“Սևանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման և օգտագործման միջոցառումների տարեկան և համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին” օրենքում լրացում կատարելու մասին օրինագիծը խորհրդարանն առաջին ընթերցմամբ ընդունեց 96 կողմ, 15 դեմ, 4 ձեռնպահ ձայների հարաբերակցությամբ:

Մինչ քվեարկությունը, սակայն, նախագծի հիմնական զեկուցող, ՀՀ կառավարությանն առընթեր ջրային ռեսուրսների պետական կոմիտեի նախագահ Անդրանիկ Անդրեասյանը պատգամավորներին տեղեկացրեց, որ հաշվի առնելով հարցի շուրջ տեղի ունեցած բուռն քննարկումները, հասարակական կարծիքը, կառավարությունն առաջարկում է օրենքի գործողության ժամկետը այս պահին սահմանափակել և տեղավորվել մեկ տարվա ժամկետում. «Բայց նաև առաջիկայում, տարվա բոլոր առանձնահատկությունները հաշվի առնելով, եզրակացությունները կներկայացվեն Ձեզ»,-հավելեց նա:

Մինչ քվեարկությունը, ԲՀԿ խմբակցության քարտուղար Նաիրա Զոհրաբյանը հայտարարեց, որ իրենք առաջարկել էին հինգ տարին սահմանափակել մեկ տարով, որովհետև առնվազն հասկանալի չէր, թե որ Նոստրադամուսը կարող էր հինգ տարվա կանխատեսում անել:

Միաժամանակ Զոհրաբյանն ասաց, որ իրենք սա համարում են իրավիճակային ելք. «Տասնյակ  գյուղերի բնակիչներ դիմել են մեզ՝ասելով, որ ջուր չլինելու պատճառով հողերը զրկված են ոռոգման հնարավորությունից, ուստի ԲՀԿ-ն կողմ է քվեարկելու նախագծին՝ հասկանալով, որ խնդիրը պետք է գլոբալ և լրջագույն ստուգում ստանա, ինչպես նաև մենք առաջարկում ենք Հիդրոմետին, որը «Սևանի մասին» օրենքի համաձայն անցկացնում է մշտադիտարկում, առնվազն տարին երկու անգամ խորհրդարանին ներկայացնի մշտադիտարկման արդյունքները բալանսի հետ կապված»:

Հիշեցնենք, որ խնդրահարույց օրենքի նախագծով առաջարկվում է Սևանից բաց թողնել օրենքով նախատեսված 170 միլիոն խմ ջրի փոխարեն 240 միլիոն խմ` հինգ տարի ժամկետով, ինչը դժգոհության մեծ ալիք է բարձրացրել, քանի որ մտավախություն կա, որ դա մեծ վնաս կհասցնի ջրի էկոհամակարգին:

Անկախ

Ազգային ժողովի նախագահի թեկնածուների վերաբերյալ ՕԵԿ-ն ու ԲՀԿ-ն իրենց դիրքորոշումը կհայտնեն վաղը՝ քվեարկությունից առաջ: Այս մասին ասացին ՕԵԿ խմբակցության անդամ Հովհաննես Մարգարյանն ու ԲՀԿ խմբակցության քարտուղար Նաիրա Զոհրաբյանը:

Վերջինս նաև ավելացրեց, որ քառյակը միասնական թեկնածուով հանդես գալու հարց չի քննարկել, և իրենց համար անակնկալ էր Հրանտ Բագրատյանի ինքնաառաջադրումը:

ԲՀԿ դիրքորոշումը այս ընտրության վերաբերյալ այն է, որ երկրի առջև ծառացած խնդիրները խորհրդարանում և Աժ նախագահի ընտրությամբ չեն լուծվում:

Անկախ

Ազգային ժողովի նախագահի պաշտոնում առաջադրվել է երեք թեկնածու՝ ՀՀԿ-ից՝ Գալուստ սահակյանը, ՀԱԿ-ից Հրանտ Բագրատյանը, «Ժառանգություն»-ից՝ Ռուբեն Հակոբյանը:

ԱԺ փոխխոսնակ Էդուարդ Շարմազանովն արձագանքեց. «Կենացները քաղցրանում են…»,-նշեց նա։

Գալուստ Սահակյանի ելույթից հետո ՀԱԿ խմբակցության ղեկավար Լևոն Զուրաբյանը նրան խնդրեց վերջապես պարզաբանել իր անվան շուրջ բիզնեսի հետ կապված լուրերը, բացի այդ, հանրությանը բացատրություններ տալ, թե արդյոք նա համարո՞ւմ է, որ որևէ պատգամավոր իրավունք ունի խախտել Սահմանադրությունը և համատեղել ձեռնարկատիրական գործունեությունը պատգամավորական մանդատի հետ:

Գալուստ Սահակյանն ասաց, որ կողմնակից է, որպեսզի պատգամավորներն ավելի ակտիվ լինեն և օրուգիշեր զբաղվեն պատգամավորական գործունեությամբ: Ինչ վերաբերում է բիզնեսով զբաղվելուն, ապա նա նման օրինակներ չգիտի. “Կարող են բաժնետերեր լինել, դա օրենքով չի արգելվում: Իսկ ես դեռևս 1992 թվականին եմ արձագանքել այդ հարցին: Աստված ձեր ձայնը լսեր, ես էլ ունենայի բիզնես և բաժնեմաս: Ես որևէ բիզնեսից չեմ օգտվում, որովհետև դրանից բան էլ չեմ հասկանում: Բայց եթե հնարավորություններ ունենայի, ինչ որ տեղ ես էլ բաժնեմաս կունենայի:”:

Զուրաբյանն էլ հարցրեց, թե այդ օրինապաշտ օրինակով ինչո՞ւ չի օգտագործում իր ազդեցությունը նշված փաստերն ուսումնասիրելու համար. “Եթե կան նման խոսակցություններ, հրապարակումներ, պնդումներ, արդյոք չե՞ք գտնում, որ շատ առողջարար էֆեկտ կունենա բոլոր այդ փաստերի ուսումնասիրման նախաձեռնումը”:

Գալուստ Սահակյանը կրկնեց, որ ինքը բիզնեսով չեմ զբաղվում, սակայն նրա առաջարկն ընդունում է և կփորձի իր համեստ միջոցներով պեղել, թե խոսքը որ պատգամավորին և որ բիզնեսին է վերաբերում:

ԱԺ նախագահի մյուս թեկնածու Ռուբեն Հակոբյանը, անդրադառնալով բիզնեսմեն պատգամավորների խնդրին, ասաց, որ դա հարվածում է խորհրդարանի ողնաշարը:

Միաժամանակ, նա ասաց, որ չի մեղադրում այն գործարարներին, որոնք գալիս են խորհրդարան. “Նրանք ստիպված են դա անում, ուրիշ ճար չունեն, գալիս են, որովհետև բիզնես աշխարհը օրենքի դաշտում չի գործում, և եթե մանդատն իրենց չպաշտպանի, կտան իրենց գլխին”:

Ռուբեն Հակոբյանը նաև հայտարարեց, որ պետությունը պետք է այդ գործարարների գործունեությունն ապահովի, որպեսզի խորհրդարանում էլ աշխատեն պրոֆեսիոնալները:

Ավելի ուշ Ռուբեն Հակոբյանը հայտարարեց, որ հանում է ԱԺ նախագահի պաշտոնում իր թեկնածությունը:

Աժ նախագահի ընտրության փակ, գաղտնի քվեարկությունը տեղի կունենա վաղը՝ ապրիլի 29-ին:

Անկախ

Ինչու է կառավարությունը հանդես գալիս Սևանա լճից 70 միլիոն խմ մետր հավելյալ ջուր բաց թողնելու առաջարկով: Ըստ ՀԱԿ խմբակցության պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանի, որովհետև Արարատյան դաշտավայրի ջրային մակերեսը կրճատվել է ավելի քան 67 տոկոսով: Իսկ թե ինչու է նման բան տեղի ունեցել, պատգամավորը բացատրեց. «Որովհետև ձկնաբուծական ընկերությունները կառավարության թողտվությամբ անվերահսկելի կերպով խորքային հորեր են բացել, այդ հորերից ջրերը լցրել իրենց անբարները և այդ ամբարներում ձուկ են աճացրել, ձուկը վաճառել, շահույթ ստացել, իսկ ջուրը թափել դրենաժային համակարգերը, որն էլ հոսելով գնացել է: Այսինքն, տեղի է ունեցել  մի քաղաքականություն, որ մեր ջուրը արտեզյան ջրամբարներից հանվել է և լցվել Կասպից ծովը»: Փաշինյանը, հակադարձելով Վարդան Այվազյանի խոսքը, թե գյուղացին ջուր չունի, ասաց. «Դուք եք գյուղացու ջուրը վերցրել, լցրել էստեղ-էնտեղ, ձուկ արտադրել, շահույթ ստացել: Ո՞վ է մեղավոր, դուք եք մեղավոր»: Պատգամավորը համեմատում է, որ Սևանա լճից 5 տարում 350 միլիոն խմ հավելյալ ջուր բաց թողնելու օրենքի նախագիծ ներկայացնելը նույնն է, որ բանկի սեփականատիրոջը գան ասեն՝ բանկիցդ 350 միլիոն դոլար է կորել, ասի՝ ոչինչ, դոշակի տակ պահած փողերից տարեք-դրեք տեղը: Մինչդեռ, ըստ Փաշինյանի, նորմալ սեփականատերը պետք է նախ իրավական գնահատական տա այդ ամենին, դիմի իրավապահ մարմիններին և հետաքննություն կանցկացնի պարզելու համար, թե որտեղ է կորել այդ գումարը: «Հակառակ դեպքում, էն, ինչ որ դրվում է տեղը, մի քանի տարի հետո նույն ձևով կանհետանա»,-ասաց նա: Նիկոլ Փաշինյանի խոսքով՝ պետք է ջրային պաշարների նվազման հարցին իրավական գնահատական տրվի, մեղավորները պատասխանատվության ենթարկվեն, հակառակ դեպքում՝ մի քանի տարի հետո կարող է Սևանն էլ չորանալ: «Մամուլում շրջանառվում է ձկնաբուծության ոլորտում շատ լուրջ ազդեցություն ունեցող անձանց անուններ՝ ՀՀԿ խմբակցության անդամ Սամվել Ալեքսանյան, նորանշանակ վարչապետ Հովիկ Աբրահամյան, Աժ պատգամավոր Գագիկ Ծառուկյան, ես չգիտեի, բայց անցած քառօրյայում Հովիկ Աբրահամյանն ինձ ասաց, որ Վարդան Այվազյանն էլ է այդ լուրջ գործով զբաղվում: Հիմա հետաքրքիր է ՝ Վարդան Այվազյանն էդ ինչի է գյուղացիների դարդը լացում: Գյուղացիների դարդն է լացու՞մ, թե՞ իր արդյունաբերության»: Պատգամավորի խոսքով՝ այս պատմությունը հերթական անգամ ցույց է տալիս ժամանակակից հայկական տնտեսական հրաշքի սնամեջ լինելը: Բանն այն է, որ Հայաստանից որևէ այլ գյուղատնտեսական արտադրանք արտահանման նման ծավալ չի ունեցել, ինչ որ ձկնամթերքը: Ընդ որում՝ արտահանման մեծ մասը բաժին է հասնում Ռուսաստանին, որ տեղակայված է 2 օվկիանոսների, տասնյակ ծովերի ափերին և իր տարածքում մի քանի տասնյակ նավարկելի գետեր ունի: Հարց է ծագում. ո՞րն է հայկական ձկի՝ Ռուսաստանի շուկայում մրցունակության գաղտնիքը»: Ըստ Փաշինյանի, ամեն ինչ շատ պարզ է՝ արտահանողները արտահանել են, միլիոնավոր դոլարների շահույթ ստացել, իսկ դրա դիմաց Հայաստանի Հանրապետությունն ու հայ ժողովուրդը վճարել է իր ազգային հարստությամբ՝ ի դեմս Արարատյան դաշտի արտեզյան ավազանի:

Անկախ

ՀՀԿ խմբակցության պատգամավոր Վարդան Այվազյանը խորհրդարանում  “Սևանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման և օգտագործման միջոցառումների տարեկան և համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին” հարցի քննարկման ժամանակ շտապեց պաշտպանել Սևանից հավելյալ 70 խմ ջուր բաց թողնելու նախագիծը:

«Կարծես՝ հիշողության կորուստ է: 2006 թվականի դեկտեմբերին ՀՀԿ-ն ընդունեց պատմական որոշում՝ էներգետիկ նպատակով Սևանա լճից ջրի բացթողումն արգելելու մասին: Ցանկացած գաղափար կարելի է սևացնել՝ ինչպես ուզում եք: Հերի՛ք է բառախաղով զբաղվեք: Էդ գյուղացիքին ջուր որտեղի՞ց եք տալու: Խոսում եք արտագաղթից ու ասում եք՝ եկեք ջուր չտանք: Էս ի՜նչ մի սկսեցիք կասկածել ադրբեջանական համագործակցության մեջ: Միանգամից գնդակահարության հոդվածն էլ դրեք, պրծնեք: Խոսելով հո չի՞, էդ անտեր լեզուն ոնց ուզում, պտտվում ա: Բայց որ արդեն թվեր են խեղաթյուրվում, դա է ինձ անհանգստացնում»,-վրդովվեց Վարդան Այվազյանը:

Նա ասաց, որ համամիտ է Արարատյան դաշտավայրում ջրային պաշարների անխնա օգտագործման հետ, երկու ձեռքով կողմ է ավելի խիստ չափանիշներ դնելուն: Պատրաստ է նաև միանալ Սևանա լճիից ջրի կորուստների ստուգման հարցով զբաղվելուն. «Եկե՛ք նայենք, որ մի խորանարդ մետր ջուր չգողանան: Եթե ես եմ գողանում, իմ ձեռքը կտրենք, մեկ ուրիշն է գողանում, նրա ձեռքը կտրենք: Անխնա օգտագործողներին եկեք պատժենք»,-առաջարկեց Այվազյանը:

Նա կառավարությանը քննադատողներին  հիշեցրեց, որ այս «շատ վատ կառավարության» գալուց հետո Սևանը հասցվել է 1960 թվականի մակարդակին: «Իսկ էն մի իշխանությունը, որը շատ լավն էր, ջուրն իջացրեց ամենացածր մակարդակի»,-ակնարկեց նա ՀԱԿ-ին:

Անկախ

ՀԱԿ խմբակցության պատգամավոր Արամ Մանուկյանը Սևանից հավելյալ 70 միլիոն խմ ջրի բացթողումը համարում է չհիմանվորված և Արարատյան դաշտավայրի ջրային ռեսուրսների անթույլատրելի քանակի օգտագործման հետևանք:

Նա հիշեցրեց, որ վերջին 60 տարվա ընթացքում Սևանա լճի մակարդակն իջել է 16 մետրով, և դա էկոլոգիական լուրջ աղետի պատճառ կարող է դառնալ: “Անգամ լույս չեղած տարիներին կառավարության այդքան ջուր դուրս չի եկել”,-ասաց նա:

Արամ Մանուկյանի խոսքով՝ կառավարությունը նպատակային ձևով վերջին 3-4 տարվա ընթացքում դադարեցրել է Սևանա լճի մակարդակի բարձրացումը:

Ի դեպ, նա նաև նշեց, որ 2011 թվականին, երբ Հայաստանը միացել է Բալթյան համակարգին, թղթի վրա 20 սմ-ով Սևանի մակարդակը արհեստականորեն բարձրացվել է:

Արամ Մանուկյանը կարծում է, որ ոռոգման խնդրով պայմանավորված չէ Սևանից հավելյալ ջուր բաց թողնելու խնդիրը, այլ դրանով իրականում այլ խնդիրեր են լուծվում՝ այդ թվում նաև Սևանա լճի շուրջ հավելյալ կառույցների պաշտպանվածության հարցը:

Բացի այդ, պատգամավորը հաշվարկել է, որ ջրի բացթողումը տարեկան միլիոնավոր դոլարների եկամուտ է բերում: “Մեր չինովնիկները և Սևանը պահելու համար են փող աշխատում, և Սևանից ջուր բաց թողնելով: Կրկնակի բիզնես է”,-ասաց նա:

Մանուկյանը հիշեցրեց երկրի նախագահի և կառավարության հայտարարությունները, որ պետք է 3 ջրամբարներ կառուցվեն: Մինչդեռ պատգամավորը դիմել է կառավարություն և ստացել է պատասխան, որ այդ ջրամբարների կառուցման համար դեռևս նախագծեր չկան: “Այդ խնդիրը չլուծելու համար առնվազն պետք է կառավարությանը դատի տալ”,-ասաց նա:

Պատգամավորը հարց բարձրացրեց՝ եթե կառավարությունը ջրամբարների կառուցման հարցը չի կարողանում լուծել, այդ դեպքում ինչո՞ւ վաճառեց Որոտանի չորս կասկադները և այն էլ իր արժեքից այդքան պակաս գնով: Ընդ որում, Արամ Մանուկյանը հայտարարեց, որ այդ չնչին գումարն էլ դեռևս չի փոխանցվել:

Դիմելով լրագրողներին՝ նա կոչ արեց հետաքննություն անել, քանի որ իրենք տեղեկություն ունեն, որ Սևանից բաց է թողնվելու օրենքի նախագծով առաջարկվող 70 միլիոն խմից ավելին՝ ջրառը հասնցենլով ընդհուպ 500 խմ-ի:

Նրա ձեռքին է նաև էկոլոգների դիմումը, որով խնդրում են Սևանի հետ կապված քվեարկությունը չիրականացնել:

“Ամոթ է, որ Հայաստանում կան գիտնականներ, որոնք պնդում են, թե Սևանի բարձրացումը կարող է վնասել լճին՝ առաջացնելով էկոլոգիական վտանգ”,-հավելեց նա:

Անկախ

Այս պահին խորհրդարանը քննարկում է “Սևանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման և օգտագործման միջոցառումների տարեկան և համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին” հարցը:

Նախագծով նախատեսվում է Սևանից բաց թողնել օրենքով նախատեսված 170 միլիոն խմ ջրի փոխարեն 240 միլիոն խմ` հինգ տարի ժամկետով: Օրենքի նախագծի դեմ ԱԺ դարպասների մոտ բողոքի ակցիա են իրականացնում մի խումբ բնապահպաններ:

ՀՀԿ խմբակցության պատգամավոր Հակոբ Հակոբյանը հիշեցրեց, որ 2001 թվականից ի վեր՝ “Սևանի մասին” օրենքն ընդունվելուց հետո, կառավարությունն ընդամենը երկու անգամ է դիմել խորհրդարանին ջրառը ավելացնելու համար, սակայն դա արել է ստիպված:

“Արդյոք մենք իրավունք ունե՞նք Արարատյան դաշտավայրին ջուր չտալու ոռոգման համար, բոլորն էլ համամիտ են, որ ոչ: Մյուս կողմից , մենք թույլատրել ենք տնտեսության և ձկնարտադրության զարգացման համար օգտագործել Արարատյան դաշտավայրի ջրերը”,-ասաց նա:

Ըստ պատգամավորի՝ ձկնարտադրության հարցը պետք է լուծել 3-4 տարվա մեջ՝ ձկնարտադրողներին աստիճանաբար հանելով Արարատյան դաշտավայրից և թողնելով, որ ջրային պաշարները վերականգնվեն:

Խոսելով Ախուրյանի ջրամբարի ջրառի հետ կապված հարցի մասին՝ պատգամավորը հիշեցրեց, որ Թուրքիան արդեն Արաքսի վտակների վրա հինգերորդ ջրամբարն է կառուցում, մինչդեռ, ըստ բոլոր միջազգային պայմանագրերի, այն պետք է օգտագործվի համատեղ:

“Այսինքն, Թուրքիան արդեն մեկուկես միլիարդ խմ վերցնում է, իսկ ինչ մնում է՝ կիսում է մեզ հետ: Մենք այստեղ լուրջ խնդիր ունենք և պետք է ռեսուրսներ չխնայենք ջրամբարներ կառուցելու համար: Բացի այդ, պետք է շարունակենքնաև Սևանա լճի բարձրացման մակարդակը”:

Ինչ վերաբերում է Սևանից հավելյալ ջուր հանելուն, ապա Հակոբ Հակոբյանը այս պահին դրան այլընտրանք չի տեսնում:

ՀԱԿ խմբակցության պատգամավոր Ստեփան Դեմիրճյանն էլ հայտարարեց, որ իրենք անընդունելի են համարում այս օրինագիծը: “Ակնհայտ է, որ սա լուրջ խնդիրներ է առաջացնելու՝ հակասելով 2001 թվականին ընդունված “Սևանա լճի մասին օրենքին”, վտանգելու է լճի էկոհամակարգը, նպաստելու է լճի ճահճացման գործընթացին”:

Նա նաև դեմ արտահայտվեց արհեստական կերով 50 գազար տոննա ձկան աճեցումը Սևանում:

Փոխարենը առաջարկեց ձեռնամուխ լինել “Սևանա լճի մասին” օրենքով սահմանված գործառույթներին:

Խոսելով Արարատյան դաշտավայրի սակավաջրության և դրա հետևանքով առաջացած իրավիճակի մասին՝ նա ասաց, որ այս ծանր իրավիճակն առաջացել է ջրային պաշարների անխնա օգտագործման հետևանքվո՝ մասնավորապես ձկնաբուծարանների շահագործման հետ կապված:

“Ո՞վ է այդ ամենի համար պատասխան տվել,-հարցրեց պատգամավորը,-կառավարությունը հիմա գտել է ամենահեշտ լուծումը՝ ամեն ինչի համար կվճարի Սևանը: Այս վիճակի գլխավոր պատճառը ոչ արդունավետ կառավարումն է, կոռուպցիան, ամենաթողությունն ու սեփական բիզնես շահերի սպասարկումը”:

Հարցը քննարկումը շարունակվում է:

Անկախ

Քիչ առաջ մեկնարկեց ԱԺ հինգերորդ գումարման հինգերորդ նստաշրջանի հերթական քառօրյան, որը բավականին հագեցած է: Այս քառօրյայում քվեարկության են դրվելու ոչ միայն մի շարք խնդրահարույց օրինագծեր, այլև կատարվելու է ԱԺ նախագահի փակ, գաղտնի ընտրությունը:

«Օրինաց երկիր» խմբակցության ղեկավար Հեղինե Բիշարյանը հայտարարեց, որ այսուհետ ՕԵԿ-ը խորհրդարանում հանդես կգա որպես ընդդիմություն:

Շարմազանովը տեղեկացրեց, որ ԿԸՀ որոշմամբ՝ համամասնական ընտրակարգով ՀՀԿ ցուցակից ԱԺ պատագամավոր են գրանցվել Լեռնիկ Ալեքսանյանը, Գագիկ Մելիքյանը և Վահրամ Մկրտչյանը:

«Ժառանգություն» խմբակցության ղեկավար Ռուբեն Հակոբյանը ԱԺ ոչ իշխանական չորս ուժերի անունից 20 րոպես ընդմիջում խնդրեց՝ քննարկելու լրացուցիչ վճարների, տուրքերի և տուգանքների, արագաչափերի, նկարահանող սարքերի, վճարովի ավտոկայանատեղիների, Երևանի մարդատար ուղևորափոխադրումների ուղեվարձի բարձրացման հարցով ԱԺ ժամանակավոր հանձանժողով ստեղծելու հարցը:

Հիշեցնենք, որ ամսի 23-ին խորհրդարանում այդ հարցով կազմակերպվել էին խորհրդարանական լսումներ, որի վերաբերյալ, սակայն Ռուբեն Հակոբյանը հայտարարեց, որ չեն ստացել իրենց հուզող հարցերի պատասխանները:

Քսան րոպե անց ՀՀԿ խմբակցության ղեկավար Գալուստ Սահակյանը հայտարարեց, որ հարցը քննարկվել է խմբակցությունում, և իրենք դեմ են քվեարկելու նախաձեռնությանը, քանի որ, ըստ էության բոլորը՝ այդ թվում նաև կառավարությունն ու իշխող ուժը, համամիտ են, որ օրենքում փոփոխություններ անելու կարիք կա, և այդ ուղղությամբ աշխատանքներ են իրականացնում:

ՀԱԿ խմբակցության ղեկավար Լևոն Զուրաբյանը հայտարարեց, որ փաստորեն, մեծամասնության դիրքորոշումն այն է, որ այս նախագծի ընդունումը կնշանակի անվստահությւն կառավարության նկատմամբ: “Սա վկայում է շատ ապակառուցողական դիրքորոշման մասին”,-ասաց նա:

ԲՀԿ անունից հանդես եկավ Նաիրա Զոհրաբյանը. “Այո, մենք գնացինք կոմպրոմիսի՝ մտածելով, որ խորհրդարանական լսումերը կարող են որոշակի լուծում տալ, սակայն մենք մնում ենք մեր համոզմանը, որ հարցը պետք է լուծվի այստեղ ՝ խորհրդարանում, քանի որ մեր տպավորությամբ պատկան մարմինների դիրքորոշումն այն է, որ որ նրանք, որոնք զբաղված են այդ արագաչափերով, օժտված են աննախադեպ անձնազոհությամբ: Այնպես որ, մենք կողմ ենք այդ հանձնաժողովի ստեղծմանը:”:

Հարցը դրվեց քվեարկության և չընդունվեց՝ 51  կողմ, 62 դեմ ձայների հարաբերակցությամբ:

Այս պահին խորհրդարանը քննարկում է “Սևանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման և օգտագործման միջոցառումների տարեկան և համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին” օրենքում լրացում կատարելու մասին հարցը: Հիշեցնենք, որ նախագծով նախատեսվում է Սևանից բաց թողնել օրենքով նախատեսված 170 միլիոն խմ ջրի փոխարեն 240 միլիոն խմ` հինգ տարի ժամկետով:

Օրենքի նախագծի դեմ ԱԺ դարպասների մոտ բողոքի ակցիա են իրականացնում մի խումբ բնապահպաններ:

Անկախ

Այսօր մեկնարկում է 5-րդ գումարման ԱԺ հերթական քառօրյան: Այսօր, բացի օրակարգային հարցերի քննարկումից, կընտրվի նաև ԱԺ նոր նախագահը:

Իշխող ՀՀԿ-ն ԱԺ նախագահի պաշտոնի համար առաջադրել է ՀՀԿ խմբակցության ղեկավար Գալուստ Սահակյանի թեկնածությունը:

Հիշեցնենք, որ Հովիկ Աբրահամյանի`վարչապետ նշանակվելուց հետո ԱԺ նախագահի աթոռը թափուր էր մնացել:

Ապրիլի 26-ին արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանն ընդունեց Ֆինլանդիայի հեղինակավոր “Պաասիկիվի” արտաքին քաղաքական ընկերակցության պատվիրակությանը, որի կազմում էին Ֆինլանդիայի քաղաքական և հասարակական գործիչներ, դիվանագետներ և վերլուծաբաններ։

 Նախարար Նալբանդյանը հյուրերին ներկայացրեց Հայաստանի արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունները, տարբեր երկրների և տարածաշրջանների հետ  գործընկերային հարաբերությունների զարգացմանն ուղղված քայլերը, տարածաշրջանային խնդիրների և դրանց կարգավորման վերաբերյալ Հայաստանի մոտեցումները, ղարաբաղյան հիմնախնդրի հանգուցալուծման ուղղությամբ Հայաստանի և միջազգային հանրության կողմից ձեռնարկվող ջանքերը։

Նախարարը պատասխանեց նաև ներկաների բազմաթիվ հարցերի։

Պատասխանելով հարցերից մեկին` նախարար Նալբանդյանն անդրադարձավ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարի պնդմանը, թե Ցյուրիխում արձանագրությունների ստորագրման արարողությանն իր չհնչեցված ելույթի և ապրիլի 23-ի Թուրքիայի վարչապետի հայտարարության բովանդակությունը նույնն է։ Հայաստանի արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավարը նշեց, որ միգուցե Դավութօղլուն մոռանում է, որ 2009թ. հոկտեմբերի 10-ին Ցյուրիխում կային այլ մասնակիցներ, ովքեր կարող են հիշեցնել՝ ինչ է տեղի ունեցել իրականում։

“Հիշեցնեմ, որ ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն Ցյուրիխում արձանագրությունների ստորագրման արարողության բոլոր ելույթ ունեցողները պետք է նախապես տրամադրեին իրենց ելույթների տեքստերը։ Թուրքիան խախտեց այդ պայմանավորվածությունը։ Եվ դա էր պատճառը, որ ստորագրման արարողությունը հետաձգվեց այնքան, մինչև թուրքական կողմը ստիպված եղավ տրամադրել իր ելույթի տեքստը։

Ստորագրման արարողության բոլոր մասնակից երկրների ներկայացուցիչները անընդունելի համարեցին թուրքական կողմի ելույթի տեքստը և առաջարկեցին արարողությունը անցկացնել առանց ելույթների և Թուրքիայի արտգործնախարարը ստիպված եղավ դրան համաձայնել։ Դա էր պատճառը, որ արարողությունը տեղի ունեցավ շուրջ երեք ժամ ուշացումով; Ավելին՝ ներկա արտգործնախարարները ստորագրման արարողությունից անմիջապես հետո հանդես եկան հրապարակային մեկնաբանություններով՝ ընդգծելով, որ ստորագրումից հետո արված որևէ հայտարարություն չի կարող ազդեցություն ունենալ արձանագրություններում ամրագրված պայմանավորվածությունների վրա։

Եթե թուրքական կողմը կարծում է, որ այսօր կարելի է վերակենդանացնել այն, ինչ մերժվել է բոլորի կողմից չորս ու կես տարի առաջ, ապա դա ապարդյուն է և անհեռանկարային։

Իմիջիայլոց, նույնը ես ասացի Թուրքիայի արտգործնախարարին անցյալ տարվա դեկտեմբերին Երևանում”, շեշտեց նախարար Նալբանդյանը։

Էդվարդ Նալբանդյանը հավելեց. “Զարհուրելի կլիներ պատկերացնել, որ Հոլոքոստի, Կամբոջայի, Ռուանդայի, մարդկության դեմ այլ ոճիրների իրականացնողներին կարելի է զոհերի հետ նույն հարթության վրա դնել։

Դեռ 99 տարի առաջ՝ 1915թ. մայիսի 24-ի հատուկ հռչակագրով Ռուսաստանը, Ֆրանսիան և Մեծ Բրիտանիան, նախազգուշացրեցին հայ ժողովրդի դեմ կոտորածներ իրականացնողներին, որ նրանք պատասխանատվության կենթարկվեն «մարդկության և քաղաքակրթության դեմ գործած Թուրքիայի այս նոր հանցագործությունների համար»: Ասվածը արդիական է միջազգային հանրության համար՝ կանխարգելելու նոր ցեղասպանություններ, մարդկության դեմ նոր հանցագործություններ։”

Այսօր տեղի է ունեցել ՀՀԿ գործադիր մարմնի, ապա խորհրդի նիստ, որի ժամանակ ՀՀԿ առաջնորդ Սերժ Սարգսյանն Ազգային ժողովի նախագահի պաշտոնում առաջադրել է ՀՀԿ խմբակցության ղեկավար, ՀՀԿ փոխնախագահ Գալուստ Սահակյանի թեկնածությունը, որը միաձայն հավանության է արժանացել:

Նիստից հետո լրագրողների հետ ճեպազրույցում ՀՀԿ մամուլի խոսնակ Էդուարդ Շարմազանովը հայտարարել է, որ Գալուստ Սահակյանն իր փորձով կարող է լավագույնս ղեկավարել ՀՀ Ազգային ժողովը:

ԵԽԽՎ-ում հայաստանյան պատվիրակության ղեկավարի և ԱԺ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի թափուր պաշտոններում Դավիթ Հարությունյանից հետո առաջադրվել է՝ առաջինի համար ԱԺ փոխնախագահ Հերմինե Նաղդալյանի, իսկ երկրորդի համար՝ ՀՀԿ խմբակցության քարտուղար Հովհաննես Սահակյանի թեկնածությունները:

Անկախ

Ժողովրդավարությունը Ժողովրդի կամքի արտահայտումն է պետության կառավարման համակարգում և նպատակների իրականացման ռազմավարության և մարտավարության մշակման մեջ: Երբ ժողովրդավարությունը, դառնալով որոշակի արժեքների համակարգ, որը պարտադրվում է ամենատարբեր պետություններին, չի կարող այլևս ժողովրդավարություն կոչվել:

Այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ Ազգային անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արթուր Բաղդասարյանը հայտարարեց, որ հրաժարվում է պաշտոնից:

Ըստ նրա, այս որոշումը վերլուծված և փաստարկված որոշում է՝ ելնելով երկրում ստեղծված իրավիճակից:

Որոշման դրդապատճառներից նա առանձնացրեց հինգ հիմնականները՝ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի հայտարարությունը ՍԴ բարեփոխումների նիստում, ըստ որի այլևս չի հավակնում ՀՀ-ում զբաղեցնել նախագահի և վարչապետի պաշտոնները և քաղաքական գերակայություն է հռչակում իշխող հանրապետական կուսակցության հետագա որոշիչ դերակատարման ապահովումը գալիք ընտրություններում: Այս վերջին դիրքորոշման հետ էլ կապված է ՕԵԿ-ի անհամաձայնությունը:

Կոալիցիայից դուրս գալու որոշման երկրորդ հիմնական պատճառը Սահմանադրական բարեփոխումների անցկացման փաստն է:  Ըստ Արթուր Բաղդասարյանի, այս պահին երկրի առջև ծառացած են ավելի լուրջ խնդիրներ, և դրա անհրաժեշտությունը հրատապ չէր:

Երրորդ պատճառը Սահմանադրական դատարանի որոշումն է՝ պարտադիր կենսաթոշակային համակարգի պարտադիր բաղադրիչը հակասահմանադրական ճանաչելու վերաբերյալ:

Չորրորդը՝ կառավարության հրաժարականը, իսկ վերջինը՝ նոր կառավարության ձևավորումը:

“Սերժ Սարգսյանի հետ մենք ընկերներ ենք, բայց կյանքում լինում են ընկերներ, որ ամեն մեկը գնում է իր ճանապարհով, ես հիմա գնում եմ իմ ճանապարհով և ունեմ ապագայի վերաբերյալ իմ օրակարգը և իմ տեսլականը, որը չի համապատասխանում Սերժ Սարգսյանի տեսլականի հետ”,-ասաց Արթուր Բաղդասարյանը:

Նա ասաց, որ քննադատելու է Սերժ Սարգսյանի այն բոլոր քայլերը, որոնք իր կարծիքով կլինեն սխալ և անարդյունավետ: Այնուամենայնիվ, հարցին, թե կպահանջի՞ Սերժ Սարգսյանի հրաժարականը, Արթուր Բաղդասարյանն ասաց՝ ոչ, քանի որ նրա հետ երկար ճանապարհ է անցել, և դա իր կողմից ոչ բարոյական քայլ կլինի:

Նա ասաց, որ ՕԵԿ-ը շարունակելու է իր ակտիվ դերակատարումը Հայաստանի քաղաքական դաշտում՝ մասնավորապես ընդդիմադիր դաշտում: Ի դեպ, Արթուր Բաղդասարյանը քաղաքականության մեջ ընդունում է դասական տարբերակը՝ ընդդիմություն կամ իշխանություն:

Արթուր Բաղդասարյանը հայտարարեց, որ այսուհետ կլինի ՀԱՊԿ ակադեմիայի խորհրդի նախագահը՝ նշելով, որ դա իրեն չի կաշկանդի աշխատելու ընդդիմադիր դաշտում:

ՕԵԿ-ը գնահատում է քաղաքական գործընկերների հետ համատեղ կատարած աշխատանքները, սակայն միաժամանակ փաստում, որ իրենց այդպես էլ չի հաջողվել կոալիցիայում ունենալ վճռորոշ դերակատարություն:

“Մեր ազդեցությունը որոշումների կայացումների վրա շատ սահմանափակ էր, իսկ այն հարցին, որ մեզ վեց տարի էր պետք դա հասկանալու համար, այո,. շատ լավ հարց էր: Վեց տարիների ընթացքում մենք փորձել ենք ազդեցություն ունենալ, կյանքի կոչել մեր ծրագրերը, ինչի համար, որ այս կոալիցիայում ենք, բայց այսօր, գնահատելով իրավիճակը, հասկանում ենք, որ չենք կարողացել”,-ասաց նա:

Խոսելով վարչապետի պաշտոնի հավակնությունների մասին՝ Արթուր Բաղդասարյանն ասաց.

“Ինձ մեկ-մեկ հարցնում են՝ Պարոն Բաղդասարյան, ունենալով վեց պատգամավոր, դուք հավակնում էիք վարչապետի պաշտոնի՞ն: Ես պատասխանում եմ, բայց չէ՞ որ մենք վեցը չենք եղել, այլ 76 ենք եղել, եղել ենք քաղաքական կոալիցիա: Թե՞ կարելի է հաշվել վեց, երբ անհրաժեշտ է, իսկ երբ բյուջեն է քվեարկվում, երբ բազմաթիվ վիճահարույց օրինագծեր կյանքի էին կոչվում ՕԵԿ-ի քվեներով, 76”,-ակնարկեց նա:

Ինչ վերաբերում է կառավարության հրաժարականին, Արթուր Բաղդասարյանն ասաց, որ իր կարծիքով՝ այն հիմնավորված էր, նույնիսկ՝ ուշացած: Նրա կարծիքով՝ կառավարությունը պետք է գործի ավելի ագրեսիվ ու նպատակաուղղված. “Ասել, որ այս կառավարությունը կատարել է իր առջև դրված խնդիրները, միանշանակ ոչ: Հիշենք նախագահի հայտարարությունը յոթ տոկոսանոց տնտեսական աճի մասին, բայց տնտեսական աճն ապահովվեց ընդամենը երեքուկես տոկոս: Ես ավելի նախաձեռնողական կառավարության կողմնակից եմ եղել և գտնում եմ, որ այդ փոփոխությունն իսկապես անհրաժեշտ էր”:

Նոր վարչապետի մասին նա աշխատեց չեզոք խոսել՝ նշելով, որ հաջողություն է մաղթում նրա գործունեությանը. “Իսկապես երկիրը ներքին ու  արտաքին լրջագույն խնդիրների առջև է կանգնած, և անհրաժեշտ են հավակնոտ, նորարարական, արդյունքին միտված լուծումներ: Թե ինչպիսին կլինի  նոր կառավարության գործունեությունը, ցույց կտա ժամանակը: Կարող եմ ասել, որ մենք նոր կառավարությանը չենք խանգարելու: Կսպասենք ժողովրդի կողմից տրված հարյուր օրին և կտանք մեր քաղաքական գնահատականը”:

Նա նաև հայտարարեց, որ քաղաքական դաշտում որևէ մեկի դերը չեն  զբաղեցնելու, փոխարենը առաջարկում են երկրի ապագայի իրենց օրակարգը: Սակայն պատրաստ են համագործակցելու քաղաքական բոլոր ուժերի՝ այդ թվում և քառյակի հետ:

Արթուր Բաղդասարյանը բացառեց կոալիցիա վերադառնալու հավանականությունը, սակայն չբացառեց առաջիկա նախագահական ընտրություններին իր թեկնածության առաջադրումը՝ միաժամանակ նշելով, որ դեռ շատ ժամանակ կա, և այդ ընթացքում շատ ջրեր կհոսեն:

Անկախ

«Թուրքիայի վարչապետ Թայիփ Էրդողանի ապրիլի 23-ի հաղորդագրությունը բոլորի համար անսպասելի էր, և այդ մոտեցմամբ Թուրքիան փորձում է որդեգրել Ցեղասպանությունը ժխտելու նոր գործիքակազմ»,- այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ հայտարարեց քաղաքագետ Հրանտ Մելիք-Շահնազարյանը:

Նա ընդգծեց, որ անհրաժեշտ է ավելի լավ ուսումնասիրել թուրք պաշտոնյայի հաղորդագրության բոլոր դրույթները. «Այն ունի հստակ ուղեգծեր, որոնք Թուրքիան փորձելու է գործի մեջ դնել մոտակա մեկ տարվա ընթացքում»:

Ըստ քաղաքագետի` Թուրքիան այս նոր քաղաքականությամբ փորձում է Ցեղասպանությունը կապել առաջին աշխարհամարտի հետ:  «Դա թակարդ է, երբևէ չպետք է թույլ տանք, որ Ցեղասպանությունը կապակցվի Առաջին համաշխարհային պատերազմի հետ, քանի որ այն սկսվել  է առաջին համաշխարհայինից առաջ և շարունակվել դրանից հետո: Այդ քաղաքականությունը նպատակաուղղված է եղել  և սկսվել է հայերին բնաջնջելու, իրենց պատմական հայրենիքից զրկելու համար»,- նշեց  Հրանտ Մելիք-Շահնազարյանը: Բացի այդ, Թուրքիան փորձում է առաջին քայլը անել և Ցեղասպանության հետ կապված քննարկումները, որոնք մինչև ողբերգության հարյուրամյակը բավականին շատ են լինելու,  ուղղել իրենց ձեռնտու ուղղությամբ:

Թուրքագետն ուշադրություն հրավիրեց այն հանգամանքին, որ հաղորդագրությունը թարգմանված է եղել ութ լեզուներով, այդ թվում` արևելահայերեն և արևմտահայերեն: «Դա ցույց է տալիս, որ հաղորդագրության հասցեատերերը հայերը չեն, այլ միջազգային հանրությունը: Եթե հասցեատերը լինեին հայերը, առնվազն հայերեն տեքստը գրական կլիներ, ոչ թե Google translate-ով կամ նման ինչ-որ արհեստական միջոցով թարգմանված. վերջին հաշվով խոսքը  վարչապետի հաղորդագրության մասին է, այն էլ՝ «աննախադեպ»»,- ասաց Մելիք-Շահնազարյանը:

Քաղաքագետը կարծում  է, որ Թուրքիայի իշխանություններն առաջիկա տարվա ընթացքում նման հայտարարություններով հանդես կգան՝ միջազգային հանրությանը ցույց տալով խնդրի քննարկման պատրաստակամությունը,  փորձելով փաստացի լղոզել հարցի էությունը. «Բոլորիս համար հասկանալի է, որ Թուրքիան բավականաչափ ժամանակ ուներ իր արխիվները մաքրելու և հնարավորինս մաքուր ներկայանալու աշխարհին: Իսկ ինչ վերաբերվում է պատմաբանների հանձնաժողովի ստեղծման նրա առաջարկին՝ պետք է ասել, որ հայկական կողմը կարող է համաձայնել դրան, բայց որոշակի պայմաններով. եթե կլինի ճանաչում, և, եթե հանձնաժողովը ուսումնասիրի բացառապես ցեղասպանության կատարման պատճառները, մեխանիզմները, բայց ոչ երբեք կասկածի տակ դնի ցեղասպանության եղելությունը»:

   Հայոց Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն Հայկ Դեմոյանն արձագանքել է Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հայտարարությանը՝ կապված Հայոց ցեղասպանության հետ: Մասնավորապես ասվում է.

«Ինձ զարմացրեց, որ Օսմանյան կայսրությունում Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում  օսմանյան  կառավարության  կողմից կատարված հայերի ու   մյուս քրիստոնյաների Ցեղասպանությունից 99 տարի անց Թուրքիայի այժմյան ղեկավարը պարզապես ափսոսանք է հայտնում «1915թ-ի իրադարձությունների վերաբերյալ»  ապրիլի 24-ի՝ Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի նախօրեին: Պետք է խոստովանեմ՝ սա կարևոր քայլ է, բայց, ցավոք, ոչ ճշմարտության բացահայտմանը, պատմության հետ առերեսմանը, հայերի ու թուրքերի միջև հաշտեցումը հնարավոր դարձնելուն ուղղված:

Ցավոք, Ձեր դիմումը պարունակում է հայտարարարություններ, որոնք արտացոլում են Թուրքիայի դիրքորոշումը, որը ոչ մի կապ չունի իրականության հետ: Թույլ տվեք հաստատել, որ այսօր շատ թուրքեր դադարել են հավատալ «1915թ-ի իրադարձությունների» այն պաշտոնական մեկնաբանություններին, որ դուք եք նրանց տալիս: Դատելով այն գրառումներից, որ թուրք այցելուները թողնում են Երևանի Հայոց ցեղասպանության թանգարանում՝ նրանք բոլորը ցանկանում են իմանալ ճշմարտությունը՝ ճշմարտություն, որն աղավաղվել և թաքցվել է իրենցից Թուրքիայի Հանրապետության պատմության ընթացքում:

Կա պարզ, բայց միաժամանակ հզոր պնդում՝ «ճշմարտությունը կազատի ձեզ»: Բայց մինչ նման հայտարարություն անելը, դուք նախ փորձում եք ապակողմնորոշել թուրք երիտասարդությանը: Թույլ տվեք հիշեցնել Ձեզ, որ Ձեր հայտարարությունը հայտնվեց մի քանի օր անց այն դեպքից,  երբ Թուրքիայում Թվիթթերի արգելման հրաման տվեցիք՝ դրանով խախտելով թուրք երիտասարդության ազատ խոսքի  հիմնարար իրավունքը:

Ձեր հայտարարության մեջ օգտագործում եք «դեմոկրատիա», «խաղաղություն», «օրենքի գերակայություն», «հանդուրժողականություն» և այլ նման համընդհանուր արժևորված հասկացություններ: Թույլ տվեք Ձեզ հարցնել` ի՞նչու պետք է օգտագործեք նման հասկացություններ, երբ Թուրքիան Հայաստանի հետ իր սահմանը դեռ փակ է պահում, երբ Հրանտ Դինքին սպանողները դեռ անպատիժ են և պատվի են արժանանում Թուրքիայում, երբ հայկական հուշարձանները դեռևս լիովին ոչնչացման վտանգի տակ են, երբ Սիրիայի հայերով բնակեցված Քեսաբ գյուղի վրա ծայրահեղ իսլամիստների հարձակումը աջակցվում էր Թուրքիայի կողմից:

Հյուսիսային Կիպրոսը շարունակում է գրավված մնալ Թուրքիայի կողմից: Ավելին, որոշ ադրբեջանացի սպաներ թուրքական ռազմական ուժերում վերապատրաստվում են, թե «ինչպես սպանել մարդուն զանազան սարքավորումներով»:  Հենց նոր ես մեջբերեցի Ռամիլ Սաֆարովի խոսքերը՝ թուրք սպայի, ով  կրթվել, պատրաստվել է Թուրքիայում և  գլխատել քնած հայ սպայի՝  ՆԱՏՕ-ի «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագրի ժամանակ Բուդապեշտում, 10 տարի առաջ:

Լիովին հասկանում եմ՝ որքան վտանգավոր է այն պատմության վերանայումը, որը կեղծվել ու խեղաթյուրվել է սկզբից: Այն ծախսատար է, նույնիսկ վտանգավոր նախաձեռնություն, քանի որ այն կլրացնի բազում բացեր և կկոտրի Թուրքիայի պատմության շատ տաբուներ: Բայց ուրախ եմ, որ շատ թուրք գործընկերներ չեն համաձայնի «1915թ-ի  իրադարձությունները» քննելու նպատակով «պատմաբանների հանձնաժողով» ստեղծելու Ձեր սխալ ու հետընթաց գաղափարին:

Մինչ թուրք-հայկական հանձնաժողովի ձևավորման անհրաժեշտության ընդգծումը, ևս մեկ անգամ առաջարկում եմ հաշվի առնել հետևյալ հանձնաժողովների ստեղծման անհրաժեշտությունը՝

ա/ թուրք-հայկական, Թուրքիա-ԵՄ և թուրք-սիրիական հանձնաժողովներ՝ սահմանների հարցերի շուրջ:

բ/ թուրք-կիպրական հանձնաժողով՝ Կիպրոսում 1974թ.-ին թուրքական զինված ուժերի կողմից պատերազմական հանցագործությունների վերաբերյալ:

գ/ թուրք-հունական հանձնաժողովի ստեղծում՝  Ստամբուլում 1955թ.-ին կազմակերպված ջարդերի ընթացքում զոհված հույների համար փոխատուցման հարցի շուրջ:

դ/ Թուրքիա-ՆԱՏՕ հանձնաժողովի ստեղծում՝  գրավված Հյուսիսային Կիպրոսի տարածքում Ադրբեջանի սպաների վերապատրաստման շուրջ:

ե/ հրեա-թուրքական հանձնաժողով՝ 1930-ականների սկզբներին հրեաների արտաքսման և նրանց իրավունքների խախտման վերաբերյալ:

զ/թուրք-քրդական հանձնաժողով փոխհատուցման վերաբերյալ՝ որպես քուրդ քաղաքացիների բռնի վերաբնակեցման հետևանք:

է/ թուրք-հայկական հանձնաժողով՝ Հայոց ցեղասպանության հետևանքների վերացման շուրջ:

Արդյո՞ք սրանք բավարար են մինչ 2023թ. Թուրքիայի Հանրապետության հարյուրամյակը:

Իմ նախնիները Կարս քաղաքից են, քաղաք, որը ավելի քան հազար տարի առաջ Հայկական Թագավորության մայրաքաղաքն էր: Ես կայցելեի իմ նախնիների քաղաք, որտեղից նրանք վտարվել են երկու անգամ՝ 1918 թ-ին՝ իթթիհատականների և 1920թ-ին՝ քեմալականների կողմից: Բայց չեմ կարող այցելել այն դեպքում, երբ Ձեր կառավարության ձևավորումից կարճ ժամանակ անց Սուրբ Առաքելոց վանքը վերածվեց մզկիթի:

Կուզենայի հավատալ Ձեր մտադրությունների անկեղծությանը և որպես դրա նշան՝ կուզենայի ականատես լինել Հայկական եկեղեցու վերափոխմանը, որտեղ կկարողանայի աղոթել, ինչպես իմ նախնիներն էին անում մեկ դար առաջ:

Հարգելի՛ պարոն վարչապետ: Այո՛, Դուք ճիշտ եք՝ ասելով, որ «Ապրիլի 24-ը յուրահատուկ կարևորություն է կրում իր մեջ Հայաստանի քաղաքացիների և աշխարհի հայերի համար»: Բայց պետք է ասեմ, որ Հայոց ցեղասպանությունը ոչ միայն Հայաստանի պատմության և հիշողության, այլև Թուրքիայի պատմության և հիշողության մաս է: Երբ Դուք անդրադառնում եք Հայոց ցեղասպանության հարցերին, ուշադրությու՛ն դարձրեք, որ Ձեր բառերը և քայլերը պետք է ուղղվեն առաջին հերթին թուրքերի նոր սերնդին, որոնք, ես կարծում եմ, չեն ցանկանում պիտակավորվել որպես ցեղասպան հանցագործների հետևորդներ: Մենք՝ կենդանի մնացածների հետնորդներս, նույնպես ցանկանում ենք նրանց ունենալ որպես գործընկերներ և ընկերներ, որոնք ազատ են իրենց մտածելակերպով և ցանկանում են իմանալ ճշմարտությունը և ոչ թե մեկ դար հնության ստերն ու հորինվածքները: Ես հպարտ կլինեմ նման գործընկերներ ունենալու համար, ովքեր գիտակցում են Հայոց ցեղասպանության մասին ճշմարտությունն իմանալու անհրաժեշտությունը և դրա հետևանքների դեմ պայքարելը: Հատված Ձեր հայտարարությունից. «Թուրքիայում, 1915 թվականի դեպքերի վերաբերյալ ազատորեն տարբեր կարծիքներ և մտքեր արտահայտելը բազմ ակարծության հեռանկար է, ինչպես նաև ժողովրդավարության և արդիականության մշակույթ»: Իսկապես,  հիասքանչ հայտարարություն: Բայց թու՛յլ տվեք հիշեցնել, որ Թուրքիայի քրեական օրենսգրքի 301-րդ հոդվածը դեռևս գոյություն ունի: Ինչպե՞ս եք Դուք առաջարկում ինձ հասկանալ Ձեր հայտարարությունը, երբ ընդամենը մի քանի օր առաջ Ձեր կառավարությունը ստեղծեց հանձնաժողով, որն աշխատելու է Հայոց ցեղասպանության ճշմարտության դեմ, մի ճշմարտության, որն ընդունվել է շատ ցեղասպանագետների կողմից, որոնց մեջ նաև շատ են իմ թուրք գործընկերները: Թու՛յլ տվեք գուշակել: Կարծում եմ , որ թուրքական կառավարությանն անհրաժեշտ է ավելի շատ ժամանակ ճշմարտությանը հասնելու համար:

Ապագայի նկատմամբ հույսերով»:

 Անկախ

ԱՄՆ կոնգրեսական Դեյվիդ Սիսիլինն  այսօր Ծիծեռնակաբերդում իր հարգանքի տուրքը մատուցեց Ցեղասպանության անմեղ զոհերի հիշատակին: Լրագրողների հետ զրույցում ԱՄՆ կոնգրեսականը կոչ արեց Թուրքիային ճանաչել ցեղասպանությունը և ներողություն խնդրել իր կատարած ոճրագորությունների համար։

«Շատ կարևոր է, որ աշխարհը ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը։ Մենք կոչ ենք անում Թուրքիային անմիջապես ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը և ներողություն խնդրել»,-ասել է Սիսլինը։

«Մեծ պատիվ է ինձ համար այսօր այստեղ գտնվել՝ ոգեկոչելու հայ զոհերի հիշատակը։ Սա նաև հնարավորություն է հիշեցնել աշխարհին նախորդ դարում եղած պատմական իրադարձությունների մասին և երաշխավորել, որ նման ոճրագործություններ ապագայում այլևս չեն կրկնվի»,-ասաց Դեյվիդ Սիսիլինը։

ԱՄՆ կոնգրեսականը նշեց, որ իրենք հետևողականորեն բարձրացրել են ամերիկահայությանը հուզող, ինչպես նաև մարդու իրավունքներին առնչվող կարևորագույն խնդիրներ, այդ թվում` Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և Թուրքիայի կողմից բռնագրավված քրիստոնեական եկեղեցիների ու քրիստոնյա համայնքների ունեցվածքի վերադարձի հարցերը։

Դեյվիդ Սիսիլինն այժմ ներկայացուցիչների պալատում ներկայացված Հայոց ցեղասպանության մասին «Ճշմատության և արդարության» բանաձևի աջակիցներից է։

ԱՄՆ կոնգրեսի ներկայացուցիչների պալատի արտաքին հարաբերությունների նախագահ Էդ Ռոյսը Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրում Եղեռնի զոհերի հիշատակին իր հարգանքի տուրքը մատուցելուց հետո, լրագրողների հետ զրույցում նշեց, որ Ցեղասպանությունը ճանաչվել է իրենց նախկին նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի կողմից, այդ կարևորությունը նշվել է, խնդրի մեծությունը նրա կողմից առանձնացվել է:

«Այն, որ մենք Հայաստանում ենք, արդեն վկայում է, որ մենք ճանաչում ենք Հայոց ցեղասպանությունը: Հայոց ցեղասպանության մասին ԱՄՆ դասագրքերում հիշատակված է, ամերիկացի աշակերտները տեղյակ են, թե ինչ է տեղի ունեցել: Նրանք հիշում են հայերի Ցեղասպանության, հայերի բնաջնջման մասին: Մենք այստեղ գտնվելով՝ ճանաչում և ընդունում ենք Ցեղասպանությունը»,- ասաց Էդ Ռոյսը: Կոնգրեսականը նշեց, որ իրենք Հայաստան են ժամանել, որպեսզի Հայաստանի հետ քննարկեն ավելի խորն  առևտրային և ներդրումային հարաբերությունների հնարավորությունները: Էդ Ռոյսը նշեց, որ ամերիկահայերի ջանքերով ու նրանց ներգրավմամբ պետք է կարողանան այնպես անել, որ Հայաստանն աշխարհի քարտեզի վրա առավել տեսանելի լինի ու նշանակալի տեղ զբաղեցնի:

«Մենք նաև փորձում ենք այնպես անել, որ փոխայցելությունները երկու երկրների միջև ավելի շատ լինեն, ավելի շատ գործարար կապեր հաստատվեն: Այսօր առավոտյան մենք խոսեցինք առևտրի և ներդրումների շրջանակային համաձայնագրի մասին, որը կամրապնդի առևտրային և ներդրումայյին հարաբերությունների խորացման հիմքերը»,- ասաց ԱՄՆ կոնգրեսականը` հավելելով, որ Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի  կապակցությամբ ԱՄՆ կոնգրեսականները մեծ պատվիրակությամբ կայցելեն Հայաստան:

ԱՄՆ կոնգրեսի ներկայացուցիչների պալատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի ավագ անդամ Էլիոթ Էնգելն այսօր Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրում լրագրողների հետ զրույցում ասաց, որ թեև իրենց հանձնաժողովում տարբեր կուսակցությունների ներկայացուցիչներ են ընդգրկված, սակայն Հայոց ցեղասպանության հարցում բոլորը միասնական են:

«Բազմիցս բանաձևեր են ընդունվել, ամերիկյան ժողովուրդը ճանաչում է այս ցեղասպանությունը, և կարծում եմ՝ Թուրքիան ևս պետք է ընդունի այս փաստը»,- ասաց նա:

ԱՄՆ կոնգրեսականը շեշտեց, որ ԱՄՆ-ում կա ակտիվ ու կենսունակ ամերիկահայ համայնք, և ամերիկահայերը պարբերաբար բարձրաձայնում են խնդրի մասին: Էլիոթ Էնգելը նշեց, որ իրենք այսօր Հայաստանում են որպես բարեկամ`  հայ ժողովրդին իրենց զորակցությունը ու համերաշխությունը հայտնելու:

«Եթե նայում ենք դեպի առաջ, դեպի ապագա, պետք է նաև ընդունենք անցյալի փաստերը, այս ցեղասպանության փաստը չենք կարող չընդունել»,- ասաց ԱՄՆ կոնգրեսականը:

Ցեղասպանության 99-րդ տարելիցը նորից առիթ դարձավ, որ ակտիվանան քննարկումները, թե ինչ փուլում է ներկայումս Հայոց ցեղասպանության ճանաչման միջազգային գործընթացը, հայկական կողմը որքանով է արդյունավետ հակազդում թուրքական ժխտողականությանը, և ի վերջո, կարողանո՞ւմ ենք հայերս մեր պահանջները հստակ ներկայացնել միջազգային հանրությանը:

Հարցերի պատասխանն «Անկախը» փորձել է պարզել` զրուցելով հայտնի թուրքագետների հետ:
Թուրքագետ Հակոբ Չաքրյանի կարծիքով` ամեն ինչ իր հերթն ունի. նախ պետք է լինի ճանաչումը, ապա նոր հատուցումը: Իսկ մինչ այդ, հատկապես ներկայիս արտագաղթի տեմպերի պայմաններում, ըստ Չաքրյանի, վաղ է հողային հատուցման պահանջների մասին խոսելը:
«Քանի դեռ Միացյալ Նահանգները չի ճանաչել, գործընթացը լիարժեք չէ, բայց ԱՄՆ-ում էլ գործընթացը հասունացել է, նահանգների մեծ մասն արդեն ճանաչել է»,- ասում է Չաքրյանը` հավելելով, որ ակնկալում է` 1915-ին ԱՄՆ-ն կճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը, ինչն էլ նոր թափ կհաղորդի միջազգային ճանաչմանը:
«Այն երկրները, որոնք պատրաստ էին ճանաչելու Ցեղասպանությունը և հակադրվելու Թուրքիային, արեցին: Մնացածը դեռ պատրաստ չեն: Բայց ԱՄՆ-ի ճանաչումից հետո մյուս երկրներն էլ, մասնավորապես Մեծ Բրիտանիան ու Իսրայելն էլ կճանաչեն»,- ասում է Չաքրյանը:

Հակոբ Չաքրյան

Թուրքագետ Անդրանիկ Իսպիրյանի կարծիքով` ժամանակն է ավելի լուրջ քայլերի դիմելու և հարցը իրավական հարթություն տեղափոխելու, մանավանդ որ դա Թուրքիայի թույլ կողմն է:
Համակարծիք է նաև թուրքագետ Լևոն Հովսեփյանը: Ասում է, որ մինչև այս պահը Հայաստանի Հանրապետությունը և Սփյուռքը համատեղ ուժերով Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման և դատապարտման ուղեգիծն են տարել: Այժմ հստակություն մտցնելու պահն է: «Միայն ճանաչմամբ ու դատապարտմամբ չէ, որ հարցը պետք է ընթանա, քաղաքականին զուգահեռ նաև իրավական հարթությունում քայլեր պետք է իրականացվեն,- ասում է Հովսեփյանը:- Քաղաքական հարթությունում հաճախ գործ ենք ունենում այլ պետությունների շահերի, ուստի նաև քաղաքական շահարկումների հետ, իսկ իրավական հարթությունում ավելի հստակ կլինի»:
Հովսեփյանի կարծիքով` մինչ հարցն իրավական հարթություն տեղափոխելը պետք է նախ մանրակրկիտ պլանավորվի, թե միջազգային որ դատարան ենք դիմելու, ինչ մեխանիզմներով, ինչ պահանջով և այլն: Այս գործընթացում, նրա կարծիքով, պետք է ներգրավվեն նաև միջազգային իրավունքի օտարերկրյա մասնագետներ:
Խոսելով ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացից` Հովսեփյանն ասում է, որ ցանկացած երկիր, ճանաչելով կամ չճանաչելով, առաջնորդվում է իր շահերով: Անդրադառնալով ԱՄՆ դեսպանի հայտարարությանը, թե այս տարի Օբաման ծանրակշիռ հայտարարություն է անելու, ասում է, որ ԱՄՆ-ի կողմից իրական քայլը կլինի ցեղասպանության իրավական գնահատական տալը և ճանաչումը:
«Ես լավատես չեմ, քանի որ պետք է առաջինը հաշվի առնենք տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական կոնֆիգուրացիան, որ այսօր ունենք: Թուրքիան այլևս 15-20 տարի առաջվա պետությունը չէ, որ կախված էր ԱՄՆ-ից, հիմա Թուրքիան որոշակի աստիճանի ինքնուրույնություն ունի,- ասում է Հովսեփյանը ԱՄՆ Սենատի ընդունած բանաձի հնարավոր ճակատագիրը մեկնաբանելով:- Որքան էլ Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության առանցքն Արևմուտքում է, դրան զուգահեռ արտաքին քաղաքականության ոլորտում այլընտրանքային մոտեցումների զարգացման հնարավորություններ են ստեղծվել. Ռուսաստանի ու Չինաստանի հետ հարաբերություններ, տարածաշրջանում դերակատարություն: Այսինքն` ցանկացած խնդիր լրջորեն կարող է վնասել թուրք-ամերիկյան հարաբերությունները, իսկ այս կոնֆիգուրացիայում Թուրքիան բավականին մեծ անելիքներ

Լևոն Հովսեփյան

ունի Միացյալ Նահանգների ռազմաքաղաքական շահերի ու գործընթացների առումով. սիրիական և իրաքյան հիմնախնդիրներ, Ռուսաստանի հետ դիմակայություն` պայմանավորված ուկրաինական ճգնաժամով: Այս պարագայում ԱՄՆ-ի համար տրամաբանական չի լինի Թուրքիային կորցնելը, ուստի ենթադրելի է, որ բարձր մակարդակով բանաձևը կկասեցվի»:
Չաքրյանն ասում է, որ թուրքական ժխտողականությունն աստիճանաբար ավելի ագրեսիվ է դառնում, քանի որ, չնայած մեծ ներդրումներին ու ջանքերին, Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացը շարունակվում է:
Ըստ Չաքրյանի, անտեղի են նաև Թուրքիայի փոխվելու մասին խոսակցությունները. շարունակում են իրենց նույն հակահայ քաղաքականությունը, ինչը հարյուր տարի առաջ էր:
Հովսեփյանը ևս կարծում է, որ ժխտողականությունը չի փոխվել, ընդամենը մարտավարությունն է որոշակի խմբագրումների ենթարկվել` կոշտից դառնալով այսպես ասած` փափուկ, որն ավելի վտանգավոր է:
Հովսեփյանը, խոսելով թուրք հասարակության և պետության փոփոխության մասին, ասում է, որ հասարակությունը պայմանական հասկացողություն է և շատ բազմաշերտ. գերակշռում են պահպանողական-ազգայնականները, որոնք ցանկացած հայկականությունը դիտարկում են որպես վտանգ ազգային անվտանգությանը, մի փոքր շերտ էլ ազատական մտածողություն ունի: Մտավորականության այս շերտը, սակայն, չի կարողանում ազդել ընդհանուր հասարակական կարծիքի վրա և մնում է մեկուսացված, մարգինալ վիճակում: Բայց, ըստ նրա, միևնույն է, առաջընթացը նկատելի է. ամեն դեպքում կա ազատական հատված, երիտասարդություն` նոր մոտեցումներով ու նոր աշխարհընկալմամբ:
«Թուրքական պետության էությունը մեծ հաշվով չի փոխվել, թուրքական պետությունը հենվում է ազգայնական-պահպանողական հատվածի վրա, որը գերակշռում է: Ցանկացած ուժ, որը ձգտում է կամ գալու է իշխանության Թուրքիայում, պետք է հենվի այդ ազգայնական-պահպանողական հատվածի վրա, իսկ դրա համար պետք է լինի կոնսոլիդացնող գործոն, որն է Հայոց ցեղասպանությունը և թշնամիներով շրջապատված լինելը»,- ասում է Հովսեփյանը` հավելելով, որ թուրքական պետության էությունը չի փոխվում, քանի որ ցանկացած իշխանություն պետք է ունենա հանրային լեգիտիմություն, իսկ դա պետք է ունենա հանրության մեծ շերտի վրա հիմնվելու արդյունքում, և այդ մեծ շերտն ազգայնական-պահպանողական հատվածն է. չես կարող հիմնվել այդ հինգ տոկոս ազատականների վրա:
Հովսեփյանը նշում է, որ թե՛ թուրքական, թե՛ հայկական կողմն ակտիվ պատրաստվում են 2015-ին: Թուրքական կողմը նոր չի սկսել պատրաստությունները, դեռ 2010-11-ից ակտիվ գործողություններ ու քննարկումներ են իրականացվում: Ընդ որում, եթե Հայաստանում մատնանշում են Թուրքիայի պատրաստությունները, ապա այնտեղ էլ հակառակն է, քննարկում են, թե ինչ մեծ թափով է հայկական կողմը պատրաստվում 2015-ին և ինչ պիտի անեն, որ հետ չմնան: