Նախախորհրդարանի անդամ, ռեժիսոր Տիգրան Խզմալյանն իր ֆեյսբուքյան էջում գրել է.

“Վերջերս հաճախ եմ մտածում ու գրում Ուկրաինայում կատարվող իրադարձությունների մասին, որովհետեւ խորապես համոզված եմ, որ դրանք ուղիղ կապ եւ ազդեցություն ունեն Հայաստանում ստեղծված ու ստեղծվող իրավիճակի վրա: Կարծում եմ, որ այնտեղ այսօր ընթանում է ոչ միայն եւ ոչ այնքան ռուս-ուկրաինական պատերազմը, կամ Պուտինի պայքարը Պորոշենկոյի դեմ, կամ անգամ Կրեմլի` ընդդեմ Մայդանի: Ուկրաինայի շուրջ աշխարհի պատմության մեջ առաջին անգամ տեղի է ունենում հեռուստատեսության պատերազմը համացանցի դեմ: Այլ կերպ ասած` 20-րդ դարի պատերազմն ընդդեմ 21-րդ դարի: Հետեւաբար, այս առճակատման արդյունքը կանխորոշված է:

Ամերիկացիները ասում են, որ պարտվել են Վիետնամում լուսանկարիչների պատճառով, քանզի Սոնգմի գյուղի ոչնչացման եւ Նապալմով այրված երեխաների պատկերները հեղեղել էին աշխարհի մամուլն ու այնքան էին ցնցել ԱՄՆ-ի հասարակությանը, որ հակապատերազմական հսկա շարժումը ստիպեց ի վերջո Նիքսոնին կանգնեցնել ռազմական գործողությունները եւ դուրս բերել իր զորքը Վիետնամից: Սովետական արկածախնդրությունն Աֆղանստանում խստորեն գրաքննվում էր տեղական մամուլում եւ զրկված էր հասարակական բողոքի վերահսկող գործոնից, որի պատճառով էլ դարձավ ԽՍՀՄ փլուզման պատճառներից մեկը:

Սակայն ամերիկացիները, կարծես, որոշ դասեր առան խորհրդային փորձից, եւ նրանց մյուս խոշոր ռազմական գործողությունները Իրաքում եւ նույն Աֆղանստանում արդեն լուսաբանվում էին հստակ վերահսկողության ներքո: Անել դա օգնեց այն հանգամանքը, որ պատերազմները այսուհետ դարձան միանգամայն «հեռուստատեսային», քանզի ընթանում ու լուսաբանվում էին հեռուստախցիկների ներքո եւ դրանց հսկայական ազդեցությամբ: Դա «ուղիղ եթերի» գաղափարը մարմնավորող CNN հեռուստաընկերության աստղային ժամն էր, այդ տարիներին ծնվեց թեւավոր արտահայտությունը` «գոյություն ունի միայն այն, ինչ ցուցադրվել է CNN-ով»:

Վերահսկելով հեռուստատեսային պատկերը՝ աշխարհի հզորները առավել արդյունավետ կարողանում էին վերահսկել աշխարհը: Սակայն գեներալները միշտ պատրաստվում են նախորդ պատերազմին, եւ մինչեւ որ հեռուստատեսային գերիշխանությունը հաղթական շքերթով գրավում էր ողջ աշխարհը, ծնվեց զանգվածային տեղեկատվության առավել հզոր ու, գլխավորը, շատ ավելի դժվար վերահսկվող մի զենք` համացանց, այսինքն՝ Internet-ը: Երիտասարդների այդ զբաղմունքն ու սեքսով մտահոգված պատանիների զվարճանքը դարձավ գերհզոր զենք, երբ դրան գումարվեցին տեսախցիկով օժտված հեռախոսները: Դա կատարվեց անչափ արագ, մեկ կարճատեւ պատերազմի ընթացքում, ու եթե, ասենք, Սադդամ Հուսեյնի արձանի գլխատումն ու տապալումը Բաղդադոմ հանդիսանում էր իրաքյան պատերազմի հեռուստատեսային խորհրդանիշը, ապա հաշված ամիսներ անց իրական Սադդամ Հուսեյնի կախահան հանելու տեսարանն արդեն խորհրդանշեց նոր, համացանցային իրականության սկիզբը, քանզի չեր կարող ցուցադրվել հեռուստատեսությամբ եւ փոխարենը կայծակնային արագությամբ տարածվում էր համաշխարհային «սարդոստայնով»:

Այսուհետ, մարդկության մասնավոր կյանքը գրեթե վերացավ՝ դառնալով հանրային, իսկ հանրային կյանքը` քաղաքականությունից մինչեւ պատերազմ, դարձավ մասնավոր: Հեռախոսով ցանկացած մարդ եւ համակարգիչ ունեցող յուրաքանչյուր մեկը, այսինքն` մարդկության մեկ երրորդը հետայսու կարող են նկարահանել, մեկնաբանել, եւ տարածել ցանկացած տեղեկություն ողջ աշխարհով մեկ: Այսպես քանդվեց ցանկացած իշխանության ամենահին ու ամենակարեւոր մենաշնորհը` լրատվականը: Իհարկե, այս ամենը չի կատարվում անմիջապես եւ պետք չէ մոռանալ բնակչության մնացած երկուերրորդի մասին, որոնք դեռեւս ապավինում են հեռուՍՏԱտեսությանը, իբրեւ իրենց տեղեկատվության հիմնական ու հաճախ միակ միջոցի:

Պուտինյան Ռուսաստանը վերջերս ապացուցեց, որ հին զենքը նույնպես կարող է լինել շատ արդյունավետ, ինչպես 1947 թվականից գրեթե անփոփոխ մնացած Կալաշնիկովի գնդացիրը: Ռուսական հեռուՍՏԱտեսությունը այս ամիսներին գերազանցեց ապատեղեկատվության, անամոթ կեղծիքների ու ատելության քարոզի բոլոր չափանիշները, որոնք մնացել էին որպես նմուշ ֆաշիստական Գերմանիայի տարիներից: Սակայն որքան էլ հաջող չկատարեր «կիսելյովյան» քարոզամեքենան ռուս ժողովրդի զոմբիացման ու վայրենացման չար աշխատանքը, այն շուտով դեմ-հանդիման եկավ սկզբից թույլ, բայց օրեցօր ուժեղացող ուկրաինական համացանցային դիմադրությանը: Այս առումով, պատմության մեջ իր տեղն ապահովեց Ուկրաինայի ներքին գործերի նախարար հայազգի Արսեն Ավագովը, որը կարծես թե առաջին քաղաքական գործիչն է, ով ֆեյսբուքի ու թվիթերի էջերում պարբերաբար կիսվում է կատարվող զինվորական գործողությունների մասին ու ամենօրյա հաշվետվություն է տալիս ընթացող պատերազմի վերաբերյալ:

Այսինքն, «հեռուստատեսային» պատերազմը արդեն փոխարինվել է «համացանցային» պատերազմով: Ահա թե ինչ նկատի չառան իրենց հաշվարկներում կրեմլյան քաղտեխնոլոգները, ահա ինչու են նրանք պարտվում քարոզչական ճակատում, եւ ահա ինչու պուտինյան Ռուսաստանը անխուսափելիորեն տանուլ է տալու ավագովյան, մայդանական, նոր ու երիտասարդ Ուկրաինային: Քանզի հեռուստացույց նայող մարդիկ միշտ պարտվելու են գիրք կարդացող եւ համացանցից օգտվող մարդկանց: Կեցցե ազատությունը, կեցցե համացանցը: Մենք նույնպես կհաղթենք”:

Անկախ

Իրանում ազգային համացանցի համակարգ  է մշակվում: Դրա մասին պատմել է Ռուսաստանում Իրանի դեսպան Մոհդի Սանաին:

«Մենք պատրաստվում ենք այն զարգացնել»,-հավելել է դեսպանը, նշելով, որ մեծ նշանակություն է տալիս վիրտուալ տիրույթին:

«Կարծում ենք, այնպիսի երկրներ, ինչպիսին Իրանն ու Ռուսաստանն են, հասկանում ենք, թե ինչ օգուտ դա կտա: Այդուհանդերձ, Իրանն ու Ռուսաստանն այլ արժեքներ ունեն, իրենց մշակույթը, իրենց հատուկ սկզբունքները»,-ասել է հյուպատոսը: Նրա կարծիքով, իրանցիների երիտասարդ սերունդը «ենթարկվել է  արևմուտքի վիրտուալ տիրույթի ազդեցությանն ու մշակութային քաոսի քարոզին»:

Սանաին վստահ է, որ ազգային համացանցի զարգացումը վիրտուալ տիրույթի զարգացման ամենաօպտիմալ  ուղիներից մեկն է:

Անկախ

  Թուրքիայի հեռահաղորդակցության վարչությունն  արգելափակել է մուտքը դեպի «Ask.fm»: «Միլիյեթի» հաղորդմամբ՝ Թուրքիայի օգտատերերը, փորձելով մուտք կատարել վերոնշյալ կայք, բախվել են մի գրության հետ, որտեղ նրանց զգուշացվում է կայքի արգելափակման մասին: Հեռահաղորդակցության վարչությունն  առայժմ ոչ մի հայտարարություն չի արել «Ask.fm» որոնման համակարգի արգելափակման վերաբերյալ:

Հիշեցնենք, որ մարտի 21-ին Թուրքիայում արգելափակվել էր «Twitter» սոցիալական կայքը, իսկ մարտի 27-ին՝ «Youtube»-ը: Վերջիններիս արգելափակումն արդեն հանվել է:

Internet Explorer-ի  խոցելիությունը  հնարավորություն է տալիս  հաքերներին մուտք գործել օգտատերերի համակարգիչ: Բրաուզերը տեղադրվում է համակարգչի մեջ ավտոմատացված ձևով ՝  Windows  օպերացիոն համակարգի հետ:

Internet Explorer  ինտերնետ-բրաուզերում հայտնաբերվել է նոր խոցելիություն, որի միջոցով  հաքերները կարող են մուտք գործել օգտատերերի համակարգիչ, այս մասին հայտնում է Microsoft ընկերությունը, ինչպես նաև հաստատում են հակավիրուսային ընկերությունների վերլուծաբանները: Բացը հայտնաբերվել է բրաուզերի բոլոր վերջին տարբերակների մեջ (սկսած 6-րդից, որը թողարկվել է  2011թ., մինչև նոր դուրս եկած 11-րդը), որոնք աշխատում են Windows օպերացիոն համակարգերի հետ:

Կիբերանվտանգությամբ զբաղվող FireEye գործակալության հետազոտողները նշում են , որ հաքերների հիմնական գրոհումները եղել են այն օգտատերերի բրաուզերների վրա, որոնք օգտագործել  են 9-րդ և 11-րդ տարբերակները:

NetMarket Share-ի տվյալներով`  ողջ աշխարհում խոցելի բրաուզերներից օգտվում է  ինտերնետ մուտք գործողների շուրջ 26,25%-ը:

«Վտանգը լուրջ է, քանի որ խոցելիությունը հնարավորություն է տալիս առանց օգտատերերի իմացության կատարել կամայական կոդավորում»,- տեղեկացնում է խոցելիության հետազոտություններով զբաղվող  «Կասպերսկու լաբորատորիա»-ի թիմի ղեկավար  Վիչիսլավ Զակորժևսկին: « Համակարգիչը վիրուսներով վարակելու համար բավական է օգտատերերի մուտքը վնասակար էջ IE-ով: Այդ նպատակով հարձակվողները կարող են ուղարկել հաղորդագրություն՝  վնասակար էջի լինքով, կամ էլ վարակել որևէ հայտնի էջ և ավելացնել կոդ, որն օգտագործում է այդ խոցելիությունը»,-տեղեկացնում է նա:

