«Անկախի» օգոստոսի 1-ի համարում (N 30 [193]) ներկայացրել էինք ՄԱԿ–ի Բնակչության հիմնադրամի հայաստանյան ներկայացուցիչ Գարիկ Հայրապետյանի հետ հարցազրույցն ու խոսել հիմնականում սեռավարակների, հղիության, ծնելիության թեմաների շուրջ: Խոստացել էինք նաև ներկայացնել մեր զրույցը գենդերային ու ընտանեկան բռնությունների շրջանակում:

 – Պրն Հայրապետյան, Ձեր ուշադրության կենտրոնում է նաև ընտանեկան բռնությունների թեման: Տարիներ շարունակ ուսումնասիրություններ եք կատարում, բայց կարծես թե սայլը տեղից չի շարժվում: Ամեն օր ու ամենուր լսում ենք, որ տղամարդը ծեծում է կնոջը, իր կամքից անկախ բռնաբարում է…

– Ի՞նչ տեղաշարժի մասին է խոսքը, ի՞նչ եք ակնկալում:

– Չպե՞տք է ենթադրել գոնե բռնությունների աճի նվազում:

– Գիտեք, այսօր Հայաստանում գործող շատ հասարակական կազմակերպություններ կան, որոնք ունեն, այսպես ասած, «թեժ գծեր»: Նրանք բռնությունների ենթարկված անձանց, հիմնականում` կանանց որոշակի օգնություն են տրամադրում: Իսկ խնդիրներն այս ոլորտում շատ են. մեկին կարող է բավարարել խորհրդատվությունը,  մյուսին՝ դատարանի պաշտոնական վճիռը:

– Ասացիք՝ հիմնականում կանանց, ի՞նչ է, տղամարդի՞կ էլ են բռնության ենթարկվում:

– Անշուշտ: Տեսականորեն, իհարկե, ենթարկվում են: Գենդերային բռնությունը միմիայն կանանց չէ, որ վերաբերում է: Տղամարդկանց էլ է, չէ՞, վերաբերում:

– Հայկական ընտանիքում տղամարդը կարո՞ղ է բռնության ենթարկվել:

– Ոչ թե կարող է, այլ փաստացի օրինակներ կան: Օրինակ՝ ընդամենը մի ամիս առաջ հայկական թերթերից մեկում բավական ծավալուն հրապարակում կար այս թեմայի շուրջ: Լրագրողը  պատմում էր, որ կինը ծեծել է տղամարդուն, բռնություն է գործադրել նրա նկատմամբ ու չբավարարվելով այդքանով` անգամ դանակահարել է: Այսինքն՝ փաստացի օրինակներ ունենք: Միգուցե տղամարդկանց դեպքում պատկերը մի քիչ այլ է, դեպքերը շատ ավելի քիչ են, բայց կան: Պետք է ասեմ, որ կանանց դեմ իրականացվող բռնության դեպքերը շատ-շատ են:

 – Գիտեմ, որ ՄԱԿ–ի Բնակչության հիմնադրամի ուշադրության կենտրոնում ոչ միայն ընտանեկան բռնություններն են, այլև համընդհանուր գենդերային բռնությունները:

– Ցավոք, այսօր շատերն անգամ տեսականորեն չեն տարբերում, թե որն է գենդերային բռնությունը: Լավ օրինակ են մեր զինվորների հարաբերությունները բանակում, այնտեղ տեղի ունեցող որոշ գործողությունները, որոնց մասին ամեն օր լսում ենք և ավելի ու ավելի ցավում, որ պատահում են նաև մահացու դեպքեր: Այս խնդիրներն էլ են, չէ՞, մտնում գենդերային բռնությունների մեջ:

– Փորձե՞լ եք հետազոտություն անել ու պարզել, թե ինչից է սկսվում գենդերային բռնությունը:

– Հետաքրքիր հարց է: Հասարակության անդամները սովորաբար ունենում են ինչ-որ հարցերի շուրջ որոշակի պատկերացումներ, որոնք դառնում են կարծրատիպեր: Օրինակ՝ ինչպիսին պետք է լինի տղամարդը: Ասենք, եթե տղամարդը ավել է վերցնում ու ավլում է, ուրեմն ստացվում է, որ նա չի համապատասխանում այդ կարծրատիպերին, և այստեղից էլ սկսվում են կիրառվել բռնությունները, եթե չեն էլ կիրառվում, ապա այդ մարդը պարզապես ծաղրի առարկա է դառնում:

Գոյություն ունեն գենդերային կարծրատիպեր, որոնք բռնության դրդապատճառ են դառնում: Նման դեպքեր հաճախ ենք, չէ՞, նկատում, բանակում:

– Չե՞ք կարծում, որ դա ամեն դեպքում ազգային, մի քիչ տարբերվող, հային հատուկ մտածողությունից է:

– Գիտես, համաշխարհային փորձը ցույց է տալիս, որ յուրահատուկ ազգեր չկան: Քանի որ բանակի մասով էին օրինակները, ասեմ, որ աշխարհի բոլոր բանակներում էլ նույն վիճակն է, նույն խնդիրներն են, և մեր բանակը շատ չի տարբերվում այլ երկրների բանակներից:

Մենք մի սովորություն ունենք, երևի դա ավելի շատ բնորոշ է փոքր ազգերին: Մենք սովոր ենք ամեն ինչը պատճառաբանել «հային հատուկ մտածողությամբ», ասել, որ հայերի մոտ սա լրիվ այլ կերպ է ընկալվում: Չեմ բացառում, գուցե մի տեղ դա ավելի շատ է, մի տեղ մի քիչ քիչ: Բայց ամենուր երևույթը նույնն է: Այսպես ասած, դեդովշչինան մնում է դեդովշչինա: Եթե տղամարդը ավել վերցրեց կամ աման լվաց, ուրեմն թույլ է:

Իսկ ինչ վերաբերում է հետազոտությանը, ապա մենք 2008-2009 թթ. արեցինք մինչև այսօր դեռ միակ համազգային հետազոտությունը մոտ 4500 ընտանիքներում՝ տնային տնտեսություններում: Ասեմ, որ տվյալները բավական հետաքրքիր էին: Գիտեք, հարցվածների մոտ 65 տոկոսը ասել էր, որ ենթարկվել է որևէ տիպի բռնության: Գենդերային բռնության տեսակներն էլ տարբեր են՝ սկսած հոգեբանականից և վերջացրած ֆիզիկականով:

– Ի՞նչ պարզեցիք, ո՞րն է իրականում ընտանեկան բռնությունների պատճառը: Միայն սոցիալակա՞ն խնդիրներն են:

– Բռնությունները երբեք միմիայն սոցիալական հողի վրա չեն եղել: Խնդիրը միգուցե սոցիալական է, դեմ չեմ, բայց աղբյուրը ամենևին էլ սոցիալական ծանր վիճակը չէ: Օրինակ՝ Շվեդիայի պես երկրում տարեկան 450 մարդ մահանում է բռնությունից: Իսկ Շվեդիան գիտեք, որ  ամենակայուն, հարուստ, սոցիալապես ապահովված երկիրն է աշխարհում:

Կարծում եմ՝ այստեղ ևս գործ ունենք կարծրատիպերի հետ, չէ՞ որ մարդկանց վերաբերմունքը կարող է որքան էլ  անհատական լինել, այնքան էլ՝ հարուստ կարծրատիպերով:  Սովորաբար երկարաժամկետ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ այն ընտանիքներում, որտեղ բռնություն է եղել, երեխաները շատ ավելի հեշտությամբ են բռնություն կիրառում իրենց ընտանիքներում ևս:

Մենք, իհարկե, փորձում ենք հետազոտել ու հասկանալ նաև դրանց իրական աղբյուրները: Դրանք շատ տարբեր կարող են լինել՝ սկսած բարոյահոգեբանական ինչ-որ վիճակից մինչև դաստիարակությունը, և սոցիալական խնդիրներն ուղղակի կարող են նպաստել այդ վարքագծի ավելի բռնի դրսևորումներին: Հետաքրքիր է, որ մեր անցկացրած հետազոտությամբ հարցվածների 8 տոկոսը ֆիզիկական բռնության է ենթարկվել, ֆիզիկական բռնության ենթարկված յուրաքանչյուր 5 կնոջից  4-ը նաև սեռական բռնության է ենթարկվել: Ընտանիքում նրանց կամքին հակառակ սեռական հարաբերության են դրդել:

– Ընտանեկան բռնությունների խնդիրը կարծես ցանկացաք լուծել արվեստի միջոցով: Նկատի ունեմ բեմադրված ներկայացումները:  

– Մենք փորձում ենք նոր ձևերով ներկայացնել ընտանեկան բռնությունը, որպեսզի մարդկանց մեջ ավելի ճիշտ և ավելի ըմբռնող վերաբերմունք ձևավորվի: Սովորաբար բացասական գործընթացները, այդ թվում՝ ընտանեկան բռնությունները, սեռերի ընտրովի աբորտները մարդիկ դժվարությամբ են ընկալում, քանի որ դա, այնուամենայնիվ, մեղքի զգացում է առաջացնում նրանց մեջ: Թե՛ նրանց մեջ, ովքեր դա արել են կամ ենթարկվել են, թե՛ նրանց, ովքեր տեսել են և ոչինչ չեն արել:

Որպեսզի ավելի հասկանալի լինի այս խնդիրը, մենք փորձեցինք այն ներկայացնել, այո՛, արվեստի միջոցով: Համագործակցեցինք «Փոփոխությունների թատրոն» կազմակերպության հետ, որն օգտագործում է ինտերակտիվ թատրոնի բոլոր հնարավորությունները: Այսինքն՝ սկզբից դիտվում է ինչ-որ դրվագ, որից հետո մասնակից է դառնում նաև հանդիսատեսը: Վերջինս հրավիրվում է բեմ, նրան առաջարկվում է կոնկրետ անձի դերը խաղալ, և, ի վերջո, տեղի է ունենում քննարկում:

– Հասարակության ո՞ր խմբերին եք հիմնականում թիրախավորել:

– Մեր ուշադրության կենտրոնում են հիմնականում երիտասարդները: Մեր փորձը ցույց է տալիս, որ երիտասարդներն ավելի ընկալունակ են: Ասեմ, որ շատ արդյունավետ համագործակցություն եղավ, որովհետև մի քանի ներկայացում պատրաստեցինք «Փոփոխությունների թատրոնի» հետ: Առաջին ներկայացումն արդեն երեք տարուց ավելի է, ինչ ունենք, և մինչև այսօր, երբ ներկայացումները խաղում են, դահլիճներում անգամ կանգնելու տեղ չի լինում: Իսկապես շատ մարդկանց համար թեման հոգեհարազատ է, ու մարդիկ սկսում են խոսել, քննարկել:

Դա մեզ իրականում շատ օգնեց նաև հասկանալու մոտեցումները: Բնական է, որ թատրոնով բռնությունը չես կանխի, բայց դրա վերջնական նպատակը, բնականաբար, բռնությունների թվի անկումն է:

Այն երիտասարդը, որը տեսնում է, մտածում է, իր կարծիքը հայտնում է, դիմացինը հակառակ կարծիքն է արտահայտում, տեղի է ունենում մտքերի բախում, և արդեն վերաբերմունքը փոխվում է:

Նույն ծնելիության հարցը բարձրացնելու առումով, եթե նմանօրինակ բաց քննարկումներ ավելի շատ լինեն, մենք ավելի շուտ կունենանք այն մոդելը, որ գործեց Շվեդիայում:

– Պրն Հայրապետյան, ի՞նչ եք ծրագրում առաջիկայում:

– 2014-2017 թթ. ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամը նոր ռազմավարություն է որդեգրելու, կենտրոնանալու է հիմնականում մայրական, վերարտադրողական, երիտասարդների, երիտասարդ կանանց առողջության վրա, որին մենք պետք է հասնենք ժողովրդագրական հետազոտությունների, տվյալների հավաքման շնորհիվ:

Հաշվի առնելով համաշխարհային փորձը՝ պետք է տեղայնացնենք մեր քաղաքականությունը, ռազմավարությունը:

Ասեմ, որ այսօր համագործակցում ենք ՀՀ կառավարության հետ և լավ է, որ կառավարության գերակա խնդիրներից է նաև մայրական առողջությունը, ծնելիությունը: Այս առումով թե՛ ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամի, թե՛ ՀՀ կառավարության ծրագրերը համընկնում են: Հույս կա, որ փոփոխությունները դրականորեն կանդրադառնան մեր հասարակության լայն զանգվածների վրա:

Արդեն հայտնի դարձավ, որ «Ժառանգություն»  խմբակցության նոր ղեկավարը խմբակցության քարտուղար Զարուհի Փոստանջյանն է, իսկ նոր քարտուղարը` Թևան Պողոսյանը: Այս մասին լրագրողերին նախ հայտնեց կուսակցության փոխնախագահ Արմեն Մարտիրոսյանը, որը նույնպես հրավիրվել էր Ազգային ժողով՝ մասնակցելու խմբակցության նոր ղեկավարի որոշման նիստին:

«Կուսակցության վարչությունում որևէ նման հարց չի քննարկվել, դա քաղաքական չէ, ներկուսակցական չէ, զուտ անձնական որոշում է, և մենք պետք է հարգենք նրա որոշումը»,-ասաց Արմեն Մարտիրոսյանը: Նա նաև նշեց, որ այդ որոշումը Ռուբեն Հակոբյանը վաղուց է կայացրել: Մեր ճշտող հարցին՝ արդյոք որոշումը կայացվել է մինչև Զարուհի Փոստանջյանի ստրասբուրգյան սկանդալային հարցը, Արմեն Մարտիրոսյանն ասաց, որ այո:

Քիչ անց լրագրողների հետ ճեպազրույց ունեցավ նաև Զարուհի Փոստանջյանը, որը կրկնեց վերը նշվածը, թե դա եղել է Ռուբեն Հակոբյանի անձնական որոշումը:

Անձամբ Զարուհի Փոստանջյանն այսօր է տեղեկացել Ռուբեն Հակոբյանի այդ որոշման մասին:

Ի վերջո մի անի խոսք ասաց Ռուբեն  Հակոբյանը: Նա էլ կրկնեց նույնը, որ նման որոշման պատճառը անձնական է և դրանից ավելին մեկնաբանել չի ցանկանում:

«No comment»-ը նույնպես պատասխան է,-ասաց Ռուբեն Հակոբյանը,-ես այդպես եմ ցանկացել և վերջ: Համենայնդեպս ես այն տեսակը չեմ, որ ինձ կարողանան խանգարել կամ պարտադրեն ինչ որ բան»:

Հարցին, թե հնարավո՞ր է, որ մի օր էլ հրաժարվեք մանդատից, նա պատասխանեց, որ այդ մասին ընդհանրապես չի մտածել:

Ինչ վերաբերում է Րաֆֆի Հովհաննիսյանի հետ հնարավոր տարաձայնություններին, Ռուբեն Հակոբյանը նշեց, որ տարաձայնություններ իրենց մեջ չկան. «Կան որոշակի դետալներ, որոնք բնական են՝ տակտիկական հարցեր, որոնք բոլոր տեղերում էլ կան, բայց դրանք տարակարծություներ չեն»:

Նա նաև հայտնեց, որ Րաֆֆի Հովհաննիսյանի հետ իր հրաժարականի մասին երկար զրուցել է, և վերջինս չի ցանկացել, որ ինքը  նման քայլ կատարի, սակայն ի վերջո ասել է.”Որոշումը Ձերն է”:

Սկսվել է Ռուսաստանից ադրբեջանցի ներգաղթյալների վերադարձը հայրենիք։ Հարյուրավոր ներգաղթյալներ, զգալով իրենց սպառնացող վտանգը, որոշել են վերադառնալ Ադրբեջան, տեղեկացնում է “Հագին” կայքը։

“ANS TV”-ին տված հարցազրույցում Ադրբեջանի Միլլի Մեջլիսի (Խորհրդարան) տնտեսական քաղաքականության հարցերով հանձնաժողովի անդամ Վահիդ Ահմեդովն ասել է, որ երկրի կառավարությունը կանխատեսում է ՌԴ-ում բնակվող մոտ կես միլիոն ադրբեջանցիների վերադարձ։

Կայքը հիշեցնում է, որ Մոսկվայում ադրբեջանցի Օրհան Զեյնալովի կողմից 25-ամյա Յուրի Շչերբակովի սպանությունից հետո Մոսկվայում ազգային պատկանելությամբ պայմանավորված հալածանքներ էին սկսվել, իսկ Միգրացիոն ծառայություններն ու իրավապահներն անօրինական ներգաղթյալներին հայտնաբերելու ուղղությամբ լուրջ քայլեր են ձեռնարկում։

Տարբեր աղբյուրների տվյալնեով՝ Ռուսաստանում բնակվում է 1-2 մլն ադրբեջանցի։

Քիչ առաջ ԱԺ միջանցքում  “Ժառանգություն”  խմբակցության ղեկավար Ռուբեն Հակոբյանը լրագրողներին հայտնեց, որ հրաժարվում է խմբակցության  ղեկավարի լիազորություններից և ավելացրեց, որ դա անում է իր կամքով և  որևէ ճնշում չի եղել: Այն հարցին, թե արդյոք դա անձնական պատճառ ունի, Ռ.Հակոբյանը պատասխանեց, որ  ցանկացած հարց  ունի անձնական պատճառ: Առանց այլ մեկնաբանությունների պատգամավորը մտավ իր խմբակցության սենյակը: Անմիջապես հետո ԱԺ դահլիճից այլայլված  շտապ դուրս եկավ Զարուհի Փոստանջյանը  և առանց լրագրողների հարցերին պատասխանելու շտապ մտավ  “Ժառանգություն”  խմբակցության սենյակ խորհրդակցության:

Ավելի ուշ,Ռուբեն Հակոբյանը լրագրողներին ասաց, որ Րաֆֆին  չէր ցանկանում, որ ես հրաժարական տայի, բայց որպես դեմոկրատ մարդ հարգեց իմ ցանկությունը:

Խմբակցությունը դեռ պետք է նիստ անի, որոշում կայացնի:
Նշենք, որ այսօր ԱԺ էր եկել նաև կուսակցության անդամ Արմեն Մարտիրոսյանը, որը լրագրողներին հայտնեց, թե Հակոբյանի որոշմանը
տեղեկացել է մամուլից, ուստի որևէ մենկաբանություն դեռևս անել չի կարող: Նա միայն ասաց, որ լուրը բոլորին անակնկալի է բերել, քանի որ
կուսակցության վարչությունում խմբակցության հետ կապված որևէ հարց չի քննարկվել:

Հայոց պատմության երևելի գործիչներից է Կիլիկիայի հայոց թագավորության գահակալ  Հեթում Ա Հեթումյան արքան (1226-1270):

Պետք է նշել, որ Հեթում Ա-ն` որպես այդպիսին, երջանիկ գահակալ էր: Նա գահ բարձրացավ Կիլիկիայի հայոց թագավորության հզորության գագաթնակետին:

Առհասարակ Հեթումյանների տոհմը ծագումով Արցախից էր: Նրանք Կիլիկիայում են հաստատվել XII դարում և շնորհիվ իրենց ռազմատենչության` արագորեն ազդեցություն ձեռք բերել ու ամուր դիրքեր գրավել Կիլիկիայում: Ռուբինյանների իշխանապետության օրոք Հեթումյանները միշտ ընդդիմադիր էին` ձգտելով երկրում հասնել միահեծան իշխանության, սակայն հարկ եղած դեպքում նրանք Ռուբինյանների հետ միասին սուր էին ճոճում երկրի անկախությանը սպառնացող արտաքին վտանգի դեմ: Մինչ Հեթում Ա-ն, Հեթումյանների տոհմը շատ անվանի զորավարներ է տվել: Նրանցից ամենանշանավորը, որ հմուտ էր ոչ միայն պատերազմելու արվեստում, այլև լավ դիվանագետ էր, Լևոն Բ Մեծագործի (1187-1219) զորքերի հրամանատարն էր` Կոստանդին Գունդստաբլը:

Լևոն Բ-ն մահացավ` իր հզոր երկիրը կտակելով դստերը` Զապելին: Լևոնը երկու դուստր ուներ` Զապելը և Ալիսը: Ալիսն ամուսնացավ Կիպրոսի արքայազնի հետ: 1217 թ. Հունգարիայի Անդրեաս թագավորի ղեկավարությամբ սկսվում է Խաչակրաց հինգերորդ արշավանքը: Լևոն Բ-ն աջակցում է խաչակիրներին և իր դաշինքը հաստատուն դարձնելու համար իր 2-ամյա դստերը` Զապելին, ամուսնացնում է հունգարական արքայորդու և թագաժառանգի` 8-ամյա Անդրեասի հետ: Սակայն Զապելին վիճակված չէր Հունգարիայի թագուհի դառնալ: Լևոնի և Հունգարիայի արքայի պայմանագիրը մնում է թղթի վրա:

Հետագայում Լևոնն իր դստերն ամուսնացրեց հարևան Անտիոքի դքսության երիտասարդ գահաժառանգ Ֆիլիպի հետ` նպատակ ունենալով այդ ճանապարհով իր ազդեցությանը ենթարկել Անտիոքը:

Զապելի խնամակալը հենց Կոստանդին Գունդստաբլն էր, որ հայոց իշխաններից ամենաազդեցիկն ու ամենահմուտն էր:

Լևոնի մահից հետո Ֆիլիպը, որ գահ էր բարձրացել Կիլիկիայում, սկսեց հակահայ պահվածք դրսևորել: Նա արհամարհում էր հայոց սովորույթները, Կիլիկիայի թագավորության շահերը ստորադասում էր Անտիոքի դքսության շահերին: Սա, բնականաբար, չէր կարող հանդուրժել հայոց ավագանին, և Կոստանդին պայլի գլխավորությամբ հավաքված ավագանու խորհուրդը 1225 թ. գահազուրկ է հռչակում Ֆիլիպին, որը բանտարկվում է և այնտեղ էլ կնքում մահկանացուն:

Կրկին բաց է մնում հայոց թափուր գահի հարցը: Եվ ահա, հայ իշխանների համաձայնությամբ, Կոստանդին պայլն իր 13-ամյա որդուն` Հեթումին, ամուսնացնում է մանկահասակ Զապել թագուհու հետ և 1226 թ. հունիսի 14-ին հռչակում Կիլիկյան Հայաստանի թագավոր: Սրանով հիմք է դրվում Հեթումյանների արքայատոհմին Կիլիկիայում: Փաստորեն Հեթումը, որ ծնվել էր սոսկ որպես իշխանազուն, դեռևս պատանի` ակամա դարձավ հզոր ու բարգավաճող պետության միապետ:

Մինչև Հեթումի չափահաս դառնալը, բնականաբար, երկիրը կառավարում էր հայրը` Կոստանդինը, որ կառավարման գործին միշտ մասնակից էր դարձնում իր թագակիր որդուն` ուսուցանում և հաղորդում կառավարման և ռազմական արվեստի հմտությունները:

Դա տվեց իր պտուղները, քանզի Հեթում Ա-ի կառավարման տարիներին Կիլիկիայի թագավորության դիրքերն ավելի ամրապնդվեցին: Նա արտաքին նվաճումների չգնաց, ինչպես Լևոն Բ-ն, սակայն հուսալիորեն պաշտպանեց իր երկրի անկախությունն ու անվտանգությունը: Հեթում Ա-ի օրոք Կիլիկիայի մշակութային, տնտեսական վերելքն ավելի ամրապնդվեց:

Սակայն Հեթումի գահակալման երկրորդ շրջանում սև ամպեր կուտակվեցին հայոց աշխարհի գլխին:

1206 թ. համամոնղոլական Ղուրուլթայը ցեղապետ Տիմուչինին հռչակեց համամոնղոլական խաքան, նա ընդունեց Չինգիզ խան անվանումը և անցավ արտաքին նվաճումների: Կարճ ժամանակում մոնղոլները կարողացան նվաճել ողջ արևելքը և շարժվել դեպի արևմուտք: 1236 թ. մոնղոլները գրավեցին Հայաստանի Անի մայրաքաղաքը` իրենց ենթարկելով Զաքարյանների իշխանապետությունը: Մոնղոլների հեռահար նպատակը Եգիպտոսի սուլթանության նվաճումն էր, և նրանք, իրենց ճանապարհին ավեր ու մահ սփռելով, արշավում են դեպի արևմուտք և կանգնում Կիլիկիայի դարպասների առաջ:

Կիլիկիայի թագավորությունը պետք է կենաց և մահու գոտեմարտ մղեր` մոնղոլական վտանգը վանելու համար:

Իրավիճակը շտկելու համար Հեթում արքան մոնղոլների Բաչու Նոյին զորավարի մոտ է ուղարկում իր եղբայր և զորահրամանատար Սմբատ Գունդստաբլին: Հայոց սպարապետը կարողանում է նախնական համաձայնություն ձեռք բերել մոնղոլների հետ, սակայն Բաչուն վերջնական խոսքը թողնում  է մոնղոլների խաքան Մանգու խանին:

1254 թ. Մանգու խանի հրավերով Հեթում արքան երկար ճամփորդություն է սկսում և նրան այցելում մայրաքաղաք Կարակորումում: Ճանապարհին նա Հայաստանում հանդիպում է հայոց ազդեցիկ իշխանների հետ և քննարկում նրանց հուզող  շատ հարցեր, որոնք հայոց թագավորը պետք է բարձրացներ Մանգու խանի մոտ:

Այստեղ կնքվում է հայ-մոնղոլական դաշինք, համաձայն որի` առանց հայոց արքայի թույլտվության, ոչ մի մոնղոլ զորական և պաշտոնյա իրավունք չուներ մուտք գործել Կիլիկիայի թագավորության տարածք: Կողմերը կնքում են նաև ռազմական փոխօգնության պայմանագիր: Հեթում Ա-ն չմոռացավ նաև պատմական հայրենիքը և միջնորդեց Մանգու խանին զեղչել Հայաստանից գանձվող հարկերի չափը: Համաձայն պայմանագրի` հայերը արտոնություն էին ստանում ազատ առևտուր անելու մոնղոլական ողջ կայսրության տարածքում:

Այս առթիվ անվանի պատմիչ Կիրակոս Գանձակեցին գրում է. «Նուէրներ ստանալով նրանից (Մանգու խանից), ըստ արժանւոյն մեծարուեց նրանից եւ յիսուն օր մնալով այնտեղ, Մանգու խանից ստացաւ հրովարտակ, որ ոչ ոք իրաւունք չունէր նեղութիւն տալ նրան եւ իր երկրին: Նա (Մանգու խանը) տուեց ազատութեան գիր (հարկերից ազատուելու) բոլոր վայրերի (հայկական) եկեղեցիներին»:

Այս դաշինքը երկուստեք ձեռնտու էր: Մոնղոլները, ի դեմս Կիլիկիայի թագավորության, տեսնում էին հուսալի և ամուր դաշնակցի ընդդեմ ընդհանուր թշնամու` Եգիպտոսի սուլթանության: Իսկ Հեթում Ա-ն, իր երկիրը զերծ պահելով մոնղոլական ասպատակություններից, միաժամանակ նրանց զորակցության շնորհիվ սաստեց իր անբարեհաճ հարևանների` Իկոնիայի սուլթանության, Հալեպի ամիրայության և Եգիպտոսի ոտնձգությունները: Միաժամանակ, Հեթում Ա-ն իր տերությանը կցեց նաև Գամիրքի մի շարք հարավային` սահմանամերձ շրջաններ և Ասորիքի հյուսիսային մասը` Հալեպ և Դամասկոս քաղաքներով:

Դաշինք կնքելով մոնղոլների հետ` Հեթումը պահպանեց բարիդրացիական կապերը Արևմուտքի, հատկապես` խաչակիր օրդենների հետ` հարկ եղած դեպքում համագործակցելով նաև նրանց հետ:

Այս դաշինքն առաջացրեց Եգիպտոսի սուլթանության զայրույթը, և 1266 թ. սուլթան Բեյբարսը մեծ բանակով ներխուժեց Կիլիկիա և ավերածություններ գործեց: Ճակատամարտի ժամանակ գերվեց Հեթումի ավագ որդին և գահաժառանգը` Լևոնը, որ հետագայում թագավորեց որպես Լևոն Գ արքա (1270-1289): Հեթում Ա-ն զիջումների գնով կարողացավ չեզոքացնել ահեղ ախոյանին և ազատել գերությունից որդուն: Այս հարվածը, սակայն, ծանր տարավ արքան, որ 1270 թ. հօգուտ որդու` Լևոնի հրաժարվեց գահից, Ակների վանք մտավ և եղբայր Մակար անունով  ճգնավոր դարձավ: Այնտեղ էլ, շատ չանցած` 1270 թ. հոկտեմբերի 28-ին,  կնքեց մահկանացուն:

Հեթում Ա-ն իր պետության մեջ և միջազգային առևտրին զարկ տալու նպատակով ոսկե, արծաթե և պղնձե դրամներ է հատել: Հեթում Ա-ի օրոք Կիլիկիայի թագավորությունն ընդլայնեց իր առևտրական կապերը Վենետիկի, Ջենովայի հանրապետությունների, հեռավոր եվրոպական թագավորությունների հետ, նրա կնքած պայմանագրի շնորհիվ, փաստորեն, մոնղոլական կայսրության ողջ տարածքում հայոց առևտուրը զարգանում էր առանց խոչընդոտների:

Լուսանկարները` mes.am-ի

Հոկտեմբերի 22-ին, ժամը 05.00-ին, «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենան Երևանի Մյասնիկյան պողոտայում բախվել է ճամփեզրի արգելապատնեշին և էլեկտրասյանը, այնուհետև՝ շրջվել:
Պատահարի հետևանքով վարորդը` 1983 թ. ծնված Երվանդ Ենգիբարյանը, տեղում մահացել է: 30-ամյա Ենգիբարյանը Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնի դերասան էր, խաղացել է նաև «Սպանված աղավնի» և «Քայլ ձիով» ֆիլմերում:

Մինչ հրշեջ-փրկարաների կանչի վայր հասնելը՝ ոստիկաններն ավտոմեքենայից դուրս են բերել ուղևոր՝ 1979 թ. ծնված Մ. Ս.-ին, ով տեղափոխվել է «Սրբ. Գրիգոր Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոն. բժիշկները տուժածի առողջական վիճակը գնահատել են ծանր: ի

Ոստիկանությունից տեղեկացնում են, որ կատարվում է քննություն:

“Կանէբո” կոսմետիկական ընկերության արտադրած մաշկը սպիտակեցնող անորակ միջոցից տուժած Ճապոնուհիների թիվը անցել է  15 հազարը, այդ մասին այսօր հայտնել են ֆիրմայի ներկայացուցիչները:

Ընկերության տվյալների համաձայն,”Ռոդոնեդոլ” միջոցը  գործածած ավելի քան 5 հազար իրենց դիմած հաճախորդների մաշկի վրա առանձին հատվածներում  վառ  սպիտակ հետքեր են հայտնվել, մյուսների մոտ նույնպես այդ հետքերը երևացել են, բայց ավելի մեղմ ձևով, հաղորդում է ИТАР-ТАСС-ը:

Այս ամռանը  “Կանէբոն”, որը վաճառում է իր արտադրանքը ամբողջ աշխարհում, հայտարարել է, որ հետ է կանչում իր “Ռոդոնեդոլ” արտադրանքի  ավելի քան  450 հազար  փաթեթ, որոնք գնել են մոտ  250 հազար մարդիկ:

Այդ որոշումն  ընդունվել է, երբ մաշկաբանները  պարզել են, որ կոսմետիկական միջոցը հավասարաչափ չի սպիտակեցնում մաշկը, այլ հայտնվում են սպիտակ հետքեր: Պատճառները դեռևս հայտնի չեն: Այժմ Ճապոնիայի մի քանի հիվանդանոցներ հետազոտում են տուժած կանանց:

Ըստ փաստաբանների միացյալ խմբի հետազոտության  տվյալների` դեռ երկու տարի առաջ  “Կանէբոն” ստացել է առաջին բողոքները, սակայն դեղագործական ընկերությունը մինչև այս տարվա հուլիս ամիսը ոչինչ չի ձեռնարկել:

“Կանէբոն” արդեն ներողություն է հայցել կատարվածի համար: Ընկերության տվյալներով, կոսմետիկայի հետկանչը նրա վրա կնստի  մոտ  5,6 մլրդ իեն (56 մլն դոլար): Միջոցը ամբողջ Ճապոնիայում վաճառվել է 15 հազար խանութերում:

Ճապնուհիներն  ավանդաբար ձգտում են ավելի սպիտակ մաշկ ունենալ, դա համարվում է նրբագեղության  նշան: Հնում  նրանք օգտագործել են կավիճ, իսկ հիմա`ավելի բարդ կոսմետիկ միջոցներ:

Դերասան Վարդան Պետրոսյանի վիճակը կայուն ծանր է, այս պահին նրա կյանքին վտանգ չի սպառնում. այս մասին «Անկախ»-ի հետ զրույցում տեղեկացրեց «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնի մամուլի քարտուղար Շուշան Հունանյանը:

Պետրոսյանն այժմ գտնվում է վերակենդանացման բաժանմունքում, գիտակցությունը տեղն է, մի քանի ժամ առաջ էլ անջատվել է արհեստական շնչառության ապարատը:

Հունանյանի խոսքով` Վարդան Պետրոսյանը դեռ մի քանի օր կգտնվի ինտենսիվ հսկողության տակ:

Հիշեցնենք, որ հոկտեմբերի 20-ի երեկոյան ավտովթար էր տեղի ունեցել Երևան-Եղվարդ ավտոճանապարհին:   Երկու մեքենաների բախման հետևանքով 1 մարդ զոհվել էր, 6-ը տարբեր վնասվածքներով հիվանդանոց էին տեղափոխվել:

Ավտովթարից հետո դերասան Վարդան Պետրոսյանը «Էրեբունի» ԲԿ էր տեղափոխվել, որտեղ նրան վիրահատել են. հեռացվել է փայծաղը, կարվել է լյարդը:

Ավտովթարից տուժածներից մեկը ևս «Էրեբունի» ԲԿ-ում է, նրա վիճակը կայուն է, վերջինս ունի ողնաշարի և գլխուղեղի վնասվածքներ:

«Ժողովրդագրական անվտանգությունը տնտեսական անվտանգության մասն է կազմում և նպատակ ունի նվազեցնել ու վերացնել բնակչության թվաքանակի կառուցվածքի և փոփոխությունների հետ կապված խնդիրները»,-  նշում է տնտեսագետ, պրոֆեսոր Թաթուլ Մանասերյանն իր զեկույցներից մեկում:

 Երբ նայում ենք ժողովրդագրության համաշխարհային միտումներին, ստացվում է հետևյալ պատկերը. 1650 թ. աշխարհում ապրում էր 500 մլն մարդ, 1990-2004 թթ.` 6.7 մլրդ մարդ: Ըստ կանխատեսումների` 2025 թ. աշխարհում կապրի 8.2 մլրդ մարդ, դրանից 20 տարի անց` 2045 թ.` 9 մլրդ, իսկ XXI դարավերջին` 2095 թ., Երկիր մոլորակի բնակչության թվաքանակը կհատի 13 մլրդ-ի սահամանգիծը և կկազմի մոտ 13.7 մլրդ մարդ: Սրան գումարվում են նաև կլիմայական փոփոխությունները, շրջակա միջավայրի խնդիրները, բնական ռեսուրսների սահմանափակ լինելը և այլն, ու ստացվում է, որ այս դարավերջին լուրջ մարտահրավերներ են սպասում մարդկությանը: Այսինքն` այդքան մարդու սննդի, կացարանի և այլ պահանջների բավարարման համար բնական ռեսուրսները կսկսեն չբավարարել: Նույնիսկ հիմա, երբ Երկրի բնակչությունը 6.7 մլրդ է, արդեն նման խնդիրներ կան, էլ ուր մնաց կրկնակի շատանալու դեպքում:

Այժմ նայենք մեր տարածաշրջանին ու այն կազմավորումներին, որոնց մասն է կազմում նաև Հայաստանը: Ըստ ԱՊՀ երկրների վիճակագրական կոմիտեի տվյալների` բնակչության անկում են ունեցել միայն Ռուսաստանը, Ուկրաինան և Բելառուսը, սակայն ամենամեծ անկումը գրանցվել է Հայաստանում: 2007 թ. Հայաստանն ունեցել է 3 մլն 223 հազար բնակչություն, իսկ 2012-ին` 2 մլն 830 հազար:

Սրան գումարվում են բազմաթիվ այլ գործոններ, ինչպես, օրինակ` գործազրկության մակարդակը: Ըստ այդմ` 2013 թ. գործազրկությունը Ադրբեջանում եղել է 6.6%, Ղազախստանում այդ ցուցանիշը կազմել է 7%, Մոլդովայում` 5.1%, Ռուսաստանում` 6.2%, Ղրղզստանում` 8.3%, Տաջիկստանում 7.4%, իսկ Հայաստանում` 16.4%:

Բնակչության աճի տեմպերի վրա շատ գործոններ են ազդում, բայց դրանցից հիմնականները պատերազմները, ժողովրդագրական տեղաշարժերը,  համաճարակներն ու բնական աղետներն են: Սրանց ազդեցությունն ավելի ուժգին է արտահայտվում:

Ըստ պրոֆեսոր Թաթուլ Մանասերյանի ուսումնասիրությունների` բնակչության աճի փոփոխության վրա էական ազդեցություն են ունեցել 1988 թ. Սպիտակի երկրաշարժը, որը խլեց 25 հազար մարդու կյանք, Ղարաբաղյան հակամարտությունը, որի ժամանակ Հայաստանը կորցրեց 5856 զինվոր և 1264 խաղաղ քաղաքացի:

Բայց առավել շատ այդ փոփոխության վրա ազդել են 1994-1999 թթ. տնտեսական ճգնաժամն ու արտագաղթի ներկայիս նոր ալիքը: Ըստ Թաթուլ Մանասերյանի ուսումնասիրության` 1990-2007 թթ. Հայաստանից, ընդհանուր առմամբ, արտագաղթել է 1 մլն 200 հազար քաղաքացի:

Ժողովրդագրական այս փոփոխությունների արդյունքում, ինչպես ներկայացնում է Թաթուլ Մանասերյանն իր «ՀՀ ժողովրդագրական սպառնալիքները. պատճառներ և հանգուցալուծումներ» զեկույցում, սպառնում է լեռնային սահմանամերձ գյուղերի ամայացումով, ուրբանիզացիայի մակարդակի փոփոխությամբ, բնակչության ծերացմամբ, ծնելիության ցածր մակարդակով, չկառավարվող և անօրինական արտագաղթով, կրթական, գիտական ու մշակութային ներուժի արտահոսքով և այլն:

Ի՞նչ են նշանակում ժողովրդագրական փոփոխությունները

Փաստորեն, այսօր ժողովրդագրական իրավիճակը Հայաստանում բավականին մտահոգիչ է, որովհետև բոլոր հիմնական ուղղություններով ու ժողովրդագրական ցուցանիշներով, որոնք են` ծնելիությունը, միգրացիան և մահացությունը կամ ծերացումը, Հայաստանը բավականին բացասական տվյալներ է այս պահին մատուցում: Նշենք, որ  Հայաստանի անկախացումից ի վեր ծնելիությունը մոտ 2 անգամ անկում է ապրել. ծնելիության գործակիցը 2,5-2,6- ից հասել է նրան, որ այսօր վերարտադրողական տարիքում գտնվող մեկ կնոջ հաշվարկով 1,5-1,6 երեխա է ծնվում: Այսինքն` 10 զույգերը միասին, որոնք դեռ ի վիճակի են երեխաներ բերել լույս աշխարհ, ունենում են ընդամենը 15 երեխա: Բայց որպեսզի հասարակությունը սովորական վերարտադրողական ֆունկցիան չկորցնի, վերարտադրողականության գործակիցը պետք է լինի 2,1:

Սրան գումարվում են միգրացիոն հոսքերը, մասնավորապես` արտագաղթ կոչվող չարիքը և այլն: Համաձայն ընդունված ցուցանիշների` սահմանային կետերից հավաքված տեղեկությունների, որոնք այսօր միակ պաշտոնական ու հասանելի տեղեկատվությունն են, մենք տարեկան մոտավորապես 35-40 հազար մարդու հաշվարկով բացասական սալտո ունենք:

Շատ լուրջ խնդիր է Հայաստանի ծերացումը: Ըստ այդմ` բավականին մեծ աղմուկ բարձրացրեց ՄԱԿ-ի ցուցանիշը Հայաստանի վերաբերյալ, ըստ որի` մենք այսօր ունենք 60+ տարիք ունեցող ազգաբնակչության 14,4% ցուցանիշ, և արդեն հատել ենք ծերացած ազգաբնակչության սահմանագիծը:

«Մինչև 13 տոկոսը ծերացող է, իսկ 13 տոկոսից ավելի 60 և ավելի տարիք ունեցող ազգաբնակչություն ունեցող հասարակությունը համարվում է ծերացած: Եվ մի շատ կարևոր բան արժե այս կապակցությամբ ասել, որ 2017 թ. առաջին անգամ մեր ազգաբնակչության բնական հավելաճը դրականից կփոխվի բացասականի»,- տեղեկացրեց ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամի հայաստանյան գրասենյակի գործադիր ներկայացուցիչ Գարիկ Հայրապետյանը:

Այսինքն` հասարակության մեջ մեծահասակների և երիտասարդների հարաբերակցությունը կփոխվի այնպես, որ մենք արդեն կունենանք բացասական բնական աճ: Իսկ մինչև 2050 թ., ըստ ՄԱԿ-ի կանխատեսումների, Հայաստանում 60-ն անց բնակչությունը կկազմի ընդհանուր բնակչության մոտ 35 տոկոսը:

Ժողովրդագրական այսպիսի վիճակը հետագայում կարող է անդրադառնալ երկրի, պետության բոլոր ոլորտների վրա: Օրինակ` եթե քիչ երեխաներ են ծնվում, բնականաբար, առաջանում է բանակի համար զինվորներ ունենալու խնդիրը, աշխատուժն է քչանում, հետևաբար նաև տնտեսական ակտիվությունն է փոքրանում, երկրի բիզնես միջավայրն է դառնում ոչ գրավիչ, քանի որ շուկան է նվազում, երկրի տնտեսական կառուցվածքն է փոխվում, որովհետև, օրինակ, ավելի երիտասարդ բնակչություն ունեցող երկրի համար ավելի կարևոր է զարգացնել նորագույն տեխնոլոգիաները և նման այլ ոլորտները, իսկ ծեր ազգաբնակչություն ունեցող երկրները պետք է զարկ տան, օրինակ, տրանսպորտային, սոցիալական ծառայությունների և այլ ոլորտների զարգացմանը: Երիտասարդ բնակչություն ունեցող երկրները աշխատուժի ավելի քիչ խնդիր են ունենում, իսկ ծեր ազգաբնակչություն ունեցող երկրները պետք է Գերմանիայի օրինակով զարկ տան մեծահասակների կրթության ծրագրերին, որպեսզի մարդիկ մեծ տարիքում էլ կարողանան աշխատել ու բարիքներ ստեղծել:

Նման դեպքերում նաև պետական ու հասարակական ենթակառուցվածքների փոփոխության պահանջ է առաջանում: Հայաստանում կենսաթոշակային բարեփոխումների տրամաբանությունը վառ օրինակ է, որովհետև, եթե Հայաստանի անկախացման ժամանակ 1 թոշակառուի «համար», կոպիտ ասած, աշխատում էր  7 աշխատունակ տարիքի քաղաքացի, այժմ` 3,5, իսկ 2050 թ., դարձյալ ՄԱԿ-ի կանխատեսումներով, 1 թոշակառուի դիմաց Հայաստանում կլինի  1 աշխատունակ տարիքի քաղաքացի: Սա փոխում է սոցիալ-տնտեսական, հոգևոր-մշակութային և բոլոր քաղաքականությունները:

Այս պատկերը բազմաթիվ պատճառներ կարող է ունենալ: Ու եթե շատերի կարծիքով սոցիալ-տնտեսական վիճակն է այս պատկերի պատճառը, ապա ազգագրագետ Հրանուշ Խառատյանը, որ մոտ 7 տարի ղեկավարել է Հայաստանում ժողովրդագրական պատկերի ուսումնասիրությունները, ավելի է լայնացնում «սոցիալ-տնտեսական» պայմանները: Նրա ներկայացմամբ` թեև Հայաստանն արդեն ուշացել է, դեռ կարող է ու պարտավոր է սկսել համապատասխան քայլեր ձեռնարկել այս ուղղությամբ` հետագա լուրջ մարտահրավերներին դիմակայելու համար:

Այսօր Հայաստանի գրողների միության արտահերթ համագումարւմ ընտրվեց  ՀԳՄ նախագահ։ Թեկնածուները  չորսն էին`Էդվարդ Միլիտոնյանը,  Հովիկ Հովեյանը,Դավիթ Սարգսյանը և Ռոմիկ Սարդարյանը:  Վլադիմիր Հայրապետյանը ինքնաբացարկ հայտարարեց: ՀԳՄ նախագահ ընտրվեց Էդվարդ Միլիտոնյանը 199քվեով, Հովիկ Հովեյանն ստացավ 100 քվե, Դավիթ Սարգսյանը՝ 24, Ռոմիկ Սարդարյանը՝ 4։

Ադրբեջանական Սումգայիթ քաղաքի  առևտրի կենտրոնում  խոշոր հրդեհ է տեղի ունեցել: Կրակը տարածվել էր 6 հազար քառ մետր շենքի տարածքում:

Հրդեհը սկսել է կտուրից, ապա տարածվել եռահարկ առևտրի կենտրոնի վերին երկու հարկերում, հաղորդում է  “Ռոսիա 24″հեռուստաալիքը: Հրշեջները մեծ դժվարությամբ էին փորձում հանգցնել կրակը, նրանց խանգարում էին առևտրականները, որոնք փորձում էին փրկել իրենց ապրանքը: Փրկարարներից մեկը թունավորվել էր ծխից: Վարձակալներից և խանութի հաճախորդներից բուժօգնության է են դիմել  16 մարդ:

ՀՀ ԱԻՆ սեյսմիկ պաշտպանության ծառայությունը տեղեկացնում է, որ այսօր տեղական ժամանակով 22.57-ին Հայաստանի Հանրապետության տարածքում՝ Սպիտակ քաղաքից 13 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, տեղի է ունեցել 2.7 մագնիտուդով երկրաշարժ, որի ուժգնությունը էպիկենտրոնային գոտում կազմել է 3-4 բալ:

Երկրաշարժի հիպոկենտրոնը գտնվում է 10 կմ խորության վրա:

Էպիկենտրոնի աշխարհագրական կոորդինատներն են հյուսիսային լայնության 40.90⁰ և արևելյան երկայնության՝ 44.13⁰:

Երկրաշարժը զգացվել է Գյումրի քաղաքում՝ 2-3 բալ ուժգնությամբ:

Աշնանային նորաձևության գլխավոր միտումներից մեկը ոճային ու պրակտիկ հագուստն է: Շատ ակտուալ են հատկապես անփույթ ու լայն վերարկուները, տղամարդու ոճը, սևի ու սպիտակի համադրությունը, կաշին: Ի դեպ,կաշվե հագուստը անցյալ տարի նույնպես նորաձև էր, սակայն այս տարի առաջարկվում է համադրել բոլորը միասին՝ կաշվե պիջակը, զգեստը կամ տաբատը, ճտքակոշիկները, պայուսակը…

Կանանց համար տարվա ամենախենթ ու տարօրինակ միտումներից է տղամարդու ոճի հագուստը. կոստյումներ, կոշիկներ, վերնաշապիկներ, ժիլետներ, ուսակապ (потяжки), անգամ փողկապ: Դրանով շատ կանայք ձգտում են նաև  ցուցադրել իրենց ինքնուրույնությունն ու բնավորության խիստ կողմերը:

Թվում է` դա կանանցից կխլի նրբագեղությունն ու կանացիությունը,  բնավ ոչ. կանայք անգամ այդ հագուստով հնարավորություն ունեն գերել հակառակ սեռի ներկայացուցիչներին, միայն թե ամեն ինչ ընտրվի ճիշտ և ճաշակով:

Հիշեք՝ տղամարդու ոճի հագուստ ընտրում են ոչ միայն երկաթյա լեդիներն ու կարիերիստները, այլև չափազանց կանացի և սեքսուալ կանայք:

Այս աշնանը նորաձև են նաև գծավոր վերարկուները, մորթե ժակետներն ու վերարկուները:

Չափազանց մոդայիկ է ակվամարինի երանգը: Այն բանից հետո, երբ «Պանտոն» կորպորացիան 2013 թվականի գլխավոր գույն հայտարարեց փիրուզագույնը, այն սկսվեց լայնորեն կիրառվել նորաձևության հավաքածուներում:

Այժմ նորաձևության հավաքածուներում կարելի է տեսնել ակվամարինի երանգներով զգեստներ, ժակետներ, վերարկուներ, սակայն ամենատպավորիչը երեկոյան զգեստներն են:

Կլատչեր` հարմարեցված: Կլատչի սիրահարները լավ գիտեն, որ կլատչն այնքան էլ հարմար չէ բռնելու համար, և երբեմն ձեռքը հոգնում է, իսկ պայուսակը սահում ներքև:

Ուստի դիզայներներն այս տարի որոշել են գեղեցիկը համադրել հարմարավետության հետ` ստեղծելով հատուկ կլատչեր, որն ունենա տեղ` ձեռքի մատները մտցնելու և այն պահելու համար:

Կամուֆլյաժ: Արդեն մի քանի սեզոն է, այս ոճը չի դադարում գլխավորել նորաձևության հիթ շքերթները: Սակայն այս տարի կամուֆլյաժը հանդես է եկել մորթու, մետաքսի, անգամ արաբական ոճի ծոպավոր կտորի հետ:

Սեզոնի ամենապրովոկացիոն ոճերից է թափանցիկ լատեքսը, որը հանդես է գալիս ոչ միայն աշնանային վերարկուների տեսքով, այլ նաև զգեստի:

Խենթ մորթե հագուստ: Նորաձևության հայտնի տներն առաջարկում են մեկը մեկից անսովոր ու անգամ անհեթեթ մորթե հագուստի տեսականի: Բնական և արհեստական ամենատարբեր ձևի և գույնի մորթե ժիլետները բլուզներն ու ժակետները անտարբեր չի թողնի համարձակ կանանց:

Այս աշնանը նորաձև է նաև լայն բացված դեկոլտեն, ընդ որում` ոչ միայն զգեստների դեպքում, այլև վերարկուների, պիջակների ու ժակետների:

Ծունկը գրկող և էլի վերև բարձրացող ճտքակոշիկները` բոտֆորտները, կրկին նորաձև են. բարձրակրունկ, թե տափակ` ընտրեք ինքներդ:

Եթե առաջինի դեպքում այն կարելի է կրել տաբատի հետ, ապա երկրորդի դեպքում գեղեցիկ ու սեքսուալ է հատկապես զգեստի կամ կիսաշրջազգեստի հետ:

Սեզոնի նորաձև գույներից մեկն էլ լավանդայի գույնն է. նուրբ մանուշակագույն երանգը միշտ էլ ոգեշնչել է դիզայներներին` ստեղծելու ինքնատիպ հանդերձանք: Այս տարի նույնպես արդյունքն ակնհայտ է:

Այս աշուն նորաձևության գագաթնակետին են երկար` մինչև արմունկը հասնող ձեռնոցները: Դրանք ոչ միայն դասական կաշվի ձևով են հանդես եկել, այլև լաքապատ կաշվի, մետաքսի, ցանցավոր կտորի:

Մոռացեք անգորան: Այս տարի չափազանց նորաձև են մոհերից գործվածքները՝ բլուզներ,  զգեստներ, ժակետներ: Նշենք, որ հայտնի նորաձևության տները ներկայացրել են նաև մոհերից կիսաշրջազգեստներ և անգամ տաբատներ:

Կոկորդիլոսի կաշին նույնպես մոդայիկ է՝ արհեստական, թե բնական: Սակայն պետք չէ սահմանափակվել աքսեսուրներով. հանդիպելու և հնարավորությունները ներելու դեպքում անպայման գնեք կոկորդիլոսի կաշվից կարված պիջակներ ու կիսավերարկուներ:

Պայուսակ-բաուլ. պարկ հիշեցնող այս պայուսակները կրկին մուտք են գործել նորաձևության աշխարհ: Դիզայներները մի շարք փորձարկումների են ենթարկել դրանք՝ ստանալով բազմաբնույթ տարբերակներ, սակայն գլխավորը մեկն է՝ այն պետք է փակվի պարկի պես հավաքվելով:

Ռեզինե ճտքակոշիկներ.  ժամանակին ոտքերը ջրից, խոնավությունից, կեղտից պաշտպանելու և հիմնականում հողագործական աշխատանքների համար նախատեսված սև, կոպիտ ռեզինե ճտքակոշիկներն այսօր համաշխարհային հմուտ դիզայներների շնորհիվ դարձել են նորաձևության հիթերից մեկը:

Վառվռուն գույներով, ծաղկավոր և ուրախ ճտքակոշիկներն անցյալ տարվանից սկսած և հատկապես այս տարի կանանց ու երեխաների ամենասիրելի աքսեսուարն են: Դրանք կարելի է կրել նեղ տաբատների հետ, կիսաշրջազգեստներով, հաստ գուլպաներով և այլն:

Կան ավելի դասական մոդելներ՝ միագույն, փոքր ինչ սուրք քթով կամ համադրված կաշվի և զամշի հետ: Չնայած ռեզինե ճտքակոշիկները հիմնաականում տափակ են լինում, սակայն կան նաև համարձակ դիզայներներ, որոնք ստեղծել են բարձրակրունկ մոդելներ:

«Հենց գիտես հեշտ ա՞ էս խաղողը մշակել, պահել, բերել ստեղ հասցնել ու էս գնով ծախել, հավատա, որ քեզ ամենաէժան գնով եմ տալիս»,- օրերս, երբ գնացել է Երևանի «Սասունցի Դավիթ» կայարանի մոտ գտնվող շուկա, ասաց խաղող վաճառող մի գյուղացի: Փորձում էի նրա առաջարկած 220 դրամն իջեցնել: Դրանից հետո էլ սակարկելու փորձ չարեցի, բայց նրա ու հարևանությամբ առևտուր անող մի քանի այլ գյուղացիների հետ «ջերմ» զրույց ունեցանք:

«200-220 դրամով էլ որ խաղողը ծախում ենք, մեկ ա, մենակ մեր էշության փողն էլ չենք հանում: Դե ուղղակի ավելի լավ ա սենց տանք, քան 140-150 դրամով քցեն գելի բերան: Ախպերս, հավատա, մենակ մեր ծախսն ենք կարում հանենք, շահույթ, կարելի ա ասել, չունենք: Բայց մենք էլ պետք ա հարկուտուրք տանք, տուն ու տեղ պահենք, կնիկ-երեխա ունենք»,- ասում էր զրուցակիցներիցս մեկը:

Մեկ ուրիշը փորձում էր բացատրել ամբողջ մեխանիզմը. պատմում էր, որ իրենք առավոտյան շատ վաղ վերցնում են իրենց նախօրոք հավաքած մթերքն ու գալիս շուկա: Մինչև առավոտյան 7-8-ը պետք է հասցնեն վաճառել իրենց բերածն ու հետ վերադառնան, քանի որ պետք է դեռ ամբողջ օրը դաշտում աշխատեն, ու եթե չգնան, գործերը կմնան, բերքը կփչանա: Բայց ավելի ձեռնտու է նրանց համար գալ ու մայրաքաղաքում 200-250 դրամով վաճառել խաղողը, քան 150 դրամով տան մթերող գործարաններին: Իհարկե, բերքի մեծ ծավալների դեպքում ձեռնտու է միանգամից գործարանին վաճառել «բիրիքով»: Բայց այդ դեպքում «տակը սկի աշխատանքի հախը չի մնում», իսկ շուկայում գոնե 200, որոշակի ժամերին նույնիսկ 250-300 դրամով վաճառելով` մի քիչ ավելի լավ են իրենց զգում:

ՀՀ գյուղատնտեսության նախարար Սերգո Կարապետյանը, Արարատի մարզպետ Էդիկ Բարսեղյանը և  Երևանի կոնյակի գործարանի գործադիր տնօրեն  Արա Գրիգորյանը սեպտեմբերի 9-ին  Երևանի կոնյակի գործարանի  Այգավանի մասնաճյուղում   մասնակցում էին խաղողի մթերման մեկնարկին: Այդ ժամանակ գյուղատնտեսության նախարար Սերգո Կարապետյանը մասնավորապես նշեց. «Առաջիկա երեք օրերի ընթացքում մյուս գործարանները ևս կսկսեն խաղողի մթերման աշխատանքները: Նախորդ տարի հանրապետությունում մթերվել է շուրջ 156 հազար տոննա խաղող, իսկ այս տարի խաղողի մթերման պահանջարկը կազմում է ավելի քան 170 000 տոննա: Մի քանի մթերող ընկերություններ, այդ թվում` Երևանի կոնյակի գործարանը, հայտարարել են, որ պատրաստ են ընդունել անսահմանափակ քանակությամբ խաղող: Այսպիսով, կարող ենք նշել, որ այս տարի խաղողի մթերման աշխատանքները սահուն կընթանան»:

Երևանի կոնյակի գործարանի գործադիր տնօրեն Արա Գրիգորյանն էլ ասել էր, որ այս տարի գործարանը նախատեսում է մթերել 35000 տոննա խաղող, ինչը շուրջ 10 000 տոննայով գերազանցում է անցյալ տարի մթերված խաղողի ծավալը: Գործարանն այս տարի մթերվող խաղողի 1 կիլոգրամի գինը սահմանել է 145 ՀՀ դրամ Արմավիրի և Այգավանի մասնաճյուղերի համար և 135 դրամ` Տավուշի տարածաշրջանի համար:

Հայաստանում խաղող մթերում են գինու և կոնյակի, պահածոների, չրերի արտադրությամբ զբաղվողները, արտահանողները: Ընդհանուր առմամբ, չնայած տարբեր մթերողներ տարբեր գներ են սահմանում, Հայաստանում մթերվող խաղողի գինը միջինը շուրջ 150 դրամ է կազմում, իսկ Արենի տեսակի խաղողինը` 200 դրամ:

Սահմանված գների մեջ, իհարկե, հաշվի չեն առնվում ու չեն գնահատվում գյուղացու աշխատանքը, իրավունքները և այլն: Հայաստանում հայտարարված են շուկայական հարաբերություններ, ու գները թելադրում է շուկան, իսկ ոմանք ստանում են գերշահույթներ:

«Խաղողի մթերման համար տարբեր գներ են սահմանված. սկսվում է 130-ից, որոշ սորտեր, օրինակ` «Արենի» տեսակի խաղողը մթերվում է 200 դրամով: Միջինը մթերող ընկերությունները մթերում են մեկ կիլոգրամի դիմաց 150 դրամ վճարելով: Եկեք հաշվարկ կատարենք: Եթե 1 կգ խաղողից մեկ 700 գրամանոց շիշ գինի կարելի է ստանալ, այս գներով մթերումների դեպքում ընկերությունները գերշահույթ ստանո՞ւմ են, թե՞ ոչ: Այստեղ արդեն մեզ պետք է մտահոգի այն փաստը, որ գյուղացին այսօր ավելի քիչ շահույթ ունի, քան վերամշակողը»,- իր դիտարկումներն է ներկայացնում Հայաստանի ագրարագյուղացիական միավորման նախագահ Հրաչ Բերբերյանը:

Անցյալ տարի, միայն գյուղատնտեսության նախարարության տվյալներով, հանրապետությունում արտադրվել է ավելի քան 241 000 տոննա խաղող: Այս տարի ևս կանխատեսվում է, որ կպահպանվեն արտադրման ծավալները, եթե, իհարկե, չաճեն: Բերքը կա, մթերողներն էլ, կարծես, կան, բայց գյուղացիները, ինչպես հասկացանք, դժգոհ են մթերման գներից:

Սեպտեմբերի 8-ին պայթյունավտանգ իրավիճակ ստեղծվեց Վայոց ձորի մարզի Աղավնաձոր գյուղում: Այդ օրը, ինչպես հայտնում էր ֆոտոլրագրող Գագիկ Շամշյանը, 200-ից ավելի գյուղացիներ գյուղապետարանի վարչական շենքի դիմաց հավաքվել և իրենց բողոքի ակցիան էին անցկացնում՝ կապված խաղողի մթերման խնդրի հետ: Գյուղացիներն արդարացիորեն բարձրաձայնում են, որ և՛ գյուղնախարարը, և՛ մարզպետը, և՛ իրենց կողմից ընտրված պատգամավորը խաբում են իրենց և չեն կատարում տված խոստումները:

Գյուղացիներին ստիպում են, որ խաղողը վաճառեն իրենց գրոշներով, այն դեպքում, երբ որոշ գյուղերից խաղողը մթերել են ավելի բարձր գներով, իսկ հայաստանցի ցանկացած մարդ, որ գիտի խաղողի պատմությունը, չի հերքի, որ նշված «Արենի» տեսակի խաղողը համարվում է թիվ 1-ը ու չնչին գնով մթերելու պահանջը մթերող ընկերությունների կողմից կարելի է համարել անբարոյականություն:

Գյուղացիներն անգամ փակեցին Մեղրի-Երևան միջպետական ճանապարհը, քանի որ իրենց բարձրացրած հարցին լուծում չէր տրվում: Արդյունքում գյուղացիների հետ հանդիպեց ու բանակցեց Վայոց ձորի մարզպետը, հետո հասավ Երևան ու «աննախադեպ» հաջողություն գրանցվեց. որոշվեց, որ «Արենի» տեսակի խաղողը պետք է մթերվի 200 դրամով: Սրանից հետո էլ գյուղատնտեսության փոխնախարարը հեռուստաէկրաններից պարծենում էր իրենց այս «ձեռքբերումով»: Ու այստեղ հարց է առաջանում` ինչո՞ւ պետք է գյուղացիները դիմեն ծայրահեղ քայլերի, որ լսվեն նրանց պահանջները:

«Ընդհանրապես գյուղացու պրոբլեմները սկսվում են այնտեղից, որ մեր գյուղացին օրենքով պաշտպանված չէ: Երբ գյուղացին օրենքով պաշտպանված կլինի, այդ ժամանակ էլ գյուղացուն լավ կվճարեն կամ պետությանը լավ կվճարեն: Հստակ եմ ասում, եթե մենք այս բոլորը կարողանանք բերել օրենսդրական դաշտ, գնող կազմակերպությունները երկու քարի արանքում կհայտնվեն` կա՛մ գյուղացուն լավ կվճարեն, կա՛մ պետության հարկերը տեղը տեղին կմուծեն: Դրա համար գյուղմթերք արտադրողի մասին օրենքի ընդունումը դարձել է անհրաժեշտություն»,- նշեց Հայաստանի ագրարագյուղացիական միավորման նախագահ Հրաչ Բերբերյանը:

Իսկ այդպիսի օրենք Հայաստանում չկա, նշանակում է` գյուղացուց դեռ երկար են էժան մթերք մթերելու ու վերամշակելով թանկ վաճառելու:

Քիչ առաջ` ժամը 19:05-19:10-ի սահմաններում, Գյումրիում երկրաշարժի ցնցումներ են զգացվել: Հատկապես խուճապի են մատնվել բազմաբնակարան շենքերի բնակիչները: Նրանց հավաստմամբ ցնցումները եղել են ուղղահայաց:

“Տանը համակարգչի դիմաց նստած էի, հանկարծ սեղանն ուժեղ ցնցվեց, շարժվեց”, – նշեց շենքերից մեկի բնակչուհին:
“Այս պահին մեր շենքի բակում առնվազն 6 ընտանիք կա”, – մեզ փոխանցեց բարձրահարկերից մեկի բնակիչը:
Հավելենք, որ առավել հստակ և ճշտված տվյալներ կներկայացնենք վաղը:

«Փաստաբանության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի ընդունման անհրաժեշտությունը բխում է կառավարության կողմից իրականացվող բարձր տեխնոլոգիաների և տեղեկատվական համակարգերի կիրառմամբ էլեկտրոնային գրանցամատյանների ներդրման միջոցով ազգաբնակչությանը մատուցվող ծառայությունների որակի բարձրացման, պետական և այլ մարմինների ու կազմակերպությունների միջև տեղեկատվության արագ փոխանակման կապակցությամբ իրականացվող պետական քաղաքականությունից»-այսպես է հիմնավորում արդարադատության նախարարությունը մեծ աղմուկ բարձրացրած օրենսդրական իր նոր նախաձեռնությունը:

Ըստ նախարարության` անհրաժեշտություն է առաջացել ստեղծել փաստաբանների պետական գրանցամատյան, որի վարման և համակարգման աշխատանքներն իրականացնելու է ՀՀ արդարադատության նախարարությունը, իսկ գրանցամատյանում հաշվառման, հաշվառումից հանելու և հաշվառման տվյալներում փոփոխություն կատարելու աշխատանքներն իրականացնելու է ՀՀ փաստաբանների պալատը:

Գրանցամատյանում գրանցվելու համար փաստաբանները պարտավոր են վճարել ամսական հինգ հազար դրամ, որը նախարարությունը նախատեսում է ուղղել հանրային պաշտպանի գրասենյակի պահպանման, փաստաբանների պետական գրանցամատյանի տեխնիկական սպասարկման և շահագործման ծախսերի համար:

Ի՞նչն է այս կարգավորման նպատակն ու ակնկալվող արդյունքը: Փաստաբանների պետական գրանցամատյանի ներդրմամբ գործադիրը ցանկանում է նպաստել օրինականության ապահովմանը և յուրաքանչյուրի իրավաբանական օգնություն ստանալու իրավունքի իրականացմանը, փաստաբանների հետ իրավահարաբերությունների մեջ գտնվող անձանց իրավունքների և շահերի պաշտպանվածությանը, փաստաբանների պետական գրանցամատյանում հաշվառված անձանց և պետական, տեղական ինքնակառավարման և այլ մարմինների, կազմակերպությունների միջև տեղեկատվության արագ փոխանակմանը՝ կառավարման տեղեկատվական համակարգերի կիրառման միջոցով:

Բայց պարզվում է, որ նախարարության այս «բարեկիրթ և օրինաստեղծ» նախաձեռնությունն ամենևին էլ փաստաբանների սրտով չէ. ավելին, մեծ փոթորիկ է բարձրացրել փաստաբանական հանրույթում` կառավարության դեմ ուղղելով սվինների մի նոր խմբաքանակ:

Նախաձեռնության դեմ առաջին կոշտ արձագանքը հնչեց հենց փաստաբանների կողմից` ի դեմս Փաստաբանների պալատի, որը կտրականապես դեմ արտահայտվեց օրինագծի ընդունմանը:

Փաստաբանները նախևառաջ  հարց բարձրացրեցին` ինչու՞ պետք է իրենք տարեկան 60 000 դրամ գումար վճարեն հանրային պաշտպանի գրասենյակի պահպանման, փաստաբանների պետական գրանցամատյանի տեխնիկական սպասարկման և շահագործման ծախսերի համար, եթե սահմանադրությամբ և օրենքով ամրագրված է, որ դա պետության պարտավորությունն է: Մինչդեռ այս պահին փաստաբանների հաշվառումն իրականացնում է Փաստաբանների պալատը` բոլորովին անվճար:

Սակայն փաստաբաններին հուզող գլխավոր հարցը ոչ այնքան գումարն է, որքան նախարարության գրանցամատյանում գրանցվելու իրողությունը, որը, ըստ նրանց, կախվածության մեջ կգցի իրենց պետական գերատեսչությունից` խոչընդոտելով իրենց անկախ ու անկաշկանդ գործունեությունը:

Ոլորտի առաջատար ընկերություններից մեկի` «Տեր-Տաճատյան» իրավաբանական գրասենյակի հիմնադիր-տնօրեն Արմեն Տեր-Տաճատյանը մեզ հետ զրույցում նույնպես մտահոգություն հայտնեց օրինագծի վերաբերյալ` սուր քննադատության ենթարկելով այն. «Պետության կողմից անվճար իրավաբանական ծառայություններ մատուցող փաստաբանների թիվն ավելացնելու անհրաժեշտություն կա, քանի որ երկրում աղքատությունն ավելացել է, և դրա հետ մեկտեղ` ավելացել է նաև այդ ծառայությունից օգտվողների թիվը: Եվ նախարարը չի էլ ժխտում, որ այո, այդ խնդիրը կա, և պետությունը պետք է լուծի այս ճանապարհով, այսինքն` փողը հավաքի մեզանից, տա անվճար ծառայություն իրականացնող իրավաբաններին, մինչդեռ նրանց վճարելը պետության սուրբ պարտականությունն է»:

Արմեն Տեր-Տաճատյանին ու իր գործընկերներին նաև պարզ չէ` այդ գումարը, որ իրենցից հավաքելու են, պետական տո՞ւրք է, թե՞ հարկ: Եթե հարկ է, ապա փաստաբաններն առանց այդ էլ հազար ու մի հարկ են տալիս` առանց որևիցե արտոնության: Իսկ եթե պետական տուրք է, ապա դրա դիմաց պետությունը պետք է որևէ ծառայություն մատուցի, այս դեպքում նման ծառայություն փաստաբանների համար ուղղակի գոյություն չունի:

Ինչ վերաբերում է գրանցամատյանին, ապա Արմեն Տեր-Տաճատյանը նկատում է. «Կառավարությունն իրավունք չունի փաստաբանությամբ զբաղվելու, որովհետև դա անկախ իրավապաշտպան գործունեություն է, շատ հաճախ նաև` կառավարության դեմ ուղղված, այսինքն` ներկայացնում է հաճախորդի շահերը, որը խնդիրներ ունի կառավարության հետ: Այնպես որ այդ գրանցամատյանը փաստաբանական գործունեության կորուստ է: Ցանկացած պահի անհնազանդ փաստաբանին գրանցամատյանից կհանեն ու կասեն` գնա, դատարանում բողոքի: Մի խոսքով, տկարամտության հետևանքով բացարձակապես անտրամաբանական իրավիճակ է առաջացել»:

Իսկ եթե հիմնավորումը ճիշտ է, որ ուզում են գումար հավաքել պետության հոգսը թեթևացնելու համար, ապա իրավաբանը հիշեցնում է, որ դրա համար կա Պետեկամուտների կոմիտե, որի գործառույթների մեջ է մտնում բյուջե մուտքեր ապահովելը. «Արդարադատության նախարարությունն ո˜ւր, բյուջե լցնելն` ո˜ւր, թող ամեն մեկն իր գործով զբաղվի»:

Փաստաբանը կարծում է, որ եթե նախարարությունն այսքանից հետո հետ չվերցնի նախագիծը, ապա կփաստի, որ կա՛մ ընդհանրապես ոչինչ չի հասկանում, կա՛մ գործում է իրավական համակարգի կառուցման դեմ:

Ինչ վերաբերում է փաստաբանների հետագա քայլերին, ապա Տեր-Տաճատյանը հավաստիացնում է, որ իրենք հաստատակամ են իրենց որոշման մեջ և անգամ օրենքի ընդունման դեպքում ուղղակի չեն գրանցվի գրանցամատյանում` վայր դնելով իրենց լիցենզիաները. «Թող այդ ժամանակ գնան, փաստաբան գտնեն երկրում»,- ասում է նա:

Հիշեցնենք, որ օրենքի նախաձեռնությանը հոկտեմբերի 10-ին կայացած նիստում դեմ է արտահայտվել նաև Հանրային խորհուրդը` գտնելով, որ այն բացասական ազդեցություն կունենա դատաիրավական ոլորտի վրա` խոչընդոտելով փաստաբանների անկախ ու անկաշկանդ գործունեությունը: Ինչ վերաբերում է գանձվող գումարին, ապա Հանրային խորհուրդը դա նույնպես անթույլատրելի էր համարել` նշելով, որ անվճար իրավաբանական օգնության համար օրենքով սահմանված կարգով պարտավոր է վճարել պետությունը: Հանրային խորհրդի անդամները հույս էին հայտնել, որ կառավարությունը կվերանայի այդ որոշումը և հետ կվերցնի նախագծերը, իսկ եթե ոչ, որոշվել է հարցը քննարկման դնել Հանրային խորհրդի լիագումար նիստում` պարզաբանումների համար հրավիրելով նաև արդարադատության նախարար Հրայր Թովմասյանին:

Փաստաբանների դիմում-բողոքին ի պատասխան` Մարդու իրավունքների պաշտպանը հանդես է եկել հայտարարությամբ. «Առաջին հերթին խնդրահարույց է այն, որ արդարադատության նախարարությունը միջամտում է փաստաբանների անկախ գործունեությանը՝ իր վրա վերցնելով փաստաբանների գրանցամատյանի վարման գործառույթը, ինչի համար նաև գանձում է հավելյալ տուրք: Բացի այդ, ընդունելի չէ այն հիմնավորումը, որ փաստաբաններից գանձվող տուրքը նախատեսվում է ուղղել Հանրային պաշտպանի գրասենյակի պահպանմանը, քանի որ այդ գրասենյակի պահպանումը հանդիսանում է պետության պոզիտիվ պարտականությունը»:

Ուստի պաշտպանն առաջարկել է նախարարին վերանայել օրենքների նախագծերը և պատշաճ կերպով շահագրգիռ անձանց հետ քննարկելուց հետո միայն դնել համապատասխան շրջանառության մեջ՝ հաշվի առնելով նաև իրենց կողմից նշված դիտողությունները:

ՀՀ կառավարությունը որոշել է Շիրակի մարզի Վահրամաբերդ գյուղի մշակույթի տան նախասրահում գտնվող Մինաս Ավետիսյանի «Հայաստան» որմնանկարի ամրակայման և վերականգնման աշխատանքներն իրականացնելու նպատակով «Մինաս Ավետիսյան» մշակութային բարեգործական հիմնադրամին տրամադրելու համար ՀՀ մշակույթի նախարարությանը հատկացնել ավելի քան 22.5 մլն դրամ: 2010-2012 թթ. հիմնադրամն ամրակայել, վերականգնել և տեղափոխել է Մինաս Ավետիսյանի «Հանդիպում», «Խաչքարի մոտ», «Գորգ են գործում», «Երկանք», «Թել են մանում», «Հայկական հովվերգություն» և այլ որմնանկարները:

Կառավարության որոշմամբ 2013 թ. հոկտեմբերի 14-20-ը համերգային ծրագրով հանդես գալու նպատակով Թուրքիայից Հայաստան ժամանող «Սահակյան» երգչախմբի օտարերկրյա քաղաքացիներն ազատվել են մուտքի արտոնագրի տրամադրման համար նախատեսված պետտուրքի վճարումից:
ՀՀ կառավարությունը սահմանել է հազվագյուտ երկրաբանական մերկացումների, հանքաբանական գոյացումների, հնէաբանական օբյեկտների ու գիտական և գիտամշակութային հատուկ արժեք ունեցող ընդերքի մյուս տեղամասերի կարգավիճակի և պահպանության կարգը:
Կառավարություն իր նախկին որոշումներից մեկում կատարել է փոփոխություններ և լրացումներ, որոնց նպատակն է ավելի հստակ դասակարգել էներգատեղակայանքներում տեղի ունեցող պատահարները և կանխարգելել դրանք:
Գործադիրը որոշել է «Քաղաքացիական կամ առևտրային գործերով արտերկրում ապացույցներ ձեռք բերելու մասին» կոնվենցիայի երկրորդ հոդվածով նախատեսված կենտրոնական մարմին նշանակել ՀՀ արդարադատության նախարարությունը:
Կառավարության որոշմամբ ստեղծվել է «ՀՀ ԿԱ ճարտարապետության պետական կոմիտեի աշխատակազմ» պետական կառավարչական հիմնարկ, հաստատվել պետական կոմիտեի կանոնադրությունը և աշխատակազմի կառուցվածքը:
Իր ավելի վաղ ընդունած որոշումներից մեկի փոփոխությամբ կառավարությունը փոփոխել է ԿԱ ՊԵԿ կառուցվածքը. դրանով իսկ կօպտիմալացվի հարկային մարմնի կառավարման համակարգը և կհստակեցվի գործառույթների բաշխումը կառուցվածքային ստորաբաժանումների միջև: