Ամենայն Հայոց Բանաստեղծի ծննդյան օրը՝ փետրվարի 19-ը, 2009 թվականից նշվում է որպես գիրք նվիրելու օր: Այս տարի այդ գեղեցիկ միջոցառմանը մասնակցեցին նաեւ ոստիկանները. հանրապետության մարզերի ու մայրաքաղաքի դպրոցների գրադարանները հարստացան նրանց նվիրած գրքերով: Ընդհանուր առմամբ՝ 12 հազար գիրք նվիրեցին, որից 2500-ը՝ ծերանոցին:
Այդ օրը մայրաքաղաքի թիվ 105 ավագ դպրոցի աշակերտները սպասում էին հյուրերին: «Ոստիկանները միշտ էլ սպասված հյուր են մեր դպրոցում, բայց այս այցն աննախադեպ էր»,- ասում են ուսուցիչներն ու աշակերտները:
Ոստիկանների նվիրած գրքերն իրենց տեղը կզբաղեցնեն նաեւ թիվ 29 ավագ դպրոցի գրադարանում: «Ոստիկանության հետ մեր սերտ համագործակցությունը նոր չէ, մեր համագործակցությունից շահում է դպրոցը, շահում են երեխաները»,- ասում է կրթության եւ գիտության նախարարության հանրակրթության վարչության պետ Նարինե Հովհաննիսյանը: Իսկ դպրոցի տնօրենն ու աշակերտները վկայում են՝ անչափահասները միշտ էլ ոստիկանության ուշադրության եւ հոգածության կենտրոնում են:
Ոստիկանության ուշադրության եւ հոգածության կենտրոնում է նաեւ Նորքի ծերանոցը: Տարեցներն իրենց հյուրերին լավ են ճանաչում, հաճախ արժանանում նրանց հոգատար վերաբերմունքին, հաճելի անակնկալներին: Այս այցից հուզված են. գիրք կարդալ բոլորին է անհրաժեշտ, բայց իրենց տարիքում դա ամենահաճելի զբաղմունքն է՝ ասում են նրանք:
Օրվա խորհուրդը մեծ էր՝ վերադերձ դեպի գիրքը, որ լավագույն ընկեր է եւ խորհրդատու:
Ոստիկանները նաեւ այս խորհուրդը տարան դպրոցներ…

Անկախ

Փետրվարի 19-ին մեր երկրում նշեցինք Գիրք նվիրելու օրը: Այս օրվա ընտրությունը թերևս պայմանավորված է Ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան տարեդարձով: Այս բարի ավանդույթը սկիզբ է առել 2008-ից, երբ Գրողների միության լուսահոգի նախագահ Լևոն Անանյանը որոշեց այն կյանքի կոչել:
Տոնի առթիվ «Անկախ»-ը զրուցել է ավագ և երիտասարդ սերնդի ներկայացուցիչների հետ:
Իհարկե, տոնական օրվա ընթացքում ոչ բոլոր գրողները հնարավորություն ունեցան ընթերցողներին նվիրելու իրենց գրքերը, բայց տարբեր սերունդների, մասնագիտության և խառնվածքի տեր անձինք մասնակցեցին տոնին:
Գրքի օրվա առթիվ «Անտարես» մեդիա հոլդինգի նախագահ Արմեն Մարտիրոսյանից հետաքրքրվեցինք, թե՝ գրականությունն ու գիրքը նո՞ւյնպես ապրանք են, դրանք պե՞տք է համապատասխանեն սպառողների կարիքներին:

– Գիտեք, չնայած այս հարցի շուրջ առկա տեսակետների հակասականությանը, ինձ, այնուամենայնիվ, թվում է, որ «ստեղծագործական ազատության» կողմնակիցները չափազանցում են գրական շուկայից իրենց անկախությունը: Գիրքը միշտ գրողի և ընթերցողի շփումն է: Եթե հեղինակը գրքի վրա աշխատելիս չի մտածում ապագա ընթերցողի մասին, ասենք` ինչպես համոզել նրան իր գաղափարների ճշմարտացիության մեջ, ինչպես ի ցույց դնել իր աշխարհն այնպես, ինչպես ինքն է այն տեսնում և այլն, ապա դա ոչ թե գրականություն է, այլ մենախոսություն հայելու առջև: Ես կարծում եմ, որ գիրքը միշտ հետադարձ կապ է ընթերցողի հետ, իսկ բոլոր այն տեղերում, որտեղ կա նման կապ, բնականաբար, սկսվում է մարքեթինգը:
Սակայն, մյուս կողմից` գիրքը, որպես հոգևոր-մշակութային արժեքների կրիչ, ավելին է, քան ապրանքը: Բերեմ Գերմանիայի օրինակը, որտեղ գիրքն ընդամենը 5% ԱԱՀ-ով է հարկվում, այն դեպքում, երբ մնացած ապրանքները հարկվում են 19%-ով: Այսինքն` ընդհանուր շուկայական հարաբերությունների մեջ գիրքն առանձնացվում է հանրայնորեն: Գրաշրջանառության համար հատկապես պետական խողովակներում բոլոր լույսերը պետք է կանաչ լինեն:

«Անկախի» այն հարցին էլ, թե այսօր Հայաստանում էլեկտրոնային գրականությունը կարծես հասանելիության առումով մի քանի քայլ առաջ է գնացել թղթային կրիչներից, հարկավո՞ր է շեշտն այս ուղղության վրա դնել` ասում է.

– Գիտեք, գրքի հետ կապված խնդիրները դրանից չեն փոխվում: Թղթով թե էլեկտրոնային` իրականում դրանք միևնույն ապրանքներն են տարբեր կրիչների վրա և արտադրության նույն ծախսերն են պահանջում: Այլ հարց է, որ այո՛, գիրքը պետք է հրատարակել բոլոր հնարավոր ու հասանելի ձևաչափերով: Եվ ամենևին կարևոր չէ, թե մարդն ինչ ձևով է հաղորդակցվում գիտելիքի աղբյուրին, կարևորն այն է, որ այդ գիտելիքը հասնի նրան: Որտեղ ընթերցողն է, այնտեղ էլ պետք է լինի հրատարակիչը, նա պետք է հարմարվի ընթերցողին: Եթե փոքրիկ երեխան ուզում է լողանալու ընթացքում գրքի հետ լինել, ուրեմն դու պետք է արտադրես գիրք, որը չի վախենում ջրից: Գիրքն այնտեղ պետք է լինի, որտեղ նրան սպասում է ընթերցողը:

Գրքի ու ընթերցողների մասին խոսեցինք նաև գրաքննադատ Արքմենիկ Նիկողոսյանի հետ: Երիտասարդ գրաքննադատից հետաքրքրվեցինք՝ արդյոք գրողը պե՞տք է հասանելի լինի ընթերցողներին:
– Բազմաթիվ օրինակներ ունենք, երբ որոշ գրողներ` շփման համար «փակ» վարքագծով, ավելի մեծ ազդեցություն ունեն, քան նրանք, որոնք ավելի, այսպես ասած, «բաց» են: Պատահում է, երբ գրողները փակված մնում են իրենց «քարանձավներում»՝ ստեղծագործական աշխարհում, ու լինում են գրողներ, որոնք իրենց բացության շնորհիվ կարողանում են ընթերցողական և գրողական ազդեցության դաշտի մեծ շրջանակ ապահովել: Մյուս կողմից էլ, այնուամենայնիվ, մի լավ խոսք կա՝ կտավը դիտելուց հետո մի շփվիր նկարչի հետ: Նույնը կարելի է ասել նաև գրողների մասին. գրականությունը որքան էլ իր մեջ կրի անձնական, անհատական ենթաշերտեր, այնուամենայնիվ, մի փոքր հեռու է գրողից: Հնարավոր է, որ գրողի հետ հարաբերվելը որոշ հիասթափություն առաջացնի ընթերցողի մեջ,- ասում է գրաքննադատը:

Գրականագետ, բազմաթիվ աշխատությունների և գրքերի հեղինակ Վարդան Դևրիկյանն էլ ասում է, որ աշխատում է ամեն ինչ անել, որ իր գրքերը միմիայն մասնագիտական շրջանակի համար չընկալվեն:
– Գիտեք, խորհրդային շրջանում էլ չէին գրում բոլորի համար, նախաբանում նշում էին՝ նախատեսված է մասնագետների և ընթերցողների որոշակի շրջանակի համար: Ամեն դեպքում, ինչ որ գրել եմ, գուցե դրանից անգամ տուժել եմ, գուցե դրա պատճառով ինչ-որ չափով գրածներս լուրջ չեն ընկալվել, բայց միշտ նկատի եմ ունեցել ընթերցողների լայն շրջանը,- ասում է Վարդան Դևրիկյանը,-դա առաջին հերթին շարադրանքի դժվարություն է պահանջում, որովհետև այն, ինչ գրում ես գիտական տիրույթում, ինքնին հասկանալի է, բայց երբ գրում ես ավելի լայն շրջանակի համար, ապա թեկուզ նուրբ ձևով, պետք է բացատրել: Հետո ասեմ, որ բարդ գրելը գիտական խելոքության նշան չէ, բարդ շարադրանքը ցույց է տալիս, որ նյութը մարսված չէ: Մարսված նյութը շատերի համար բավականին պարզ ու հասկանալի է լինում:

Պարզվեց, որ Դևրիկյանի համար լավագույն գիրքը Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» վեպն է:
– Աբովյանի վեպն ինձ համար շրջադարձային է: Մեր գրականությունն իրապես երկու սկիզբ ունի: Առաջինը Խորենացին է «Հայոց պատմություն»-ով, երկրորդը Աբովյանն է` «Վերք Հայաստանի»-ով: Իմ կյանքը, վստահ եմ, այլ ուղղություն կունենար, եթե Աբովյանի «Վերք Հայաստանի»-ն չլիներ,- եզրափակում է գրականագետը:

Հայաստանում փետրվարի 19-ին նշվեց գիրք նվիրելու օրը: Օրը խորհրդանշական է, քանի որ նաև Հայոց մեծ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան օրն է:  Արդեն 6-րդ տարին է, որ այսօրը  նշվում է որպես «Գիրք նվիրելու օր»:

Այդ օրվա կապակցությամբ գրախանութ «Բուկինիստը»  մի շարք միջոցառումներ անցկացրեց և անակնկալներ մատուցեց իր հաճախորդներին: Ժամը 13-ից 15-ը գրախանութի մուտքի մոտ մեծ բազմություն էր հավաքվել: Հնչում էին գրականությանը վերաբերող հարցեր և մարդիկ դրանց սիրով պատասխանում էին: Երիտասարդներից շատերը գրախանութոում էին հենց գիրք գնելու և այն նվիրելու նպատակով:

«Գիրքն ինձ համար մի այլ աշխարհ է…ես կարդալիս կարծես վերանում եմ իրական կյանքից ու մոռանում առօրյա խնդիրնրս»,- մեզ հետ զրույցում նշեց Պետրոսյան Արմինեն, ով այդ պահին գիրք էր ընտրում իր սիրած էակի համար.

«Ես համոզված եմ, որ իմ ընտրյալն էլ է հիմա նույն գործով զբաղված:  Նա էլ է ինչ-որ գրախանութում իմ համար գիրք ընտրում… »:

«Բուկինիստ» գրախանութի տնօրեն Խաչիկ Վարդանյանը կարծում է, որ նման օրերի առկայությունն անվիճելիորեն նպաստում է ընթերցանության զարգացմանը և գրքի նկատմամբ  դրական վերաբերմունքի աճին.

« Տարեցտարի հետաքրքրությունը մեծանում է, ավելի շատ գիրք են վաճառում ինչպես այս, այնպես էլ սրան նախորդող երկու օրերի ընթացքում »:

Նվեր-գրքերի թիվը մոտ 600 էր: Մեկական գիրք գնելու պարագայում հաճախորդը որպես նվեր ևս մեկ գիրք էր ստանում:  Մեծ թվով մանկական ու գեղարվեստական գրքեր էին վաճառվել, սովորաբար խանութոում բոնուսային քարտեր ստանում էին  10 հազար դրամ եւ ավելի գնումներ կատարողները, բայց այսօր ամեն մի գնում կատարողը ստացել է այդ քարտը:

55 ամյա Գարեգին Ստեփանյանի խոսքով մեծ տարբերություն կա այսօրվա եւ երեկվա սերունդների միջև: Նախկինում գիրք կարդալն ուղղակի անհրաժեշտություն էր, իսկ այժմ նորաձևություն, համեմատվելու միջոց: Տեխնոլոգիական նորամուծությունների պատճառով գիրքը կորցրել է իր նախկին հմայքն ու հետաքրքրությունը:

Նրա պնդմամբ հնում գիրքը գանձ էր, որը ընկերներով փոխանցում էին միմյանց ու փորձում էին ինչքան հնարավոր է արագ կարդալ ու  յուրացնել նրա պարունակությունը, որովհետեւ  դա էր զարգացվածության ու գրագիտության չափանիշը: Գիրք գնելու համար անգամ վերջին կոպեկը չարժե խնայել:

Գրախանութի գովազդային մենեջեր Անի Ղազարյանն էլ խոսեց գրախանութի կողմից կազմակերպված «Իմ ամենասիրելի գիրք» ծրագրի մասին.

«Մարդիկ մեր ֆեյսբուքյան էջում տեղադրում էին իրենց սիրած գրքի լուսանկարը կամ իրենց նկարը իրենց սիրած գրքի հետ, և ամենաշատ «հավանում» ստացած նկարներն այսօր կարժանան մրցանակների»,- ասաց նա` հավելելով, որ սրանով փորձում են ինչպես գրքի հանդեպ հետաքրքրությունը մեծացնել, այնպես էլ տեսնել, թե ինչ նախընտրություններ ունեն այսօր ընթերցասերները:

Անժելա ՇԱՀՈՒՄՅԱՆ

Անկախ

Լև Տոլստոյի ամբողջ գրական ժառանգությունը` շուրջ 90 հատոր, այժմ հասանելի է էլեկտրոնային տարբերակով` ներառյալ ստեղծագործությունների սևագրերն ու նամակները: Նախագիծը ձեռնարկել է գրողի ծոռնուհի Ֆյոկլա Տոլստայան: Էլեկտրոնային տարբերակը բնօրինակի հետ ստուգելու աշխատանքներին մասնակցել են ողջ աշխարհից 1000-ավոր մարդիկ: Գրական  հարստությունը հասանելի դարձնելու համար նախ բոլոր 90 հատորները սկզբում սկանավորվել են. ապա, հատուկ ծրագիրը ճանաչել է տեքստը: Ամենաբարդը ստուգելն է եղել. ոչ ավելի ոչ պակաս` 46 հազար էջ: Այդ աշխատանքը որոշել են անել ողջ աշխարհում, դրա համար ներգրավվելով կամավորների: Հիմա մեծ ռուս դասականի գրական ժառանգությունը հասանելի է  Tolstoy.ru կայքում: Իր ժամանակին Տոլստոյը հրաժարվել է հեղինակային իրավունքից ու կտակել իր ստեղծագործությունները տարածել ամենուր ու անփոխհատույց :

Անկախ

Թումանյանով` մենք կանք: Առանց Թումանյանի` մենք չկանք: Տարազգի-տարալեզու գրականության մեծ աշխարհ մենք մտնում ենք Թումանյանով` և այս աշխարհը այլևս մեր հայրենի եզերքն է:
Հրանտ Մաթևոսյան
1939 թ. Դսեղում հիմնադրվել է ամենայն հայոց բանաստեղծի տուն-թանգարանը: Այսպիսի երախտագիտություն գրողի մահից 16 տարի անց, այսպիսի նվեր նրա ծննդյան 70-ամյակին ու այդ ամենն այն աղետալի վերաբերմունքից հետո, որ ցուցաբերվել էր նրա երեք որդիների նկատմամբ` ընդամենը մեկ-երկու տարի առաջ:
Համլիկը Թումանյանի հինգերորդ զավակն էր` գրականագետ, լրագրող, թարգմանիչ, կուսակցական աշխատող: Ահաբեկչական գործունեություն ծավալելու և խորհրդային կարգերը տապալելու կոչեր անելու կեղծ մեղադրանքով առաջին անգամ բանտարկվել է 1935 թ. նոյեմբերի 4-ին: Մեղադրանքը չի հաստատվել, ազատվել է 1936 թ. հունիսի 10-ին: 1937 թ. հունիսի 11-ին կրկին բանտարկվել է լրտեսության և հանցագործության նախապատրաստման անհեթեթ մեղադրանքով: Գնդակահարվել է նույն տարվա սեպտեմբերի 13-ին:
Ի դեպ, դեռ այն ժամանակ, ճիշտ գնահատելով Լոռվա ձորի հեռանկարը, Թումանյանը ցանկանում էր, որ իր որդիներից մեկը դառնար երկրաբան, և ավագ որդուն` Մուշեղին, խորհուրդ է տալիս. ՙԼոռին մեծ ապագա ունի, հանքերով հարուստ երկիր է, երկրաբանություն սովորի, որ մեր երկրում բան ստեղծես, օգուտ տաս, թե չէ օտարներն են օգտվում, այ, ֆրանսիացիք Ալավերդու պղնձահանքերի տերն են դարձել…՚: Մուշեղ Թումանյանը երկրաբան չդարձավ: Նա կենսաբան էր, մանկավարժ: Ենթադրվում է, որ 1938 թ. Ռուսաստանի արևելասիբիրյան երկրամասի բանտերից մեկում ինքնասպան է եղել, վերջին նամակը եղել է այդ թվականի փետրվարի 18-ի թվագրումով: Մուշեղ Թումանյանը ոչ ավելի, ոչ պակաս աշակերտների և բնակչության շրջանում խորհրդային կարգերը տապալելու փորձ անելու մտացածին մեղադրանքով ձերբակալվել է 1937 թ. նոյեմբերի 5-ից:
Գրողի ութերորդ զավակը` պետական, կուսակցական գործիչ Արեգ Թումանյանը, 1937 թ. բանտարկվել և 1938 թ. հունիսի 14-ին գնդակահարվել է որպես ժողովրդի թշնամի և արտասահմանյան լրտես:
Գրողի երեք որդիներն էլ 1955 թ. հետմահու արդարացվել են: Արդարացումը իրականում ոչինչ չտվեց, իսկ թե ինչ կորցրեցին հայ մշակույթը և գրականությունը, մեջբերում եմ Վրաստանի գրողների միության հայկական մասնաճյուղի այն տարիների նախագահ Մկրտիչ Ասլանյանի խոսքերը. ՙԵթե 1937 թ. մոլի ստալինականները և բերիականները չգնդակահարեին Համլիկ Թումանյանին, մենք Թիֆլիսում կունենայինք մեր նորօրյա վերնատունը` Համլիկ Թումանյանի նախագահությամբ՚:
Իհարկե, պատմությունը և ժամանակը հետընթաց չունեն: Մեզ մնում է դասեր առնել պատմությունից և արժևորել այդ պատմությունը կերտողների վաստակը: Ընթացիկ տարին հոբելյանական է ոչ միայն ամենայն հայոց բանաստեղծի, այլև նրա հոր` Տեր-Թադևոսի (1839 -1898 թթ., ծննդյան 175-ամյակը) և գրողի երեք զավակների համար: Տարվա ընթացքում լրանում է Մուշեղ Թումանյանի (1889-1938 թթ.) ծննդյան 125-ամյակը, արվեստաբան, դրամատուրգ, կովկասյան ճակատում զոհված Արտավազդ (Արտիկ) Թումանյանի (1894-1918 թթ.) ծննդյան 120-ամյակը և դուստրերից գրականագետ, մատենագետ Արփիկ Թումանյանի (1899-1981թթ.) ծննդյան 125-ամյակը: ՙՄեծ մարդ էր, զարմանալի մեծ մարդ, անդունդի խորություն ուներ, լայն հոգի, մեծ սիրտ, մեղմ բնավորություն, ժպիտը միշտ դեմքին՚,- Հովհ. Թումանյանի այս գնահատականը հոր մասին գալիս էր համոզելու, որ ուշադրության արժանի են նաև այս հոբելյանները: Կարծում եմ` գրողի տուն-թանգարանի 75-ամյակի տարին սովորական չի լինի ոչ միայն Դսեղում:
Արդեն տասնամյակներ են անցել այն օրից, երբ Երևանի Աբովյան փողոցի թիվ 1 շենքի պատին կարդացել եմ ամենայն հայոց բանաստեղծի` 1921 թ. այստեղ իջևանելու մասին հուշատախտակը: Այժմ, երբ այն կրկին աչքովս է ընկնում, թվում է, թե կարդում եմ առաջին անգամ: Վերջերս էլ մամուլից տեղեկացա, որ Հովհաննես Թումանյանը Երևանում եղել է ընդամենը հինգ անգամ, այն էլ` կարճատև այցերով: Ու ամենևին պատահական չէ, որ 1953 թ. Երևանում բացված Թումանյանի թանգարանի (մինչև 1979 թ. կոչվում էր տուն-թանգարան) ուղիղ 45 տարի առաջ կառուցված ներկայիս շենքի երկրորդ հարկում ընդօրինակվել է Թումանյանի Թիֆլիսի բնակարանը, որտեղ գրողը ապրել է կյանքի վերջին 14 տարիներին: Ես` որպես լրագրող, ընթերցող և լոռեցի, մտահոգվելով վերջերս հայկական կողմից գնված Թբիլիսիի տան ճակատագրով, կարծում եմ, որ ուշադրության արժանի է թումանյանագիտությանը վերաբերող երկու հիմնարար աշխատությունների (ՙՀովհաննես Թումանյան.հայրենագիտական համանվագներ՚, 2005. և ՙԹումանյանի ընտանեկան աշխարհը՚, 2011) հեղինակ, ճարտարապետական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Գառնիկ Շախկյանի առաջարկությունը թանգարանը դարձնելու թանգարան-ինստիտուտ` թումանյանական արժեքների պահպանման, հետազոտման, հայտնաբերման և արժևորման կենտրոն: Նպատակահարմար ենք գտնում նաև 1980 թ. սահմանված Հայաստանի գրողների միության ՙԹումանյան՚ մրցանակի վերականգնումը` այն դարձնելով միջազգային գրական մրցանակ:
Հովհաննես Թումանյանի 150-ամյակը սարերի ետևում չէ: Հինգ տարին այնքան էլ մեծ ժամանակ չէ: Մեծ ու փոքր միջոցառումներ նվիրենք 2014 թ. Թումանյանների հոբելյաններին և այդ ջերմությունը պահենք մինչև 2019 թ., փորձենք ունենալ ու գերազանցել այն ոգևորությունը, որ ապրեց Լոռին և ողջ ազգը գրողի 100-ամյակի օրերին: Չմոռանանք նաև տարիներ առաջ բանաստեղծի ծննդյան օրվա առիթով ծնված միմյանց գիրք նվիրելու մասին նախաձեռնությունը: Կարծում եմ` գրքի նկատմամբ սերը կաճի, եթե կատարենք գրքի նվիրատվություններ, նաև գրքափոխանակություն:
Վաղարշակ ՂՈՐԽՄԱԶՅԱՆ

Անկախ

Այսօր Հայաստանում Գիրք նվիրելու օրն է: 2008-ից փետրվարի 19-ը Հայաստանում հռչակվել է Գիրք նվիրելու օր:

Այսօր նաև Ծովային կաթնասունների պաշտպանության համաշխարհային օրն է (Կետի օր):

Այն նշվում է 1986-ից սկսած, երբ ուժի մեջ մտավ կետորսի արգելքը, ինչը նշանակում է, որ ողջ աշխարհում կետի որսն ու կետամսի վաճառքն արգելված է:

Այսօր Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան օրն է:

Այս օրն է ծնվել ձյուդոիստ, օլիմպիական չեմպիոն, ռուսաստանցի Արսեն Գալստյանը:

Մահացել է Նոբելյան մրցանակակիր, նորվեգացի գրող Կնուտ Համսունը:

Անկախ

Ամերիկացի նկարիչները պայքարում են օտար արվեստների ազդեցության դեմ ու, բառիս բուն իմաստով`  ոչնչացնում անվանի մրցակիցների գլուխգործոցները: Նման պայքարի հետևանքով օրերս կոտրել են չինացի դիսիդենտ նկարիչ Այ Վեյվեյայի աշխատանքը: Նա Խան դինաստիայի ժամանակների սկահակը, որի տարիքը գերազանցում է 2000-ը,  վերականգնել էր ու ցացուդրության ներկայացրել Մայամիի թանգարանում:

Այցելուներից 51-ամյա Մաքսիմո Կամիներոն, տեսնելով 1 մլն արժողությամբ սկահակը. վերցրել է ցուցադարակից ու կոտրել` գետնին գցելով: Հիմա նրան 5 տարվա ազատազրկում է սպառնում, իսկ  մասնագետներին` վերականգնողական տքնաջան աշխատանք:

 Անկախ

Երկու մեծանուն արվեստագետների անցած ուղիների հատման կետերն են ամփոփված «Փարաջանով: Կոլաժ երկուսի համար» գրքում: Հեղինակը կինոռեժիսոր, Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության նախագահ, ՀՀ ժողովրդական արտիստ Ռուբեն Գևորգյանցն է: Գիրքը հանրությանն է ներկայացվել նախորդ տարեվերջին:
Գրքի շապիկը գուցե այնքան էլ գրավիչ չէ, սակայն բովանդակությունն անկրկնելի է. մի քանի տող կարդացած անձը կարծես «ծուղակն է ընկնում» ու չի կարողանում դադար տալ, քանի դեռ գիրքը չի կարդացել-վերջացրել:
Հեղինակի մասնագիտությունը մեծապես ազդել է գրքի շարադրանքի վրա. սեղմ, բայց գրավիչ ու բովանդակալից: Երբ կարդում ես` թվում է, թե ֆիլմ ես դիտում, այնքան կենդանի, պատկերավոր է գրքի լեզուն:
Հենց գրքի յուրահատկության` շարադրանքի շնորհիվ մոռանում ես, որ Փարաջանովին տեսնում ես Գևորգյանցի աչքերով, զուգահեռաբար էլ ծանոթանում ես նաև Գևորգյանցի անցած ուղուն: Թվում է, թե դա քո կյանքի ճանապարհն է, Փարաջանովի երիտասարդ ընկերն էլ դու ես` ընթերցողդ:
«Այս գիրքը գեղարվեստական ստեղծագործության հավակնություն չունի: Միայն ուրվագծեր, ճեպանկարներ, էտյուդներ, սրտազարկերի կորագիծ, հուշեր իմ ու Սերգեյ Փարաջանովի հանդիպումներից, որի հետ, չնայած տարիքների տարբերությանը, ընկերություն էինք անում: Այս գիրքը նաև այն ժամանակների մասին է, նաև այն ժամանակվա մարդկանց մասին, նաև Փարաջանովի ժամանակի մասին»,- ընթերցողին իրազեկում է Գևորգյանցը` մինչ բուն պատմությանն անցնելը:
Գևորգյանցի հուշերից բացի, գրքում ներառված են նաև պատառիկներ Փարաջանովի անձնական նամակներից, ինչպես նաև աշխարհահռչակ գործիչների հուշերից:
«Ուղիղ մեկ տարի առաջ Երևանում ընկերներիս հետ զրուցում էինք սրճարանում: Ես ինչ-որ դրվագներ էի պատմում Փարաջանովի հետ իմ հանդիպումներից: «Դե բավական է պատմես, նստիր ու գրիր, ինչ որ պատմում ես»,- ասաց Դավիթ Մուրադյանը: Դա էլ հենց եղավ շարժառիթը: Հենց հաջորդ օրը նստեցի ու սկսեցի գրել` իմ առջև հստակ պահանջ դնելով ամեն օր գրել առնվազն մեկ էջ: Հանեցի իմ բոլոր 14 նոթատետրերը, որոնց մեջ տարիների ընթացքում փոքրիկ գրառումներ էի արել, առանձնացրեցի այն ամենը, ինչ առնչվում էր Սերգեյ Փարաջանովին: Պարզվեց, որ բավականին հետաքրքրիր նյութ կա կուտակված, որովհետև նրա հետ շատ հանդիպումներ էի ունեցել»,- գրքի շնորհանդեսին, ըստ «Կինոաշխարհ» պարբերականի, ասել է Ռուբեն Գևորգյանցը` անդրադառնալով գիրքը գրելու դրդապատճառներին:
Մեկ այլ դրդապատճառի Գևորգյանցը նաև գրքում է անդրադարձել` կինոռեժիսոր Օթար Իոսելիանիի հայտարարությանը, թե Փարաջանովը հայ չէ և ընդհանուր ոչինչ չունի Հայաստանի հետ, «պարզապես հայերը գողացել են Փարաջանովի ամբողջ արխիվը, նրան էլ տարել-թաղել են կագեբեական Արամ !աչատրյանի կողքին»: Գիրքը կարծես պատասխան է հակահայկական տրամադրվածություն ունեցող կինոռեժիսորին: Փարաջանովի տողերը` գրված իր մասին, լավագույն հերքումն են. «Ինձ համար Հայաստանն արվեստ է ու պատմություն, Հայաստանը իմ ընկերներն են, իմ բերկրանքը, մեր ստեղծագործական կորուստները….Բոլորը գիտեն, որ ես երեք հայրենիք ունեմ: Ծնվել եմ Վրաստանում, աշխատել եմ Ուկրաինայում և պատրաստվում եմ մեռնել Հայաստանում»:
Պատմությունը սկսվում է հեռավոր 1978-ի մի ձմեռային առավոտից, երբ Գևորգյանցն ու իր ընկերը րոպեներն էին հաշվում, թե երբ գնացքը կշարժվի դեպի Թբիլիսի, ուր կկարողանային տեսնել բանտից նոր ազատված Փարաջանովին:
Պատմության ընթացքը միագիծ չէ ժամանակային առումով: Ինչպե՞ս է մարդկային հիշողությունը, որ ժամանակից ժամանակ է թռչում, սկսում մի տեղից, հետո մի այլ բան հիշում, հետո երրորդը, ապա նորից վերադառնում առաջինին: Հենց այսպես էլ շարադրված է, բայց այդ ամենն այնքան բնական է, որ թվում է` այդպես էլ պետք է լիներ, չէ՞ որ դու` ընթերցողդ ես այդ ամենը վերհիշում:
Գրքում տեսնում ենք Փարաջանով ընկերոջը, մարդուն, հանճարին, պարզապես քաղաքացուն` կյանքի տարբեր ոլորտներում ու դրսևորումներում:
«Հագնվում էր շատ պարզ ու հարմարավետ` վելվետե տաբատ, վար թողած մգագույն վերնաշապիկ` որպես կանոն, խոշոր վրադիր գրպաններով: Շրջում էր փողոցներով, ուր նրա համար ամեն ինչ հետաքրքիր էր (և ի՞նչն էր լինում հետևանքը): Օրինակ` ճաշի էր գալիս մեզ մոտ, իսկ 10-15 րոպե անց նրա այցելությունը վերածվում էր 60-100 հոգիանոց երթի: Կանգ էր առնում ամեն քարի, պատի, հուշարձանի մոտ, ինչ-որ բաներ էր մեկնաբանում, մատնացույց անում, կատակում: Եվ շուրջը հավաքվածները լսում էին նրան բերանները բաց: Հիմնականում նրանք պարզ մարդիկ էին` վարորդներ, բանվորներ, վարսավիրներ և այլն: Նրանք, որպես կանոն, ոչինչ չէին հասկանում, թե ինչեր է ասում (և ոչ այն պատճառով, որ խոսում էր ռուսերեն): Բայց մարդիկ գնում էին նրա հետևից, ասես մեսիա լիներ…»,- այսպես է Գևորգյանցը ներկայացնում, թե որքան սիրված ու ընդունված էր Փարաջանովը:
Այնպես է ստացվում, որ Գևորգյանցն առաջիններից է իմանում թե՛ Փարաջանովի ձերբակալության, թե՛ ազատ արձակման մասին: «70-ականներին քաղաքական մոտիվներով ձերբակալություններ էին լինում, բայց դրանք մեզ չէին վերաբերում, մեր հոգը չէին: Իսկ հիմա վերաբերում էր…»,- հիշում է նա:
Անդրադառնալով մեղադրանքին, որը մինչ օրս էլ շահարկումների թեմա է, Գևորգյանցը գրում է. «Փարաջանովի համար հորինել էին կեղտոտ մեղադրանք` արվամոլություն, բռնաբարություն, նույնիսկ գտել էին մի տուժածի` երիտասարդի, որը երկու անգամ մարմնեղ էր Սերգեյ Իոսիֆովիչից: Եվ դրան բռնաբարել էր Փարաջանովը: Եվ մեկ էլ նրան մեղադրում էին պոռնոգրաֆիա տարածելու համար: Մոտը մի ինքնահոս գրիչ էին գտել, որպիսին այն ժամանակ ունեին նույնիսկ շատ դպրոցականներ: Թեքում ես գրիչը, և լողազգեստով աղջիկը մերկանում է: Ծիծաղելի է, չէ՞: Եվ տվեցին հինգ տարի»:
Հետագայում Գևորգյանցը հնարավորություն է ունեցել իր «Փարաջանով. վերջին կոլաժը» վավերաֆիլմի նկարահանման ժամանակ Փարաջանովի գործը վարած քննիչին հարցնել. «Պարոն Մաշկով, իսկ ձեզ խիղճը չի՞ տանջում»: Ապա եզրակացրել է. «Ես միամիտ հարց տվեցի խղճի մասին: Այդպիսի մարդկանց խիղճը երբեք չի տանջում»:
Վերջաբանում, ամփոփելով աշխատանքը, Գևորգյանցը գրում է. «Փարաջանովի մասին կարելի է գրել ու գրել: Ճիշտ է, նրա հետ կապված պատմություններից շատերը հորինված են: Գրում, պատմում են մարդիկ, ովքեր թերևս կյանքում սոսկ մեկ անգամ են տեսել նրան, այն էլ` հեռվից: Բայց սա, երևի, վատ չէ: Նա լեգենդ է դարձել, քանզի եղել ու մնում է լեգենդ»:

Վերջին օրերին բոլորի ուշադրության կենտրոնում էր մեծ աղմուկ բարձրացրած «Նիմֆոմանուհի» ֆիլմը, որը պետք է ցուցադրվեր «Սինեմա Սթար» կինոթատրոնում և, որի ցուցադրությունը, ի վերջո, արգելվեց:

Կինոգետ Զավեն Բոյաջյանի խոսքով՝ «Նիմֆոմանուհի» ֆիլմը ներկայացվել է որպես պոռնոդրամա, բայց ֆիլմի նման ժանր իրականում գոյություն չունի:

«Ֆիլմի ցուցադրությամբ կինոթատրոնը նպատակ ուներ իր շուրջն աղմուկ բարձրացնել: Հետո կա՛մ սթափվել է, կա՛մ ինչ-որ հրահանգներ է ստացել ու հայտարարել, որ ֆիլմը չի ցուցադրվի՝ բերելով մի քանի պատճառաբանություններ: Իրենց պաշտոնական հաղորդագրության մեջ նշված էր, որ ֆիլմի ցուցադրությանը դեմ են որոշ անձինք և հասարակական խմբեր: Շատ մշուշոտ է պատճառաբանությունը: Այդպես էլ չհայտնվեցին այդ անձինք կամ հասարակական խմբերը: Կինոթատրոնի մարքետինգի տնօրենի խոսքով՝ Հայաստանը պատրաստ չէ նման ֆիլմերի ցուցադրությանը: Իմ կարծիքով՝ այս ամենը պարզապես այդ կինոթատրոնի վատ, սխալ և տգետ մարքեթինգի հետևանքն է»,- այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասաց Զավեն Բոյաջյանը՝ հավելելով, որ ինքն այդպես էլ հասարակական ընդվզում և բողոքներ չտեսավ ֆիլմին ուղղված: Նրա խոսքով՝ 21-րդ դարում ցանկացած ինտերնետ ակումբում ժամերով կարելի է դիտել նման ֆիլմեր:

««Ուոլ Սթրիթի գայլը» ֆիլմը ցուցադրվում է տարբեր կինոթատրոններում անարգել, առանց տարիքային սահմանափակման: Այդ ֆիլմում բազում բաց տեսարաններ կան: Այն, որ կինոթատրոնն ինքնակամ ստանձնում է ցենզորի դեր և որոշում հանդիսատեսն ինչ դիտի, անհեթեթություն է: «Նիմֆոմանուհի»-ն պոռնոգրաֆիկ ֆիլմ չէ, սա արթ հաուզ է»,- ասաց կինոգետը:

Փետրվարի 19-ը՝ հայ մեծ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան օրը, արդեն մի քանի տարի Հայաստանում նշվում է որպես գիրք նվիրելու օր։ Այս նախաձեռնությունը պատկանում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին : Գրերի գյուտից անմիջապես հետո գրաբարով ստեղծվել են հայ մատենագիրների գիտական, պատմական ու կրոնական գրքեր, իսկ մեր տպագիր գրքի պատմությունն արդեն ունի 500 տարվա պատմություն: Գիրքը միշտ եղել է հայերի անբաժան ուղեկիցը, նվիրական մասունքներից մեկը. նույնիսկ ամենադժվարին պահերին, երբ մարդ փորձել է ամեն գնով իր կյանքը փրկել, չի մոռացել տանել գրադարանի գոնե իր համար ամենաթանկարժեք գիրքը: Միգուցե, այսօր շատ են խոսվում, որ հայ մարդը հեռացել է գրքից, չի կարդում, բայց միաժամանակ շատերը հակառակ տեսակետն են պնդում, որ հայերը շարունակում են գիրք կարդալ:

Գրող, բանաստեղծ Արաքս Պետրոսյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ առանց գիր ու գրականության կյանքն անգույն ու խամրած է, երբ ցանկություն կա որեւէ հեղինակի ստեղծագործության անդրադառնալ, ապա չպետք է երկմտել, միանշանակ դա օգտակար է: Գիրք գրելը, հրատարակելը, կարդալը, լեզուն պահպանելու կարևորագույն պայմաններից մեկն է, իսկ լեզուն, ինչպես ասել է Խաչատուր Աբովյանը` /Մեր ազգը պահողը, իրար հետ միացնողը լեզուն ա ու հավատը/.

/Գիրքը, հատկապես գեղարվեստական գիրքը, այլընտրանքային իրականություն է:

Գեղարվեստական գրականություն կարդալու ցանկությունը մեծ է հատկապես հետաքրքրասեր մարդկանց շրջանում,  սակայն կան անհատներ, ում կյանքը բովանդակալից է, հետաքրքիր, եւ գիրք կարդալն իրենց չի ձգում/:

Շատ ենք լսել /գիրք կարդալը նորաձեւ է/ արտահայտությունը, եւ եթե իսկապես փորձում ենք նորաձեւ լինել, ապա միանշանակ պետք է սկսել գիրք կարդալ: Մենք հանճարեղ ընթերցողներ կլինենք, բազմազան գրականությունն էլ հասանելի:

Անժելա ՇԱՀՈՒՄՅԱՆ

Անկախ

Փետրվարի 14-ին Մոսկվա կինոթատրոնում /Ելք չկար/: Էկրանին կրիմինալ-դրամա ժանրում մերօրյա իրականությունն էր: Ֆիլմն արժանացավ կինոմանների ու կինոքննադատների ուշադրությանը:

/Հանրության դատին ենք ներկայացնում կյանքի իրական կողմը, հանդիսատեսը կվերապրի կամ կգիտակցի, որ առօրյայում նման երեւույթներ լինում են/,-այսօր archive2.ankakh.com-ի հետ զրույցում /Ելք չկա/ ֆիլմի մասին նշեց նախագծի հեղինակ, ֆիլմի պրոդյուսեր, RecTime production-ի հիմնադիր Կամո Ունանյանը:

Նրա խոսքով արծարծվող թեման ուսուցողական է ու արդի: Սցենարը մշակվել է 4 ամիս, իսկ նկարահանումները տեւել են 2 ամիս,  ընթացքը բավականին սահուն է անցել: Պրոդյուսերը մարմնավորում էր գլխավոր հերոս` Դավիթին, ով բարի էր, ընկերասեր եւ ազնիվ: Թե ինչքանով նմանություն ուներ իր կերպարին պրոդյուսերը նշեց, որ նա նույնպես նվիրված ընկեր է եւ փորձում է ազնիվ միջոցներով բարձրունքների հասնել: Ֆիլմում կա սեր, ատելություն, դավաճանություն, ընկերասիրություն, կյանքը շարունակում է եւ ամեն փորձություն ավարտ ունի:

Դերասան Արտավազդ Հովհաննիսյանը ֆիլմում կերտում էր Դավիթի ընկերոջ` Արմենի կերպարը, ում շուրջ ծավալվում է խոչընդոտներով ու արգելքներով լի 2 օրը: Հերոսը խաղամոլ  ու թմրամոլ էր, տարվելով ահռելի մեծ գումար, իր անձնական խնդիրների մեջ է ներքաշում ընկերներին: Մեզ հետ զրույցում նա նշեց, որ նկարահանումներն ընթացել են դժվար, քանի որ մեծ ջանքեր են ներդրել ու հասել արդյունքի: Կերպարը բարդ էր, ասելիքը հասանելի, ռեժիսորի հետ փորձել են բոլոր բացերը լրացնել.

/Քրեական դրամա էկրաններին երբեւիցե չի եղել: Հայ ռեժիսորները հանցագործ աշխարհի կամ նման կրիմինալ թեմաների անդրադարձել են սերիալների միջոցով, իսկ այս ֆիլմը նոր է, արդի ու հետաքրքիր: Յուրաքանչյուր հարցից կարելի է ելք գտնել, անհրաժեշտ է խելացի վարվել/:

Ֆիլմում ընդգրկված են նաև հայտնի դերասաններ Արտաշես Ալեքսանյանը, Արմեն Մարությանը, Արմեն Սողոյանը, Անի Հարոյանը, Նարեկ Պետրոսյանը, և այլոք:

Ֆիլմի ռեժիսորը Վահե Սայանն է, նրա համոզմամբ  ցանկացած դաժան փորձություն կյանքում սպասվում է, միայն թե ելքը կա, պետք է գտնել:

Սցենարի հեղինակը Հարություն Ղուկասյան է, իսկ կոմպոզիտորը՝ Էդմոնդ Մակարյանը:

Ֆիլմը էկրաններին կլինի փետրվարի 15-ից:

Անժելա ՇԱՀՈՒՄՅԱՆ

Անկախ

«Անտարես» հրատարակչությունը հրավիրում է մասնակցելու հայ ժամանակակից բանաստեղծ Կարեն Անտաշյանի նոր՝ «Ծիլի-Ծով» գրքի շնորհանդեսին, որը կկայանա փետրվարի 15-ին, ժամը 16:00-ին «Ականաթ» մշակութային ակումբում (Կողբացի 28):

Հեղինակի նախորդ երկու գրքերի պես «Ծիլի-Ծովը» նույնպես ներկայանում է մեկ ընդհանրական գաղափարական հղացմամբ: Լեզվական տարբեր փորձարարություններով ստեղծագործող Կարեն Անտաշյանն իր հայեցակարգը մեկնաբանում է հետևյալ բնաբանով՝

«Ծիլի-Ծովը կենաց հասուն բնազդների և  հմայական հետազոտությունների գիրք է: Ես սրբազնացնում եմ Ջուրը՝ որպես Կյանքի հիմնական հումք, և Կյանքը՝ որպես Ջրի հրաշալի հատկություն: Ծիլի-Ծով մետաֆորը սահմանում եմ իբրև մեռելների լուծվող հիշողությունն ու ապրողների շարունակելի-ընդհատական վարքը ջրածին կենսոլորտի ամբողջության մեջ: Կյանքի ինքնարարումը ջրից՝ նույնական է լեզվից իմաստներ խոսելուն, իսկ լեզվի բնազդին հետևելով բանաստեղծելը՝ իրականություն հրահրող հմայություն»:

Գիրքը ներառում է որոշակի հաջորդականությամբ դասավորված բանաստեղծություններ, երազահաններ և հմայիլներ, որոնք գրված են հայ հնագույն հմայական բանաձևերի (հմայիլ, աղոթք, կապ, պահապան, թուղթ ու գիր և այլն) և ժողովրդական խաղիկների ոճավորումով:

Գիրքը վաճառքում կլինի միայն 365 անվանական օրինակով՝ յուրաքանչյուրը տարվա մեկ օրվան համապատասխան: Օրինակ՝  «Լեվոն Լուսինյան, Գիրք N 001, Քաղոց Լուսնակ  / Հունվարի 1»: Հետևյալ  առցանց օրացույցից՝ http://karen.antashyan.com/booking/, ընթերցողնրը կարող են ընտրել իրենց ուզած օրվա անվանական օրինակը և նախապես ամրագրել այն՝ շնորհանդեսի օրը  համապատասխան անվանական էջանիշով ստանալու պայմանով: Շնորհանդեսի օրը, ինչպես նաև առցանց ամրագրման դեպքում գիրքը կարելի է ձեռք բերել 2000 դրամով՝ սովորական 3000-ի փոխարեն:

Կարեն Անտաշյանը ծնվել է 1983թ. Փետրվարի 3-ին, Վանաձորում: 2009 թվականին գրող և գրաքննադատ ընկերների հետ սկսել է «Գրանիշ» գրական նախագիծը, որի գլխավոր նպատակը արդի հայ գրողների և գրականության հանրահռչակումն է (granish.org): 

Նախորդ գրքերը՝ «Վերջից հետո – Սկզբից առաջ», 2004թ., «Անտաշատ», 2009թ.:

Կարեն Անտաշյանն ինքն իր բնորոշմամբ. «բանվորությունից պարապ ժամերին ես կանաչավուն ձախ սոցիալիստ եմ` համընդհանուր փոխազդեցությունների տեսություն և բանաստեղծություններ հորինելու անհաղթահարելի հակումով»:

Անկախ-ը երեկ անդրադարձել էր Գյումրու ավագանու նիստում բուռն քննարկման առարկա դարձած «Վերածնունդ» փառատոնի համար համանուն ՀԿ-ին 5 մլն դրամ տրամադրելու հարցին: Եվ ինչպես խոստացել էինք,  ներկայացնում ենք փառատոնի կազմակերպիչների մեկնաբանությունը խնդրի շուրջ:

«Ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել Գյումրու քաղաքապտին անձամբ և ավագանու անդամներին, որոնք հասկացան, որ այս փառատոնն անցկացվում է Գյումրի քաղաքում, անցկացվում է գյումրեցիների համար և մրցույթ-փառատոնի նպատակը ոչ թե տաշի-տուշին է, այլ քաղաքի մշակութային զարգացումը: Եվ շատ անհարմար է, որ 7-8 տարիների ընթացքում դրսից էլ բարերար չմնաց, էլ մարդ, կազմակերպություն չմնաց, որ օգնեն, ֆինանսապես աջակցեն փառատոնի անցկացմանը: Ամեն փառատոնի 70-80 աշխահահռչակ երաժիշտներ ժյուրիի կազմում անհատույց գալիս իրենց տուրքն են մատուցում Գյումրի քաղաքին, որ երկրաշարժից փլվել է: Ասում են՝ 25 տարի առաջ մենք գումար ենք հավաքել, հիմա էլ հաճույքով ենք գալիս, որ Գյումրիին կարողանանք մի բանով ծառայել, իսկ գյումրեցիները մի լումա մինչև հիմա չեն ծախսել փառատոնի անցկացման համար: Մեր տանը որ հյուրեր են գալիս, ասում ենք՝ թող ծախսը հարևաններն անե՞ն: Ու մի բան էլ մունաթ են գալիս: 7-8 տարի մեր կազմկոմիտեն աշխատում է անվարձահատույց և աշխատում ենք կլոր տարին: Մինչև հիմա դրսի մասնակիցները մուծել են 100 դոլար գումար և գրում են՝ մենք միայն տալիս ենք գալա համերգի մասնակիցների կեցության ծախսերը: Գալա համերգին թող մասնակցի տասը հոգի, այսինքն, ստացվում է, որ 500-600 հոգի դրսից մարդ է գալիս, միայն տասի ծախսե՞րն է կազմկոմիտեն անում: Բայց չէ՞ որ այդ մարդիկ գալիս այստեղ 5-6 օր քնում են քաղաքի բարձրակարգ հյուրանոցներում, սնվում են օրական 3 անգամ… Եվ մնացած բոլոր փաստերը՝ առաջին տառից մինչև վերջին տառը սուտ տեղեկություններ են: Քննադատում են, ասում՝ նալոգ են դրել Գյումրու վրա. ինչի՞ էդ մարդը պարտավո՞ր է Գյումրուն: «Փյունիկ» հիմնադրամն ունի իր կանոնադրական խնդիրները, դա բարեգործական հիմնադրամ է. անձամբ ես եմ տեղյակ, որ Շիրակի մարզի մի քանի դպրոցների մի քանի հազար դոլար արժողության լաբորատոր սարքավորումներ, խաղահրապարակներ է նվիրել, մեր կոնսերվատորիային նվիրել է 30 հազար դոլարանոց «Յամահա» դաշնամուր, ամեն տարի ինքը մեր խնդրանքով է կազմակերպում փառատոնը: Առաջին անգամ, որ ուզում էինք մրցույթն անցկացնել, դիմեցինք քաղաքապետարանին՝ 7 տարի առաջ, դռները փակեցին մեր դիմաց, խնդրեցինք էս մարդուն, ինքն էլ ասաց՝ ես Գյումրու համար պատրաստ եմ օգնել, ու մարդը սկսեց օգնել ու կրակն ընկավ:
Մենք դիմելու ենք, որ Գյումրու քաղաքապետարանը ոչ թե 5 մլն դրամ հատկացնի, այլ մտածի 50 մլն հատկացնելու մասին: Կազմակերպիչը պետք է լինի ոչ թե «Փյունիկ» հիմնադրամը, այլ Գյումրու քաղաքապետարանը, գյումրեցիները, գյումրեցի այն պատգամավորները, որոնք միշտ խոսք են տալիս, թե մեզ ընտրեք՝ սա կանենք, նա կանենք, Գյումրու ավագանու անդամները, որոնք հազար տեսակ խոստումներ են տալիս, թե աշխատատեղեր կստեղծենք, բա թող ստեղծեն, զարգացնեն մշակութային տուրիզմը, մի փառատոնի փոխարենը 10-ը անցկացնեն: Մեր փառատոնին 3000-5000 մարդ է մասնակցում, 2700-ը միայն երաժիշտներ: Ամեն երաժշտի հետ ծնող է գալիս, նվագակցող, ուղեկցող, հարազատ է գալիս… ամեն մեկը քաղաքում գոնե մեկ անգամ սրճարան կմտնի՞, փող կծախսի՞ էս քաղաքի վրա:
Լևոն Բարսեղյան, դու որ էդքան շատ մտածում ես անտունների մասին, քո հասարակական կազմակերպությունից հատկացրա էդ մարդկանց: Ի՞նչ գործ ունես փառատոնի հետ, – թեմայի շուրջ նշում է «Վերածնունդ» փառատոնի փոխնախագահ Աշոտ Պետրոսյանը:
Բանախոսն ասում է, որ «Փյունիկ» հիմնադրամը չի դիմել Գյումրու քաղաքապետին գումար հատկացնելու համար. ««Փյունիկ» հիմնադրամը, որպես կազմակերպիչ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի հետ միասին դիմում է աջակցության խնդրանքով: Այդտեղ գումարի մասին որևէ խոսք չկա: Փառատոնը միայն գումար չէ, փառատոնը դրանք դահլիճներ են, քաղաքապետարանն ունի երաժշտական դպրոցներ, որպեսզի դահլիճներ տրամադրի: Այնտեղ խոսք չկա, որ 5 մլն դրամով ինձ օգնեք, դիմել է, որ անցկացնում է փառատոնն հերթական անգամ Գյումրի քաղաքում,  խնդրվում է ցույց տալ աջակցություն: Մենք անցած տարի էլ էինք դիմել քաղաքապետին, նոր էր ընտրվել, այդ ժամանակ ոչ մի աջակցություն չեղավ: Բայց եկան, տեսան ինչ բան է փառատոնը, դրանից Գյումրին ինչով կարող էր շահել և երևի հասկացան, որ փառատոնին կարելի է աջակցել»:

Համացանցը բուռն քննարկում է CNN –ի ռեպորտաժն “Օսկարի” մրցանակաբաշխության նախապատրաստության մասին: Բանն այն է, որ լրագրողները եկել են այն արհեստանոց, որտեղ արձանիկների ցուցանակներն են պատրաստվում, ապա  վերջում հաղորդավարը ձեռքն է վերցնում արձանիկներից մեկը, ու, զգոն հեռուստադիտողները նկատում են, որ այդ ցուցանակի վրա գրված է “Լեոնարդո Դի Կապրիո”, իսկ պարգև նրան   պատրաստվում են տալ Մարտին Սկորսեզեի “Ուոլլ-–սթրիթի գայլը” ֆիլմում տղամարդու  լավագույն դերակատարման համար:

Սենսացիան իսկույն տարածվեց ողջ համացանցում:

Սակայն ժյուրին հայտարարել է, որ քվեարկությունը ազնիվ ու մաքուր է կատարվում, իսկ անվանական “Օսկար” պատրաստվում է ամեն դեպքում, բոլոր թեկնածուների համար, իսկ ոչ պիտանիները հետո ոչնչացվում են: Պատմությանն առանձնահատկություն է հաղորդում այն փաստը, որ Դի Կապրիոն արդեն 4 անգամ  առաջադրվել է Օսկարի, սակայն,  պարգև այդպես էլ նրան չի հասել: Փորձագետների կարծիքով, այս անգամ կրկին նրա շանսերը մեծ չեն:

Անկախ

Մրցանակաբաշխությունը տեղի է ոնենալու մարտի 2-ին:

Տասը խորան ունենալու համար վանքը Խորանաշատ են կոչել: Միջնադարյան հզոր հոգևոր կենտրոնի մասին Չինարիում անցյալով չեն սիրում խոսել: Սրբավայրը հակառակորդի հենակետից ընդամենը 70 մ հեռավորության վրա է` մինչև ատամները զինված ադրբեջանցի դիպուկահարների անմիջական թիրախում:

Խորանաշատից վերջին ու թարմ  լուրերը չինարեցի երիտասարդ Արմեն Պետրոսյանն է սովորաբար գյուղ բերում: Հայրենի բնությունը Արմենին իմաստնացրել է, ամրացրել հայրենի Չինարին պաշտպանելու նրա մղումը: Նա պատմում է, որ վերջին անգամ Խորանաշատ է բարձրացել մի քանի օր առաջ` հունվարի 28-ին, երբ Հայաստանը նշում էր բանակի տարեդարձը: «Ընկերներով առիթ ենք փնտրում, որ վանք գնանք: Ծնունդ լինի թե այլ առիթ, վախ չկա: Եթե ստացվում է` մեքենայով, եթե չէ` ոտքով, դե մեր գյուղից մեկ կիլոմետր է մինչև Խորանաշատ, գնում ենք: Մի քիչ ռիսկային է սրբատեղի տանող հիմնական ճանապարհը, բայց եթե մառախուղ է, հակառակորդի համար տեսադաշտը` փակ, այդ ճանապարհով ենք գնում, եթե չէ, անտառամիջով»,- ասում է Արմենը` ավելացնելով, որ գյուղ այցելած հյուրերին մեծ սիրով Խորանաշատ է ուղեկցում:

Վանքի զորությանը Չինարիում անվերապահորեն հավատում են: 1994 թ. մարտի 28-ին հակառակորդը կրակ բացեց Խորանաշատի ուղղությամբ, կռիվը բարձունքի` Տանձուտի գրավման համար էր: Չինարեցի Սեյրան Պետրոսյանը հենց այստեղ վիրավորվեց` վանքի մոտ: Այն ժամանակ նա 33 տարեկան էր, կորցրեց ոտքը: «Երևի վանքը պահեց, որ փրկվեցի»,- տարիների հեռվից ասում է Սեյրանը, որ ի հեճուկս հակառակորդի` ընտանիքը մեծացրեց. երեխաներ, թոռներ:

Հին հայկական վանքը գերեվարած հակառակորդի դեմ հիմա պայքարում են` ապրելով 7 հոգանոց ընտանիքով, հենց վանքի տակ:  Հունվարի 28-ը Արմենի հետ միասին Խորանաշատում է նշել նաև Սեյրան Պետրոսյանի որդին: Սահմանապահ ընտանիքը հակառակորդի մասին չի էլ հիշում, երբ խոսքը հայրենի Չինարիում մնալուն է վերաբերում, միայն թե ջահելների համար գործ լինի: Ամիսը 2-3 անգամ Խորանաշատ ուխտի գնալը գյուղի ղեկավարի համար պարտադիր է:

Ամեն տարի մայիսին Խորանաշատում հայրենասեր չինարեցիները շաբաթօրյակ են հայտարարում: 15-20 հոգով, ձեռքներին սղոց, գերանդի, եղան, գնում մաքրում, բարեկարգում են սրբավայրն ու նրա տարածքը: «Իհարկե, մեզ շատ են օգնում զինվորական հերթապահություն իրականացնող մեր տղաները:  Անցած տարի ցեմենտ, ավազ էինք հետներս տարել, որոշ հատվածներ ամրացրինք, ընկած քարերը տեղը դրեցինք, մոշի, մասրենու ճյուղերը կտրեցինք, 30 զինվոր էլ մեզ հետ` մաքրեցինք վանքը, տարածքը»,- ասում է Սամվել Սաղոյանը` հավելելով, որ սառնորակ ջուրը 1962-ին վանքի մոտ է հասցրել իր պապը:

Աղբյուրի մոտ հետագայում Սամվել Սաղոյանը ծածկ է ավելացրել, որ ուխտավորները նստելու, մատաղի հնարավորություն ունենան: Չինարիի գյուղապետը հիշում է, որ Խորանաշատում մինչև կռվի տարիները, հատկապես` մայիսի 1-ին  ու  9-ին, մեծ տոնախմբություններ էին կազմակերպվում: Ներկա էին լինում Շամշադինի բոլոր գյուղերի բնակիչները, նաև տարածաշրջանից, Ադրբեջանից` Ալիբեյլիից, Աղդամից ու Ջիրդախանից էին հյուրեր գալիս: «Ես հազար ասեմ, դու երկու հազար ասա, ամբողջ ժողովուրդը հավաքվում էր վանքի մոտ, Խորանաշատում հոգևոր վերազարթոնք էր: Զուռնա-դհոլով ազգային կոխի մրցումներ էին կազմակերպվում, փահլևաններ էին գալիս, երգ, պար, այդպես էինք նշում Աշխատավորության միջազգային օրն ու Մեծ հայրենականի փառավոր հաղթանակի տոնը»,- հիշում է Սամվել Սաղոյանը:

Տոնախմբության ձայները հիմա չկան, ուխտավորները լուռ են գնում վանք, մոմ վառում, աղոթք անում: Միջնադարյան վանական համալիրը հատկապես առաջին գծում ծառայություն իրականացնող զինվորների աղոթատեղին է, նրանք այնտեղ սրբապատկերներ են տարել, հաճախ են մտնում, վառում խաղաղության հանգած մոմերն ու դուրս գալիս` նվիրական պարտքը կատարելու:

Տեր Արամ քահանա Միրզոյանին հոգևոր կրթության, իսկ հետո ծառայության է մղել հայրենի գյուղի դարերին դիմակայած հոյակերտ սրբատեղին: Իր երազանքներից մեկն էր, որ գյուղի ու տարածաշրջանի ծնունդ-կնունքները, պսակները, եկեղեցական տոները անցկացնի Խորանաշատում, որն այսօր գերեվարված է հակառակորդի կողմից: «Առանց Խորանաշատի հնարավոր չէ պատկերացնել հայ միջնադարյան պատմագիտական միտքը: Խորանաշատը գրչության կենտրոն էր, վանքն ունեցել է ժամանակի չափանիշներով գործող համալսարան, հիմնադիրը Մխիթար Գոշի աշակերտներից է` Վանական Վարդապետը: Խորանաշատում ուսանել են Վարդան Արևելցին, Կիրակոս Գանձակեցին, Մաղաքիա Աբեղան, Ատեփանոս Աղթամարցին, շատ այլ նշանավոր դեմքեր»:

Խորանաշատի պատմական նշանակությունն ընդգծելիս Տեր Արամը շարունակում է, որ երբ Հռոմի պապը նամակ է ուղարկում հայոց կաթողիկոսին (որի ժամանակ կաթողիկոսության նստավայրը Սիս քաղաքն էր), հայերի դավանանքի փոփոխության վերաբերյալ, որ հայերը կաթոլիկություն ընդունեն, հայոց կաթողիկոսը Խորանաշատի առաջնորդին` Վանական Վարդապետին է հանձնարարում հայտնել հայերի ու կաթողիկոսության պաշտոնական դիրքորոշումը: Բացի այս հատկանշական պատմական փաստից, Խորանաշատը Մատենադարանին պահ է տվել մոտ 12 ձեռագիր մատյաններ, այդ թվում` ծաղկած ձեռագրեր:  Այս բացահայտումները տեղ են գտել  Տեր  Արամի ավարտաճառում: Տեր Արամն ուխտ էր արել, որ իր պսակադրությունը պետք է կատարվի հայրենի գյուղի սրբավայրում: «2006 թ. օգոստոսի 23-ին զինվորների ուղեկցությամբ գնացինք,  մեր հարսանեկան արարողության ավտոմեքենան հրամանատարի զինվորական վիլիսն էր, բարձրացանք Խորանաշատ, և կայացավ իմ պսակադրությունը: Իհարկե, ռիսկը շատ մեծ էր, և կարող էին մեզ արգելել, բայց երազանքս իրականացավ: Երբ արդեն վերադառնում էինք,  հրամանատարը` Թեմուր Շահմանզարյանը, ասաց, որ այսօր մենք հաղթեցինք թշնամուն»,- նշում է Բերդի տարածաշրջանի հոգևոր հովիվը:

XIII դարի առաջին կեսին կառուցված պատմական այս կոթողն այժմ խոնարհված է: Տեր Արամը վստահ է, որ եթե չլինի անվտանգության հարցը, միջոցներ կհայթայթեն կիսավեր վանքը վերականգնելու համար: Խորանաշատի շուրջը կարկուտի պես ռումբեր են պայթել ու շարունակում են պայթել, սակայն Աստծո պահպանությամբ Խորանաշատն անվնաս է մնում…

Վիքիպեդիայի «Հիմնական տեղեկություններ» բաժնում Խորանաշատի կարգավիճակի մասին գրված է` չգործող: Այս ցավալի իրականությունը փորձում են փոխել չինարեցիները` ռիսկի դիմելով, բայց հասնելով Խորանաշատ, պատարագ չլսելով, բայց մոմ վառելով, լուռ, բայց կիսավեր գմբեթից առ Աստված աղոթք բարձրացնելով:

Հավատավոր գյուղացիները վստահ են` քանի կանգուն է Սուրբ Խորանաշատը` կանգուն կլինի նաև Չինարին: Բնությանը ձուլված վանքի փրկության,  սրբավայրի հոգևոր զարթոնքին սպասող չինարեցիները հավատում են, որ մի օր կվառվեն Խորանաշատի բոլոր հանգած մոմերը…

Մայա ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

Անկախ

 «Հայակ» ազգային  կինոյի մրցանակաբաշխությունը այս տարի արդեն երրորդ անգամ կգնահատի եւ կարժեւորի հայկական կինոարտադրանքը։  2014 թ. մայիսի 1-ին Ալ. Սպենդիարյանի անվան օպերայի եւ բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում կկայանա մրցանակաբաշխության հանդիսավոր երեկոն, եւ լավագույն աշխատանքները եւ դրանց  հեղինակները կարժանանան ազգային կինոյի մրցանակին։

Մրցանակաբաշխության կազմակերպիչները արդեն հայտարարել են հայտերի ընդունման գործընթացը` 2014թ.  փետրվարի 3-ից,  որը կշարունակվի մինչեւ մարտի 10-ը: 2014թ.  «Հայակ» ազգային կինոյի մրցանակաբաշխությանը կարող են մասնակցել 2012թ. արտադրված այն ֆիլմերը, որոնք չեն նեկայացվել նախորդ մրցույթին, եւ 2013թ. արտադրված բոլոր ֆիլմերը` առանց ժանրային սահմանափակումների: Հիշեցնենք, որ 2012թ. առաջին մրցանակաբաշխությանը մասնակցել են անկախության ժամանակահատվածում (20 տարվա արտադրանքը) ստեղծված  ֆիլմերը` 1991-2011թթ.:

Մրցանակաբաշխության գեղարվեստական խորհուրդի որոշմամբ  «ՀԱՅԱԿ -2014-ը» նվիրվում է Սերգեյ Փարաջանովի ծննդյան 90-ամայկին, ինչի կապակցությամբ եւ  սահմանվելու է Փարաջանովի անվան  «Հայակ» հատուկ  մրցանակը։ Բացի այդ, առաջին անգամ կսահմանվեն եւս երկու  նոր հատուկ մրցանակներ՝ Ռուբեն Մամուլյանի անվան մրցանակ՝ կինոյում ունեցած վաստակի համար եւ  Համո Բեկնազարյանի անվան մրցանակ՝ հայկական կինոյում ունեցած ներդրման համար:

Այս տարի  «ՀԱՅԱԿԻ» մրցութային հանձնաժողովը կգլխավորի ռեժիսոր Էդգար Բաղդասարյանը: Մրցութային հանձնաժողովի անդամները նախագահի գլխավորությամբ՝ հայտերի ընդունման ավարտից հետո մեկ ամսյա ժամկետում  կդիտեն  ֆիլմերը, որից  հետո  ապրիլի 1-ին  կհայտարարվեն  հավակնորդ ֆիլմերը: Յուրաքանչյուր  անվանակարգին  վերաբերողորոշումը կընդունվի ձայների պարզ մեծամասնությամբ: Քվերակությունը գաղտնիէ: Ժյուրի ինախագահը կողմ  եւ  դեմ հավասար ձայների դեպքում վճռական ձայնի իրավունքունի: Ժյուրիի անդամները տվյալ տարվա մրցանակաբաշխությանը հայտ չեն կարող ներկայացնել։

«Հայակ» ազգային կինոյի մրցանակաբաշխությունը  2014 թ. նույնպես կունենա 15 անվանակարգ. լավագույն գեղարվեստական ֆիլմ, լավագույն ռեժիսոր, լավագույն օպերատոր, լավագույն սցենարիհ եղինակ, լավագույն նկարիչ, լավագույն կոմպոզիտոր, լավագույն  դերասանուհի, լավագույն դերասան, լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմ, լավագույն վավերագրական ֆիլմ, լավագույն անիմացիոն ֆիլմ, լավագույն դեբյուտ,  երկրորդական դերի լավագույն դերասան,  երկրորդական դերի լավագույն դերասանուհի, լավագույն արտասահմանյան ֆիլմ (սփյուռքահայ ռեժիսորի կողմից նկարված կամ հայկական թեմայով օտարազգի ռեժիսորի աշխատանք): Լավագույն արտասհմանյան ֆիլմ անվանակարգում կարող են ներկայացվել միայն  2013 թ. արտերկրում արտադրված   ֆիլմերը:

Նշենք, որ Ազգային կինոյի զարգացման հիմնադրամի, նախաձեռնությամբ ստեղծված Ազգային կինոյի մրցանակաբաշխությունը հայ կինեմատոգրաֆիստների աշխատանքների ամենամյա ստեղծագործական բաց մրցույթ է: Այն  միտված է խթանելու  եւ  զարգացնելու  ազգային  կինոարտադրությանը, նոր անունների բացահայտմանը,  հայ հանդիսատեսին կինոթատրոններ վերադարձնելուն, երկրի կինոգործիչներին համախմբելուն, կինոարտադրության նոր նախագծերին օժանդակելուն, ազգային կինոարտադրության լավագույն ավանդույթները պահպանելուն:

Հիշեցնենք, նաեւ, որ մրցանակաբաշխության մրցանակի պատկերը երկու ձեռքերի միացությունը երկար ժամանակ կինոաշխարհում օգտագործվել է  որպես միջոց` պատկեր փնտրելու համար: Այն ռուսերենում կոչվում է  “Визир”, իսկ հայերենում` հայակ, ըստ այդմ էլ, մրցանակը անվանվեց  “ՀԱՅԱԿ”:  Արձանիկի  պատվանդանը մարմարից է,  իսկ ձեռքերի միացությունը` բրոնզից, էմալապատ եւ ոսկեջուր: Մրցանակի հեղինակը  Իզաբելլա Ներսիսյանն է:

Մրցանակաբաշխության հետ կապված ամբողջ տեղեկատվությունը կարող եք գտնել www.hayak.am կայքում:

«Հայակ» ազգային մրցանակաբաշխության գլխավոր հովանավորն այս տարի «Աֆինա Պալադա» ընկերությունների միությունն է ՝ ի դեմս միության նախագահ Հայկ Մաղաքելյանի, ով եւ մեծ պատրաստակամությամբ հանձն է առել կանգնել ազգանվեր այս ձեռնարկի թիկունքում։ «Օրանժ Արմենիա» ընկերությունը այս տարի կրկին հովանավորելու է մրցույթը: ՀՀ մշակույթի նախրարությունը, Երեւանի քաղաքապետարանն ու INECOBANK-ը եւս  կշարունակեն աջակցել մշակութային այս կարեւոր միջոցառմանը:

Հայաստանի Պետական Ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը Էդուարդ Թոփչյանի գլխավորությամբ 2014թ. իր համերգային ծրագրի մեկնարկը կազդարարի օպերայի կատարմամբ. փետրվարի 11-ին և 13-ին Արամ Խաչատրյան համերգասրահում կհնչի համաշխարհային օպերային արվեստի անկրկնելի գլուխգործոցներից մեկի`  Ջակոմո Պուչինիի անմահ «Տոսկա» օպերայի համերգային կատարումը:

Ավելի քան 40 տարի Հայաստանում չներկայացված այս ստեղծագործությունը Երևանի դասական բեմահարթակ կվերադառնա աշխարհահռչակ սոպրանո Հասմիկ Պապյանի գլխավոր դերակատարությամբ (Տոսկա): Մյուս գլխավոր դերերգերում հանդես կգան անվանի երգիչներ Հովհաննես Այվազյանը (տենոր, Կավարադոսիի դերում), Դավիթ Բաբայանցը (բարիտոն, Սկարպիայի դերում) և Հրանտ Պապյանը (բաս, Անջելոտիի դերում): Մաեստրո Թոփչյանի ղեկավարությամբ Ֆիլհամոնիկի հետ բեմում կլինեն նաև «Հովեր» պետական կամերային (գեղարվեստական ղեկավար և դիրիժոր Սոնա Հովհաննիսյան)  և «Սպեղանի» մանկական երգչախմբերը (գեղարվեստական ղեկավար և դիրիժոր` Սարինե Ավթանդիլյան):

Փետրվարի 19-ին Ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը հատուկ համերգով հարգանքի տուրք կմատուցի մեր ժամանակների մեծագույն դիրիժորներից մեկի` Կլաուդիո Աբբադոյի հիշատակին: Էդուարդ Թոփչյանի գլխավորությամբ Հայաստանի ֆիլհարմոնիկը կներկայացնի Վերդիի «Ռեքվիեմ»-ը (մասնակցությամբ` Հայաստանի ազգային ակադեմիական երգչախմբի, ՀՀ Ժողովրդական արտիստ Բարսեղ Թումանյանի,  Հրաչուհի Բազենցի (Գերմանիա),  Նարինե Անանիկյանի և  Լիպարիտ Ավետիսյանի):

Ֆիլհարմոնիկի փետրվարյան ծրագիրը Երևան կհրավիրի գերմանացի անվանի դիրիժոր Իսրայել Յինոնին, ում դիրիժորական փայտիկի ներքո փետրվարի 28-ին նվագախումբը Անուշ Նիկողոսյանի մենակատարությամբ կներկայացնի  գերմանացի ժամանակակից կոմպոզիտոր Հանս-Պետեր Դոթի Ջութակի կոնցերտի համաշխարհային պրեմիերան:

Անժելա ՇԱՀՈՒՄՅԱՆ

Անկախ

«Գովազդ» բառն արտաբերելիս իսկույն հիշում ենք բարձր ձայնով խոսող կնոջ կամ տղամարդու` այս կամ այն ապրանքի գովքը: Դա վատ չէ, եթե գովազդը պատրաստվում է պատշաճ, օրենքի սահմաններում:

Մարդն օրական ստանում է 50-70 հազար գովազդային ազդանշան, այն էլ, մեծ մասամբ` ենթագիտակցության համար բացասական երանգով:

Գույնի, ձևի և բովանդակության ներդաշնակությունը հաջողություն են բերում: Գույնի ազդեցության 20%-ն ընկալում է տեսողությունը, իսկ 80%-ը` նյարդային համակարգը: Գույների ազդեցությամբ մարդու տրամադրությունը բարձրանում է՝ առաջացնելով գովազդվող ապրանքը գնելու ցանկություն: Հաճախ սև-սպիտակ երանգները հանդիպում են օծանելիքի գովազդներում, իսկ սև հիմնագույնի վրա բաց գույնը, գունագեղ տեքստն առավել լավ են ընկալվում:

Ըստ մասնագետների՝ առավել ազդեցիկ են դեղինը, մանուշակագույնն ու փիրուզագույնը, իսկ կարմիրը  վճռականության գույն է համարվում, դրա չարաշահումն էլ առաջացնում է ագրեսիվություն: Նարնջագույնը  լավատեսության, միաժամանակ անհանգստության գույն է, իսկ կապույտն ու կանաչը՝ հանգստության: Ցուցակը կարելի է անվերջ շարունակել՝ բերելով տարբեր օրինակներ, սակայն գովազդ պատրաստելիս պետք է հաշվի առնել մի կարևոր հանգամանք` լսարանի ազգային, մշակութային առանձնահատկությունները (օրինակ՝ Ճապոնիայում սևն ուրախության գույն է): Լեզվաբաններն էլ իրենց հերթին են հորդորում չմոռանալ յուրաքանչյուր ազգի ինֆորմացիայի ընկալման առանձնահատկությունները:

Բացահայտենք գովազդի փոքրիկ գաղտնիքները

Յուրաքանչյուր գույն համապատասխանում է երաժշտական հնչյունի և թվի: Օրինակ՝ 1 թիվը համապատսխանում է կարմիրին, 2-ը` նարնջագույնին, 3-ը` դեղինին, 4-ը` կանաչին, 5-ը` մանուշակագույնին, 6-ը` վարդագույնին, 7-ը` երկնագույնին, 8-ը` բրոնզագույնին, 9-ը` արծաթագույնին, իսկ 10-ը` ոսկեգույնին:

Ամեն տարի գովազդների վրա ծախսվում է ավելի քան 500 միլիոն դոլար:  Մինչև 65 տարեկանը մարդը  դիտում է մոտ 2 միլիոն գովազդային հոլովակ: Տարվա ընթացքում երեխան դիտում է մոտ 40.000 գովազդային հոլովակ:

Գովազդային հոլովակներում սեքսուալ կերպարների օգտագործումը գալիս է 1800-ական թվականներից: Երեխաների մեծ մասն ի վիճակի չէ քննադատորեն վերաբերվելու գովազդին: Գովազդից ստացվող միջոցներով 1938 թ. ռադիոն գերազանցեց ամսագրերին:

Ըստ «Գովազդի մասին» ՀՀ օրենքի՝ արգելվում է մինչև 10 րոպե տևողությամբ ռադիոհաղորդումներում և մինչև 20 րոպե տևողությամբ հեռուստահաղորդումներում մեկ անգամից ավելի գովազդային ընդհատումը, ռադիոհեռուստատեսային հաղորդման ընթացքում հեռարձակել գովազդ եթերային ժամի հաշվով 10 րոպեից ավելի տևողությամբ, գովազդային ընդհատումը պաշտոնական լրատվական հաղորդագրությունների ժամանակ, ալկոհոլային խմիչքների և ծխախոտի գովազդը ժամը 7:00-21:00-ին, զենքի, թմրադեղերի, ուժեղ ազդեցությամբ դեղամիջոցների գովազդը, երեխաների մասնակցությամբ մեծահասակներին վերաբերող ապրանքների գովազդները:

Ուսումնասիրվել է հեռուստատեսությամբ հեռարձակվող 652 գովազդ, որից 273-ում կնոջ կերպար կա, 363-ը` գլխավոր դերում: Հեռուստատեսային գովազդների  80%-ի դեպքում լսվում է տղամարդու ձայն, իսկ 12%-ի` կնոջ: Հեռուստատեսային  գովազդներում  ներգրավված  գլխավոր  կին  կերպարների  81%-ն ընդհանրապես չի խոսում, ինչը  նշանակում է, որ կանայք ցուցադրվում են որպես կարծիքից, ձայնից զուրկ պատկերներ, սեռական օբյեկտ՝ այդ կերպ ենթագիտակցորեն ամրապնդելով կնոջ մասին կարծրատիպային պատկերացումները: Քաղցրավենիքի, ծխախոտի, խմիչքների, խաղատների գովազդը բացասաբար է ազդում մարդու ենթագիտակցության վրա:

Իսկ ի՞նչ ազդեցություն կարող են ունենալ կրկնվող գովազդները մարդու հոգեբանության վրա (ըստ Թոմաս Սմիթի «Հուշանվեր ապագա գովազդատուներին» գրքի):

1-ին անգամ մարդը դիտում է գովազդը, բայց այն չի տեսնում,  2-րդ անգամ չի նկատում, 3-րդ անգամ նրան արդեն հայտնի է գովազդվող ապրանքի գոյությունը, 4-րդ անգամ աղոտ հիշում է, որ ինչ-որ տեղ արդեն տեսել է այն, 5-րդ անգամ  կարդում է այն, 6-րդ անգամ արհամարհական շրջվում է, 7-րդ անգամ վերընթերցում է և բացականչում.  «Օ՜, Աստված իմ…»: 8-րդ անգամ ասում է. «Էլի այս հիմարությունը»: 9-րդ անգամ մտքերի գիրկն է ընկնում` արդյոք սա որևէ նշանակություն ունի՞: 10-րդ անգամ հարցնում է հարևանին՝ երբևէ օգտվե՞լ է դրանից: 11-րդ անգամ նրա մեջ հարց է ծագում՝ ինչպե՞ս է գովազդն օգնում դրա վաճառքին; 12-րդ  անգամ մտածում է, որ ապրանքը կարող է այնքան էլ վատը չլինել: 13-րդ  անգամ  մտածում է, որ կարելի է փորձել: 14-րդ  անգամ  հանկարծ հիշում է, որ վաղուց էր ուզում այդ ապրանքը: 15-րդ  անգամ որոշում է երբևէ անպայման ձեռք բերել այն: 16-րդ անգամ գովազդվող ապրանքի մասին նշումներ է կատարում: 17-րդ  անգամ ափսոսանքով մտածում է, թե ինքն ինչքան խեղճ է և զուրկ: 18-րդ  անգամ լրջորեն հաշվարկում է իր փողերը: 19-րդ  անգամ, երբ տեսնում է գովազդը, գնում է ապրանքը և  նույնը խորհուրդ տալիս մտերիմներին:

Հիմա` օգտվե՞լ գովազդից, թե՞ ոչ: Սա է հարցը:

Ելենա ՉՈԲԱՆՅԱՆ

Անկախ