«Խոցելիությունը կարող էր վաղուց օգտագործվել  հատուկ նպատակային հարձակումների համար»,- ասել է Զակորժևսկին: Նրա կարծիքով «Կասկերսկու լաբորատորիան» այդպիսի հարձակումներ չի ֆիքսել, սակայն Microsoft-ին հայտնի են հարձակումներ, երբ այդ խոցելիությունը աշխատել է որևէ կոդի միջոցով: Երբ հաքերներն օգտվում են այդ բացից, ապա վաղ թե ուշ այդ կոդը հայտնվում է հակավիրուսային կազմակերպությունների մոտ և ցույց է տալիս, թե ինչպես է այդ խոցելիությունն օգտագործվել , սակայն այդ բացը ներկա պահին քիչ են օգտագործել, կամ բոլորը վրիպել են, հայտնել է «Դոկտոր վեբ»-ի հակավիրուսային աշխատող  Սերգեյ Կամարովը:

Մանկական հոգեբաններն ու հոգեբույժները գտնում են, որ 21-րդ դարում երեխաների հիմնական հիվանդությունների պատճառը հեռուստացույցն և համացանցն է: Երեխայի վրա համացանցի բացասական ազդեցության խնդիրը հայտնվել է մանկավարժների, հոգեբանների, ծնողների  ուշադրության  կենտրոնում: Այդ բացասական հետևանքները կարող են արտահայտվել թե՛  ֆիզիկական, թե՛ հոգեկան առողջության վրա:  Այս խնդրի վերաբերյալ մեր հարցերին պատասխանեց  հոգեբան–մանկավարժ  Աննա Առաքելյանը:

 Ինչպե˚ս կարող է ազդել  համացանցը երեխաների հոգեկան առողջության վրա ընդհանրապես:

Համակարգչի և համացանցի ազդեցությունը երեխաների հոգեկանի վրա անհրաժեշտ է  գնահատել 2 տեսանկյունից՝ դրական և բացասական: Ժամանակակից կյանքում անգամ նախադպրոցական տարիքի երեխաների համար այն կյանքի անբաժանելի մասնիկն է: Երեխան աշխարհը ճանաչում է համակարգչի միջոցով. խաղեր, մուլտֆիլմեր, նկարներ և այլն: Համացանցը օգտակար և անհրաժեշտ ինֆորմացիայի աղբյուր են: Տարբեր կենդանիների, հեքիաթային հերոսների պատկերներն ու նկարները, երեխաներին հուզող բազմաթիվ հարցերի, ՙՙինչուների՚՚ պատասխանները կարող են գտնվել համացանցում: Երեխաների ուշադրությունը, մտածողությունը, տրամաբանությունը կարելի է զարգացնել ճիշտ ընտրված խաղերի ու առաջադրանքների շնորհիվ:  Միաժամանակ, համակարգչի և համացանցի ազդեցությունը երեխայի հոգեկան զարգացման վրա բացասական հետևանքներ կարող է ունենալ: Նախ համակարգչի առջև շատ  ժամանակ  անցկացնելու արդյունքում երեխաների մոտ ընդհանուր թուլություն և հոգնածություն է դրսևորվում, քնի խանգարումներ: Բացասական հետևանքները կարող են իրենց հետքը թողնել հոգեկան գործընթացների վրա ( մասնավորապես երեխայի  հիշողությունն է վատացում, դպրոցում դասերի ժամանակ դժվարությամբ են կենտրոնացնում ուշադրությունը, հասկանում ու դատողություններ անում), հոգեվիճակների, անձնային հատկությունների ձևավորման  վրա, միջանձնային հարաբերությունների ոլորտում: Առավել շատ են հանդիպում հուզական խաթարումները, դրդապատճառային ոլորտի ձևավորման բացասական միտումները՝  կապված ինֆորմացիոն ներգործության հետ:

Կարելի˚ է ասել, որ համացանցը ազդում է երեխայի աշխարհայացքի ձևավորման վրա:

Ինֆորմացիոն աշխարհն իր բոլոր դրսևորումներով ազդում է մարդու արժեքային համակարգի, արժեքային կողմնորոշումների ու  դիրքորոշումների,   նպատակների ու ցանկությունների, երազանքների ու իդեալների ձևավորման, մարդկային փոխհարաբերությունների կառուցման վրա:

 Ո˚ր տեսակի նյութերն կամ կայքերն են առավել  վտանգավոր են երեխաների համար:

Համացանցի լուրջ բացասական կողմերից մեկն այն է, որ այստեղ չի վերահսկվում ինֆորմացիան, չկան տարիքային սահմանափակումներ ու արգելքներ: Համացանցը լի է անորակ, չճշգրտված ինֆորմացիաներով, էրոտիկ բնույթի նկարներով ու տեսանյութերով, որոնք  կարող են կլանել անգամ  հասուն ու գիտակից մեծահասակներին: Չի բացառվում, որ երեխաները ևս նմանօրինակ ինֆորմացիաի հանդիպեն: Նախադպրոցական տարիքը, առավել ևս դեռահասության տարիքը սեռային ինքնագիտակցության, սեռական նույնականության ձևավորման, սեռային դերերի ու բնութագրերի յուրացման կարևոր շրջաններն են: Սեռերին ու սեռական կյանքին վերաբերող  տեղեկատվության և տեսանյութերի, անառողջ  փոխհարաբերությունների անարգելք ներկայացումը կարող է խեղաթյուրել դեռահասների ու պատանիների սեռական ոլորտի մասին պատկերացումները, բացասաբար ազդել սեռական հասունացման ընթացքի վրա, բացասական հետևանքներ ունենալ տարիքին բնութագրական տվյալ ոլորտի նկատմամբ դրսևորվող գերուշադրության ու հետաքրքրության վրա, ընդհանրապես  չձևավորված սեռական, սոցիալական, հոգեկան ոլորտների զարգացման ընթացքների վրա: Դեռահասների, պատանիների ու երիտասարդների մոտ կախվածություններ են առաջանում սոցիալական ցանցերից, որոնք դարձել են հաղորդակցման այլընտրանքային ձևեր, ծանոթության և շփման հասանելի միջոցներ:

 Իսկ ինչպիսի˚ ազդեցություն կարող են ունենալ ինտերնետային խաղերը:

Բուռն երևակայության շրջան համարվող մանկական տարիքում համակարգչային խաղերն իրենց գունավոր աշխարհներով, հերոսներով, հաղթանակներով ու պարտություններով, հետաքրքիր վիրտուալ մրցակիցներով կարող են ամբողջովին կլանել երեխային: Շատ ավելի լուրջ  հետևանքներ  է ունենում  այն փաստը, որ շատ  խաղերում ագրեսիվ  վարքի ձևեր ու մոդելներ են դրսևորվում, որոնք երեխաներն առանց գիտակցական վերաբերմունքի ու գնահատականի նմանակման ուժով յուրացնում են: Խաղալով  երեխաները նույնանում են իրենց վիրտուալ կերպարի հետ՝ դառնալով  ագրեսիվ, կոնֆլիկտային, դյուրագրգիռ ու նյարդային: Տուժում են ծնողների հետ հարաբերությունները, հատկապես երբ նրանց փորձում են հեռացնել, կտրել համակարգչից: Արդյունքում՝ երեխաների մոտ  կարող  է  ձևավորվել այն դիրքորոշումը, որ եթե վիրտուալ աշխարհում կարելի է, թույլատրելի է սպանել, կործանել ու քանդել, ապա  դա կարելի  է անել նաև իրական աշխարհում: Դրանք կարող են նաև մանկական  վախերի առաջացման պատճառներից մեկը լինել: Չէ որ երեխան դեռ չի կարող  տարբերել արվեստն ու իրականությունը: Մեծ մասամբ երեխաների մոտ հոգեբանական կախվածություն առաջանում է դերային խաղերի նկատմամբ: Համակարգչային դերային խաղերում երեխան իր վրա համակարգչային հերոսի դերն է ստանձնում, այն պարտադրում է խաղացող երեխային հանդես գալ կոնկրետ կամ երևակայվող հերոսի դերում: Հենց այս խաղերի ժամանակ է տեղի ունենում երեխայի ամբողջական խորը ներգրավումը խաղի մեջ: Երբեմն, անգամ երևակայության մեջ շարունակում են կարծես  թե  գործել համակարգչային հերոսի անձի դիրքերից՝ գտնվելով իրական կենսական իրադրություններում:

 Բացի տեխնիկական միջոցներից,  ծնողներն ինչպե˚ս կարող են ստիպել երեխաներին համացանցից շատ չօգտվել կամ այդ ազդեցությունը մինիմալի հասցնել:

Սովորաբար, համակարգչային կախվածությունը հստակ արտահայտվում է 9-10 տարեկան երեխաների մոտ: Հենց համակարգչային դերային խաղերն են յուրաքանչյուր երեխայի համար հոգեբանական կախվածության մեծ վտանգ ներկայացնում: Ցանկացած տիպի դերային խաղից երեխային դժվար է կտրվելը, իրական աշխարհը վերջինիս հետ համեմատած անգույն  է ու անհետաքրքիր: Ամեն դեպքում կանխարգելման ուղղությամբ պետք է տարվեն աշխատանքներ նախադպրոցական և կրտսեր դպրոցական տարիքներում: Մեծ մասամբ վաղ տարիքում խաղային կախվածությունն է տարածված, իսկ համացանցային կախվածությունը՝ ավելի մեծ տարիքում: Ծնողները չեն կարող լիովին արգելել երեխային համակարգչից օգտվել, քանի որ այս դեպքում երեխան իրեն ընկճված, տարբերվող կզգա այլ երեխաների մեջ: Առանց սահմանափակումների համակարգչից օգտվելը կհանգեցնի այլ զբաղմունքների նկատմամբ հետաքրքրության կորստի, շփման շրջանակի նեղացման, ծնողների հետ շփումների աստիճանական կորստի, իրական կյանքում ակտիվության նվազման, սահմանափակումների նկատմամբ դրսևորվող կամակորության, նյարդայնության:

Խաղը  դադարեցնել  դժվար է,  քանի որ հաղթելով  ցանկանում են այն ամրապնդել, պարտվելով՝ հաղթել, այսպես դժվար է կտրվել խաղից: Հոգեբանները, մանկավարժները ընդհանրապես  խաղերին դեմ չեն , խաղն անհրաժեշտ է երեխային զարգանալու համար, դեմ են կոնկրետ տեսակի խաղերին, որոնք խաթարում են հոգեկանը: Ծնողական արգելքը պետք է հիմնավոր լինի:  Ծնողներին խորհուրդ է տրվում  բացատրել երեխաներին, որ կայքերը կարող են լինել «վատ» և  «լավ» , որ համացանցում տարբեր մարդիկ են շփվում, որևէ կասկածելի և վատ բան նկատելու դեպքում, տեղեկացնեն  ծնողին: Անհրաժեշտ է համակարգչում ծրագրային այնպիսի ապահովություն ունենալ, որը ծնողական հոսկողության դերը կապահովի: Ցանակալի է, որ համակարգիչը երեխայի սենյակում չլինի, որպեսզի երեխան չգայթակղվի:

Ամենապարզ  և   գործուն ցուցումներից է ժամանակի սահմանումը, որ երեխան կարող է անցկացնել համակարգչի մոտ, իհարկե ոչ խիստ մեթոդների կիրառմամբ: Երեխաների առողջության և հոգեկանի վրա բացասական ազդեցությունը նվազեցնելու համար ցանկալի է, որ ծնողները երեխային բավականին ժամանակ, խնամք և հոգատարություն հատկացնեն: Երեխաները հաճախ համակարգչային աշխարհ են ընկղմվում նաև ընտանիքում անբավարար հուզական հարաբերությունների արդյունքում: Կարևոր է, որ  ծնողները հետաքրքրվեն ոչ միայն երեխայի  ուսման հաջողություններով, այլ նաև նրա հնարավոր անհանգստություններով, անհրաժեշտ է միշտ զրուցել երեխայի հետ, հարցնել  նրան խնդիրների և երազանքների մասին, կիսվել իր ապրումներով: Ծնողները պետք է երեխայի  մոտ իր նկատմամբ վստահություն զարգացնեն, աջակցեն, խրախուսեն նրա նվաճումները, միշտ ընդգծեն նրա հաջողությունները:  Անհրաժեշտ է երեխաների մոտ  զարգացնել  սոցիալական հմտություններ, եթե երեխաները դժվարություններ  են ունենում հասակակիցների հետ շփվելիս, ամաչկոտ են, երկչոտ, համակարգիչը շատ հեշտորեն կդառնա փոխարինող, չէ՞ որ վիրտուալ տարածությունում երեխան իրեն կարող է զգալ ուժեղ, համարձակ և շփվող: Ցանկալի չէ համակարգչի մոտ անցկացնելը լավ վարքի կամ ուսման խրախուսանք դարձնել: Դա ոչ առողջ մոտիվացիա կձևավորի: Խորհուրդ չի տրվում երեխային լիովին ազատություն տալ համակարգչային խաղեր ընտրելիս, որոշ խաղեր անհրաժեշտ է լիովին բացառել: Եթե ամեն դեպքում կախվածություն առաջացել է, պետք է  գործել համառորեն: Ոչ մի դեպքում պետք  չէ , որ ծնողները երեխայի, դեռահասի խնդիրների լուծումները վերցնեն իրենց վրա, թեթևացնեն, որոնք  առաջացել են համակարգչի մոտ կորցրած ժամանակի արդյունքում: Երեխան պետք է դեմ առ դեմ հանդիպի իր խնդրին, որպեսզի ցանկանա փոխվել:

Անկախ

Համացանցից կախվածություն ձեռք բերելը նշանակում է, որ մարդը ամեն օր, տարբեր ժամերի կամ հնարավոր է նույնիսկ ամեն օր նույն ժամին անհաղթահարելի ցանկություն է ունենում մտնել համացանց: Ժամանակի ընթացքում դա դառնում է կենսական պահանջ, և մարդն ուղղակի այլևս չի կարողանում պայքարել այդ գայթակղիչ ցանկության դեմ:

ՙՙՄարդն վիրտուալ միջավայրում  անցկացնում է  իր ազատ ժամանակի մեծ մասը: Այն պահերին, երբ մարդը չի կարողանում մտնել  համացանց, միեւնույնն է, նրա  ուղեղի մի մասը շարունակում է մտածել դրա մասին: Այլ կերպ ասած` մարդը ռեալ կյանքում մնում է միայն ֆիզիկապես, մտովի նա տեղափոխվում է դեպի իր ստեղծած վիրտուալ աշխարհը…՚՚,-archive2.ankakh.com -ի հետ զրույցում նշեց ծրագրավորող Վարդան Դանիելյանը:

Ամենասարսափելին այն է, որ մարդը կարող է  սիրահարվել հենց իր  վիրտուալ աշխարհում ապրող որևէ այլ վիրտուալ բնակչի:  Այս երևույթն երբեմն անխուսափեի է եւ  մեր օրերում շատ տարածված:

Ծրագրավորողի համոզմամբ  ինքնին համացանցից օգտվել իմանալը և այնտեղ արագ կողմնորոշվելը դարձել է մեր օրերի հրամայականը:Համացանցից չօգտվել նշանակում է զրկել ինքդ քեզ ինֆորմացիայի աղբյուրներից: Սակայն այն միտքն, որ առանց համացանցի և սոցիալական կայքերի կյանքը կյանք չէ միանգամայն անհեթեթություն է:,

Համացանցից կախվածություն ունեցողների մոտ ամբողջ օրն անկողմնորոշվածության զգացում է տիրում: Նրանք  բառացիորերն չգիտեն ինչ պետք է անեն ամբողջ  օրվա ընթացքում:

Սոցիալական կայքերում մարդկանց գրանցման պատճառը մեկն է` մարդիկ փակում են իրենց ինքնությունը,չեն ցանկանում ցույց տալ,թե ինչպիսին են իրենք իրականում ու կարողանում են իդեալական երևալ: Իսկ այն մարդիկ ովքեր իրական են ու անկեղծ բաց են առերես շփման համար ու ապրում են ռեալ կյանքով:

Անժելա ՇԱՀՈՒՄՅԱՆ

Անկախ

Անսահման ու անեզր ինտերնետ կամ համացանց, երկու անվանումն էլ ճիշտ է ու հասկանալի: Ինտերնետի մասին դեռ մի քանի տարի առաջ շատերը գաղափար չունեին, իսկ այսօր առանց ինտերնետ կյանք չունեն: Մեր ծնողների համար Blog, facebook-ի անձնական էջ, այս բառերը ոչ մի նշանակություն չունեն, իսկ երիտասարդների համար դարձել են կյանքի մի մասնիկ: Ինտերնետը լայն հնարավորություն է տալիս շփվելու ամենատարբեր բնավորությունների տեր մարդկանց, ծանոթ-անծանոթների, հարեւանների, հարազատների, թշնամիների ու «աստղերի» հետ: Նրա շնորհիվ հասանելի է դառնում անհասանելի բարձունքներն ու արգելքները, մենք մի մասնիկն ենք կազմում աշխարհի  մյուս ծայրում կատարվող իրադարձության: Մենք չենք ապրում, շնչում ու արարում առանց ինտերնետ:  Մկնիկի մեկ հարվածով մեր առջեւ բացվում է անսահման լրահոս, անթիվ նյութեր, ֆիլմեր, գրքեր ու նկարներ, մեզ ձեռքով են բարեւում արտասահմանում ապրող մեր հարազատները, մեզ սիրահարվում են օվկիանոսից այն կողմ գտնվող երկրպագուները, մենք բաժանվում, միանում, արտասվում ու ժպտում ենք ինտերնետում, մեզ ճանաչում են, գնահատում, սիրում ու ատում ինտերնետում: Ինտերնետից օգտվում են հիմնականում  երիտասարդները:

Լրագրող Վահե Մակարյանը archive2.ankakh.com-ի հետ զրույցում նշեց, որ ինտերներտը 21-րդ դարում ժամանակակից մարդու, հատկապես հասարակական-քաղաքական գործունեություն ծավալող մարդու համար կենսական նշանակություն ունեցող երևույթ է.

«Այսօր  իսկապես դժվար է նույնիսկ տնային տնտեսուհիների, էլ չեմ ասում՝ ակտիվ գործունեություն ծավալող անձանց համար իենց կյանքը, աշխատանքն ու առօրյան առհասարակ պատկերացնել առանց ինտերնետի, առանց վիրտուալ իրականության:Սակայն պետք է հաշվի առնել, որ «ինտերնետ» կոչվածն իր բոլոր դրական կողմերով հանդերձ՝ հղի է նաև որոշակի վտանգերով և պարունակում է մի շարք բացասական կողմեր, որոնք հաշվի չառնելու և դրանց հետ անզգույշ վարվելու արդյունքում կարելի է կանգնել բավականին լուրջ բացասական հետևանքների առաջ»:

Նրա խոսքով երբ չկար ինտերնետը, չկային նաև այն գաղափարներն ու այն աշխատանքները, որոնք այսօր իրականացվում են հենց ինտերնետի միջոցով: Քարի դարում մարդիկ իրենց նպատակներն ու աշխատանքներն իրականացնում էին քարից պատրաստված գործիքներիվ, այսօր մարդիկ իրենց գաղափարները կյանքի են կոչում ինտերնետի միջոցով: Այնպես որ, տեխնիկան զարգանում է մարդկանց պահանջներին համապատասխան, ու դժվար է այսօր՝ տեխնոկրատիայի այս դարաշրջանում հրաժարվել մի բանից կամ փորձել քեզ պատկերացնել առանց մի բանի, որով դու այսօր ուղղակի ապրում ես, աշխատում, արարում ու ապահովում քո վաղվա օրը:

Երեւանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական Մանկավարժական համալսարանի ուսանողուհի Էմմա Ասատրյանի համոզմամբ 21-րդ դարն անհամ ու անգույն կլիներ առանց ինտերնետի: Հայ հասարակության մեծ մասը, եթե ոչ բոլորն այսօր օգտվում են ինտերնետից, անգամ 2-3 տարեկան երեխան գրանցված է սոցիալական ցանցերում ու ավելի արագ է կողմնորոշվում, քան հասուն 45-55 տարեկան գիտակից մարդը.

«Առանց ինտերնետ սուտ է ամեն ինչ, ինքս չեմ պատկերացնում կյանքս առանց ամեն օր ընթերցվող լուրերի, ընկերների հետ շփման, առանց ֆիլմերի, սուր ու աղմկահարույց նյութերի: Հեռուստացույց չեմ դիտում, միայն համակարգիչ` ինտերնետ, սակայն այս ամենին զուգահեռ պետք է գիտակցել, որ վիրտուալ շփումն ու իրականությունը շատ տարբեր են, անհրաժեշտ է քայլել կյանքին համընթաց, ոչ թե կառչել համակարգչից ու օրերով, ժամերով մնալ տանը: Կյանքը գնում է առաջ, իսկ մենք չպետք է վազենք, հասնելու համար, ամեն ինչ պետք է անել ժամանակին ու զգալ ամեն մի ապրած վարկյանի կարեւորությունը»:

Անժելա ՇԱՀՈՒՄՅԱՆ

Թուրքիայում շարունակվում են վերջերս խորհրդարանի կողմից համացանցի հսկողության վերաբերյալ ընդունված օրենքի քննարկումներն ու դժգոհությունն  իշխանություններից: Մասնավորապես քրդական Խաղաղություն և ժողովրդավարություն կուսակցության պատգամավոր Հասիփ Քափլանը կոչ է արել այլևս չհետևել նախագահ Աբդուլահ Գյուլի «Twetter»-յան էջին, եթե նա ստորագրի համացանցի գրաքննության մասին օրենքը: «Տեսնենք, թե մեր հարգարժան նախագահն ինչքան լիբերալ է: Արդեն պարզ է, որ Արևմուտքը սրան բացասաբար է վերաբերվում: Կարծում եմ, որ նախագահը պետք է վետո դնի այս օրենքի վրա: Եթե նա այդ քայլին չգնա, ապա ես այլևս չեմ հետևի նրա «Twetter»-յան էջին»,-հայտարարել է պատգամավորը:

Հիշեցնենք, որ օրերս թուրքական խորհրդարանը քվեարկել է համացանցի վերաբերյալ օրենքի օգտին, համաձայն որի իշխանությունները, առանց դատարանի որոշման, կարող են փակել համացանցային կայքերը, ինչպես նաև տեղեկություններ պահանջել կայքերի օգտատերերի վերաբերյալ: Օրինագիծը ուժի մեջ կմտնի երկրի նախագահի ստորագրումից հետո:

Անկախ

Թուրքական խորհրդարանում համացանցում սոցկայքերում և բլոգերում տեղադրվող նորությունների վերահսկման մասին օրենք է ընդունվել, որը մեծ աղմուկ է բարձրացրել Թուրքիայում: Հասարակության կարծիքով՝ սոցկայքերի նորությունների վերահսկումը խախտում է մարդու տեղեկավություն ստանալու իրավունքը: Բազմաթիվ կազմակեպություններ ինչպես Թուրքիայում, այնպես ել աշխարհի տարբեր երկրներում, քննադատության են ենթարկել ընդունված օրենքը:
Թուրքիայի Համացանցային ասոցացիայի նախագահ Թայֆուն Սըրմանը նշել է, որ այս պահից գրաքննությունը Թուրքիայում իրականացվելու է հանրային հեռուստահաղորդակցության ղեկավարության կամքով՝ շրջանցելով դատական իշխանությունը: Ի պատասխան այս որոշմանը՝ Թուրքիայի լրագրողների ասոցիացիան հայտարարել է, որ օրենքը չպետք է կիրառվի, քանի որ այն խախտում է մտքի և մամուլի ազատության, ինչպես նաև անձնական տվյալների պաշտպանության իրավունքները: Լրագրողների ասոցիացիան Թուրքիայի նախագահին կոչ է արել կիրառել վետոյի իրավունքը այս օրենքի դեմ:
Նշենք, որ ավելի վաղ Նյու-Յորքի լրագրողների իրավունքները պաշտպանող հանձնաժողովը, հայտարարել էր, որ այս օրենքը կսահմանափակի ԶԼՄ-ների ազատությունը Թուրքիայում: Ըստ հանձնաժողովի՝ Էրդողանի միապետական բնույթի կառավարումը կարող է երկար ժամանակով խոչընդոտել Թուրքիայի անդամակցությունը Եվրամիությանը:

Անկախ

Չինացի համացանցային օգտատերերին պարտադրել են գրանցվել տեսահոսթինգներում` իսկական անուներով: Դրա մասին տեղեկություն է հայտնվել Պետական ռադիո և հեռուստահաղորդակցությունների վարչության(SARFT) կայքում:

Արգելքը տարածվում է միայն այն կայքերի վրա, որոնք գրանցված են Չինաստանում: Նման ռեսուրսներում տեսանյութ ավելացնելու համար օգտատերը պետք է  հաստատի  իր անձը` կայքի ադմինիստրացիա ներկայացնելով անձնագրի պատճենը:

Նոր կանոնների նպատակը համացանցում “հասարակության համար  վտանգավոր (դաժան տեսարանների ու սեքսուալ բռնությունների բովանդակությամբ) տեսաշփումը” կանխելն է: “Համացանցը պետք է քաղաքակիրթ ու շփման համար առողջ միջավայր լինի: Պետք է մի մեխանիզմ ստեղծվի, որն օգնի կանխելու գռեհիկ արվեստի ու պոռնոգրաֆիայի վրա հիմնված համացանց-կայքերի կիրառումը”,-ասվում է SARFT-ի հայտարարության մեջ: Չինաստանում տեսահոսթինգները մեծ մասայականություն են վայելում, ըստ Reuters-ի, երկրում տեսակոնտենտի ներբեռնման սերվիսից  օգտվում է 428 մլն մարդ: Դրա համար էլ  խոշորագույն YouTube տեսահոսթինգը Չինաստանի տարածքում արգելափակված է.օգտատերերի մեծ մասը չինական նմանատիպ հոսթինգներից է օգտվում, որոնք  գրանցված են երկրում:

Նման սահմանափակումներ` անձնագրի ներկայացմամբ, գործում է նաև Իրանում: Իրանցի օգտատերերը ինտերնետ սրճարաններում համացանց մտնելու համար պարտավոր են անձը հաստատող փաստաթուղթ ներկայացնել, հատուկ ձևաթուղթ լրացնել, նշելով հասցեն ու հեռախոսահամարը: Անձնագրով  սոցցանցերում գրանցվելու առաջարկ է արել 2013-ին նաև Իռլանդիան: Սակայն բանը չհասավ սահմանափակման:

Անկախ

Այսօր Վիքիպեդիայի ծննդյան օրն է. ունիվերսալ  հանրագիտարանի, որն ազատ տեղաշարժվում է  համացանցում: Հանրագիտարանի հոդվածները  կամավոր հեղինակների շնորհիվ են ստեղծվում` աշխարհի տարբեր լեզուներով: Վիքիպեդիայի առավելություններից մեկն այն է, որ կարելի է տեղեկություն ստանալ մայրենիով:

Վիքիպեդիան տեեկությունների ծավալով ու թեմատիկ ընդգրկմամբ երբևէ մարդկության ստեղծած ամենահամալրված հանրագիտարանն է:

Վիքիպեդիայի նախածնողը ընդունված է համարել նուպեդիան  (Nupedia) .հանրագիտարանի նախագիծ անգլերենով, որն իրականացնում էր  տեղեկության ազատության սկզբունքը: Նուպեդիայի հոդվածները գրում էին գիտնականները ու մարդիկ` ակադեմիական միջավայրից:  Հիմնադիրներն էին Լարի Սենգերն ու Ջիմմի Ուելսը:

Որպեսզի հանրագիտարանի համալրումն արագացվեր, 2001-ի հունվարի 15-ին նրանք բացեցին “Վիքիպեդիա” կայքը: Այդ ժամանակից սկսած, հանրագիտարանի ստեղծմանն ու խմբագրմանը կարող է մասնակցել  համացանցի ցանկացած օգտատեր:

Վիքիպեդիան իր անվանումը ստացել է  դրա իրականացման համար կիրառվող “վիքի” տեխնոլոգիայից, որը հավայերենից  թարգմանած նշանակում է` “արագ”:

Անկախ

Բրիտանացի ուսանող Սոֆի Գադը իր թվիթերում հրապարակել է  Եկատերինա Մեծի XVIII –ի մի դիմանկար ու հաշվված վայրկյաններում դարձել ճանաչված:  Բանն այն է, որ ռուսական կայսրուհին ջրի 2 կաթիլի պես նման է Բրիտանիայի վարչապետ Դևիդ Քեմերոնին:

Սոֆի Գադն իր ընկերոջ հետ շրջում էր իր իսկ խոսքով` բավական ձանձրալի բեռլինյան թանգարանում ու հանկած նկատեց, որ դիմանկարի կինն անհավանական նմանություն ունի Բրիտանիայի վարչապետին: Աղջիկը ձանձրույթից հրապարակեց լուսանկարն իր միկրոբլոգում` հուսալով  մտերիմների 2-3 մեկնաբանություն ու վերաթվիթ տեսնել, սակայն, համացանցը` բառացիորեն պայթեց. մեկ օրում նրա տեղադրած լուսանկարը մի քանի հազար մարդ տարածեց ու դրա մասին բրիտանական  մի քանի խոշոր ԶԼՄ-ներ նշումներ արեցին:

Աղջկան մայրն արթնացրեց հեռախոսազանգով ու տեղեկացրեց, որ նա  Daily Mail թերթի առաջին տողերում է հայտնվել: Հետո նա ընկերներից տեղեկացավ, որ դիմանկարի կինն իրականում ռուսական կայսրուհի Եկատերինա II-ն է: Հետարքրական է, որ ԶԼՄ-ներում դրա մասին հրապարակումների հետ նաև մեղադրանքներ հնչեցին, իբր այդ նկարը համակարգչով հատուկ մշակվել է` հայտնի դառնալու միտումով:

“Բա իհարկե, էլ բան ու գործ չունեմ արձակուրդս ծախսեմ վարչապետի լուսանկարը ֆոտոշոփ անելու վրա”,-հայտնել է վրդովված Սոֆին: Նա ուրախ չէ միանգամից ճանաչված դառնալու համար, չնայած խոստովանում է, որ իրեն հայտնիությունն ավելի հեշտ տրվեց քան 2013-ին որևէ մեկ ուրիշի”:

Ինչպես հաղորդում է թուրքական «Հաբերլերը»՝ Սիրիայում համացանցը և հեռախոսային կապը անջատվել է: Նշվում է, որ անջատման պատճառ է դարձել մալուխի վնասվածքը:

Սիրիայում ընդդիմության և կառավարական ուժերի միջև մղվող պայքարի ընթացքում պարբերաբար կապերի նման անջատումներ են տեղի ունենում: 2012 թվականի վերջին Սիրիայում համացանցը չէր աշխատում երկու օր: Նման դեպքեր գրանցվեցին նաև մայիս ամսին :

Համացանցում տարածված ընկույզ ուտող սև սկյուռի հոլովակը բազմաթիվ մարդկանց սրտեր է գրավել:

Հոլովակում սկյուռը ընկույզ ուտելիս մի պահ քարանում է ընկնում գետնին, ապա նորից կանգնում և սկսում ուտել, ապա նորից է ընկնում և կրկին կանգնում ու այդպես շարունակ:

Սկյուռի տարօրինակ վարքի վերաբերյալ օգտատերերը տարբեր ենթադրություններ են կատարել՝ սկսած նարկոլեպսիայից մինչև սրտի հետ կապված խնդիրներ, ֆերմենտացված ուտելիքից հարբածություն, ուղեղի վնասվածք և նույնիսկ ընկույզից ալերգիա:

YouTube կայքում նոյեմբերի 25-ին տեղադրված հոլովակը որևէ տեղեկություն չի պարունակում դրա նկարահանման վայրի վերաբերյալ:

Այն արդեն դիտվել է 500,000 անգամ, իսկ օգտատերերից մեկը հույս է հայտնել, որ կենդանին ծառ չի բարձրանա՝ նախքան լավանալը:

Շատերն են սիրում պատմել  իրենց առաջին անհաջող հանդիպման մասին, սակայն դժվար թե  դա համեմատվի 28-ամյա չինուհու պատմության հետ: Համացանցում ծանոթանալով տղամարդու հետ`  կինը չէր էլ կարող ենթադրել, որ ժամադրվել է սեփական սկեսրայրի հետ:

Մինչ ամուսինն աշխատանքի էր, կինը, որ համացանցում հայտնի էր Լիլի անունով, արկածներ էր որոնում: Ծանոթանալով մի տղամարդու հետ` նրանք պայմանավորվում են հանդիպել հյուրանոցի համարներից մեկում: Որքան մեծ էր կնոջ զարմանքը, երբ հյուրանոցային սենյակում նա հանդիպում է իր 57-ամյա սկեսրոջը: Թյուրիմացությունն առաջացել էր այն պատճառով, որ օն-լայն ծանոթության ժամանակ  հարս ու սկեսրայր իրար կեղծ լուսանկարներով էին ներկայացել:

Ոչինչ չասելով` Լիլին շնչակորույս վազում է աստիճաններով ներքև և հայտնվում ամուսնու գրկում. տուն գալով, վերջինս  տեսնում է համակարգիչը միացրած ու կարդում  կնոջ ու խորհրդավոր անծանոթի նամակագրությունը: Կնոջը հետևելով` գալիս է հյուրանոց: Սկզբում նա պարզապես սկսեց գորգոռալ կնոջ վրա, ապա հարվածեց: Դրանից հետո կատաղած ամուսինը հարձակվեց նաև հոր վրա, բղավելով, որ ինքը եզան նման աշխատում է, մինչդեռ կինը չգիտես ում հետ է քարշ գալիս:

Տղամարդու բարկության հետևանքը եղավ այն, որ նա կնոջ 2 ատամը կոտրեց, հոր գլուխն էլ այնպես վնասեց, որ նրան տեղափոխեցին հոսպիտալ: Ագրեսորը 5 օր անցկացրեց ոստիկանական բաժանմունքում: Հայտնի չէ, սակայն, ընտանեկան անդորրը վերահաստատվեց, հարաբերությունները կարգավորվեցին, թե ոչ:

Ավստրալիայում ստեղծված iKettle “խելացի թեյնիկը”  ինտերնետ-իրերի հրաշալի օրինակ է: Սարքավորմանը հեռվից կարելի է ստիպել ջուր եռացնել` առանց բազմոցից վեր կենալու: Թեյնիկը կարող է նաև տեղեկացնել հաղորդագրությունով, որ ջուրը եռացել է:

Թեյնիկը բնակարանի ցանկացած կետից կարելի է միացնել հատուկ հավելվածի օգնությամբ: Հնարավորություն կա ջրի որոշակի ջերմաստիճան ընտրել ու հեղուկի ջերմաստիճանը պահպանելու հրահանգ տալ: Թեյնիկը կարող է անգամ տիրոջ գալուստին հետևելու ֆունկցիան  գործի դնել: Երբ մարդն իր սմարթֆոնով հայտնվում է  տնային Wi-Fi-ցանցի գործունեության գոտում, թեյնիկը նրան հարցնում է` արժե արդյոք ջուր եռացնել: