Ստամբուլի ղեկավարությունը լրջորեն նախապատրաստվում է «Գեզի» այգու ցույցերի տարելիցին: Տեղական իշխանությունները արգելելու են քաղաքի կենտրոնում ցանկացած ցույցի անցկացում: Այս մասին հայտարարել է Ստամբուլի նահանգապես Հուսեյն Ավնի Մութլուն: «Մենք գիտենք, թե ինչ էր տեղի ունենում անցած տարի հունիս ամսին, և լավ հիշողություններ չունենք այդ ժամանակներից: Եթե որոշ անձանց նեղ շրջանակներ ցանկանան անընդունելի քայլերի դիմել, ապա մենք համապատասխան միջոցներ կձեռնարկենք դրանք կանխելու համար»,-նշել է Ավնին՝ ակնարկելով, որ հարկ եղած դեպքում կմիջամտի ոստիկանությունը, հետևաբար կարելի է սպասել արցունքաբեր գազի և ջրաշիթերի:

Նշենք, որ մոտ օրերս Ստամբուլում սպասելի են ցույցեր, քանի որ «Թաքսիմի դիմադրություն» կոչվող շարժման անդամները արդեն հայտարարել են, որ պատրաստվում են մայիսի 31-ին հավաքվել Թաքսիմում և Գեզի այգում՝ «ժողովրդավարության և քաղաքացիական ազատության համար պայքարելու» նպատակով: Հայտնի է, որ այդ օրը քաղաքը կվերահսկի 25 հազար ոստիկան:

Անկախ

 Կանանց նկատմամբ բռնության դեմ պայքարի պլատֆորմը, առիթ համարելով Կանանց միջազգային օրը, այսօր հավաքվել է Թաքսիմի ՙՙԳեզի՚՚ այգու մոտակայքում՝ այնտեղից երթ սկսելով դեպի Իսթիքլալ պողոտա: Այս պահին պողոտայում հարյուրավոր ցուցարարներ են հավաքվել և պաստառները ձեռքերին բացականչում են ՙՙկանանց նկատմամբ բռնությունը կդադարեցնենք՚՚, ՙՙամեն տեղ Թաքսիմ է, ամեն տեղ դիմադրություն՚՚ և մի շարք այլ արտահայտություններ: Կանանց իրավունքների համար պայքարող հասարակական կազմակերպություններին են միացել նաև այլ միավորումների անդամներ, որոնք առիթը բաց չեն թողել հերթական անգամ բարձրաձայնելու իրենց բողոքը, իրենց իրավունքներն ու պահանջները:

ՙՙԳեզի՚՚ այգու իրադարձություններից հետո այս տարածքը գտնվում է մշտական հսկողության ներքո: Այսօր տեղի ունեցող ցույցերը վերահսկելու համար Թաքսիմի հրապարակը փակվել է թուրքական ոստիկանության կողմից: Ոստիկանները հավաքվել են Իսթիքլալ պողոտայի տարբեր մասերում և պատրաստ են միջամտության: Ցուցարարների աղմկոտ քայլերթը շարունակվում է, ոստիկանությունը տարածքից չի հեռանում:

Տաթևիկ Սարգսյան՝ Ստամբուլից հատուկ ՙՙԱնկախ՚՚-ի համար

Անկախ

2013 թվականի հունիսին Ստամբուլի «Գեզի» այգին ծառահատումից փրկելու համար Թաքսիմի հրապարակում սկսած բողոքի ցույցերը, տարածվելով ամբողջ Թուրքիայում, վերածվեցին հակակառավարական լայնածավալ ելույթների: Ողջ աշխարհը ուշադրությամբ հետևում էր Թուրքիայում տեղի ունեցող զարգացումներին՝ լայնորեն լուսաբանելով ժողովրդական այս շարժումը: Ահա թուրքական «Ռադիկալը» ներկայացնում է «Գեզիի» դիմադրության մասին պատմող «Դրախտի անկումը» ֆիլմից մի հատված, որը ցուցադրության կհանվի 2014 թվականի մարտին:

Անկախ

Այս տարի ամռանը Ստամբուլի «Գեզի» այգու շուրջ ծավալված իրադարձություններից հետո թե թուրք, թե արևմտյան վերլուծաբանները խոսում էին Էրդողանի վարկանիշի անկման մասին: Ահա իշխող Արդարություն և զարգացում կուսակցության ներկայացուցիչ Մահիր Ունալը «CNN Türk» հեռուստաալիքով հեռարձակվող հաղորդման ժամանակ հերքել է Էրդողանի հեղինակության անկման մասին տարածված լուրերը: Ունալը մասնավորապես նշել է, որ «Գեզի» այգու ցույցերից հետո ԱԶԿ-ի ձայները հասել են 52 տոկոսի: «Երեք տարբեր կազմակերպությունների անցկացված հարցումների արդյունքները տատանվել են 50-52 տոկոսի միջև: Սա ցույց է տալիս, որ մեր կուսակցության գործադրած ջանքերը արդյունք են տվել»,-հայտնել է Ունալը:

Իսպանիայի Բարսելոնա քաղաքում «Գեզի» այգու ցույցերի ժամանակ ձևավորված «Ընկույզի ծառ» նախաձեռնությունը օրերս Բարսելոնայի Ժամանակակից արվեստների թանգարանի այգում միջոցառում է կազմակերպել: «Inside Out» միջազգային նախագծի աջակցությամբ իրականացված միջոցառման շրջանակներում ցուցադրվել են «Գեզի» այգու ցույցերի ընթացքում Բարսելոնայում Գյուրայ Օզենի կողմից արված լուսանկարները, ինչպես նաև ստամբուլյան ցույցերի ժամանակ զոհված 6 հոգու նկարները: «Ռադիկալի» հաղորդմամբ՝ լուսանկարների ցուցադրության ընթացքում այցելուներին բաժանվել է «Գեզիի» զոհերի և ձերբակալվածների մասին պատմություններով գրքույկներ:

Թուրքական «Ջումհուրիյեթ» թերթի հաղորդմամբ՝ Հոլանդիայում տեղակայված Ռոտերդամի իսլամական համալսարանի ռեկտոր դոկտոր, պրոֆեսոր Ահմեդ Աքգյունդյուզի՝ Ստամբուլի «Գեզի» այգու իրադարձությունների մասին մեկնաբանությունները առաջացրել են հոլանդական խորհրդարանի դժգոհությունը: Աքգյունդյուզը «Գեզիի» համար ցույցերը համեմատել է Աբդուլ Համիդ սուլթանի ժամանակաշրջանում 1909 թվականի մարտի 31-ին տեղի ունեցած ապստամբության հետ: «Գեզի այգու իրադարձությունները մի երկրորդ մարտի 31 դարձան: Այն ժամանակ նպատակը սուլթան Աբդուլ Համիդին գահընկեց անելն ու Օսմանյան կայսրությունը մասնատելն էր: Իսկ վերջին դեպքերը ղեկավարվում էին անհավատների, PKK-յականների, հարբեցողների, վաշխառուների և ԺՀԿ-յականների գաղափարների կողմից»,-ասել է Աքգյունդյուզը:
Ահմեդ Աքգյուդյուզը անդրադարձել է նաև այն հարցին, թե ովքեր էին ցույցերի ժամանակ հավաքվել ստամբուլյան «Գեզի» այգում: «Եթե նայեք կառավարության հետ բանակցելու համար կազմավորված հանձնաժողովին, ապա կհասկանաք, թե ովքեր էին դրանք: Աչքի է զարնում այն հանգամանքը, որ դրանք եվրոպական կենսակերպ վարող ընտանիքների երեխաներն էին, հայերի նման թուրք և մուսուլման չհանդիսաղող ընտանիքների երեխաները: Նրանց միացան եվրոպացիները, Ամերիկան և Իսրայելը»,-նշել է պրոֆեսորը:

Գեզի այգու ցույցերով և նմանատիպ այլ իրադարձություններով հպարտանում եմ, հայտարարել է Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլը Նյու Յորքում կայացած հանդիպումներից մեկի ժամանակ, հաղորդում է թուրքական “Զաման”-ը:

Գյուլը, անդրադառնալով Գեզի այգու իրադարձություններին, նշել է, որ նմանատիպ իրադարձություններ եղել են նաև Վաշինգտոնում, Լոնդոնում և Նյու Յորքում:
“Այս կարգի խնդիրները, նախևառաջ, բնորոշ են ժողովրդավարական և զարգացած երկրներին: Թուրքիայի խնդիրները կապված չեն հանցավորության, գործազրկության, հակաժողովրդավարական գործընթացների, բռնապետության կամ ավտորիտար համակարգի հետ: Մոտ 80 մլն բնակչություն ունեցող երկրում, բնականաբար, կան արմատական խմբավորումներ, որոնք ցույցերի ժամանակ ապօրինի գործողություններ են անում: Եթե դուք կոչ եք անում, որ մենք հանդուրժողական լինենք, այդ դեպքում ի՞նչ կաներ Նյու Յորքը, եթե հարյուրավոր մարդիկ հավաքվեին “5-րդ Ավենյուում”, գիշեր-ցերեկ փողոցի մեջտեղում անիվներ վառեին: Ստամբուլի ոստիկանությունն արել է այն, ինչ պետք է աներ”, – ասել է Գյուլը:

Ստամբուլի գլխավոր դատախազությունը մի զեկույց է հրապարակել՝ կապված «Գեզի» այգու համար վերջերս ծավալված իրադարձությունների հետ: Ըստ հրապարակված վիճակագրական տվյալների՝ «Գեզի» այգու դեպքերի հետ կապված ընդհանուր առմամբ 715 մարդ է ձերբակալվել, որոնցից 179-ը դատարանի առաջ են կանգնելու: Ձերբակալվածներից 41 հոգու ազատ են արձակել համաձայն ներկայացված բողոքի, իսկ ևս 57 կասկածյալի՝ անցկացված հետաքննության արդյունքների հիման վրա:

Ինչպես հաղորդում է «Դողան» լրատվական գործակալությունը՝ «Գեզի» այգու իրադարձությունների ժամանակ 110 մարդ ձերբակալվել է մամուլում կամ սոցիալական մեդիայում վիրավորական և հրահրիչ հրապարակումներ անելու մեղադրանքով: «Այս հետաքննությունների մեծամասնությունը անցկացվելու է պետական պաշտոնյաներին վիրավորելու պատճառով»,-նշված է դատախազության հայտարարության մեջ:

Թուրքիայում «Գեզի» այգու ցույցերի ընթացքում տեղի ունեցած ողբերգական դեպքերը միգուցե դեռ երկար կհիշվեն: Սակայն այդ օրերին ստեղծված լարվածությունից բացի եղել են նաև լուսավոր պահեր: «Գեզի» այգում ծնված սերը, որը շուտով կպսակվի ամուսնությամբ, հենց այդ հետաքրքիր պատմություններից մեկն է:

Երիտասարդ զույգը՝ Օզգյուրն ու Նուրայը «Գեզիում ենք ծանոթացել, Գեզիում ենք ամուսնանալու» վերնագրով հարսանիքի հրավիրատոմսերը սկսել են բաժանել այգու համար պայքարող իրենց ընկերներին: Վաղը ամուսնանալ պատրաստվող զույգը իր երջանկությունը ուզում է կիսել բոլոր ընդդիմացող երիտասարդների հետ: Հետաքրքրական է, որ «Գեզիի» զույգին իրենց աջակցությունն են հայտնել մի շարք անվանի մարդիկ: Մասնավորապես հարսանյաց հանդերձները նվիրել է նշանավոր դիզայներ Բարբարոս Շանսալը, հրավիրատոմսերը գծագրել է Բահադըր Բոյշալը, յուրահատուկ է լինելու նաև երեկոյի երաժշտությունն ու հարսանեկան թխվածքը: Վաղը ցուցարարները «Գեզի» այգում կհավաքվեն ոչ թե բողոքելու, այլ ուրախանալու համար, «Գեզիում» հարսանիք է:

    «Գեզի» այգու ցուցարարների դեմ ուղղված գործողությունների շրջանակներում Իզմիրի կենտրոնական չորս շրջաններում կազմակերպված օպերացիայի արդյունքում հայտնաբերված 15 հոգուց 11-ը ձերբակալվել և գործերն ուղղարկվել են դատարան: Ձերբակալվածները մեղադրվում են հանրային գույքին և մեքենաներին վնասելու, ժողովրդին հրահրելու և ահաբեկչակական կազմակերպության անդամ լինելու մեջ:

Մայիսի 31-ից տարվող աշխատանքների շրջանակում 4 հատուկ օպերացիայի արդյուքնում մի շարք մադրիկ են ձերբակալվել նմանօրինակ մեղադրանքներով: Կասկածյալների բնակարանների խուզարկման հետևանքով հայտնաբերվել են ահաբեկչական կազմակերպության գործունեության հետ կապ ունեցող փաստաթղթեր, ձայնասկավառակներ, այլ տեղեկություններ:

«Անադոլու» գործակալությունը հայտնում է, որ ընդհանուր առմամբ Իզմիրում նմանօրինակ մեղադրանքներով ձերբակալվել է 42 հոգի, որոնցից 37-ը մեղավոր է ճանաչվել:

Թուրքական «Բեշիկթաշ» ֆուտբոլային ակումբի երկրպագուները Համբուրգում կայացած խաղի ժամանակ գրավել են բոլորի ուշադրությունը: Որոշ երկրպագուներ, բողոքելով «Գեզի» այգու հատ կապված դեպքերի դեմ, հսկայական պաստառներ են բացել, որի վրա գրված են է եղել. «Ամեն տեղ Թաքսիմ է, ամեն տեղ դիմադրություն է», «Սա միայն սկիզբն է, պայքարը շարունակվում է» և «Ալի Իսմայիլ Քորքմազն անմահ է»:

Այս պաստառները մարզադաշտում գտնվող ֆուտբոլասերների մոտ մեծ հետաքրքրություն են առաջացրել: «Դողան» լրատվական գործակալությունը գրում է, որ ամբողջ խաղի ընթացքում երկրպագուները «Գեզի» այգու դեպքերի վերաբերյալ վանկարկումներ են արել:

Թուրքիայի Էսքիշեհիր քաղաքում հունիսի 2-ին «Գեզի» այգու ցուցարարներին աջակցելու համար երթին մասնակցած 19-ամյա Ալի Իսմայիլը, փախչելով ոստիկանների կիրառած արցունքաբեր գազից, անհայտ անձանց կողմից հարձակման էր ենթարկվել: Անադոլու համալսարանի ուսանողին ուղեղի արյունահոսությամբ տեսափոխել էին Օսմանգազ համալսարանի հիվանդանոց: Հունիսի 4-ին երիտասարդը գլխի վիրահատության էր ենթարկվել, այնուհետև բժիշկները մեկ ամսին շարունակ դեղերի օգնությամբ պայքարում էին նրա կյանքի համար:

«Դողան» լրատվական գործակալությունը հաղորդում է, որ չնայած գործադրված բոլոր ջանքերի, ցավոք բժիշկներին չի հաջողվել փրկել Ալի Իսմայիլին: Նա մահացել է հիվանդանոցում՝ դառնալով «Գեզի» այգու ցույցերի 5-րդ զոհը:

«Գեզի» այգու հարևանությամբ նոր վրան են կանգնեցնելու: Սակայն ի տարբերություն վերջերս այդ տարածքներում գտնվող ցուցարարների վրաններից, այս անգամ վրան են կանգնեցնելու մահմեդական պահքի՝ Ռամազանի կապակցությամբ: Այս տարի Ռամազանը սկսվում է հուլիսին և տևելու է մեկ ամիս: Ըստ ավանդության՝ Ռամազան ամսվա ընթացքում ամեն պահող երեկո պաս պահող  մահմեդական ընտանիքներում մատուցվում է տոնական ընթրիք՝ իֆթար: Բացի այդ երկրի ամբողջ տարածքում կանգնեցվում են հատուկ վրաններ, որտեղ ընթրիք է մատուցվում կարիքավոր քաղաքացիներին:
Ահա «Ռադիկալը» հաղորդում է, որ տոնական վրաններից մեկն էլ տեղակայվելու է «Գեզի» այգու մոտակայքում՝ մեկ ամսվա ընթացքում ամեն երեկո սպասելով հավատացյալ  մահմեդականներին:

 Թուրքիայի Բոլու քաղաքում 9 մարդ տուգանվել է հակակառավարական բովանդակության պաստառների համար, որոնք նրանք առանց թույլտվության կախել են քաղաքի պողոտաներից մեկում: Պաստառի միջոցով քաղաքացիները իրենց աջակցությունն են հայտնել «Գեզի» այգու համար սկսված և ամբողջ Թուրքիայով տարածված ցույցերի մասնակիցներին: Օրինախախտներից յուրաքանչյուրը պետք է վճարի հազար լիրայի չափով տուգանք:

Միևնույն ժամանակ Թուրքիայի ընդդիմադիր Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցության պատգամավորը հայտարարել է, որ քաղաքապետարանը իրավունք չունի դրամական տույժի ենթարկել քաղաքացիներին և պետք է չեղյալ համարի այդ որոշումը: Պատգամավորը կոչ է արել Բոլուի բնակչությանը աջակցել տուգանված քաղաքացիներին և օգնել նրանց հավաքելու սահմանված գումարը:

Ստամբուլի քաղաքապետը որոշում է ընդունել ընդլայնել «Գեզի» այգու տարածքը 8 հազար քառ. մետրով՝ քանդելով մոտական առևտրի կետերը: Այժմ ընթանում են այդ տարածքի կանաչապատման աշխատանքները: Արդեն տնկվել են 17 ծառ, 120 հազար ծաղիկ: Այսպիոսվ ամբողջ այգում կա 704 ծառ, 322 հազար ծաղիկ, այդ թվում 5 հազար վարդ: Բացի այդ այգում ստեղծվել է 26 հազար քառ. մետր մակերես ունեցող ծաղիկներով պատված տարածք:

Ինչպես հաղորդում է «Անադոլու» գործակալությունը՝ այն հրապարակը, որտեղ գտնվում է Աթաթուրքի արձանը, միանալու է «Գեզի» այգելուն, այսպիսով ամբողջ այգու տարածքը կազմելու է 58 հազար քառ. մետր: Այգու ընդլայնման աշխատանքների շրջանակներում գոյություն ունեցող 82 նստարանին ավելանալու է ևս 50 նորը, վերականգնվելու է լուսավորման համակարգը, կառուցվելու են մանկական հրապարակներ:

«Թաքսիմի դիմադրության խումբը» շաբաթ օրը Ստամբուլի Թաքսիմ հրապարակում ցույց է հրավիրել բողոքելու համար «Գեզի» այգու իրադարձությունների ժամանակ սպանված Էթհեմ Սարըսուլուքին սպանած ոստիկանին ազատ արձակելու դեմ, ինչպես նաև պահաջելու, որպեսզի ազատ արձակվեն ցույցերի ժամանակ ձերբակալված քաղաքացիները:

«Ռադիկալը» հաղորդում է, որ նախատեսվելիք ցույցը կսկսվի 19:00-ին: Նշենք, որ անցած շաբաթ էլ Թաքսիմի հրապարակում «Թաքսիմի դիմադրության խումբը» ցույցերի ժամանակ մահացածների հիշատակին մեխակներով երթ էր կազմակերպել, որին մասնակցած հազարարվոր քաղաքացիները ոստիկանների կողմից արցունքաբեր գազով և ջրաշիթերով ճնշումների էին ենթարկվել:

Թուրքիայի Մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնադրամը հայտարարություն է տարած “Գեզի” այգու իրադարձությունների վերաբերյալ:
Հայտարարության մեջ մասնավորապես ասվում է, որ Թուրքիայում բախումների սկզբից ի վեր ձերբակալվել է 3.366, իսկ որոշ տվյալներով՝ 4.900 մարդ, կալանավորվել է նրանցից 78-ը։
Թուրքական բժշկական ասոցիացիայի տվյալներով՝ անկարգությունների սկզբից ի վեր վիրավորվել է 8.038 մարդ, զոհվել՝ 4-ը։

Թուրքիայի լրագրողների արհմիությունը Արդարադատության պալատի առջև մամուլի ասուլիս է կազմակերպել: Արհմիության տվյալների համաձայն` Ստամբուլի “Գեզի” այգու շուրջ ծավալված իրադարձությունների ընթացքում վիրավորվել է ամենաքիչը 28 լրագրող, խոչընդոտվել է 22 լրագրողի աշխատանքը, ցույցերի ընթացքում բերման է ենթարկվել 14 լրագրող, իսկ 4-ը բերման է ենթարկվել ոստիկանության իրականացրած հատուկ գործողության արդյունքում, հաղորդում է “Բիանեթ” կայքը:

Թուրքիայի լրագրողների արհմիության Ստամբուլի մասնաճյուղի ղեկավար Գյոքհան Դուրմուշը ասել է, որ այս ամոթալի պատկերի մեղավորը Թուրքիայի քաղաքական իշխանությունն է և  նրանից կախված ոստիկանական ուժերը: Միաժամանակ Թուրքիայի լրագրողների արհմիությունը պահանջել է Ստամբուլի նահանգապետի, Ստամբուլի անվտանգության ծառայության պետի և բռնության գործադրման մեջ պատասխանատու այլ պաշտոնյաների հրաժարականը: