մասին թերի է, էկոլոգիայի մասին խոսելիս` մենք միայն շրջակա միջավայրի աղտոտվածության մասին ենք խոսում, իրականում եվրոպական կոնվենցիաներում ոչ միայն բնության հուշարձանների պաշտպանության խնդիր է դրվում, այլև մշակութային ժառանգության պահպանության: Զարմանալի չէ, որ բնության պահպանվող հատուկ տարածքների մեջ մտնում են նաև եկեղեցիները, հուշարձանները, խաչքարերը: Բնության և մշակույթի հուշարձանները մեկը մյուսին լրացնում են»,-հուշարձանների պահպանության համաշխարհային օրվան նվիրված մամուլի ասուլիսի ժամանակ ասաց «Հանուն կայուն մարդկային զարգացման» ՀԿ նախագահ Կարինե Դանիելյանը:

Միջազգային կամակերպությունների կողմից անցկացված հարցումների արդյունքում զբոսաշրջիկները նույն պատախանն են տվել, որ մեր բնության ժառանգությունը, պատմամշակութային ժառանգությունը հրաշալի են, սակայն ամբողջությամբ աղբի մեջ են:

«Իսկ մեր մշակութային ժառանգության վայրերը մարդիկ ընկալում են որպես խնջույքի վայրեր: ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկի մեծ մասը կազմում են քաղաքների կենտրոնները` որպես պատմական ժառանգություն, իսկ մենք Երևանի պատմական կենտրոնն ուղղակի ջնջում ենք: Մենք մի կողմից խոսում ենք հազարամյակների պատմության մասին, մյուս կողմից մեր ժառանգությունը քանդում ենք, որ բիզնեսով զբաղվենք»,- ասաց Կարինե Դանիելյանը:

«Հայոց թանգարան» նախաձեռնության անդամ Աղվան Ասոյանն էլ նշեց, որ նախաձեռնությունը գիտահետազոտական արշավ է սկսել, որը պետք է լուսաբանի և ուսումնասիրի հայկական թանգարաններն ու հուշարձանները, որոնք դուրս են մնացել հասարակության ուշադրությունից:

«Վերջերս մենք եղանք Առինջ գյուղի գերեզմանատանը կից 14-15-րդ դարերի խաչքարերի տարածքում, որտեղ իսկական աղբակույտ էր, խաչքարերն անմխիթար վիճակում էին: Եղել ենք նաև Աշտարակի Սուրբ Մարիանե եկեղեցու ավերակների տարածքում, որը ևս անմխիթար վիճակում էր, ամբողջովին խոտածածկ»,- ասաց Աղվան Ասոյանը` նկատելով, որ խորհրդային միության տարիներին մեր խաչքարերն ավելի լավ են պահպանվել, քան հիմա:

Երևանում ավարտվում է «Սոսե» կինոփառատոնը: Փառատոնի նպատակն է ներկայացնել կնոջը՝ խոսելով նրա արժանիքների, խնդիրների, նվաճումների, կարողությունների և առհասարակ նրա դերակատարման մասին։ Այս մասին լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ հայտարարել են կինոփառատոնի կազմակերպիչները` Մարիամ Մինասյանը, Ռիտա Խալաթյանը և Սիմոն Սահակյանը:

Փառատոնիընթացքում ընտրվել են լավագույն ռեժիսորական աշխատանք, լավագույն սցենար և լավագույն օպերատորական աշխատանք, լավագույն դերասանական աշխատանք նոմինացիաներում հաղթող աշխատանքները, իսկ օն-լայն քվեարկության արդյունքում, որը կավարտվի այսօր` ապրիլի 16-ին, կընտրվի հանրության համակրանքին արժանացած ֆիլմը։

Մարիամ Մինասյանը նշեց, որ այս տարի փառատոնին միջազգային ֆիլմեր ներկայացված չեն, մասնակից ֆիլմերն էլ միայն խաղարկային են:  «Ներկայացված են եղել շատ ֆիլմեր, բայց ընտրվել են  9 ֆիլմեր, որոնք հստակ համապատասխանում էին կինոփառատոնի բովանդակությանը և  ներկայացնում կնոջը: Ընտրված ֆիլմերի թվում են «Աշնան արև», «Մեկ ծուխ, մեկ մութ», «Մերկացած կին» և այլն»:

Ժյուրիի կազմում ընդգրկած են հայ կինոգործիչներ, որոնք գործում են հիմնականում արտերկրում. դրա պատճառն այն է, որ նրանք ավելի լավ են ծանոթ հայկական կինոյի ժամանակակից ոլորտին, և մյուս կողմից էլ, դա կնպաստի  տարբեր երկրներում գործող մասնագետների փորձի փոխանակմանը: Ժյուրիում ընդգրկված են ռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ Արտ Սևադան (ԱՄՆ), դերասանուհի Լաուրա Քյոսայանը  (Ռուսաստան ), և այլք: «Ընտրությունը հիմնավորված է նրանով, որ մեր հայրենակիցները շատ լավ տեղյակ են մեր կինոարտադրության  խնդիրներից և կարող են ճիշտ և հստակ գնահատել»:

Կազմակերպիչները նշեցին, որ այս տարի Մշակույթի նախարարություն չեն դիմել. «Նախ փորձեցինք ծնունդ տալ փառատոնին և հետո դիմել նման հովանավորության համար»:

‹‹ՍՈՍԵ›› կինոփառատոնի փակման արարողությունը և ներկայացված ֆիլմերի հանրային ցուցադրությունը տեղի կունենա ապրիլի 18-ին Նաիրի կինոթատրոնում:

Կյանքը կարճատև է, արվեստը` հավերժական:
Հիպոկրատ

Պատմական Հայաստանի Վանի նահանգի Խորգոմ գյուղում 1904 թ.ապրիլի 15-ին ծնվել է Ոստանիկ Ադոյանը: Նա 1915 թ. գաղթի ժամանակ մոր և քույրերի հետ գաղթել է Երևան, ապա Թիֆլիս, այնուհետև` ԱՄՆ: Ներշնչված ռուս մեծ գրող Մաքսիմ Գորկու ստեղծագործություններով` 1925 թ. վերցրել է նրա ազգանունը:
Այսպիսով դարձել է Արչիլ Գորկի, արևմտյան գեղանկարչության խոշոր վարպետներից մեկը:
Սովորել է Նյու Յորքի արվեստի կենտրոնական դպրոցում, որտեղ նաև հինգ տարի դասավանդել է: Ստեղծագործման առաջին տարիներին կրել է Մոնեի, Մատիսի, Պիկասոյի և այլոց ազդեցությունը, հետո մշակել իր ուրույն ոճը, ստեղծել իր դպրոցը: Հայրենի բնությունն ու պատմական հուշարձանները, ժողովրդական ծեսերն ու ավանդույթներն են եղել նրա ստեղծագործական ներշնչման աղբյուրը: Սկզբնական շրջանում նկարում էր դիմանկարներ, նատյուրմորտներ և բնանկարներ:1930- ական թվականների կեսերից հակվել է դեպի վերացապաշտական (աբստրակտ) նկարչությունը: Կյանքի վերջին տասնամյակում ստեղծել է վառ կտավներ` «Այգիներ Սոչիում» (1938) նկարաշարը (նախնական անվանումը` «Այգիներ Խորգոմում»), «Ջրվեժը» (1943),«Հոգեվարքը» (1947),«Արորը և երգը»(1947), որոնցով հետագայում արժանացել է համաշխարհային հռչակի:
Նրա արվեստը ներթափանցված էր հայկական հոգով, մշտապես կապի մեջ էր հայրենիքի հետ: 1938 թ. նա Հայաստան է ուղարկել չորս կտավ, երկու նկար էլ նվիրաբերել է Կարմիր բանակին օգնելու համար Նյու Յորքում կայացած ցուցահանդես վաճառքին: 1946 թ. կրակի բոցերը լափել են նրա երեսունից ավել կտավներ, իսկ ինքը ենթարկվել է քաղցկեղի վիրահատության: 1948-ին մեքենայի վթարի հետևանքով կորցրել է աջ ձեռքի աշխատունակությունը և որոշ ժամանակ անց ինքնասպան եղել: Նրա նշանավոր կտավներն այսօր էլ ցուցադրվում են ԱՄՆ-ի, Լոնդոնի, Փարիզի ժամանակակից արվեստի թանգարաններում, ցուցադրվել են աշխարհի բազմաթիվ քաղաքներում, նաև Երևանում, Մոսկվայում:
2004 թ. Արչիլ Գորկու 100-ամյակի կապակցությամբ հայ զբոսաշրջիկների մի մեծ խումբ ուխտագնացության է մեկնել Արևմտյան Հայաստան` Էրզրում, Վան, Բայազետ, Անի, Իգդիր, Խորգոմ:
Խորգոմ գյուղում խումբը նկատել է մի մեծ քար` վրան փորագրված խաչով: Խմբի անդամներից երևանաբնակ ալավերդցի Վլադիմիր Աղաբաբյանը, Բադալ Բադալյանը և մյուսները խաչով քարը, որը տեղացի քրդերը օգտագործել են որպես աղբյուրի ծորակից օգտվելու պատվանդան, տեղափոխել են մոտակա ծառի տակ, մաքրել, վրան ժամերգություն կատարել, մոմեր վառել, խունկ ծխել: Այնուհետև քարը տեղափոխել են ավտոբուս և հասցրել Երևան: Այժմ այդ խաչով քարն իր հաստատուն տեղն ունի Արչիլ Գորկու թանգարանում: Իսկ Վլադիմիր Աղաբաբյանի նկարը քարի կողքին տեղ է գտել նրա ընկերոջ` երջանկահիշատակ Ալբերտ Փարսադանյանի «Սրբացած մասունքներ» (2006) գրքի 15-րդ էջում (15-ը նաև Գորկու ծննդյան օրն է):
Մարդու կյանքը կարճատև է: Արչիլ Գորկու դեպքում այն մաքառումներով, դեգերումներով և տառապանքով լի 44 տարի է ընդամենը: Գործն է անմահ ու արվեստը: Որ Արչիլ Գորկին անմահ է, հավաստում են նաև Ալավերդու գեղարվեստի դպրոցի մանկավարժներն և սաները և տնօրեն Վարուժան Վարդումյանի ղեկավարությամբ պատրաստվում նկարչի ծննդյան օրը դպրոցում անցկացվող հիշատակի դասերին:
Խոսքիս ավարտին ուզում եմ բարձրաձայնել ամերիկացի նկարիչ Ուիլյամ դե Կունինգի խոսքերը. «Գորկին նման է հսկա սառցալեռան, որը ինը տասներորդ մասով ընկղմված է օվկիանոսում և երևում է ընդամենը մեկ տասներորդ մասով: Բայց այն ինչ երևում է, հզոր է և հրաշալի իր փայլի մեջ»: Եվ հավատալ, որ ամենուր արժանավայել կնշվի նաև նկարիչի 110-ամյակը:

Վաղարշակ Ղորխմազյան

ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԸ «ԱՌԱԾԱՆԻՆ ՎԱՐՔԱԿԱՆՈՆ»-ՈՒՄ

Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր Վալերի Միրզոյանի` հայկական ժողովրդական ասացվածքների և առածների արժևորման և օգտագործման վերաբերյալ ուսումնասիրությունների, հրապարակումների մասին վաղուց էի լսել: Դեպքից դեպք հիշում ու փնտրում էի: Եվ ահա այս տարի գիրք նվիրելու օրվա նախօրեին Վ. Միրզոյանի «Առածանին վարքականոն» գրքի 4-րդ, լրացված, բարեփոխված հրատարակությունը, որպես հաճելի անակնկալ, նվեր ստացա ընկերոջիցս` Ալավերդու թիվ 9 դպրոցի պատմության ուսուցիչ Էդվարդ Շահվերդյանից: Միանգամից սկսեցի կարդալ ու դժվարանում էի այն ցած դնել: Գրքի ծանոթագրությունում ասվում է. «Աշխատությունը տակավին եզակի մի փորձ է փիլիսոփայության և կառավարաբանության մոտեցումների համադրմամբ գնահատելու հայ ժողովրդական ասացվածքների և առածների վարքակարգավորիչ ներուժը, բացահայտելու դրանց գործառույթները անհատի և հանրային կյանքի ամենատարբեր բնագավառներում, հանգամանորեն քննարկելու առածանու արդյունավետ գործադրման մեթոդաբանությունը»:

Առածաբանության մեկնաբանության ընթացքում գործածվել են հայ և այլազգի հեղինակների կարծիքները, խորհուրդները, ստեղծագործությունները: Դրանք նույնպես վարքակարգավորիչ լիցք ունեն: Գրքի անվանացանկից իմանում ենք, որ գործածվել է ընդամենը 150 անուն, 287 անգամ ու առաջինը կրկին անմահ Հովհաննես Թումանյանն է, որ հիշատակվում է 11 անգամ: 2-րդ տեղում Հակոբ Պարոնյանն է (10 անգամ), իսկ 3-ից 4-րդ տեղերը, 8-ական անգամ հիշատակումով, կիսում են Ֆրիդրիխ Նիցշեն և Գարեգին Նժդեհը:

Հենց ներածականում Հովհաննես Թումանյանը բնութագրում է առածներն ու ասացվածքները. «Դրանցից ամեն մեկը մի ամբողջ պատմություն է պարունակում, այդ տեսակ խոսքը միայն հանճարներն են ստեղծում, մեկ էլ` ժողովուրդները, որ «…հազար-հազար աչքերով, հազար-հազար ականջներով, հազար-հազար խելքերով երկար տարիների ընթացքում նայում, լսում, քննում ու դատում են կյանքը և վերջը հանում են մի կարճ եզրակացություն»:

Հետո հեղինակն օգտվում է Թումանյանի մտքի գանձարանից` ներկայացնելով կնոջը վերաբերող առակները: Թումանյանը եզրակացնում է. «Մարդը կդակը վերա դնում` հետը մասլահաթ անում, խո իսան (մարդ) ա»: …Հովհաննես Թումանյանը նամակներից մեկում հանրային կարծիքի ուժը արժևորելու համար գրում է. «Ավելի լավ է մարդու աչքն ընկնի, քան թե անունը»:

Քիչ տարածում չունեն առանձին ազգերի մասին պատմությունները:
«Հայ ազգը հեղափոխական չէ», – բացահայտում է Վալերի Միրզոյանը և հիշատակում Հովհաննես Թումանյանի «Հայ ժողովուրդը հեղափոխական» հոդվածը:
Անցյալի, ներկայի և ապագայի միջև բախում չի կարող լինել, ու աշխատության 145-րդ էջում Հովհաննես Թումանյանի հանճարեղորեն պարզ ձևակերպումն է.
Էսօրն ինչ է որ, – մի երեկ է նոր,
Էսօրն էլ կանցնի, երեկ կդառնա,
Եվ սակայն կըրկին միևնույն է նա:
«Ամեն փորձանք մեկ-մեկ խրատ»-ը` հայոց լավատեսական ասացվածքներից մեկը, ավելի լավ չի բնութագրի, քան անմահ լոռեցու «Միշտ մի աղետ, մի վնաս, գալիս է մեզ անպակաս» միտքը: Բանն էլ, իրոք, այն է, որ փորձանքից չես խուսափի: Իսկ ստի մասին խոսելիս ինչպե՞ս կարող ենք մոռանալ Հովհաննես Թումանյանի «Սուտլիկ որսկանը»:
«Տեղդ նեղ լինի, լեզուդ մեղր արա», «Խոսքը մեկ, Աստված մեկ» շարքն է ներկայացնում Վ. Միրզոյանը և հիշատակում Հովհաննես Թումանյանի տարաբախտ Թմկա տիրուհուն:
«Ջուրը գացող, ծարավ դարձող» շարքի ասացվածքները օգնում է հասկանալու Հովհաննես Թումանյանի «Ձախորդ Փանոսը»:
«Հանաքը դանակ կդառնա»: Հենց այդպես եղավ, չէ՞, Հովհաննես Թումանյանի «Անուշ» պոեմում «ախպեր տղերքի»` Մոսիի և Սարոյի կատակով բռնած կռվի դեպքում: Հովհաննես Թումանյանի «Անխելք մարդը» հեքիաթի հերոսն էլ այս գրքի 247-րդ էջում օգնում է հասկանալու «Խոզի գլուխը խալիչու վրա չի կենա» խոսքի արժեքը:

Որպես շտեմարան ընդունելով Ա. Ղանալանյանի «Առածանին»` Վալերի Միրզոյանը ներկայացնում է, որ դրանում 1405 անգամ հիշատակվել է 59 կենդանու անուն: Առաջին տեղում շունն է (215 անգամ): Հետաքրքիր է, որ շան մասին հիշատակումները քիչ չեն նաև Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործություններում: Ուշագրավ համադրությունները Վալերի Միրզոյանի գրքում շատ են: Եվ այն հավակնում է դառնալու սեղանի գիրք գործարարների, պաշտոնյաների, մանկավարժների և ուսանողների համար:

Ամեն մի հանդիպում Հովհաննես Թումանյանի խոհին ու մտքին տոն է: Ուզում եմ ընթերցողին ներկայացնել նաև Թումանյանի մտքի գանձարանը բնորոշող մի մանրապատում-իրապատում, որ վերջերս եմ կարդացել մամուլում.
– Ո՞վ է այդ հոգնած ճանապարհորդ ձիավորը, – Աբասթումանի անտառներով անցնելիս իր շքախմբին է դիմում փոխարքան:
– Հայ բանաստեղծ Թումանյանն է, – պատասխանում են նրան:
Շքեղ կառքը կանգնեցնելով` Կովկասի փոխարքա Վորոնցովը դիմում է Թումանյանին.
– Ասում են` դու հայ բանաստեղծ Թումանյանն ես:
– Այդպես է, Ձերդ գերազանցություն, – պատասխանում է բանաստեղծը:
– Ուզում եմ քեզ մի հարց տալ: Ի՞նչ կասես, խե՞լքն է ծանր, թե՞ հիմարությունը, – հեգնական ժպտում է փոխարքան:
– Իհարկե հիմարությունն ավելի ծանր է:
– Իսկ ինչպե՞ս կապացուցես, – խորամանկորեն հարցնում է Վորոնցովը:
– Շատ պարզ, – քթի տակ ծիծաղում է Թումանյանը, – տեսե՛ք, ինձ մի ձի է տանում, իսկ ձեզ` չորսը: Հիմա հասկացա՞ք` դրանցից որն է ծանր:
Փոխարքան այլևս ոչ մի բան չի ասում և ձեռքով նշան է անում կառապանին, որ շարունակի ճանապարհը:

Վաղարշակ ՂՈՐԽՄԱԶՅԱՆ

Անկախ

ՀՀ մշակույթի նախարարության աջակցությամբ, Հայաստանի երաժշտական ընկերության և Հայ փոքրիկ երգիչներ միջազգային  ասոցիացիայի նախաձեռնությամբ՝ ս. թ.  ապրիլի 5-ից մայիսի 3-ը ՀՀ մարզերում, ԼՂՀ-ում և Երևանում կանցկացվի «Երգող Հայաստան» մանկապատանեկան երգչախմբերի հանրապետական 7-րդ մրցույթը, որը նվիրվում է Կոմիտասի 145-ամյակին:

Մրցույթի իրականացման հարցում իրենց գործուն մասնակցությունն են բերել նաև ՀՀ մարզպետարաններն ու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության մշակույթի նախարարությունը:

«Երգող Հայաստան» մանկապատանեկան երգչախմբերի հանրապետական մրցույթն  անցկացվում է 2001 թվականից՝ Հայաստանի, Արցախի և Ջավախքի հանրակրթական, երաժշտական և արվեստի դպրոցների մանկապատանեկան երգչախմբերի մասնակցությամբ: Մրցույթը տարեցտարի համալրվում է նոր մասնակիցներով, որոնց կեսից ավելին ՀՀ մարզերից և ԼՂՀ-ից են /2007 թ.` 76, 2008 թ.` 110, 2009 թ.` 110, 2011 թ.` 73, 2013թ.՝ 81 մասնակից/:

Մրցույթի շրջանակներում շուրջ 50 մանկական երգչախմբերի համար գրվել և կատարվել են խմբերգեր: Ստեղծագործությունները տպագրվել են «Մանկական խմբերգեր» ժողովածուում և տրամադրվել Երևանի, ՀՀ մարզերի և ԼՂՀ-ի մանկապատանեկան երգչախմբերին: 2012-2013 թթ. «Երգող Հայաստան» մանկապատանեկան երգչախմբերի հանրապետական մրցույթի շրջանակներում, առաջին անգամ, ՀՀ մարզերում և ԼՂՀ-ում հանրապետության ճանաչված և արհեստավարժ խմբավարներն անցկացրել են մարզային խմբավարների մեկշաբաթյա վարպետության դասընթացներ, որի շրջանակներում վերապատրաստվել են շուրջ 200 խմբավար:

Կոմիտասի 145-ամյակին նվիրված «Երգող Հայաստան» մանկապատանեկան երգչախմբերի հանրապետական 7-րդ մրցույթին մասնակցելու համար ներկայացվել է 77 հայտ: Մրցույթն անցկացվում է երկու փուլով և 2 կարգով. կարգ Ա /49 հայտ/ – Երաժշտական և արվեստի դպրոցների երգչախմբեր, կարգ Բ /28 հայտ/ – հանրակրթական դպրոցների, մանկապատանեկան ստեղծագործական կենտրոնների, հայորդաց տների, մշակութային և հասարակական կազմակերպությունների երգչախմբեր:

Մրցույթի առաջին փուլը կանցկացվի 2014 թ. ապրիլի 5-15-ը, երկրորդ փուլը՝ 2014 թ. ապրիլի  26-ին և  27-ին: Գալա համերգը և մրցանակաբաշխությունը տեղի կունենա 2014 թ. մայիսի 3-ին, «Արամ Խաչատրյան» համերգասրահում:

Մրցույթի Ա և Բ կարգերում նախատեսվում են առաջին, երկրորդ, երրորդ կարգի մրցանակներ, ինչպես նաև սահմանվում են խրախուսական մրցանակներ՝ լավագույն խմբավար, լավագույն կոնցերտմայստեր, պարտադիր ստեղծագործության /երեք անվանակարգերի/ լավագույն կատարման համար:

Մրցույթը պատշաճ համակարգելու նպատակով ՀՀ մշակույթի նախարարի հրամանով ստեղծվել է գեղարվեստական խորհուրդ, կազմկոմիտե և մրցույթային հանձնաժողով:

Ս.  թ. ապրիլի 2-ին, ժամը 12:00-ին, Առնո Բաբաջանյան համերգասրահում «Երգող Հայաստան» մանկապատանեկան երգչախմբերի հանրապետական 7-րդ մրցույթին նվիրված  մամուլի ասուլիսին մասնակցում էին` ՀՀ մշակույթի նախարարության աշխատակազմի ժամանակակից արվեստի վարչության պետի տեղակալ Արամ Գյուրջյանը, «Երգող Հայաստան» մրցույթի գեղարվեստական խորհրդի և ժյուրիի նախագահ /Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր, «Հայաստանի փոքրիկ երգիչներ» ասոցիացիայի նախագահ, Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցի տնօրեն/ Տիգրան Հեքեքյանը, «Երգող Հայաստան» մրցույթի կազմկոմիտեի նախագահ /Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի վոկալ տեսական ֆակուլտետի դեկան, Հայաստանի երաժշտական ընկերության նախագահ, պրոֆեսոր/ Դավիթ Ղազարյանը, «Երգող Հայաստան» մրցույթի ժյուրիի անդամ /ՀՀ մշակույթի նախարարության աշխատակազմի ժամանակակից արվեստի վարչության գլխավոր մասնագետ/ Արմինե Ղազարյանը:

Այսօր Ստանիսլավսկու անվան ռուսական պետական դրամատիկական թատրոնը

մեծ շուքով նշում է թատրոնի հիմնադրման 75-ամյակը: Թատրոնում արդեն սկսվել են միջոցառումների նախապատրաստական աշխատանքները: Նախատեսված է թատերականացված համերգային ծրագիր:

Հոբելյանական երեկոյի հանդիսավոր մասը կընդմիջվի դերասանների կողմից պատրաստած կաղամբախաղով:

Ժամը 18:00-ին նախատեսվում է թատրոնի ցուցահանդես-թանգարանի բացման արարողությունը, որտեղ կցուցադրվեն ոչ միայն

արխիվային լուսանկարներ, այլև զգեստներ, որոնք  այս կամ այն ներկայացման ժամանակ կրել են թատրոնի առաջատար

դերասանները: Կցուցադրվեն նաև հուշանվերներ, մշակութային գործիչների

կողմից ստացած պատվոգրեր:

Հոբելյանական երեկոյին ներկա կգտնվեն ՌԴ ժող. արտիստ,

՛՛Մոդեռն՛՛ թատրոնի ղեկավար Սվետլանա Վրագովան, Բելառուսի Բրեստ քաղաքի դրամատիկական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար և տնօրեն Ալեքսանդր Կոզակը, դերասաններ, ԽՍՀՄ ժող. արտիստ Գենադի Կորոտկովը,

ով երկար տարիներ աշխատել է Ստանիսլավսկու անվան թատրոնում:

Անկախ