Աշխարհում այսօր ավելի ու ավելի է ստվարանում բուսակերների բանակը, ու շատ հայտնի մարդիկ են դառնում երդվյալ բուսակեր:
Այնուամենայնիվ, որոշ սննդաբաններ պնդում են, որ միայն միսն է օրգանիզմի համար անփոխարինելի ամինաթթուներ պարունակում: Ճի՞շտ է դա, թե՞ ոչ: Ինչպե՞ս են ապրում Հնդկաստանում, որտեղ չեն օգտագործում ո՜չ միս, ո՜չ ձուկ և ո՜չ անգամ ձու: Ինչպե՞ս են առանց այդ ՙլիարժեք սպիտակուցների՚ ապրել Պյութագորասը, Լև Տոլստոյը, Էյնշտեյնը, Բերնարդ Շոուն, Լեոնարդո դա Վինչին, Պլուտարքոսը և շատ ու շատ պատմական ու ժամանակակից դեմքեր: Ինչպե՞ս է, որ կովը, օրական իր խոտը որոճալով, մեզ ապահովում է բարձրսպիտակուցային մթերքով` կաթով: Փորձենք հասկանալ:
Մասնագետների մեծ մասը կարծում է, որ միսն է անփոխարինելի ամինաթթուներով ու B12 վիտամինով ապահովում. առանց այդ ամինաթթուների մարդը կմեռնի կամ կհիվանդանա: Այդ մասնագետները տվյալ կարծիքը փաստարկում են նրանով, որ մարդու օրգանիզմում ամինաթթուներ (սպիտակուցների աղյուսները) չեն մշակվում, բուսական սննդի մեջ նույնպես դրանք բացակայում են: Իսկ առանց B12 վիտամինի, որը, ի դեպ, միայն մսի մեջ կա, մարդը կհիվանդանա այնպիսի բարդ ու լուրջ հիվանդությամբ, ինչպիսին անեմիան է: Ուստի կարծում են, որ միսը պարտադիր սնունդ պետք է լինի:
Իրականում այդ տվյալները հնացած են. միսը սպիտակուցների լավագույն աղբյուրն էր համարվում մինչև 1950-ականները: Այսօր արդեն բազմաթիվ ուսումնասիրություններով ապացուցվել է, որ բուսական սնունդն իր արժեքով էականորեն գերազանցում է մսեղենին: Սակայն ամեն ինչի մասին` հերթով:
Շվեդիայի ու Գերմանիայի համալսարանների մասնագետները կարողացան ապացուցել, որ բանջարեղենի, մրգի, ընկուզեղենի, հատիկավորների ու սերմերի մեծ մասը սպիտակուցների լիարժեք աղբյուր են: Բացի այդ, դրանք ավելի հեշտ են յուրացվում, քան կենդանական ծագում ունեցող սնունդը: Բուսականը, ի տարբերություն կենդանականի, դիաթույներ, աճի հորմոններ, ճիճուների ձվեր, խոլեստերին, հակաբիոտիկ, գունանյութ ու տրանսգեն չի պարունակում: Չմոռանանք նաև, որ որոշ բուսամթերքներում սպիտակուցները շատ ավելի են, քան կենդանականում: Այդպիսիք են սոյան, լոբին, ոլոռը, ընկույզը, կաթնաշոռը, ոսպը, արևածաղկի ու դդմի սերմերը:
1954-ին արդեն Հարվարդի համալսարանի գիտնականները կարողացան ապացուցել, որ միայն բուսական ծագման սնունդ օգտագործողներն են ամեն օր ստանում սպիտակուցի լրիվ նորմն ու դեռ մի բան էլ ավելին: Նրանք ապացուցեցին, որ բուսակերի համար այդ նորմը չգերազանցելը նույնիսկ փոքր ինչ դժվար է: Դա 1972-ին հետազոտությամբ ապացուցեց Ֆ. Սթեարը. նա պարզեց, որ բուսակերն օրական սպիտակուցի նորմը կրկնակի է ստանում. ավելի քան 20 տարի առաջ գիտնականները պնդում էին, որ օրգանիզմին հարկավոր սպիտակուցի օրական նորմը 150 գ է, իսկ հիմա ապացուցել են, որ այն չպետք է գերազանցի 45 գ, և այդ նորմի գերազանցումը ոչ միայն անիմաստ, այլև վտանգավոր է, կարող է քաղցկեղի, պոդագրայի, գիրության, հորմոնալ խանգարման ու սիրտ-անոթային հիվանդության պատճառ դառնալ: Այն վատ անդրադարձ է ունենում նաև աշխատունակության ու մտածողության գործընթացի վրա: Յեյլի համալսարանից Իրվինգ Ֆիշերը պարզեց, որ բուսակերներն ավելի դիմացկուն են, քան իրենց մսակեր ցեղակիցները:
Աշխարհում հաշվվում է ամինաթթուների 22 տեսակ, որոնցից 8-ը համարվում են հիմնական կամ անփոխարինելի, այսինքն` օրգանիզմում ինքնուրույն չեն մշակվում ու պետք է օրգանիզմ մուտք գործեն սննդի հետ: Դրանք են իզոլեցինը, լեցինը, լիզինը, տրեոնինը,տրիպոֆանը, ֆենիլալանինը, մեթիոնինը:
Մսակերության կողմնակիցները թերահավատ են. ստացվում է, որ խոտակերները, որոնց սնունդը կարծես թե բազմազանությամբ աչքի չի ընկնում, իրենց աղքատիկ կերից կարողանում են սինթեզել ամինաթթուներ, բայց մարդը` ո՞չ: Մասնագետները պարզեցին, որ բույսերի բաղադրության մեջ այդ 8 հիմնական ամինաթթուները կան: Այլապես ինչպե՞ս կարող էր կովն առնվազն օրական 15 լ բարձր սպիտակուցային մթերք տալ:
Հիմա` B12 վիտամինի մասին, որի անբավարարությունից մարդը հիվանդանում է սակավարյունությամբ` անեմիայով: Եթե այդ վիտամինը մարդու օրգանիզմում չի մշակվում ու բույսերի մեջ նույնպես չկա, ապա որտեղի՞ց է այն հայտնվում մսի մեջ:
Պատասխանն ավելի քան պարզ է. շատ այլ օգտակար տարրերի նման, B12 է մշակում աղիքային միկրոֆլորան, ու որքան այդ ֆլորան առողջ է, այնքան արդյունավետ է մշակում օգտակար նյութեր ու այնքան արդյունավետ ենք յուրացնում բուսական սնունդը:
Իսկ երբ է խախտվում այդ միկրոֆլորան.
– Անընդհատ մսի, ձկան, ձվի օգտագործման պարագայում, ինչը նեխում է առաջացնում աղիքներում:
– Միկրոֆլորան կարող է խախտվել մեծ քանակությամբ դեղամիջոցների` հատկապես հակաբիոտիկների ընդունման դեպքում:
– Կոֆեինի, թեյի, խթանիչների ու արհեստական ծագման մթերքների մեծ քանակության դեպքում:
– Աղիքների հաճախակի լվացման հետևանքով (հոգնաներ և այլ մաքրող պրոցեդուրաներ):
– Սննդի չարաշահում, անհամատեղելի մթերքների խառնում ու, որպես հետևանք` սննդի նեխում` թույների գոյացմամբ:
– Սառը մթերքի չարաշահում:
– Թթու մթերքի չարաշահում:
Արժե նշել, որ մարդուն B12-ի չնչին քանակ է հարկավոր, ընդ որում, մարդու օրգանիզմն ընդունակ է նույն նյութը կրկնակի կիրառել: Ուստի օրգանիզմում B12-ի նորմը պահպանելու համար ընդամենը հարկավոր է չքայքայել աղիքների միկրոֆլորան: Այսինքն` հետևել առողջ ապերլակերպին:
Ասվածից չի հետևում, որ պետք է կտրուկ անցում կատարել մսակերությունից բուսակերության: Եթե համոզված եք, որ դա է ձեզ հարկավոր, ապա կարելի է աստիճանաբար, հարթ ու սահուն անցնել, որ օրգանիզմը հասցնի վերակառուցվել ու ախտածին միկրոֆլորան առողջացնել:
Շատ հայտնի մարզիկներ, գրողներ, քաղաքական գործիչներ, դերասաններ, երաժիշտներ են եղել ու հիմա էլ բուսակեր են:
Միլիոնավոր մարդկանց կուռքեր` բռնցքամարտիկներ Մուհամեդ Ալին ու Մայք Թայսոնը բուսակերներ են (բուսակեր դարձավ իր պրոֆեսիոնալ կարիերայի ավարտից հետո):
Շախմատի աշխարհի չեմպիոն Վիշվանաթան Անանդը, առանց կանոնների մարտի աշխարհի չեմպիոն Մակ Դանցիգը ևս բուսակեր են:
Դերասաններից շատերն են հրաժարվել մսից, ձկից ու ձվից. Բրեդ Փիթը, Քիմ Բեսինջերը, Ռիչարդ Գիրը, Քլին Իսթվուդը: Երգիչներից բուսակեր են Մադոննան, Չելենտանոն ու Փոլ Մաքքարթնին:
Ականավոր քաղաքական դեմքեր Աբրահամ Լինքոլնը (ԱՄՆ 16-րդ նախագահը), Բենջամին Ֆրանքլինը (նա սկսել է բուսակերությամբ, սակայն անցել է պեսկետարիանության, այսինքն` սնվելու այն ձևին, որը բացառում է տաքարյունների միսը):
Լև Տոլստոյն ու Բերնարդ Շոուն նույնպես բուսակեր էին:
Կեռաս
Լինում է կարմիր, վարդագույն, դեղին, մուգ-կարմիր, քաղցր ու հյութեղ, հաճելի համով: Պտուղն ընտրելիս ուշադրություն դարձրեք կոթունին. այն պետք է կանաչ լինի: Գերհասած պտղի կոթունը դեղին է:
Կեռաս կարելի է օգտագործել օրական մի քանի անգամ փոքր չափաբաժիններով, որպեսզի փքվածության զգացում չառաջանա: Իսկ եթե աղիների անցանելության խնդիր ունեք, ուրեմն, ավելի լավ է առժամանակ հրաժարվեք կեռասից:
Օգտակար հատկությունները. կեռասի պտուղներում մեծ քանակությամբ շաքար, կալիում, կալցիում, երկաթ, պղինձ, մանգան, յոդ ու ֆոսֆոր, С, РР, В1, В3, В6, Е, К վիտամիններ կան, ինչը կարևոր է հղիության ու կրծքով կերակրման շրջանում: Ռետինոլը պատասխանատու է բոլոր հյուսվածքների առաջացման համար` սկսած ոսկրերից, մաշկից և վերջացրած աչքի ծիածանաթաղանթով:
B1 վիտամինը մասնակցում է նյութափոխանակությանը, B6-ը` սպիտակուցների սինթեզին, խթանում է լյարդի, սրտի, գլխուղեղի աշխատանքը, РР-ն` բջիջների շնչառությունը:
Կեռասը նպաստում է արյան մակարդելիության նվազմանը և կանխարգելում թրոմբների առաջացումը: Այն օրգանիզմն ազատում է նյութափոխանակության վնասակար արգասիքներից ու խոլեստերինի ավելցուկից: Մուգ գույնի սորտն օգտակար է արյան բարձր ճնշման դեմ: Իսկ կեռասի մեջ պարունակվող անտոցիաններն ամրացնում են մազանոթները: Կեռասի պտղակոթունի եփուկը կարելի է օգտագործել որպես սրտի հիվանդությունների դարման, պտուղները խթանում են երիկամների ու լյարդի աշխատանքը, բարելավում արյան շրջանառությունը, աղիքների աշխատանքը, օգնում արթրիտի ու ռևմատիզմի ժամանակ: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել սակավարյունության դեպքում, քանի որ պտուղները պարունակում են երկաթ ու վիտամիններ: Օրգանիզմից շատ լավ դուրս է բերում խարամները, թույները, իսկ արյունից` վնասակար նյութերը:
Բարերար ազդեցություն է ունենում ստամոքս-աղիքային տրակտի հիվանդությունների դեպքում, բարելավում է մարսողությունը: Քաղցած փորին կերած կեռասը օգնում է փորկապության, փորացավի ժամանակ ու ախորժակ գրգռում: Խորհուրդ է տրվում նաև դիսբակտերիոզի դեպքում: Շաքարային դիաբետով հիվանդների համար նույնպես այն օգտակար է, քանի որ կեռասի ածխաջրերի 75%-ը հեշտ յուրացվող ֆրուկտոզա է: Պտղակոթունը կարելի է կիրառել որպես միզամուղ ու նիհարեցնող միջոց:
Հրաշալի օգնում է մաշկային զանազան հիվանդությունների դեպքում, ինչպիսիք են էկզեման, փսորիազն ու կորյակները: Կիրառում են նաև դիմակների տեսքով. հարկավոր է մեկ թ/գդալ թթվասերին ավելացնել տրորած, ճզմած կեռաս: Իսկ եթե այս խառնուրդին նաև ելակ ավելացվի, ապա, այս դիմակը կօգնի հեռացնելու մաշկի մահացած բջիջները, նեղացնել ծակոտիները: Այն նաև հրաշալի խորխաբեր միջոց է: Դրա համար հարկավոր է առանց շաքարի կոմպոտ եփել ու խմել տաք վիճակում: Իսկ հյութն օգտակար է ռևմատիզմի, փորկապության, մարսողության խանգարման դեպքում: Հարկավոր է խմել օրական մի քանի անգամ` կես բաժակ:
ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվում է նաև կեռասի ծաղիկների, տերևների եփուկը, որն օժտված է հակաբորբոքային ու հակասեպտիկ հատկությամբ, կիրառվում է մրսածության ու վարակիչ հիվանդությունների ժամանակ:

Այս աղցանը ոչ միայն համեղ է, այլև օգտակար:

Բաղադրությունը

1 մեծ գազար

180 գ պանիր

3 ձու

1 մեծ խնձոր

մայոնեզ

կանաչի, աղ ու պղպեղ:

Պատրաստման եղանակը

Խոշոր քերիչով քերել խնձորն ու ձուն կամ էլ խորանարդներով կտրատել:

Պանիրն ու գազարը մանր անցքերով քերիչով քերել, ապա բաղադրիչները շերտերով լցնել հետևյալ հերթականությամբ. մեկական  շերտ գազար, ձու, խնձոր, պանիր: Յուրաքանչյուր շերտը մայոնեզապատել, աղ ու պղպեղ ցանել ըստ ճաշակի, ապա ևս 4 շերտ ավելացնել նույն հերթականությամբ: Վրայից աղցանը զարդարել կանաչիով:

Վիտամիններ ( լատիներեն  vita  բառից, որ նշանակում է «կյանք»): Վիտամիններն օրգանական միացություններ են, որոնք մասնակցում են կենսաքիմիական բազում պրոցեսների` կատարելով   խթանող գործառույթ: Վիտամիններն օրգանիզմում մասնակցում են նյութափոխանակությանը: Վիտամինների օրական պահանջմունքը մեծ չէ, սակայն դրանց անբավարար քանակից օրգանիզմում  ախտածին փոփոխություններ են կատարվում: Վիտամիների մեծ մասն օրգանիզմում չի սինթեզվում: Այդ է պատճառը, որ մենք պարտավոր ենք այդ պակասը սննդի, հանքանյութերի տեսքով ընդունել:

Օրգանիզմում, վիտամինների մուտքի խանգարումներով պայմանավորված, 3 հիվանդագին վիճակներ են առաձնացնում. հիպովիտամինոզ` վիտամինի  անբավարարություն, վիտամինի բացակայություն` ավիտամինոզ և վիտամինի ավելցուկ` հիպերվիտամինոզ:

Հիպովիտամինոզի դեպքում հիվանդագին վիճակ է առաջանում ծախսված ու օրգանիզմ մուտք գործած վիտամինների հարաբերակցության խախտման հետևանքով.առաջանում է վիտամինային անբավարարություն: Հիպովիտամինոզը զարգանում է աննկատ, գերգրգռվածություն, գերհոգնածություն, ուշադրության կենտրոնացման թուլացում, ախորժակի վատացում, քնի խանգարում,ահա այս նախանշանները կարող են հուշել հիպովիտամինոզի մասին: Վիտամինային սիստեմատիկ անբավարարությունը նվազեցնում է աշխատունակությունը ու որոշ օրգանների և հյուսվածքների  (մաշկ, լորձաթաղանթ, ոսկրահյուսվածք), օրգանիզմի համար  կարևորագույն գործառույթների վրա է ազդում(աճ, ինտելեկտուալ ու ֆիզիկական հնարավորություններ, սերնդատվություն, օրգանիզմի պաշտպանական ուժեր):

Ավիտամինոզը հիվանդություն է, որը զարգանում է ոչ լիարժեք, վիտամիններից զուրկ  սննդի օգտագործման հետևանքով: Մաշկը սկսում է քոր գալ, եղունգները դառնում են շերտատվող ու փխրուն,մազաթափություն է առաջանում, թուլանում է իմունիտետը: Ավիտամինոզը կարող է հանգեցնել ստամոքսաղիքային տրակտի հիվանդությունների ու տեսողության վատացման:

Հիպերվիտամինոզը սուր խանգարում է, որն առաջանում է  մեկ կամ մի քանի վիտամինների գերչափաբաժնի  կամ չարաշահման հետևանքով (սննդում կամ էլ վիտամին պարունակող դեղամիջոցներում): Հաճախ հիպերվիտամինոզ է առաջանում А և D վիտամինների չափաբաժիների կտրուկ ավելացման հետևանքով: Բուժման նպատակով առաջարկվում է մեծ քանակությամբ հեղուկ ընդունել կամ էլ, բժշկի ցուցմամբ`  թույնը չեզոքացնող, օրինակ`ակտիվացված ածուխ ընդունել:

Պատմություն

Սննդի որոշ տեսակների կարևորությունը որոշակի հիվանդությունների կանխարգելման դեպքում հայտնի է վաղուց: Հին եգիպտացիները գիտեին, որ լյարդն օգնում է հավկուրության դեպքում: Այժմ հայտնի է, որ հավկուրություն կարող է առաջանալ A վիտամինի անբավարարության դեպքում: 1330-ին Պեկինում Հու Սիհուեյը հրատարակեց եռահատոր «Սննդի ու ըմպելիքների կարևորագույն սկզբունքները» գիրքը, որում համակարգել է սննդի թերապևտիկ նշանակությունը և համոզում է, որ առողջության համար պետք է համադրել տարատեսակ սնունդ:

1747-ին շոտլանդացի Ջեյմս Լինդը երկարատև նավարկության ժամանակ յուրօրինակ փորձ կատարեց հիվանդ նավաստիների վրա: Նրանց սննդաբաժնում  տարբեր թթու մթերք ներմուծելով` նա բացահայտեց ցիտրուսների` ցինգան կանխարգելելու հատկությունը: Սակայն բոլոր այդ բացահայտումներն անմիջապես չընդունվեցին: Այնուամենայնիվ, Ջեյմս Կուկը պրակտիկայում ապացուցեց ցինգան կանխարգելելու գործում բուսական սննդի դերը: Արդյունքում ցինգայի հետևանքով նա ոչ մի նավաստի չկորցրեց. չլսված արդյունք այդ ժամանակների համար: 1795-ից կիտրոնը և մյուս ցիտրուսազգիները նավաստիների սննդաբաժնի պարտադիր մաս էին կազմում: Դա իհարկե հանգեցրեց նավաստիների ծայրահեղ վիրավորական մականվան` լիմոնակեր: Հայտնի են անգամ նավաստիների շրջանում կիտրոնային բունտերի մասին, երբ նրանք նավից դուրս էին նետում կիտրոնահյութով տակառները:

1889-ին հոլանդացի գիտնական Էյքմանը հայտնաբերեց, որ  խաշած սպիտակ բրնձով կերակրվելու դեպքում հավերը  հիվանդանում են բերի-բերիով, մինչդեռ, եթե նրանց կերի մեջ ավելացվում է բրնձաթեփը, նրանք լավանում են: Չմաքրված  բրձնի դերը բերի-բերի հիվադության դեպքում բացահատվել է 1905-ին, Ուիլյամ Ֆլետչերի կողմից, իսկ 1906-ին Ֆրեդերիկ Հոփկինսը բացահայտեց, որ սպիտակուցներից, ճարպերից ու ածխաջրերից բացի, գոյություն ունեն ինչ-որ նյութեր, որոնք անհրաժեշտ են մարդկային օրգանիզմին: 1911-ին լեհ գիտնական Կազիմիր Ֆունկը, որն աշխատում էր Լոնդոնում, կարողացավ ստանալ մի բյուրեղանյութ, որը բուժում էր բերի-բերի հիվանդությունը: Դեղամիջոցը կոչվեց «Վիտամայն»` vita կյանք և անգլերեն amine` ազոտ պարունակող միացություն բառերի համադրությունից: Նա ենթադրեց, որ մյուս հիվանդությունները` ռախիտը, պելագրան, նույնպես կարող են որոշակի նյութի անբավարարությունից առաջանալ:

1920-ին Ջոն Սեսիլ Դրամոնդն առաջարկեց «vitamine»-ից հեռացնել  «e»-ն, քանի որ դրանից առաջ հայտնաբերված C  վիտամինը չէր պարունակում ամինային բաղադրիչ: Այդպես «վիտամայնները» դարձան «վիտամիններ»:

1923-ին Գլեն Քինգը պարզեց C վիտամինի կառուցվածքը, իսկ 1928-ին կենսաքիմիկոս Ալբերտ Սենթ-Դյորդին առանձնացրեց C  վիտամինը` այն անվանելով հեքսուրոնաթթու, իսկ 1933-ին շվեյցարացի գիտնականները C  վիտամինին նույնական վիտամին սինթեզեցին, որն այսօր հայտնի է  որպես ասկորբինաթթու:

1929-ին Հոփկինսն ու Էյքմանը վիտամինների բացահայտման համար ստացան Նոբելյան մրցանակ, իսկ  այդ դժվարին ճանապարհի նախակարապետները չստացան: Այդ հայտնագործության մեջ նրանց ներդրումը  երկար ժամանակ մոռացվեց:

Դրանից հետո, 1910- , 1920- և 1930-ականներին, հայտնագործվեցին մյուս վիտամինները: 1970-ին Լայնուս Պոլինգը ցնցեց աշխարհն իր առաջին «C   վիտամինը, սովորական մրսածություն ու գրիպ» վերնագրված աշխատությունով, որում փաստաթղթերով ապացուցում էր C   վիտամինի արդյունավետությունը: Մասնագետները նկարագրել են այդ վիտամինի ավելի քան 300 կենսաբանական գործառույթ: Կարևորն այն է, որ մարդը, ի տարբերություն կենդանիների, չի  կարող  սինթեզել այդ վիտամինը, ուստի անհրաժեշտ  պաշարը հարկավոր է լրացնել ամեն օր:

Ակտիվացված ածուխը լայնորեն կիրառվում է բժշկության մեջ որպես ունիվերսալ  դեղամիջոց, որը չեզոքացնում է օրգանիզմում թունավոր նյութերի ազդեցությունը: Այն պատրաստում են բնական հումքից` բարձր ջերմաստիճանի տակ (մինչև 10000^С):Ստացված նյութը գրեթե ամբողջությամբ բաղկացած է ածխածնից, ունի արտահայտված ծակոտկենություն ու հրաշալի ադսորբացնող ու խթանող հատկություն:

Կիրառումը

Բոլոր դեղերի նման, ակտիվացված ածուխը ևս ունի մի շարք ցուցումներ, հակացուցումներ ու կողմնակի ազդեցություն:

Ակտիվացված ածուխ  (ա/ա) խորհուրդ է տրվում օգտագործել փորլուծի, գազառաջացման ու այն  հիվանդությունների դեպքում, որոնք ուղեկցվում են աղիքներում խմորման պրոցեսով, ասթմայով ու ատիպիկ դերմատիտով: Ա/ա-ն օգտագործում են նաև դեղամիջոցներով,ալկալոիդներով, սննդային ու արդյունաբերական թույներով թունավորումների դեպքում:

Ա/ա ընդունում են 10 կգ-ին 1 հաբ հաշվարկով (1 հաբը` 25 գ) : Ընդունման առավելագույն  տևողությունը 10 օր է:

Քանի որ ա/ա-ի սորբենտ հատկությունը կարող է նվազեցնել մյուս դեղամիջոցների ազդեցությունը, խորհուրդ է տրվում այն ընդունել մյուս դեղամիջոցներից զատ, գոնե մեկ ժամ ընդմիջում տալով ընդունման արանքում: Ա/ա-ի  չափաբաժինը և ընդունման  տևողությունը պետք է բժիշկը նշանակի: Այս դեղամիջոցի կողմնակի երևույթներից են փորկապությունը կամ  հակառակը` լուծը: Երկարատև կիրառման դեպքում օրգանիզմում վիտամինի, հորմոնների, ճարպերի ու սպիտակուցների պակաս է դիտվում , իսկ արտաթորանքը գույն է ստանում: Ա/ա-ը հակացուցված է ստամոքսաղիքային տրակտի, հատկապես` արյունահոսությամբ ուղեկցվող  խոցային հիվանդությունների դեպքում:

Նիհարելու միջո՞ց

Ա/ա- ի օգտագործումը, ի դեպ, ոչ մի ազդեցություն քաշի վրա չի ունենում, այսինքն` բռերով ածուխ կուլ տալով` երբեք կամ գրեթե անհնար է նիհարել: Սակայն ա/ա-ն կարող է հրաշալի մաքրել աղիքներն ու օրգանիզմից դուրս բերել զանազան թույներ: Ուստի սննդակարգերի կողքին նշվում է նաև ա/ա միջոցով նիհարելու մեթոդը (թյուրիմացաբար): Համեմատաբար վերջերս` 10 տարի առաջ,   սկսեցին ա/ա կիրառել  որպես սննդակարգի բաղկացուցիչ: Սակայն վաճառքում հայտնված ամենատարբեր սորբենտների պատճառով մոռացան ա/ա-ի մասին: Չնայած հատկապես ա/ա-ն է լավագույն զտող միջոցը, իսկ դրա կիրառման ոլորտը լայն է: Կենցաղում հիմնականում փայտածուխ  է կիրառվում  ջրի ու օդի մաքրման համակարգերում, իսկ դեղագործական նպատակով կիրառվում է նաև տորֆ ու քարածուխ, ինչպես նաև բուսական այլ հավելիչներ:

Իր ծակոտկեն մակերեսի  շնորհիվ ա/ա-ն կլանում, հավաքում է թունավոր նյութերն ու դուրս բերում օրգանիզմից,այդ իսկ պատճառով էլ այն լայնորեն կիրառվում է բժշկության մեջ: Արդեն հասկանալի է, որ ա/ա-ն նիհարելու գործում անմիջական ազդեցություն չունի, այլ ընդամենն օգնում է մի քանի կգ գցել զուտ օրգանիզմը խարամներից ու անպետք նյութերից մաքրելու եղանակով: Ա/ա-ն դուրս է բերում խարամները, նվազեցնում մետեորիզմը: Մասնագետներն այն առաջարկում են կիրառել որպես սննդակարգին օգնող միջոց:

Ա/ա-ի կիրառման դեպքում պետք է բացառել ալկոհոլը, աղը, շաքարը, ալյուրից պատրաստված մթերքն ու կոնֆետը: Սննդակարգի համալիրում ճիշտ է նաև մաքրող  հոգնաներ անելը: Այսինքն` սննդաբաժնից հանելով վերը նշված մթերքները, ընդունելով ա/ա-ն և մաքրող հոգնաներ անելով` կարելի է լավ արդյունքի հասնել:

Եթե որոշել եք սննդակարգին զուգահեռ օգտագործել նաև ակտիվացված ածուխ, ապա կուրսը պետք է տևի 10 օր, դրանից հետո հարկավոր է անպայման 10-օրյա դադար տալ:

Պետք է հիշել, որ ակտիվացված ածուխը խոչընդոտում է աղիքներում որոշ վիտամինների ու հանքանյութերի ներծծումը: Հետևաբար դրա երկարատև կիրառումն անթույլատրելի է. այն կարող է թունավորման պատճառ դառնալ, սրտխառնոց  ու ավիտամինոզ առաջացնել:

Ինքնաներշնչումը հզոր ուժ է ու շատ մարդիկ նիհարում են` անկեղծորեն հավատալով  ընտրված միջոցի ազդեցությանը: Ընդ որում, այնքան էլ կարևոր չէ, թե ինչ միջոց է այն:

Իհարկե, ակտիվացված ածուխը իսկապես էլ օրգանիզմը խարամներից մաքրելու լավ միջոց է: Սակայն  այն նիհարելուն չի օգնում. դրա համար հարկավոր է քաշը գցելու լուրջ մարտավարություն մշակել. այն ժամանակ ածուխը հուսալի օգնական կդառնա: Եթե որոշել եք ածուխ ընդունել, ապա դա կատարեք բանաձևին համապատասխան` 10 կգ-ին` մեկ հաբ:

Օդի բարձր ջերմաստիճանի, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման բացասական ազդեցությունը մեղմելու, օրգանիզմի անցանկալի գերտաքացումը կանխելու, ինչպես նաև վարակիչ հիվանդություններից, սննդային թունավորումներից խուսափելու համար ՀՀ առողջապահության նախարարությունը խորհուրդ է տալիս.

• խուսափել արևի ուղիղ ճառագայթներից` հատկապես ժամը 12:00-17:00 ընթացքում, աշխատել քայլել ստվերում,

• հնարավորինս պաշտպանվել ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումից` կրել գլխարկ, արևային ակնոց, հովանոց, հագնել սպիտակ կամ բաց երանգների ազատ, օդաթափանց, բամբակյա կտորից հագուստ,

• օգտագործել սովորականից շատ հեղուկներ /օրական մոտ 3 լիտր/ Սրտանոթային կամ միզասեռական համակարգի հիվանդություններով տառապող անձինք հեղուկներ պետք է ընդունեն իրենց բուժող բժշկի հետ խորհրդակցելուց հետո:

Մասնավորապես խորհուրդ է տրվում օգտագործել`

• ջուր, որը լրացնում է հեղուկների պակասը, անցկացնում է հոգնածությունը և պայքարում ջրազրկման դեմ

• կաթնամթերք, մասնավորպես թան ու մածուն, դրանք պարունակում են սպիտակուցներ, աղեր և օրգանական թթուներ, որոնց շնորհիվ հրաշալիորեն հագեցնում են ծարավը,

• օգտագործվող հեղուկները պետք է լինեն միջին (գոլ) կամ դրանից մի փոքր ավելի հովացրած` այդպես ավելի լավ են հագեցնում ծարավը, չի կարելի հեղուկները շատ սառեցնել,

• չի կարելի չարաշահել կոֆեին և շաքար պարունակող ըմպելիքները` թե տաք, թե սառը վիճակում,

• ցանկալի է, որ երեխաները, հղիները, ծերերը, քրոնիկ հիվանդություններով տառապեղ մարդիկ ցերեկային ամենաշոգ ժամերին քնեն կամ պառկեն, քանի որ պառկած դիրքում հեշտանում է ջերմատվությունը և արյան շրջանառությունը,

• հաճախակի լվացվել կամ ցնցուղ ընդունել, հետևել ձեռքերի հիգիենային, հատկապես սնունդ պատրաստելուց և ուտելուց առաջ,

• արգելվում է գտնվել չօդափոխվող կամ վատ օդափոխվող տարածքներում, երկար ժամանակ մնալ արևի տակ կայանված փոխադրամիջոցներում, երեխաներին թողնել փակ պատուհաններով ավտոմեքենաներում,

• ամենօրյա աշխատանքները հնարավորինս կատարել օրվա համեմատաբար զով ժամերին, ցերեկային ամենաշոգ ժամերին խուսափել բացօթյա ծանր ֆիզիկական աշխատանքից,

• պետք է հետևել, որ օդափոխիչը կամ օդորակիչն ապահովի օդափոխությունը, սակայն սառը օդի ուժեղ հոսանքն ուղղված չլինի անմիջապես մարդկանց վրա,

• այնտեղ, որտեղ առկա են օդորակիչներ, անհրաժեշտ է հագնվել ջերմաստիճանին համապատասխան,

• սննդամթերքը (մրգեր, բանջարեղեն, հատապտուղներ) օգտագործելուց առաջ հոսող ջրով լավ լվանալ, պահպանել սննդամթերքը պատշաճ ջերմաստիճանային պայմաններում` սառնարանում, ընտրել թարմ, ոչ փչացած և ոչ ժամկետանց սննդամթերք,

• խուսափել բացօթյա պայմաններում (մայրուղիներում, փողոցներում, բնակելի շենքերի բակերում) պատրաստվող և վաճառվող, պատրաստման և պահպանման հատուկ պայմաններ պահանջող սննդամթերքից, լցնովի փափուկ պաղպաղակ, զովացուցիչ ըմպելիքներ, կվաս, թարմ մրգերից պատրաստվող հյութեր օգտագործելուց:

Ծնողի, մեծի նկատմամբ տածած հարգանքը դարեր իր վեր կազմել է հայ ժողովրդի  արժեհամակարգի կարևորագույն բաղադրիչը: Ցավոք, այսօր այդ արժեհամակարգում շատ բան է աղավաղվել՝  այդ թվում նաև դա:Մեր ներկայացրած պատմությունները դրա վառ վկայությունն են:

Հարևանուհու պատմածից

«Ուզում եմ պատմել իմ հարևանուհու՝ մի ծեր ու բարի կնոջ մասին, որին անընդհատ նեղացնում են հարսը և թոռները: Ամբողջ հոգով խղճում եմ նրան: Շաբաթը մի քանի անգամ լսում եմ նրա աղեկտուր լացի ձայնը: Հեկեկալով ինչ-որ բաներ է ասում, բայց բառեչը չեն հասկացվում, որովհետև ամեն բառն ասելիս նրան հարվածում են: Մի անգամ այլևս չդիմացա, աղմուկի ժամանակ դուռը ծեծեցի: Դժվարությամբ բացեցին: Տատիկին հասցրել էին թաքցնել լոգարանում և դուռը փակել: Իմ հարցին, թե ուր է նա, հարսը պատասխանեց, թե տանը չէ, տեղ է գնացել: Այդ պահին լսվեցին տատիկի տնքոցները: Նա աղաչում էր դուռը բացել: Ես բացեցի լոգարանի դուռը և տեսա նրան գետնին ընկած: Երբ հարցրեցի, թե ինչ է պատահել, նա իրեն ծեծողներին չմատնելու համար ասաց, թե սայթաքել, ընկել է: Հետո իմացա, որ այդ անգամ հատակը մաքրելու փայտով էին ծեծել: Նա երկար ժամանակ կաղում էր: Այդ օրվանից նրա ընտանիքի անդամներին չեմ բարևում»:

72 տարեկան

«14 տարով մեծ եմ եղբորիցս: Միշտ շատ հոգատար եմ եղել նրա նկատմամբ, մայրություն եմ արել, մեծացրել ձեռքերիս վրա: Սակայն եղբորս կյանքը չդասավորվեց: Նա բռնադատված է եղել, երջանկություն չգտավ նաև ընտանիքում: Կինը հեռացել է նրանից՝ թողնելով յոթամյա որդուն: Մինչ այդ եղբայրս վաճառել էր իրենց երևանյան բնակարանը, որպեսզի տեղափոխվեին Ղազախստան: Սակայն բաժանվելով՝ նա ստիպված էր որդու հետ վերադառնալ Երևան, և քանի որ տուն չունեին, բնակվեցին ինձ մոտ:

Այժմ՝ ծերության օրերին, հայտնվել եմ անելանելի վիճակում: Եղբայրս ծայրահեղ ցինիկ է, ծաղրում է ինձ, մարդկանց ներկայությամբ ստորացնում, իսկ խմած ժամանակ ծեծում է: Ստիպված եմ լինում փախչել տնից և շաբաթներով ապրում եմ տարբեր մարդկանց տներում՝ նրանց ևս նեղություն պատճառելով: Հոգնել եմ թափառելուց: Նաև նեղվում եմ այս խայտառակությունից: Ես միշտ հարգված եմ եղել իմ շրջապատում, աշխատավայրում (աշխատել եմ մշակույթի նախարարությունում):

Դիմում եմ ոստիկանություն և այլ ատյաններ, սակայն ելքը չեմ գտնում: Խղճում եմ եղբորս, չեմ կարող տնից դուրս հանել, քանի որ գիտեմ, որ դա նրա համար կործանում կլինի»:

 Բարեկամուհու պատմածից

«Գրում եմ ինձ հարազատ և շատ մտերիմ  մի բարի ու լավ ընտանիքի մասին: Ազգակցական կապեր չեմ ունեցել, բայց երկար տարիներ մտերիմ ենք եղել:

Երջանիկ ամուսիններ էին, միայն թե երեխա չունեին: Որոշեցին Երևանի մանկատներից մեկից երեխա որդեգրել: Որդեգրեցին աղջիկ ու տղա՝ երկու տարվա տարբերությամբ: Վեց տարի հետո Վրաստանում ապրելուց հետո տեղափոխվեցին Երևան՝ իրենց փոքրիկների ծննդավայրը: Շատ էին սիրում երեխաներին: Լավ ու վատ օրերով մեծացրեցին, բարձրագույն կրթության տվեցին: Աղջիկն ամուսնացավ: Մեծ էր ծնողների ուրախությունը: Շատ հաջող ընտրություն էր արել ու երջանիկ էր: Ծնվեց այնքան սպասված թոռնիկը:

Տղան բանակում ծառայելուց հետո վերադարձավ տուն և շուտով նա էլ ամուսնացավ; Թվում էր, թե ամուսինները երջանկության գագաթնակետին են, քանի որ կատարել էին իրենց ծնողական պարտականությունները և արդեն պետք է վայելեն իրենց ծերությունը: Բայց կարճ ժամանակ հետո հարսն իմացել էր, որ իր ամուսինն ու նրա քույրը ծնողների հարազատ զավակները չեն, նաև այն, որ նրանք հարազատ քույր ու եղբայր չեն: Այստեղից էլ սկսվեցին համերաշխ ընտանիքի անախորժությունները:

Հարսը տալին արգելեց տեսակցության գալ իր ծնողներին, նույնիսկ եղբորը չէր թողնում հանդիպել քրոջը: Տարեցների համար դժվար էր այդ ամենի հետ հաշտվելը, բայց հանուն իրենց երեխաների՝ լռում էին: Հարսը դաժանորեն արգելում էր նրանց իրենց միակ որդու հետ խոսել: Այս տողերը գրելիս անչափ հուզվում եմ՝ հիշելով հարազատներիս այդքան բարի լինելն ու հարսի դաժանությունները: Վերջինիս հաջողվեց Երևանի ծայրամասում մեկսենյականոց բնակարան ստանալ և ծերերին տեղափոխել այնտեղ: Նրանց խնամում էր աղջիկը, որն այդ ամենից հետո հավատարիմ էր մնացել ծնողներին: Այնինչ որդին հնազանդվեց կնոջ պահանջներին: Նա ամուսնուն սպառնացել էր, որ եթե ծնողներին հանդիպի, ինքը կբաժանվի, և ամուսինը կզրկվի երեխային տեսնելուց: Ծնողները մահացան՝ որդու կարոտը սրտներում: Ապերախտ որդին չմասնակցեց նույնիսկ ծնողների հուղարկավորությանը»:

75 տարեկան

«Ամուսինս Խորհրդային Միության տարիներին բավականին բարձր պաշտոն, անուն ու դիրք ուներ: Վատ չէր վաստակում: Ամեն ինչ անում էր մեր մինուճար որդու ապագան ապահովելու համար: Տղաս ինստիտուտն ավարտեց, պատվով ամուսնացրինք: Բայց հանկարծահաս հիվանդությունը ամուսնուս կյանքը խլեց: Դրանից հետո ամեն ինչ փոխվեց: Տղաս, որի համար առանձին բնակարան էինք գնել, պահանջեց, որ վաճառեմ մեր սեփական տունը և փողն իրեն տամ՝ ինչ-որ գործի մեջ դնելու համար: Իմ հարցին, թե այդ դեպքում ես որտե՞ղ պիտի ապրեմ, պատասխանեց, որ կօգնի՝ տեղափոխվեմ Արմավիրի մարզում բնակվող քրոջս մոտ: Ես հասկանում էի, որ նա այդ փողերը պարզապես մսխելու է: Առանց այն էլ շատ էր խմում, օրերով հարբած էր:

Մի օր էլ, երբ չհամաձայնեցի նրա պահանջին, դաժանաբար ինձ ծեծեց: Ամբողջ դեմքս ուռել էր, կապտել: Դա սկիզբն էր: Դրան հաջորդեցին նաև հարսիս, թոռանս սպառնալիքները: Վերջինս էլ մի քանի անգամ ծեծեց ինձ: Այլևս չդիմանալով այդ հալածանքներին՝ դիմեցի դատարան: Այնտեղ զարմացան, որ որդիս այդքան շտապում է այդ տանը տիրանալու համար. չէ՞ որ նա իմ մինուճարն է, և այսպես թե այնպես այդ տունն իրեն է մնալու: Ոստիկանություն կանչեցին, թուղթ վերցրին, որ ինձ այլևս չի նեղացնի: Բայց տղաս ու թոռս ոստիկանություն դիմելու համար ինձ մի լավ դաս տվեցին՝ վախեցնելով, որ եթե փորձեմ մի անգամ էլ բողոքել, սաղ-սաղ կթաղեն ինձ: Ես սկսվեցի, բայց էլի չէի համաձայնում տունը վաճառել:

Քոռանամ ես…տղաս թոքերի հիվանդություն ուներ, խմիչքն էլ ավելի հյուծեց նրան. կորցրի որդուս…Տանջվում էի, ինձ մեղավոր էի զգում: Բայց դեռ տղայիս քառասունքը չլրացած՝ հարսս, թոռս ու նրա կինը նոր հարձակումներ սկսեցին՝ սպառնալով, որ կթունավորեն ինձ կամ կենդանի կթաղեն: Փորձեցի ընդառաջ գնալ: Առաջարկեցի տեղափոխվել ինձ մոտ: Թոռս համաձայնեց, բայց դրանից հետո սպառնալիքները չվերացան: Հիմա իմ տան մեջ բռնավոր եմ, գիշերները վախենում եմ քնել»:

76 տարեկան

«Տասնհինգ տարեկան էի, երբ այրիացա: Երեխաներս առանց հոր մեծացան: Շատ զրկանքներ եմ տարել, որ երեխաներս ինչ որ բանի կարիք չզգան: Կատարել եմ նույնիսկ ամենաչնչին քմահաճույքները: Գուցե դա էր պատճառը, որ տղաս սկսեց ինձ ղեկավարել: Երբ ինչ որ հարցում իր հետ չէի համաձայնում, նա մեծ աղմուկ էր սարքում, լեզուն կուլ էր գնում: Հետո սկսեց ձեռքերին ազատություն տալ: Ես ստիպված լռում էի ու համակերպվում. մտածում էի` կմեծանա, խելքը գլուխը կհավաքի:

Անցան տարիներ: Որդիս նոր էր վերադարձել բանակից, երբ նրա ականջին հասավ, որ գյուղի տղամարդկանցից մեկին, ում կինը մահացել էր` որբ թողնելով երկու անչափահաս երեխաների, ծանոթները խորհուրդ էին տվել ամուսնանալ ինձ հետ: Ասել էին, որ առաքինի, որբի դարդը իմացող կին եմ: Ես անտեղյակ էի, տանը լվացք էի անում:

Հանկարծ տղաս գազազած ներս ընկավ ու սկսեց ինձ ծեծել: Ամեն հարվածի հետ կրկնում էր. «Քեզ տղամարդ ա, հա՞, պետք: Բա ես ի՞նչ եմ…»:

Հողը երերաց ոտքիս տակ: Ես հասկացա, թե ինչ հրեշ եմ մեծացրել: Մի կերպ հանգստացրեցի նրան, նա հավատաց, որ իմ մտքով նման բան երբեք չի անցել ու չի էլ անցնի:

Հիմա արդեն մեծացնում եմ ծոռներիս, շատ լավ հարս ունեմ (միակ մխիթարությունս կյանքում): Բոլորից թաքուն միասին լաց ենք լինում մեզ բաժին հասած բախտի համար»:

Պատմությունները տրամադրել է

«Կանանց իրավունքների կենտրոն»

հասարակական կազմակերպությունը

Բաղադրությունը խմորի համար

2 ձու

100 գ կարագ

1 թ/գդալ աղ (ոչ լիքը)

200-250 գ ալյուր

Միջուկի համար հարկավոր է`

200 գ կաթնաշոռ (6-20%)

200 գ պանիր (պինդ)

2 ձու

2-3 պճեղ սխտոր

աղ

կանաչի` ըստ ճաշակի:

Պատրաստման եղանակը

Կանաչին (սամիթ, համեմ) մանր կտրատել, պանիրը խոշոր քերիչով անցկացնել, ձուն ու պանիրն իրար խառնել, ապա ավելացնել կաթնաշոռն ու կրկին  խառնել: Սխտորը ճզմել, ավելացնել այդ զանգվածին, ապա լցնել կտրատած կանաչին:

Խմորի համար պետք է ձուն ու կարագը խառնել (պարտադիր չէ, որ համասեռ զանգված ստացվի): Ավելացնել աղը, սոդան, ալյուրը: Խմոր հունցել: Վերցնել հնարավորության դեպքում 29 սմ տրամագծով կաղապար ու կարագապատել, ապա խմորը տարածել այնպես, որ կողերի վրա բարձրանա: Խմորի վրա լցնել միջուկը, հավասարաչափ տարածել, ապա դնել 180⁰ տաքացրած ջեռոցը, թխել 40-45 րոպե:

Բաղադրությունը

500 գ  հավի կրծքամիս

400 գ հալած պանիր

150 գ բրինձ

400 գ կարտոֆիլ

150 գ գազար

150 գ սոխ

աղ, պղպեղ, կանաչի (ըստ ճաշակի):

Պատրաստման եղանակը

Հավի փափկամսի վրա 3 լ եռման ջուր լցնել, խաշել, համեմել աղ ու պղպեղով: Երբ այն պատրաստ լինի, հանել արգանակից, ապա ջրի վրա լցնել բրինձը, եփել 10 րոպե: Սոխը մանրացնել, գազարը մանր քերիչով անցկացնել, կարտոֆիլը կտրատել խորանարդներով կամ էլ ձողիկներով: Միսը նույնպես մանր կտորների բաժանել: Արգանակի մեջ լցնել կարտոֆիլը, սոխը, գազարը և եփել 5-7 րոպե: Ապա լցնել մանրացրած միսն ու եփել այնքան, որ կատոֆիլը վերջնականապես պատրաստ լինի: Ավելացնել պանիրն ու խառնել, ապա կրակից վերցնել: Մատուցելուց առաջ կանաչի  ցանել վրան:

“Թող քո նոր թմրամիջոցը դառնա առողջ ապրելակերպ”.ահա այս կարգախոսի ներքո է այս տարի անցկացվում թմրամիջոցների օգտագործման և դրանց ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարի միջազգային օրը:

1987 թ.-ի դեկտեմբերի 7-ին ՄԱԿ-ի Գերագույն վեհաժողովի որոշման համաձայն` ամեն տարի հունիսի 26-ին նշվում է այս օրը:Ամեն տարի ամբողջ աշխարհում շուրջ 210 միլիոն մարդ օգտագործում է արգելված թմրամիջոցներ, նրանցից մոտ 200.000-ը մահանում է:

Մեր երկրում գործում է “Հայաստանի Հանրապետությունում թմրամոլության եւ թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարի՚” 2010-2012 թթ. ազգային ծրագիրը:ՀՀ առողջապահության նախարարության տվյալների համաձայն` ՀՀ-ում կա 4332 հաշվառված թմրամոլ, որոնցից 52-ը կին է:

ՀՀ ԱՆ գլխավոր նարկոլոգ, նարկոլոգիական կլինիկայի ղեկավար Պետրոս Սեմերջյանի խոսքով` մարդիկ, շատ հաճախ,  թմրամոլ դառնում են տեղեկացված չլինելու պատճառով, հաճույք ստանալու համար:

“ՀՀ-ն` ի տարբերություն հարևան երկրների`որտեղ վիճակը սարսափլի է,բարվոք վիճակում է՚”,-նշեց Պետրոս Սեմերջյանը:

Ինչպես նշեց բանախոսը, ՀՀ առողջապահության նախարարությունը կանխարգելիչ ծրագիր է իրականացնում խոցելի խմբերի հետ` նրանց մատուցելով բժշկական համապատասխան ծառայություններ:

ԱՆ-ն վստահեցնում է, որ կշարունակի առավել հաստատակամությամբ զբաղվել թմրամոլության կանխարգելման, հասանելի և որակյալ ծառայություններ տրամադրելու եւ թմրամոլության հասցրած վնասները նվազեցնելու գործով:

Մերի Բալասանյան

Դպրոցական կենսաբանության դասընթացից  շատերը կհիշեն` ինչ է ֆոտոսինթեզը: Երբ արևը լուսավորում է, բույսը սինթեզում է օրգանական նյութերը (օսլան և շաքարը) ածխաթթու գազից և ջրից: Բայց երբ գալիս է գիշերը, բույսերի համար դժվարություններ են ստեղծվում, քանի որ պարզ  նյութերի փոխակերպումը օրգանականի և հետագա սնուցումը  խանգարվում է: Բույսերը ստիպված են լինում հույսը դնել իրենց  պահեստային միջոցների վրա:

Պարզվում է` նրանք նախատեսում և հաշվում են բավականին հաջող.օսլայի պահուստը բաժանում են չափաբաժինների, որոնցով սնվում են ամբողջ գիշերվա ընթացքում, մինչև արևի դուրս գալը. “Սա ֆունդամենտալ կենսաբանական գործընթացների մակարդակի վրա առաջին թվաբանական հաշվարկների համոզիչ օրինակն է “,-ասում է հետազոտությունների համահեղինակ Մարտին Հովարդը (Martin Howard),որը Ջոն Ինսի կենտրոնում ուսումնասիրում է  մաթեմատիկական մոդելները:

Հովարդն ու իր թիմը կառուցել են համակարգչային մաթեմատիկական մոդել, որպեսզի  ուսումնասիրեն,   թե ինչպես  է բույսերին հաջողվում անց կացնել գիշերը, նաև շարունակել  աճել օրվա մութ ժամերին: Օրինակի համար նրանք վերցրել են դասական բույս `   Arabidopsis thaliana (резуховидку), որը խոտաբույս  է  կաղամբազգիների ընտանիքից:

Փորձը ցույց է տվել, որ ֆոտոսինթեզի ընթացքում բույսերը օսլան և շաքարը պահեստավորում են “սև օրվա” համար:Գիշերը պահեստավորված նյութերը սկսում են օգտագործվել: Բույսը դրանք բաժանում է հստակ չափաբաժինների և հաշվում,  որ իրեն բավարարեն մինչև առավոտ, ավելին,  այդ մեխանիզմն  աշխատում է,  երբ գիշերը սովորականից շուտ է գալիս և պահեստը  քիչ կամ շատ է լինում:

Այնպիսի զգացողություն է, որ բույսն  իրոք թվաբանական բաժանում է կատարում, որ սովից չմեռնի:

“Մաթեմատիկական  հաշվարկ կատարելու ունակությունը կյանքի անհրաժեշտություն է բույսի համար: Այդ գործընթացի հետ ծանոթանալը թույլ կտա ոչ միայն զարգացնել  կենսաբանական տարբեր ճյուղեր, այլև լավացնել տարբեր կուլտուրաների բերքատվությունը”, – կարծում է մետաբոլիզմի ոլորտի փորձագետ,  կենսաբան Էլիսոն Սմիտը(Alison Smith), որը նաև հետազոտության հեղինակներից մեկն է:

Երբ գալիս է գիշերը,  ամեն մի տերևի ներսում հատուկ գործողություններ են կատարվում, ինչը թույլ է տալիս բույսին չափել իր պահեստի քանակը մինչև լուսաբաց: Հետո բույսը որոշում է չափաբաժնի չափը, որը պիտի օգտագործի գիշերվա ընթացքում  և այնքան ճշգրիտ, որ լուսադեմին մնում է  պահեստավորած օսլայի միայն 5 տոկոսը:

“Նրանց հաշվարկները այնքան ճշգրիտ են, որ նրանք ոչ միայն պաշտպանում են իրենց սովից, այլև իրենց մշակած օրգանական նյութերը օգտագործում են առավելագույն  օգուտով և արդյունավետությամբ: Եթե նրանք ծախսել են պահեստավորվածը համեմատաբար արագ, ապա առավոտյան կլինեն քաղցած, իսկ եթե  կերակրվել են չափազանց դանդաղ, ապա կերակրի մի մասը ավելորդ կլինի և անիմաստ արտադրված”,— պատմում է Սմիտը մամուլի հաղորդագրության մեջ:

Մաթեմատիկական մոդելը ցույց է տվել նաև, թե հատկապես ինչպես են բաշխվում պահեստավորված նյութերը: Գիտնականները հասկացել են, որ “մաթեմատիկական հաշվարկները” կատարվում են մոլեկուլների մակարդակով:Չափաբաժիններ բաժանման և դրանց օգտագործման գործընթացը կարգավորվում է երկու տեսակի մոլեկուլների միջոցով:  Գիտնակաների կողմից պայմանական անվանված S մոլեկուլը (starch — օսլա), ներկայացնում է  պահետավորվածի քանակի մասին տեղեկություն, իսկ T մոլեկուլը `(time — ժամանակ) հաղորդում է , թե որքան է մնացել լուսաբացին:   S մոլեկուլներն  օգնում են իրացնելու պահեստը, իսկ T -երը չեզոքացնում են այդ գործընթացը:

Մոդելը հաշվի է առել նաև սպիտակ գիշերները, երբ Arabidopsis thaliana-ն կարող է վերսկսել օսլայի արտադրությունը: Այդ ժամանակահատվածներում բույսը կարգավորում է սննդարար նյութերի գործածումը, հաշվի առնելով, որ դեռ ժամանակ կունենա ցերեկը լրացնել իր պահեստները:

Կենսաբանները գտել են, թե որ սպիտակուցներն են մասնակցում S -ն T-ի վրա բաժանման սիստեմում, քանի որ այդպիսի հատկությունները պայմանավորված են միայն գենետիկակական կոդի հատուկ  կառուցվածքով:Պարզվել է, որ PWDգենի մեջ մուտացիան կարգավորում է օսլայի իրացման գործընթացը և կարևոր դեր է խաղում բույսի թվաբանական հաշվարկներում:

Իհարկե, բոլոր այս գործընթացները բնական են ընթանում և պայմանավորված չեն իրական մաթեմատիկայով: Բույսերը, լինելով բարդ  բազմաբջիջ օրգանիզմ, ունեն իրենց որոշակի կենսաբանական   համակարգը, որը բիոդաշտում ապահովում է հարմարավետ և երկարատև գոյատևում : Այնուամենայնիվ, կենսաբանական գործընթացների աշխատանքը ուսումնասիրելու համար մաթեմատիկական մոդելների ստեղծումը սկզբունքային նոր մոտեցում է, որը թույլ է տալիս ավելի լավ հասկանալ բույսերի ապրելակերպը:

Հոդվածը, որը նկարագրում է հետազոտության արդյունքները, կհրապարակվի eLIFE-ում: Մինչ այդ աշխատանքի արդյունքները կարելի է կարդալ  arXiv.org կայքում հրապարակված հոդվածում:

Չնայած գեղեցիկ հնչողությանը` այս հիվանդությունը կապ չունի  գեղեցկության  հետ: Այս հիվանդության ժամանակ հիվանդի քիթն ու այտերը հագեցած կարմիր գույն են ստանում: Սակայն  չպետք է մաշկի առողջ վարդագույնը շփոթել այս  հիվանդությանը հատուկ կարմրության հետ, որն առաջանում է արյունատար անոթների աշխատանքի խանգարման հետևանքով:

Հիվանդությունը համեմատաբար ուշ է բժիշկների հետաքրքրությանն արժանացել: 1812-ին, երբ Նապոլեոնի բանակը շարժվեց դեպի Ռուսաստան, անգլիացի բժիշկ Թոմաս Բեյթմանը հրապարակեց սենսացիոն հոդված, որում խոսվում էր մաշկի հանելուկային հիվանդության մասին. մարդու քիթն ու այտերը կարմրում, ապա ծածկվում են պզուկներով: Ինչի հետևանքով է այն առաջանում ու ինչով կարելի է բուժել` անհայտ է:

Մինչ Բեյթմանը, ռոզացեան ոչ ոք լուրջ չէր ընդունում: Այն ընդամենը տհաճ կոսմետիկ թերություն էին կարծում, որն առաջանում էր չափից ավելի հարբեցողության հետևանքով: Ֆրանսիացիներն այն անվանում էին «գինու պզուկներ»,իսկ անգլիացիները գերադասում էին «կելտերի անեծք» սահմանումը: Այն ժամանակներում ռոզացեայի դեմ կիրառում էին սառը թրջոցներ ու արյուն  էին բաց թողնում: Դժբախտ հիվանդները ժամեր էին անցկացնում սառցե թրջոցներով կամ դեմքներին փակցրած տզրուկներով, թույլ էին տալիս կտրվածքներ անել, սակայն ամեն ինչ ապարդյուն էր: Փոփոխություն չէր լինում: Միայն XIX դարում բժիշկները համոզվեցին, որ ալկոհոլն այստեղ «մեղք չունի»: Իսկ XX դարում վերջապես պարզեցին հիվանդության մեխանիզմն ու կարողացան ինչ-որ կերպ բարելավել հիվանդի վիճակը:

Ցավոք, մինչ օրս գիտնականները չգիտեն ռոզացեայի առաջացման պատճառները: Միակ բանը, որ նրանց հաջողվեց ապացուցել, այն է, որ այդ հիվանդության նկատմամբ հակումը կարող է փոխանցվել ժառանգաբար:

Ռոզացեան հիմնականում պատահում է 30-ն անց մարդկանց մոտ, հատկապես`  մաշկի ու աչքերի բաց գույն ունեցողների հետ: Վիճակագրության համաձայն` կանայք ավելի հաճախ են հիվանդանում, քան տղամարդիկ:

Հիվանդությունն աննկատ է սկսվում: Սկզբում թվում է, թե  մաշկի անոթները բուռն կերպով են արձագանքում նույնիսկ աննշան թվացող ազդակներին: Բավական է, ասենք, մեկ գավաթ տաք թեյ խմել կամ էլ կծու բան ուտել, բաղնիք գնալ կամ էլ նյարդայնանալ և, քիթն ու այտերն իսկույն կարմրում են: Ու որքան հիվանդությունը խորանում է, այնքան այդ կարմության տևողությունը երկարում է: Այս փուլում լուրջ հիվանդություն նկատել կարող է  միմիայն մաշկաբանը:

Ժամանակի ընթացքում ռոզացեան խորանում է: Մաշկի նորմալ, բնական  գույնն այլևս չի վերականգնվում, ախտահարված հատվածները ծածկվում են վարդագույն կորյակներով ու կապտավուն անոթներով: Դեմքը կարգի բերել օգնում են սպիտակեցնող դիմակները կամ էլ պզուկների դեմ միջոցները: Ամեն օր մաշկի թերությունը տոնային քսուքով քողարկելու անհրաժեշտություն է առաջանում: Այս շրջանում է, որ հիվանդները լրջորեն անհանգստանում են առողջության համար ու  դիմում մասնագետի:

Եթե հիվանդությունը չբուժվի, անուշադրության մատնվի, ապա մաշկը կդառնա անհարթ, ընդգծված ծակոտիները լայնանում են, բազմաթիվ պզուկները սկսում են բորբոքվել, անգամ թարախակալել: Բարեբախտաբար, այսօր նման բարդություններ հազվադեպ են պատահում, բժիշկներին հաջողվում է հիվանդությունը կանխել վաղ շրջանում:

Ռոզացեա ախտորոշելը դժվար չէ: Եթե բացի կարմիր քթից ու այտերից մարդուն այլ բան չի անհանգստացնում, ապա դա հենց ռոզացեա հիվանդությունն է: Գլխավորն այս հիվանդությունը սովորական կորյակների հետ չշփոթելն է,որոնք սովորաբար հայտնվում են դեռահասության շրջանում: Ավելի լուրջ հիվանդություններից ռոզացեային նման է համակարգային կարմիր գայլախտն ու կարցինոիդային համախտանիշը:Նման հիվանդներին անմիջապես պետք է դիմել ռևմատոլոգի կամ ուռուցքաբանի:

Մաշկը կարմրում է, երբ  լայնանում են մակերեսային արյունատար անոթները: Ռոզացեայի դեպքում նույնն է լինում, սակայն մի տարբերությամբ. այդ անոթները ժամանակին չեն նեղանում:

Քանի որ քթի ու այտերի համար պատասխանատու է նույն նյարդը (եռորյակ), գիտնականները հանգել են այն եզրակացության, որ հենց այդ նյարդի սխալ աշխատանքն է հիվանդության պատճառ դառնում: Վերահսկողությունից դուրս մնացած անոթները սկսում են  տարօրինակ վարքագիծ դրսևորել:

Իսկ ինչո՞ւ է նյարդը նման կերպ պահում իրեն: Ահա այս հարցն է, որ մինչ օրս անպատասխան է մնացել: Դրա փոխարեն հայտնի են, այսպես կոչված, այն նպաստող գործոնները, որոնք  ժամանակի ընթացքում հանգեցնում են ռոզացեայի, իսկ եթե ռոզացեա արդեն կա, ապա` արագացնում  զարգացումը:

Դրանցից են`

– սուրճի , թեյի ու կոֆեինի բարձր պարունակությամբ ըմպելիքների հաճակի կիրառումը,

– շատ տաք, կծու, ապխտած ու համեմված ուտելիքների օգտագործումը (վրացական կամ չինական խոհանոց),

– ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցությունը (արև կամ սոլյարի),

– ալկոհոլի չարաշահումը,

– հորմոնալ հակաբեղմնավորիչների կիրառումը,

– շատ տաք կամ էլ ցուրտ վայրերում երկարաժամկետ  գտնվելը:

Բացի այդ, բժիշկները հայտնաբերել են, որ ռոզացեային սովորաբար նախորդում են նյարդային խանգարումները (դեպրեսիա, նյարդային վիճակ), իմունիտետի խանգարումը, անոթային (մազանոթների շեղումներ), ստամոքս-աղիքային (ցածր թթվայնությամբ գաստրիտներ) կամ էլ ներզատիչ (շաքարային դիաբետ, վահանաձև գեղձի կամ էլ մակերիկամների) գեղձերի հիվանդություններ,  խանգարումներ:

Գեղեցկությունը զոհեր է պահանջում

Ռոզացեայի թիրախը դեմքն է: Ոչ մի օրգան ու մարմնի այլ մաս այդ հիվանդությունից չի տուժում, սակայն դրանից հիվանդի վիճակը չի թեթևանում: Հիմնականում այս հիվանդությունը դառնում է դեպրեսիայի ու լուրջ բարդույթների պատճառ: Ուստի չարժե հիվանդությունը հասցնել ծայրահեղ վիճակի: Առաջին ախտանշանների դեպքում իսկույն դիմեք բժշկի:

Մինչ բուժում սկսելը պետք է ստուգվել ներզատաբանի, գաստրոէնտերոլոգի ու նյարդաբանի մոտ: Ուղեկցող հիվանդությունները կարող են արգելակել կամ բարդացնել բուժման ընթացքը: Եթե ամեն ինչ կարգին է, ապա կարելի է բուժումը սկսել:

Առաջին հերթին հարկավոր է վերանայել սննդակարգը. ռոզացեայի դեպքում արգելվում է այն ամենը, ինչը կարող է նպաստել անոթների լայնացմանը, այսինքն` տաք, ապխտած ու կծու սնունդը: Որոշ ժամանակով հարկավոր է հրաժարվել նույնիսկ  կոֆեին պարունակող ըմպելիքներից:

Երկրորդ` պահանջվում է հատուկ խնամք: Ոչ մի կոսմետիկա, որի բաղադրության մեջ ալկոհոլ, յուղ, ացետոն ու հորմոնալ հավելիչներ կան: Տվյալ դեպքում շատ օգտակար են սպիտակուցային ու բանջարեղենա-մրգային դիմակները: Լվացվելու ջուրը նույնպես պետք է գոլ լինի, մաքրող փրփուրները` «զգայուն մաշկի համար» մակնշմամբ:

Արևի դեպքում դուրս գալուց առաջ պետք է անպայման արևապաշտպան, իսկ սառը եղանակին` ցրտից պաշտպանող քսուք կիրառել:

Հարկավոր է վիտամինային թերապիա անցնել. արտաքին տեսքը բարելավելուն կօգնեն К, РР, В2, В6 վիտամինները, ասկորուտինը: Մաշկի ավելորդ յուղայնության ու վարդագույն կորյակների դեմ կարելի է կիրառել վիտամին А պարունակող նյութեր,օրինակ` իզոռետինոյին:

Հարկավոր է ախտահարված մաշկի հատուկ մշակում: Սկզբում` ռոզացեայի նախնական փուլում, օգտակար է մաշկը 1-2%-անոց բորաթթվով, 1-2% ռեզորցինի լուծույթով ու դեղաբույսերի եփուկով շփելը (եղեսպակ, երիցուկ): Մաշկի լիակատար վերականգնման համար օգտակար են ֆիզիոթերապևտիկ միջոցառումները.

– կրիոմերսում, արվում է հեղուկ ազոտի միջոցով` օրումեջ, բուժման կուրսը` 15-20 օր,

– դերմաբրազիա. սա մաշկի մշակումն է հատուկ հղկանյութերով, որ կատարվում է տեղային անզգայացմամբ դեպքում,

-էլեկտրակոագուլացիա, լայնացած անոթների այրում հոսանքի միջոցով (պահանջվում է 20 սեանս):

Եվ վերջապես, հակամանրէ դեղամիջոցների կիրառում: Ինչպես փորձն է ցույց տալիս, այնուամենայնիվ, այդ միջոցներն արդյունք տալիս են: Ռոզացեայի դեպքում առաջարկվում են տետրացիկլինային հակաբիոտիկներ ու մետրոնիդոզոլ:

Սիրելի բուժաշխատողներ,

Սրտանց շնորհավորում եմ Ձեզ մասնագիտական ​​տոնի առթիվ: Դուք՝ պատասխանատվության բարձր զգացումով, անկեղծ նվիրումով ու քրտնաջան աշխատանքով, ամեն օր հարյուրավոր մարդկանց պարգևում եք ամենաթանկը՝ առողջություն ու հաճախ նաև կյանք: Հիպոկրատի երդմանը հավատարիմ, անում եք ամեն ինչ՝ հիվանդին փրկելու ու մարդկանց առողջությունը վերականգնելու համար:

Քաղաքային իշխանությունն, իր հերթին, անում է հնարավորը՝ առողջապահության ոլորտի, բուժաշխատողների սոցիալական ու կենցաղային պայմանների բարելավման ուղղությամբ: Այս տարի առաջին անգամ Երևան քաղաքի բյուջեով շոշափելի գումարներ տրամադրվեցին բժշկական նոր սարքավորումների ձեռքբերման ու քաղաքապետարանի ենթակայության բուժհաստատությունների վերազինման նպատակով:

Տարեցտարի արդիականացող մեր բուժհաստատությունները, մասնագիտական որակների բարձրացմանն ուղղված փորձի փոխանակման տարբեր, այդ թվում նաև միջազգային ծրագրերը, ավելի ու ավելի են բարձրացնում ձեր մասնագիտական հմտություններն ու, դրանով իսկ, մեր բնակչությանը մատուցվող բուժծառայությունների որակը: Հետզհետե ավելի շատ բուժհաստատություններ են ընդգրկվում քաղաքապետարանի կողմից իրականացվող նորոգման ու հիմնանորոգման  ծրագրերում: Ու վստահեցնում եմ, որ առողջապահության ոլորտն այսուհետ նույնպես լինելու է Երևանի քաղաքպետարանի ծրագրային առաջնահերթությունների շարքում:

Եվս մեկ անգամ շնորհավորելով մասնագիտական տոնի՝ բուժաշխատողի օրվա  կապակցությամբ, քաջառողջություն, բարեկեցություն  ու երջանկություն եմ մաղթում ձեզ ու ձեր ընտանիքներին:

ՏԱՐՈՆ  ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ

Երևանի քաղաքապետ

Վերբենյանների ընտանիքից է: Հայրենիքը` Ասիա և Աֆրիկա: Աշխարհում  այս  գեղեցիկ բույսի ավելի քան երեք հարյուր տեսակ  կա: Դրանց առանձնահատկություններն են  տարբեր ձևերի տերևները  և ծաղիկների գույները:

Այս բույսի ամենատարածված տեսակը, որը աճեցնում են տան պայմաններում,  Թոմսոնի Կլերոդենդրոնն է: Այս փաթաթվող բույսի տերևները չալպտուրիկ են, իսկ գույնը սպիտակ` դեղնավուն երանգով:

Ձմռանը տերևները թափվում են: Արագ աճի շրջանում բույսին անընդհատ կսմթում են (պոկոտում), որ ճյուղավորվի:Այս  տեսակի ծաղկման շրջանը բավականին  երկար է տևում,քան Կլերոդենդրոնի մյուս տեսակներինը: Այն ծաղկում է գարնանն ու ամռանը:

Բուրավետ Կլերոդենդրոն

Սա նույնպես հարմար է տանը աճեցնել: Ունի արտասովոր կանաչ տերևներ, որոնք ծածկված են փափուկ մազիկներով և սրտաձև են: 

Դեղին կամ սպիտակ ծաղիկները ուշադրություն են գրավում, նրանք շատ հաճելի բուրմունք ունեն: Բույսի այս տեսակը գերադասում է հով և ստվերոտ տեղ:

Փայլուն Կլերոդենդրոն

Սա  բույսի յուրահատուկ դեկորատիվ տեսակն է, հայրենիքը Աֆրիկան է: Արագ փաթաթվող բաղեղները հիանալի կարող են զարդարել սենյակը: Ամենագլխավորը, որ այս տեսակի խնամքի մեջ մտնում է նրան անընդհատ կապելը: Ծաղկման շրջանը ձմեռն է, երեք ամիս շարունակ:  Ունի  ոչ մեծ,  կարմիր ծաղիկներ:

 Կլերոդենդրոնի բազմացումը 

Բազմացնում են 20սմ կտրոններով: Կտրում են սուր դանակով, գարնանը: Կտրոնները չպետք է ունենան կանաչ գագաթ և պետք է լինեն լրիվ փայտացած: Սկզբում դրանք պետք է դնել ջրով բանկայի մեջ: Արևը չպետք է ընկնի բանկայից ներս, կարելի է այն փաթաթել սև թղթով:Արմատներ երևալուց հետո կտրոնները տնկում են հատուկ պատրաստված հողային խառնուրդի մեջ,  7սմ խորությամբ: 

Հողը բաղկացած է բարակ ավազի շերտից և տորֆի կտորներից: Երբ բույսը արմատակալում է, անհրաժեշտ է այն  տեղափոխել թաղարի մեջ և դնել ստվերոտ տեղ: Մարտին  տնկում են հողի մեջ  և կսմթում ծայրերը: Մեկ ամսվա ընթացքում սկսում է բույսի ծաղկման շրջանը:

Կլերոդենդրոնի խնամքը

Այս բույսը տեղավորում են լավ լուսավորված տեղում, բայց ոչ արևի ճառագայթների տակ, դա անթույլատրելի է և կարող է բերել այրվածքների: Ամռանը կարելի է բույսը դուրս հանել:

Ձմռանը այն պահում են 12 աստիճան ջերմաստիճանում: Այդ ժամանակահատվածում բույսը հանգստանում է և կարող է թափել տերևների մի մասը: Ջրելը պրակտիկորեն դադարեցվում է, ուղղակի հողը շատ ուժեղ չչորանա:

Ամռանը բույսը  հարկավոր է առատ ջրել, ցանկալի  է օրը երկու անգամ` առավոտյան և երեկոյան,  տնային ջերմաստիճանի ջրով: Նաև անհրաժեշտ է բույսը  ցողել: Որպեսզի այն արագ աճի, ամեն տարի հարկավոր է թաղարը փոխարինել ավելի մեծով:

Պատրաստվում է 45 րոպեում:

Բաղադրությունը

3 ձու

750 գ կաթնաշոռ (ոչ թանձր)

11 ճ/գդալ սպիտակաձավար

շաքարավազ 3/4 բաժակ

50 գ չամիչ (ըստ ցանկության)

փխրեցուցիչ 1թ/գդալ

դարչին 1/2 թեյի գդալ

Պատրաստման եղանակը

Ձուն հարել շաքարավազի հետ, ավելացնել կաթնաշոռը, վարսակաձավարը և փխրեցուցիչը: Յուրաքանչյուր բաղադրիչն ավելացնելիս հարել խառնիչով:

Խմորը թողնել 15 րոպե, որ հանգստանա, ավելացնել չամիչն ու դարչինը (չամիչը կարելի է փոխարինել մանրացրած խնձորով):

Կաղապարը ձեթոտել, ջեռոցը տաքացնել մինչև 200⁰, թխել 45-50 րոպե:

Հարկավոր է.

400 գ կարտոֆիլ

միջին չափսի 1 գլուխ սոխ

4 ձու

աղ, պղպեղ

մանանեխի պատրաստի մածուկ

մայոնեզ` 100-150 գ:

Պատրաստման եղանակը

Կարտոֆիլը լվանալ ու խաշել, ապա կեղևահանել ու խոշոր խորանարդներ կտրատել:

Ձուն պինդ խաշել, մաքրել ու խորանարդներով կտրատել: Սոխը մանր կտրատել, լցնել կարտոֆիլի  ու ձվի վրա: Աղցանը համեմել աղով, պղպեղով, մայոնեզով ու մանանեխի մածուկով: Բոլորը լավ խառնել ու մատուցել: Ցանկության դեպքում ավելացնել կտրատած սամիթ: Ձևավորել մաղադանոսի ցողուններով:

Լուրերը, թե  Հայաստանում կա ջրծաղիկի և կարմրուկի համաճարակ, չեն համապատասխանում իրականությանը: Այս մասին այսօր հայտարարեց առողջապահության նախարարության իմունիզացիայի ազգային ծրագրի ղեկավար Գայանե Սահակյանը:

«Կարմրուկի համաճարակի դեպքեր չեն գրանցվել, եղել է ընդհամենը 4 դեպք, որոնց վարակի աղբյուրը եղել են Վրաստանի քաղաքացիներ, այսինքն եղել են մարդիկ ովքեր գնացել են Վրաստան և եկել են արդեն կարմրուկով վարակված: Եթե մենք համեմատենք նախորդ տարիների՝ 2011-2012 թվականների հետ, ապա նույնիսկ հիվանդացման նվազեցում է նկատվել», – ասաց Գայանե Սահակյանը և չցանկացավ  ահաբեկել մարդկանց` ասելով, որ հանգիստը Վրաստանում անցկացնելը վտանգավոր է . «Վրաստանում նույնպես համաճարակային իրավիճակը կայունանում է, եթե մարդը պլանավորել է հանգիստն անցկացնել Վրաստանում և  ունի կարմրուկի պատվաստում կամ նախկինում հիվանդացել է, ուրեմն կարող է հանգիստ գնալ, քանի որ արդեն իսկ նրան վտանգ չի սպառնում»:

Բրիտանական Sun տաբլոիդի լրագրողները հարցում են անցկացրել, որպեսզի պարզեն , թե որ երկրի բանակում են ծառայում ամենահրապուրիչ աղջիկները: Պարզվել է, որ չնայած Իսրայելի բանակում երկու աղմկոտ էրոտիկ դեպք է գրանցվել, ռումինացի աղջիկները առաջին տեղն են զբաղեցրել: Ռուս  աղջիկները երրորդ տեղում են:

Իսրայելի բանակի աղջիկները   հայտնվել են հիթ շքերթի միայն 6-րդ տեղում: Ինչ վերաբերում է Ռումինիային, որ չունի հզոր ուժ մրցակցելու այլ արտասահմանյան պետությունների բանակների  հետ, տեղի զինվորները ունեն  գաղտնի խաղաքարտ`աղջիկները: Ամեն դեպքում այդպես են կարծում բրիտանական թղթակիցները և նրանց  հարցմանը մասնակցած համացանցի օգտատերերը: Այդ երկրի զինվորականների օգտին քվեարկել է 2 656 մարդ, որը հարցվածների ընդհանուր թվի  17% է :

Ռումինուհիներից հետո ամենասեքսուալ զինվորական աղջիկներն են համարվել հնարովի Վադիա երկրի աղջիկները, որոնք, ըստ Սաշա Բարոն Կոենի  “Բռնակալը” կատակերգության սյուժեի, պահպանում են ադմիրալ- գեներալ Ալադինին: Նրանց օգտին քվեարկել են  2 525 մարդ: Եռյակը եզրափակում  են ռուս աղջիկները, որոնց տվել են 1 717 ձայն: Մնացած տեղերը “սեքսուալ” հիթ շքերթում բաշխվել են հետևյալ ձևով.

• Լեհաստան  (1 494 ձայն)
• Հունաստան(1 364)
• Իսրայել (1 269)
• Բրիտանիա  (1 129)
• ֆինլանդիա (889)
• Սերբիա(615)
• Շվեդիա(503)
• ԱՄՆ (479)
• Պակիստան (323)
• Ավստրալիա (224)
• Չինաստան (137)
• Պաղեստին(111)
• Սենտ-Լուսիա (99)
• Կոլումբիա(75)
• Լիբիա (53)
• Մեքսիկա (44)
• Ինդոնեզիա (35)

 Sun -ի քվեարկությանը մասնակցել է  16 հազար մարդ:

Քրտնարտադրությունը հատուկ է  մարդուն և որոշ կաթնասունների: Քրտինքը կաթնասունների համար տեղեկություն հաղորդելու  միջոց է, այն պարունակում է 98-99% ջուր, 0,01% մեզ, միզաթթու, կրեատինին, ծծմբանյութ, ճարպեր,  խոլեստերին, հիմնային աղեր ևն:

Քրտնագեղձերը գերազանցապես տեղակայված են դեմքին, ափերին, ոտնատակերին, աճուկային ու անութափոսերում: Քրտնագեղձերը երիկամների նման իրականացնում են օրգանիզմից նյութափոխանակության արգասիքների դուրսբերում: Քրտնագեղձերի ֆունկցիան որպես արտազատիչ օրգան կարևորվում է հատկապես երիկամային հիվանդության ժամանակ. դրանք մասնակցում են օրգանիզմի  ջուր-աղային հավասարակշռությանը, մեծ դեր են կատարում օրգանիզմի ջերմակարգավորման գործում:

Մարդու ափերի մեջ`  1 քսմ-ի վրա, մինչև 600 քրտնագեղձ է տեղակայված: Կաթնասունների քրտնքի հոտը կարող է լինել վանող ու գայթակղող` կախված սեռական պատկանելությունից և  տեղեկություն հաղորդել բեղմնավորման պատրաստ լինելու մասին:

Առողջ մարդու թարմ քրտինքի հոտը գրեթե զգալի չէ:  Հոտն արտահայտված է դառնում ժամանակի ընթացքում, երբ քրտնքի մանրէները մարմնի վրա սկսում են բազմանալ:

Մարդկանց մեծ մասը քրտնում է պարապմունքի , մարզվելու կամ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ժամանակ: Դա նորմալ  է ու անհրաժեշտ, քանի որ քրտնարտադրությունն օրգանիզմը պաշտպանում է գերտաքացումից:

Ինչպես է կատարվում քրտնարտադրությունը

Մեխանիզմը շատ պարզ է. նյարդային ազդակը հասնում է քրտնագեղձին, ինչի պատճառով այն կրճատվում է ու քրտինք արտադրում:

Քրտնարտադրությունը առատ է համարվում, եթե`

– հագուստը խոնավանում է ու  այն փոխելու անհրաժեշտություն է առաջանում,

– մարմնից ու ոտքերից տհաճ հոտ է գալիս,

– դա ձեզ անհանգստացնում է, դուք ձգտում եք խուսափել սերտ շփումից (համբույր, ձեռքսեղմում), սահմանափակում եք ֆիզիկական ակտիվությունը քրտնելուց խուսափելու նպատակով:

Պատճառները

Առատ կամ գերքրտնարտադրությունը պայմանավորված է քրտնագեղձերի լարված աշխատանքով: Գոյություն ունի գերքրտնարտադրության երկու տեսակ:

• Երկրորդային, որը պայմանավորված է ինչ որ հիվանդությամբ, օրինակ` հիպերթիրեոզով, դիաբետով կամ վարակով: Քրտնարտադրությունը կարող է որոշ դեղամիջոցների ազդեցության ուղեկցող երևույթ լինել: Ընդ որում, այդ դեպքում  քրտնում է ամբողջ մարմինը, նույնիսկ կուրծքն ու թիկունքը: Երբեմն մարդը քրտնում է անգամ երազում:
• Առաջնային.գերքրտնարտադրության այս տեսակը հիվանդության հետևանք չէ: Բժիշկներին հայտնի չեն  այս տեսակի իրական պատճառները, սակայն նկատվում է առաջնային գերքրտնարտադրության ժառանգականության միտում: Այս դեպքում քրտնում են մարմնի տարբեր հատվածներ, ասենք` ափերը, ոտնաթաթերը, անութները, դեմքը:

Հիվանդություններ, որոնք առաջացնում են գերքրտնարտադրություն

– Վահանաձև գեղձի հիվանդություն (օրինակ` հիպերթերիոզ), շաքարային դիաբետ:

– Նյարդային խանգարումներ:

– Հիվանդություններ, որոնք ուղեկցվում են մարմնի ջերմության բարձրացմամբ, օրինակ` վարակիչ հիվանդությունները:

– Ապրումներ, դրանք կարևորագույն դեր են կատարում մեզանից յուրաքանչյուրի կյանքում: Ու եթե մենք ակտիվ կերպով փորձում են թաքցնել  մեր ապրումները, ապա մարմնին չես խաբի, այն իսկույն պատասխանում է քրտնարտադրությամբ: Սուր ապրումների ժամանակ,  ասենք` զայրույթի, վիրավորանքի, վրդովմունքի, վախի դեպքում առաջանում է ուժեղ քրտնարտադրություն:

– Հորմոններ. արդեն գիտենք, որ հորմոնները կարող են ամեն ինչ գլխիվայր շուռ տալ: Հորմոնալ ցանկացած փոփոխություն անմիջապես երևում է արտաքինի վրա: Կանանց մոտ առատ քրտնարտադրություն է լինում դաշտանադադարի ժամանակ կամ մինչդաշտանային համախտանիշի դեպքում: Հորմոնալ խիստ փոփոխությունների ժամանակ քրտնարտադրությունը սովորականից կարող է վերածվել գերառատի:

Ում է պետք դիմել գերքրտնարտադրության դեպքում

Հարկավոր է դիմել ներզատաբանին, նյարդաբանին, թերապևտին (ընդհանուր պրակտիկայի բժիշկ):

Գերքրտնարտադրությունը բուժվում է: Դրա համար բազում միջոցներ կան: Բժիշկը կօգնի գտնել լավագույն մեթոդը:

Գոյություն ունեն հզոր հակապերսպիրանտներ,  առաջին հերթին գերքրտնարտադրության դեմ  նշանակվում է այդ միջոցը: Դրանց մեջ 20-25% ալյումինի քլորիդ կա: Դա ավելին է, քան սովորական հակապերսպիրանտներում (1-2%): Դրանցով կարելի է մշակել ափերը, ոտնաթաթերը, անութները: Սակայն հարկավոր է ուշադիր ու զգույշ լինել, որ դրանց կիրառումը չհանգեցնի մաշկի բորբոքումների:

Քրտնարտադրությունը բնական գործընթաց է, ուստի դրանից վերջնականապես ազատվելն անհնար է: Սակայն կան միջոցներ, որոնք կարող են օգնել էականորեն նվազեցնելու այդ տհաճ խնդիրը:

Օգնում են հունական ընկույզի տերևները, որոնք օժտված են վարակասպան հատկությամբ: Կարելի է այդ տերևներից թուրմ պատրաստել ոտների, ինչպես նաև ափերի համար. 5 թեյի գդալ մանրացրած հումքի վրա  1 լ եռման ջուր լցնել, թրմել 3 ժամ, ապա եռացնել թույլ կրակի վրա, հովացնել, քամել ու օգտագործել:

Կերակրի սոդա. նախ, այն չեզոքացնում է տհաճ հոտը: Սա թերևս  քրտնարտադրության դեմ ամենաարագ ազդեցության միջոցն է: Ցնցուղ ընդունելուց հետո չորացրեք մաշկն ու սոդայաջրով շփեք ամենաշատ քրտնող հատվածները` այդ նպատակի համար կիրառելով 3:1 հարաբերությամբ սոդայի ու ջրի լուծույթ:

Ինչպես կարելի է ազատվել ոտքերի քրտնելու հատկությունից

Ոտքերի քրտնելու հատկության պատճառով տհաճ հոտ է առաջանում, ինչը ոչ միայն ձեր տրամադրությունը կարող էգցել, այլև ձեզ շրջապատողների: Այդ մտահոգիչ խնդրից ազատվելու համար պետք է  այս խորհրդին հետևել:

1.Անպայման ոտքերը լվացեք հակաբակտերիալ օճառով օրական երկու անգամ` առավոտ և երեկոյան: Դրանից հետո լավ չորացրեք: Հիգիենան ոտքերի քրտնելու հատկության դեմ առաջին  փրկարար միջոցն է:Ոտքերը կարելի է լվանալ նաև մանգանաթթվի լուծույթով: Դա նույնպես կվերացնի հոտը:

Կիրառեք հակամանրէ ու հակասնկային հատկությամբ հոտազերծիչ միջոցներ կամ դրա փոխարեն կարելի է կիրառել նաև ցանափոշիներ` մենթոլով կամ քաֆուրով գելեր:

Ամեն օր պարտադիր պետք է փոխել կիսագուլպաները, գուլպաները, դրանք պարտադիր պետք է մաքուր լինեն: Ի դեպ, խուսափեք սինթետիկ գործվածքից պատրաստված հագուստից: Նախապատվությունը տվեք բնական թելերից գուլպաներին:

Ուշադիր ուսումնասիրեք կոշիկը: Ընտրեք օդաթափանց, «շնչող» կոշիկներ: Մի մոռացեք դրանք լվանալ թե՛ ներսից, և թե՛ դրսից: Գոնե ամիսը մեկ փոխեք միջադիրները: Կոշիկը հանելուց հետո հոտավետ բնանյութով տոպրակներ դրեք դրանց մեջ:

Խնդիրը կարելի է լուծել ոտքերի համար հատուկ լոգանքով, օրինակ` սկզբում ոտքերը թասով լի տաք ջրի մեջ իջեցրեք, որ հանգստանան 15-20 րոպե: Մեկ անգամվա համար բավարար է  3 լ ջրին 2 ճաշի գդալ հանգստացնող պատրաստուկ ավելացնել: Արդյունքն անպայման կզգաք:  Ահա  նման պատրաստուկի մի քանի տարբերակ.

– Եղեսպակի 3 ճաշի գդալ հումքը թրմել մեկ բաժակ եռման ջրում և օգտագործել հովանալուց հետո: Թուրմը խառնել լոգանքի համար նախատեսված ջրին:

– Կաղնու չոր կեղևի 3 ճաշի գդալ հումքը խառնել 3 բաժակ եռման ջրի մեջ ու թրմել 2-3 րոպե: Կարելի է օգտագործել նաև վուշի սերմեր, սև թեյի թուրմ, ծովաղ, կիտրոնի կեղև, մասրենու տերևներ, արևքուրիկ, եղինջ ու այլ դեղաբույսեր:

Քրտնելու հատկությունը կարելի է վերացնել նաև ոտքի մատները շփելով քացախով` մեկ ճաշի գդալ քացախը` 5 լ ջրին հարաբերությամբ կամ  բորաթթվով:

Մեկ միջոց էլ կարելի է կիրառել գիշերը: Կարելի է գուլպաների մեջ կաղնու ծեծած կեղև կամ որևիցե դեղաբույս լցնել, հագնել ու քնել: Կարելի է ոտնաթաթերը շփել նարդոսի մի քանի կաթիլ  յուղով, ապա բամբակյա գուլպաներ հագնել ու քնել:

Բոլոր այս միջոցները կարելի է կիրառել ինչպես առանձին-առանձին, այնպես էլ միասին:

Իսկ եթե ոչ մի միջոց չի օգնում վերացնելու ոտքերի քրտնելու հատկությունը, ապա դա կարող է խոսել ոտքերի լուրջ վարակի մասին:

Հակապերսպիրանտներ

Առաջացել է հունարեն αντι` հակա և perspiration ` քրտինք, քրտնարտադրություն բառերից: Կոսմետիկ միջոց է, որը ստեղծված է  քրտնարտադրության պատճառը վերացնելուն, որի հետևանք է տհաճ հոտը:

Այն պարունակում է օրգանական աղեր, ինչպիսիք են` ցինկն ու ալյումինը: Կրճատում, սեղմում է  գեղձերի անցքերն ու նվազեցնում քրտնարտադրությունը: Օգտագործում են առավոտյան, ցնցուղից հետո: Այն խորհուրդ չի տրվում կիրառել շոգեբաղնիքում կամ  ինտենսիվ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունների դեպքում, ամենուր, որտեղ մարդը չափազանց շատ է քրտնում: Հակառակ դեպքում կարող է տեղային այտուց առաջանալ անութներում. քանի որ քրտինքը  դուրս գալու ելք չի ունենա:

Ցանափոշիները ևս  հրաշալի կլանում են քրտինքը: Դրանք ևս կիրառում են ցնցուղից հետո, սակայն ոչ թաց մաշկին: Եթե ցանափոշու բաղադրության մեջ մանրէասպան հավելիչներ կամ ալյումինի փոշի կա, ապա այդ միջոցը միաժամանակ կարող է լինել և՛ հակապերսպիրանտ, և՛ ծառայել որպես հոտազերծող:  Չոր մաշկի դեպքում դրանք խորհուրդ չեն տրվում կիրառել:

Դեզադորանտներ. առաջացել է ֆրանսերեն dռs նախդիրից, որ նշանակում է հեռացնել  ու լատիներեն  odor` հոտ բառերի համադրությունից: Կոսմետիկ միջոց է, որը նախատեսված է  տհաճ հոտերը վերացնելու կամ քողարկելու համար: Դեզադորները գործում են հետևյալ մեխանիզմով. կանխում են խոնավ միջավայրում մանրէների բազմացումն ու կլանում մարմնի բնական հոտը: Դեզադորների բաղադրության մեջ հիմնականում ախտահանող ու մանրէասպան հավելիչներ են, որոնք ոչնչացնում են  միկրոօրգանիզմներն ու խոչընդոտում հոտառաջացումը:

Վաճառքում կան նաև դեզադոր-հակապերսպիրանտներ, որոնք հոտը չեզոքացնելուց բացի նպաստում են քրտնագեղձերի «փակմանն» ու  այդ կերպ կանխում քրտնառաջացումը:

Շատ  ավելի առաջ քրտնքի հոտը մեղմելու համար կիրառում էին օծանելիք: Օդի, սենյակի  հոտը թարմացնելու նպատակով կիրառվել են տարբեր նյութեր (փայտածուխ,  ջրածնի գերօքսիդ):

Ներկայումս լայն կիրառություն ունեն գնդիկավոր դեզադորանտ-հակապերսպիրանտները, ինչպես և աերոզոլային փաթեթավորմամբ դեզադորները: Դեզադոր-հակապերսպիրանտներում ալյումինի ու ցիրկոնի համակցություններ են, հաճախ առկա է նաև էթիլ սպիրտ: Սակայն ոչ բոլոր սպառողներն են նախընտրում սպիրտ պարունակող արտադրանք: Զգայուն մաշկի պարագայում սպիրտը կարող է  չորացնող ազդեցություն ունենալ:

Յուրաքանչյուրն ինքը կարող է գտնել իրեն հարմար տարբերակը: Բոլոր միջոցներն էլ արդյունավետ կլինեն, եթե պահպանվեն հիգիենայի կանոններն ու չափավորությունը: