Նախագահ Սերժ Սարգսյանի` սեպտեմբերի 3-ին արված հայտարարությունից հետո, թե Հայաստանը միանալու է Մաքսային միությանը, քննարկումները չեն դադարում: Ամենուրեք և ամենքը քննարկում են այն հարցը, թե Հայաստանի համար որն է ավելի նախընտրելի, Եվրասիական միության Մաքսային միությանը միանա՞լը, թե՞ ԵՄ Արևելյան գործընկերության շրջանակներում ասոցացման համաձայնագիրը նախաստորագրելը և Առևտրի ազատ գոտուն միանալը: Անգամ հանրաքվե անցկացնելու պահանջ եղավ:

Չնայած բազմաթիվ քննարկումներին, այդպես էլ շարքային քաղաքացուն չի ներկայացվում, թե ինչ են  իրենցից ներկայացնում Մաքսային միությունը և Ազատ առևտրի գոտին, կառույցներից յուրաքանչյուրին միանալու դեպքում Հայաստանը ինչ ձեռքբերումներ և կորուստներ կունենա, որպեսզի  նա ճիշտ կողմնորոշվի:

Մաքսային միության դրականն ու բացասականը այլոց փորձով

ԵՄ արևելյան գործընկերության ծրագրի հիմքը դրվել է  2008-ին: Այն ենթադրում է ԵՄ քաղաքական և տնտեսական մերձեցում ԽՍՀՄ նախկին  երկրներից  Ուկրաինայի, Մոլդովայի, Ադրբեջանի, Հայաստանի, Վրաստանի և Բելառուսի հետ: Գործընկերության շրջանակներում նախատեսվում է այդ երկրների և ԵՄ-ի միջև կնքել ասոցացման համաձայնագիր, որի մի բաղադրիչն է  խորը և համապարփակ ազատ առևտրի գոտին:

Ազատ առևտրի գոտի հասկացությունը Վիքիպեդիա օն-լայն հանրագիտարանն այսպես է սահմանում. «Սա միջազգային ինտեգրման  տեսակ է, որի դեպքում մասնակից երկրների միջև վերացվում են մաքսատուրքը, հարկերը և առևտրային  քանակական  սահմանափակումները` համաձայն միջազգային պայմանագրի: Յուրաքանչյուր երկրի իրավունք է վերապահվում ինքնուրույն որոշելու երրորդ երկրների հետ առևտրային ռեժիմը: Մեծ մասամբ ազատ առևտրային գոտու պայմանները տարածվում են բոլոր ապրանքների վրա, բացառությամբ գյուղմթերքի»:

2007-ին ՌԴ-ն, Բելառուսը և Ղազախստանը համաձայնագիր ստորագրեցին մաքսային միություն ստեղծելու մասին: «Մաքսային միության նպատակն է ստեղծել միասնական մաքսային տարածք, որի սահմաններում կկիրառվի միասնական մաքսային  տուրք  և այլ միասնական առևտրային քայլեր երրորդ երկրների հետ»,- ասված է Եվրասիական  միության կայքում:

Ըստ այդմ` միասնական տնտեսական տարածքն ընդգրկում է համաձայնագրի անդամ երկրները: Այստեղ  գործում են  տնտեսության կարգավորման միանման մեխանիզմներ` հիմնված  ընդհանուր շուկայական մոտեցումների վրա, գործում է միասնական ենթակառուցվածք և կիրառվում է համաձայնեցված հարկային, դրամա-ֆինանսական ու մաքսային քաղաքականություն, որն ապահովում է ապրանքների և ծառայությունների, կապիտալի և աշխատուժի ազատ տեղաշարժը:

Եթե Հայաստանի առումով դեռ որևէ վերլուծություն չկա, թե ինչ օգուտ և վնաս կտա Մաքսային միությանն անդամակցելը, ապա Բելառուսի և Ղազախստանի դեպքում այդպես չէ. կան բազմաթիվ վերլուծություններ:

Օրինակ` Բելառուսական բիզնես (http://economics.bel.biz/) կայքի վերլուծության համաձայն` Մաքսային միությունը Բելառուսի համար նախընտրելի այլընտրանք է, քանի որ կկարողանա էներգակիրներ ստանալ համեմատաբար ցածր գներով, բացի այդ, ԵՄ-ի հետ ապրանքաշրջանառությունը փոքր է, քան Մաքսային միության երկրների հետ: Ավելին,   ազատ առևտրի գոտուն միանալու պարագայում  դժվար թե ծավալները կարողանան մեծացնել, քանի որ բելառուսական ապրանքը չի համապատասխանում եվրոպական ստանդարտներին:

Չնայած  ցանկալի այլընտրանք լինելուն` Մաքսային միությունն ունեցավ նաև բացասական ազդեցություն Բելառուսի տնտեսության վրա: 2011-ին պարենամթերքի էժան գներով արտահանումը Ռուսաստան կանխել չկարողացան, ինչի հետևանքով երկրի բնակչությունը պարենամթերքի պակասի խնդրի առջև կանգնեց: Սա բազմաթիվ խնդիրներից միայն մեկն է:

Իսկ Համաշխարհային բանկն էլ, վերլուծելով Ղազախստանի կորուստներն ու ձեռքբերումները, նշում է, որ Մաքսային միության իրագործման ամենամեծ խոչընդոտը միասնական արտաքին մաքսատուրքի սահմանումն է, որը տվյալ դեպքում Ղազախստանին տնտեսական կորուստներ է պատճառում:

«Եթե նավապետը չգիտի` որ ուղղությամբ է ուզում գնալ, նավի համար միևնույն է, թե որ նավահանգստին կմոտենա»

Պարզելու համար, թե ինչ կտա Հայաստանին Մաքսային միությանն անդամակցելը,  «Անկախը» զրուցել է տնտեսագիտության թեկնածու, դոցենտ Հասմիկ Հովհաննիսյանի հետ:

Նրա խոսքով` որևէ միության անդամակցելուց առաջ հարկավոր է խորը և լուրջ հետազոտություն կատարել` պարզելու կարճաժամկետ և երկարաժամկետ հեռանկարը. «Չի կարելի բացասել հանուն բացասման կամ գովաբանել հանուն գովաբանման»: Բացառություն չէ և Մաքսային միությունը:

Հովհաննիսյանը  ներկայացրեց Մաքսային միությանը միանալու հնարավոր դրական և բացասական կողմերը` կարճաժամկետ առումով (տնտեսագիտության տեսանկյունից սա 1-3 տարի ժամանակահատվածն է):

Ըստ այդմ, Մաքսային միությանն անդամակցելը կարճաժամկետ առումով կտա հիմնական ռեսուրսների էժան, այդ շրջանակներում առավել սերտ համագործակցության և նոր ռուսական վարկի ձեռքբերման հնարավորություն:

Որպես հնարավոր բացասական ազդեցություն Հովհաննիսյանը նշում է, որ կարող է թանկանալ երրորդ երկրներից ներմուծվող ապրանքը, ինչ-որ առումով կսահմանափակվի երկրի ինքնիշխանության ֆունկցիան և կզգանք ռուսական բիզնեսի ներկայությունը: Անդրադառնալով ինքնիշխանության սահմանափակմանը`  ասում է. «Նույնը կարող է լինել, եթե մենք անդամակցեինք մեկ այլ կառույցի, քանի որ փոխհամաձայնության  պիտի գնանք: Չնայած այժմ էլ այդ քայլին գնում ենք:  Որևէ  նոր քաղաքականություն մշակելիս մենք այն համապատասխանեցնում ենք այս կամ այն կառույցի հետ կնքված համաձայնագրերին»:

Իսկ այն հարցին, թե իսկապե՞ս Մաքսային միությանն անդամակցելը նշանակում է վերադարձ Խորհրդային միությանը, մասնագետն ասում է. «Ցանկացած մաքսային միություն իր ենթատեքստում դա  ենթադրում է, որքան էլ որ պնդեն հակառակը: Եթե մտածում ենք, որ կառույցը կատարյալ միություն է, արդեն սխալվում  ենք և կորցնում ենք, ում էլ որ հարենք»:

Անդրադառնալով հնարավոր սցենարին, որ կարող էր ի հայտ գալ,  եթե Հայաստանը ստորագրեր  ԵՄ ասոցացման համաձայնագիրը, տնտեսագետն ասում է. «Ասոցացման համաձայնագիրը ստորագրելու  դեպքում էլ որոշ սահմաններում չէինք կարողանալու ինքնուրույն որոշումներ ընդունել: Այստեղ նաև միգրացիոն խնդիր կառաջանար, քանի որ որակյալ աշխատուժը շատ ավելի ազատ կտեղաշարժվեր ԵՄ անդամ երկրներ:  Կառաջանար նաև   գների աճ`՝ պայմանավորված  հիմնական ռեսուրսների թանկացմամբ և գործազրկության աճ»:

Հովհաննիսյանը  վստահ է, որ  հայաստանյան արտադրանքը չի համապատասխանում եվրոպական ստանդարտներին, հետևաբար  սկզբնական փուլում չի կարողանա արտահանվել եվրոպական շուկա: Բացի այդ, Հայաստան ապրանք կներմուծվի  հիմնականում Եվրոպայից, որը համապատասխանում է եվրոպական ստանդարտներին, ինչը լրացուցիչ ծախսեր է ենթադրում, հետևաբար ապրանքի գինն  էլ ավելի բարձր կլինի:

Չնայած այս ամենին` Հովհաննիսյանն ասում է, որ  տվյալ պահին որևէ մեկը միանշանակ չի կարող ասել, թե որն է Հայաստանի համար ավելի ձեռնտու, Մաքսային միությա՞նը, թե՞ ԵՄ ազատ առևտրի գոտուն անդամակցելը. «Ուսումնասիրություն է պետք, որպեսզի հասկանանք, թե որ կառույցին միանալու դեպքում ինչ օգուտներ և վնասներ կունենանք: Կարևորը, որ երկու դեպքում էլ կառուցողական մոտեցում ցուցաբերենք:  Եթե  չունենք կառուցողական մոտեցում, որին էլ անդամակցենք, լինելու են  և՛ կարճաժամկետ, և՛ երկարաժամկետ վնասներ»:

Տեսականորեն հնարավոր է նաև երրորդ տարբերակը. Հայաստանը չի անդամակցում որևէ կառույցի և շարունակում է իր տնտեսական քաղաքականությունը: Այս տարբերակը, սակայն, ըստ Հովհաննիսյանի, հավանաբար հնարավոր չլինի տեսականից գործնականի վերածել, քանի որ Հայաստանը արտադրողականության առումով սահմանափակ հնարավորություններ ունի:

Անդրադառնալով այն խնդրին, որ Մաքսային միության անդամ երկրների հետ Հայաստանն ընդհանուր սահման չունի, Հովհաննիսյանն  ասում է, որ եթե անդամակցում ենք, ապա այդ մարտահրավերը պետք է դրվի Մաքսային միության առջև փոխշահավետ լուծման ակնկալիքով. «Եթե մենք չենք ունենում լիարժեք պատասխան մեր բարձրացրած հարցին, պետք է այլ քայլերի դիմենք:  Խնդիրն այն է, որ բոլորս փորձում ենք ենթադրություններ անել դեռ չտեսնելով ընդհանուր առաջարկությունների փաթեթը»:

Եզրափակելով Հովհաննիսյանն   ասում է, որ նախ պետք է կողմնորոշվենք, որպեսզի կարողանանք ճիշտ քայլեր ձեռնարկել և իրավիճակը ճիշտ գնահատել. «Եթե նավապետը չգիտի` որ ուղղությամբ է ուզում գնալ, նավի համար միևնույն է, թե որ նավահանգստին կմոտենա»:

ԱԺ «Ժառանգություն» խմբակցության ղեկավար Ռուբեն Հակոբյանն այսօր խորհրդարանում կառավարության հետ հարցուպատասխանի ժամանակ, անդրադառնալով վերջին զարգացումներին, հայտարարեց, որ համազգային և համապետական հարցերը լուծվում են մի քանի պաշտոնյաների սենյակում, և անտեսվում է ժողովրդական ու պառլամենտական դիվանագիոտւթյունը. «Իսկ երբ փորձում ես ինչ որ բան իմանալ, միակ վերջնական պատասխանը լինում է այն, որ մեծամասնության հետ հարցը քննարկվել է, և որոշումն այնտեղ է կայացվել: Հնարավոր է, որ ամբողջ քաղաքական ինտելեկտը հավաքված լինի մեծամասնության այդ սենյակներում, բայց երևի կա նաև ընդիիմության փոքր ածու, որը նույնպես ասելիք ունի»,-ասաց պատգամավորը:

Նրան հետաքրքրում էր երկու հարց` արդյո՞ք գործող իշխանությունը եվրոպական արժեքներից և նույնիսկ մաքսային արժեքներից խոսելուց չի հասկանում, որ այսօրվա մեր քաղաքական մշակույթը համապետական, ազգային ծրագիր լուծելու համար զրոյական է, և այս մակարդակով հնարավոր չէ որևէ հարց լուծել:

Նա նաև ասաց, որ վաղը մեկնում է Բիշքեկ` որպես ԱՊՀ պետությունների ՀԱՊԿ ԽՎ քաղաքական և միջազգային հանձնաժողովի անդամ, սակայն բացարձակապես տեղեկատվություն չունի, թե ղազախների և բելոռուսների հետ ինչ պետք է խոսի Մաքսային միության մասին: «Ստիպված պետք է շպիոնություն խաղանք, որ նրանցից իմանանք, թե ինչ է կատարվում»:

Հակոբյանը կառավարությունից նաև հետաքրքրվեց, թե Ասոցացման համաձայնագիրը երբևէ կհրապարակվի՞, թե ոչ և ի՞նչ ճակատագիր է սպասվում Մաքսային միությանը վերաբերող փաստաթղթի հրապարակմանը:

Պատգամավորի հարցին ի պատասխան արտգործնախարար Էդ.Նալբանդյանն ընթերցեց Սահմանադրության 55-րդ հոդվածը, ըստ որի Հանրապետության նախագահը ստորագրում է միջազգային պայմանագրեր, և եթե անհրաժշտությունը կա, ապա ներկայացնում է խորհդրարան վավերացման: Նա նաև նշեց, որ միջազգային պայմանագրերը չեն հրապարակվում նախաստորագրումից առաջ, քանի որ դա ընդունված նորմ է:

Ինչ վերաբերում է Մաքսային միության հետ կապված փաստաթղթին, ապա բացի այն հռչակագրից, որը հրապարակվել է ՀՀ և ՌԴ նախագաների կողմից, որտեղ հայտարարվում էր Հայաստանի մտադրության մասին` դառնալու Մաքսային միության անդամ, ըստ Նալբանդյանի, այլ փաստաթուղթ առայժմ գոյություն չունի: «Այդ փաստաթղերը կարող են լինել որպես արդյունք այն բանակցությունների, որոնք հնարավոր է սկսել միայն այն ժամանակ, երբ երեք անդամ երկրները որոշեն, որ Հայաստանին իսկապես ընդունում են Մաքսային միություն»:

Նալբանդյանի խոսքով` սպասվում է, որ նման ժողով կլինի հոկտեմբերի կեսերին, և հավանաբար հոկտեմբեր վերջին կամ նոյեմբերի սկզբին կսկսվեն բանակցությունները:

«Այն փաստաթղթերը, որոնք ԱԺ-ի կողմից վավերացում կպահանջեն, կներկայացվեն, և եթե ԱԺ-ն գտնի, որ այդ փաստաթղթերն արժանի չեն վավերացման, ապա համապատասխան եզրակացություններ արեք, սա է հարցը»,-ամփոփեց Նալբանդյանը:

Ռուբեն Հակոբյանին բոլորովին չբավարարեց արտգործնախարարի պատասխանը, ավելին,մի փոքր վրդովեցրեց. «Պարոն Նալբանդյան, չէի սպասում, որ կգաք և ինձ կբացատրեք, թե Սահմանադրության այս կամ այն հոդվածը ինչ է սահմանում: Իմ հարցը մի քիչ ավելի լուրջ է: Ես խոսում եմ ժողովրդական և պառլամենտական դիվանագիտությունը զրո դարձնելու մասին և հարցնում` արդյո՞ք ճիշտ է, որ միայն քաղաքական կլուբն է որոշում այս ազգի ճակատագիրը, իսկ դուք սահմանադրության հոդվածն եք ասում»:

Հակոբյանը նաև ասաց, որ ինքը լավ գիտե միջազգային նորմը, ըստ որի կողմերը պետք է պայմանավորվեն` երբ հրապարակել փաստաթուղթը, բայց գիտի նաև Ուկրաինայի օրինակը, որի դեպքում նույնպես նման պայմանավորվածություն էր եղել, սակայն Ուկրաինան, հասկանալով հարցի կարևորությունն ու նշանակությունը, խնդրել էր թույլ տալ նախաստորագրումից առաջ այդ պայմանագրի մասին ծանոթացնել ժողովրդին. «Եվ շատ ճիշտ էր արել,-ասաց Հակոբյանը,-կան համապետական և համազգային հարցեր, որ միջազգային պրոտոկոլն իմանալով հանդերձ պետք է հասկանալ, որ ժողովրդին էլ պետք է մատուցելՄենք իրավունք չունենք այս շատ պատմական և պատասխանատու պահին, երբ պետք է ճգրիտ ընտրություն կատարենք, երեք-չորս հոգով որոշում կայացնենք»:

Նալբանդյանն արձագանքեց, որ Հայաստանը միշտ թափանցիկ քաղաքականություն է վարում, և Հայաստանի նախագահն ու արտգործնախարարությունը բազմիցս հայտարարել են Հայաստանի վերաբերմունքը թե ինտեգրացիոն գործընթացներին հետխորհրդային տարածքում, թե Եվրամիության հետ հարաբերություններում: «Մենք պատրաստ ենք խորացնել, զարգացնել, ընդլայնել և հնարավորինս մերձենալ Եվրամիության հետ, բայց ոչ ի վնաս Ռուսաստանի հետ մեր հարաբերություններին  կամ մեր այլ ձգտումներին  ու ցանկություններին»,-ասաց արտգործնախարարը:

«Հազիվ էր հասարակությունը համակերպվել մոսկովյան գույժի հետ, մեկ էլ վարչապետը Պեկինում հայատարում է, որ Հայաստանը մտադիր է նաև Շանհանյան համագործակցության կազմակերպությանը` ՇՕՍ-ին միանալ: Սա նորօրյա կոմպլեմենտար դիվանագիտություն է՞, ով ուր գնում է, ինչ որ մի նոր միության միանում է»,-Ազգային ժողովում այսօր հարց բարձրացրեց պատգամավոր Ալեքսանդր Արզումանյանը:

Նա հիշեցրեց, որ չորս տարի առաջ, երբ կառավարությունը ներկայացրել է իր ծրագիրը, որտեղ սևով սպիտակի վրա գրված են այն առաջնայնությունները, որոնք Հայաստանի կառավարությունը պետք է իրականացնի, որևէ խոսք չի եղել ՇՈՍ-ի կամ Մաքսային միության մասին: Ուստի պատգամավորը կարծում է, որ կառավարությունը կա´մ պետք է ներկայացնի նոր ծրագիր` հաշվի առնելով այս նոր իրողությունները և բազմավեկտոր իր քաղաքականությունը և ստանա ԱԺ-ի հավանությունը, կա´մ ներկայացնի իր հրաժարականը:

Բարձրացված հարցին պատասխանեց արտգորխծնախարար Է. Նալբանդյանը`  պարզաբանելով, որ խոսքը գնում է ոչ թե Հայաստանի անդամակցությանը ՇՕՍ-ին, այլ  ընդամենը դիտորդի կարգավիճակի մասին: Ինչ վերաբերում է սեպտեմբերի 3-ի որոշմանը` կապված Մաքսային միությանը միանալու հետ, ապա արտգործնախարի խոսքով ժամանակին  Հայաստանի և Ռուսաստանի նախագահների միջև պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել, որ պետք է ստեղծվի աշխատանքային խումբ, որ ուսումանսիրի այն եղանակները, թե ինչպես Հայաստանը համագործակցել Մաքսային միության հետ: Ըստ Նախարարի, բոլոր եզրակացությունների հիման վրա պարզ է դարձել, որ այդ համագործակցությունը հնարավոր է:

«Ամեն ինչի մասին շատ պարզ հայտարարվել է, և եթե լրացուցիչ պարզաբանումների կարիք լինի կամ ԱԺ-ի կողմից որևէ փաստաթուղ վավերացնելու, ապա Դուք ևս հնարավորություն կունենաք ձեր տեսակետն արտահայտելու»,-ասաց նախարարը:

Արզումանյանը պատասխանեց. «Դուք վերահքաստատեցիք իմ ասածը, որ  տեղի է ունեցել կառավարության ծրագրի վերանայում, շտկում: Բերեք նորացված ծրագիրը և ստացեք Ազգային ժողովի համաձայնությունը այդ ծրագիրն իրականացնելու համար, հակառակ դեպքում` հանձնեք ձեր լիազորությունները, թող նոր կառավարություն նշանակվի, որն էլ բերի այն ծրագիրը, որը դուք ուզում եք շարունակել»:

Նալբանդյանն էլ արձագանքեց` ասելով, որ հայկական կողմից երբևէ որևէ որոշում կամ հայտարարություն չի ընդունվել, որն ուղղված լինի Հայաստանի շահերին դեմ:

Ազգային ժողովում այսօր Արդարադատության խորհրդի երկու նոր անդամների հարցի քննարկումն է: Առաջադրված թեկնածուներն են ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի դեկան Գագիկ Ղազինյանն ու ՀՀ ոստիկանապետի գլխավոր խորհրդական Գրիգոր Բադիրյանը:

Նշենք, որ ՀՀ սահմանադրության համաձայն՝ Արդարադատության խորհրդի կազմի մեջ մտնում են ՀՀ դատավորների ընդհանուր ժողովի կողմից գաղտնի քվեարկությամբ հինգ տարի ժամկետով ընտրված ինը դատավորներ, ՀՀ նախագահի և Ազգային ժողովի կողմից նշանակված երկուական իրավաբան-գիտնականներ:

ՀԱԿ խմբակցության պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանը, որն ի սկզբանե հայտարարել էր, որ դեմ է քվեարկելու նրանց թեկնածությանը, Բադիրյանին հարցեր տալու ժամանակ հայտարարեց, որ չի հավատում նրա անկեղծությանը, որովհետև նա ոստիկանապետի գլխավոր խորհրդականն է. «Մեր մեջ ասած` Դուք ընդհանրապես չեք էլ կարող առաջադրվել Արդարադատության խորհրդի անդամ, որովհետև մենք այսօր պիտի իրավաբան-գիտնականի ընտրենք, բայց Դուք ոչ միայն պետական պաշտոնյա եք, այլև ուժային կառույցի բարձրաստիճան պաշտոնյա: Դուք շատ մանրամասն ցուցադրում եք Ձեր գիտելիքները, բայց Ազգային ժողովին տեղյակ չեք պահում, որ ոստիկանական համակարգի աշխատող եք և 2011 թվականից աշխատում եք այդ պաշտոնում: Ձեր առաջ քաշած հարցերի կոնտեքստում Ձեր թեկնածության առաջադրումն ինքնին աբսուրդ է և եթե Դուք հրաժարական տված լինեիք նախորդ պաշտոնից, դեռ ինչ որ տեղ կարելի էր հասկանալ»,-ասաց նա:

Գրիգոր Բադիրյանը Փաշինյանին հակադարձեց `ասելով, որ եթե նա օրենսդրությունից գեթ մեկ արգելք ցույց կտա, որը թույլ չի տալիս առաջադրել իր թեկնածության առաջադրումը, ապա ինքը նրա հետ կհամաձայնի. «Ինչ վերաբերում է այն փաստին, որ չեք կարողանում հավատալ ինձ, ապա ես այդ հարցում դժվար թե կարողանամ Ձեզ օգնել, կարծում եմ մարդկանց հավատալու այդ դժվարությունն ինքնուրույն պիտի կարողանաք հաղթահարել»,-նկատեց Բադիրյանը:

Նիկոլ Փաշինյանն անդրադարձավ նաև դատավոր Պարգև Օհանյանի գործին` ենթադրելով, որ եթե Բադիրյանը երկու մանդատ արդեն աշխատում է Արդարադատության խորհրդում, ապա մասնակցել է նաև այն որոշմանը, որով Օհանյանը զրկվել է դատավորական մանդատից:

Փաշինյանի խոսքով` Պարգև Օհանյանը երրորդ հանրապետության պատմության մեջ այն բացառիկ դատավճիռներից մեկն է կայացրել, որ չի ենթարկվել քաղաքական  իշխանության ուղղակի ճնշումներին:

Գրիգոր Բադիրյանը պարզաբանեց, որ նախևառաջ Պարգև Օհանյանն իր ընկերն է, երկրորդ, որ ինքն այդ ժամանակ չի մասնակցել այդ որոշման կայացմանը, քանի որ այդ ընթացքում իր լիազորությունները դադարեցված են եղել. «Պարգև Օհանյանը շատ լավ դատավոր էր, և ես ափսոսում եմ, որ դատական համակարգը նման դատավոր կորցրեց` իհարկե առանց որևէ գնահատական տալու Արդարադատության խորհրդի և դատավոր Օհանյանի գործողություններին»,-ասաց Բադիրյանը:

Հարգելի խորհրդարան,

Քաղաքական աշունը մեկնարկել է հետաքրքիր եւ բուռն զարգացումներով, թե՛ ներքին եւ թե՛ արտաքին քաղաքականության բնագավառներում: Ուշադրության է արժանի սեպտեմբեի 3-ին Մոսկվայում տեղի ունեցած Հայաստանի եւ Ռուսաստանի նախագահների հանդիպումը, որը կարելի է արդյունավետ որակել դաշնակից երկու պետությունների համար:

Առաջին, կողմերը հայտարարեցին, որ Ղարաբաղյան հակամարտությունն ունի բացառապես քաղաքական լուծում ԵԱՀԿ ՄԽ շրջանակներում: Սա նշանակում է, որ հարեւան Ադրբեջանի եւ նրա ավագ եղբայր Թուրքիայի՝ խնդրի լուծման այլընտրանքային, այդ թվում` ռազմական նկրտումները հօդս են ցնդում:

Երկրորդ, Հայաստանի եւ Ռուսաստանի ղեկավարները պատրաստակամություն հայտնեցին արդիականացնելու եւ դիվերսիֆիկացնելու թե՛ երկրի տնտեսությունը եւ թե՛ էներգետիկ անվտանգության համակարգը: Այս խնդիրը հավելյալ կարեւորություն է ստանում հայկական ատոմակայանի շահագործման ժամկետի երկարաձգմանն ուղղված աշխատանքների համատեքստում:

Եվ երրորդ, երկու դաշնակից պետությունները պատրաստակամություն հայտնեցին մինչեւ 2020 թվականը երկարաժամկետ տնտեսական համագործակցություն ծավալելու, մասնավորապես, հայկական կողմը քաղաքական հայտարարությամբ ազդարարեց, որ պատրաստ է միանալու Մաքսային միությանը, որը նոր տնտեսական հնարավորություններ կընձեռի մեր երկրի արտադրողին:

Ավելին` այս հայտարարության համատեքստում հստակ նշվեց, որ Հայաստանը պատրաստակամ է շարունակելու իր քաղաքական երկխոսությունը Եվրոպայի հետ: Սակայն արի ու տես, որ Մաքսային միությանն անդամակցելու մասին հայտարարությունը, չգիտես ինչու, ոմանց համար դարձավ ամպրոպ անամպ երկնքում: Սկսեցին շրջանառվել ամենատարբեր կարծիքներ, հասարակությունը արհեստականորեն բաժանվեց ռուսամետների եւ արեւմտամետների:

Հարգելի խորհրդարան,

Հայաստանի ժողովուդն իր ընտրությունը կատարել է դեռեւս 1991-ի սեպտեմբեի 21-ին՝ բռնելով անկախ պետականության ուղին: Պետական շահի գերակայությունից ելնելով` տարիներ շարունակ Հայաստանի իշխանությունները խորացրել են հարաբերությունները մեր ռազմավարական միակ դաշնակից Ռուսաստանի հետ՝ միեւնույն ժամանակ զարգացնելով երկխոսությունը եվրոպացի եւ այլ գործընկերների հետ:

Կարծում եմ՝ նրանք, ովքեր Հայաստան-Եվրոպա հարաբերություններում փորձում են վերջակետ դնել, մեղմ ասած, սխալվում են, քանզի եվրասիական եւ եվրոպական տնտեսական ինտեգրման գործընթացները մենք դիտարկում ենք որպես փոխլրացնող: Մենք պատրաստակամ ենք շարունակելու մեր երկխոսությունը եվրոպացի գործընկերների հետ եւ հետամուտ լինելու բարեփոխումների իրականացմանը:

Ամփոփելով խոսքս՝ նշեմ, որ ամենեւին կարիք չկա մութ սենյակում սեւ կատու փնտրել, երբ կատուն այնտեղ չէ:

Շնորհակալություն ուշադրության համար:

Խորհրդարանում պատգամավորների հայտարարությունների ժամին ԱԺ «Ժառանգություն» խմբակցության ղեկավար Ռուբեն Հակոբյանն, անդրադառնալով Մաքսային միությանը միանալու ՀՀ նախագահի որոշմանը, ասաց.«Մենք պետք է ոչ թե ենթարկվենք ճնշումներին և տրվենք սին խոստումներին, այլ առաջնորդվենք մեր պետության ազգային անվտանգության հստակ կեցվածքով»:

Հակոբյանի կարծիքով` Արևմուտքը գիտակցում է, որ մեր տարածաշրջանում Ռուսաստանի հիմնական դաշնակցին եվրաինտեգրելը զգալիորեն կթուլացնի Ռուսաստանի ազդեցությունը և Արևմուտքն ունի հեռահար այլ նպատակներ: Միաժամանակ քաղական գործիչը կարծում է, որ Ռուսաստանը նույնպես գիտակցում է պահի լրջությունը և գիտի, եթե Հայաստանը ինտեգրվի եվրոպական կառույցներին, նա ընդհանրապես կորցնելու է Հարավային Կովկասը` նկատի ունենալով Անդրկովկասի երկու հանրապետությունների հետ իր ոչ լավ հարաբերությունները:

«Այլ խոսքով` Հայաստանի միանալը այս երկու այլընտրանքներից որևէ մեկին ունի չափազանց բարձր գին և բացառիկ քաղաքական նշանակություն»,-ընդգծեց նա:

Իսկ բարձր գինն ու բացառիկ քաղաքական նշանակությունը, ըստ Հակոբյանի, Լեռնային Ղարաբաղի անկախության ճանաչումն է: Նրա խոսքով` Հայաստանի համար գլխավոր ուղենիշ պետք է լինի այն, թե գործնականում ով է պատրաստ ճանաչել ԼՂՀ անկախությունը: Միաժամանակ նա ընդգծեց, որ Ռուսաստանը, շատ լավ իմանալով, որ Ղարաբաղը` որպես անկախ միավորում, առավել կայացած է, քան Աբխազիան կամ Հարավային Օսեթիան, տարբեր պատճառներով չի ճանաչում Ղարաբաղի անկախությունը:

Պատգամավորը հորդորում է չշտապել, այլ կարողանալ հստակ պահանջարկ-առաջարկով ներկայանալ միջազգային հրապարակային դաշտ: Միաժամանակ նա ընդունում է, որ և՛ Ռուսաստանը և՛ Եվրամիությունը ԼՂՀ հարցում կիրառում են երկակի ստանդարտներ:

Ինչ վերաբերում է ԼՂՀ անվտանգությանը, ապա Ռուբեն Հակոբյանի կարծիքով, դրա համար առավել իրատեսական երաշխավոր կարող են լինել ոչ թե «սմերչներն» ու չինական զինատեսակները, այլ ԼՂՀ ճանաչումը:

Աժ հայտարարությունների ժամին ԱԺ փոխնախագահ Էդուարդ Շարմազանովն անդրադարձավ  քաղաքական աշնան մեկնարկած հետաքրքիր և բուռն զարգացումներին` ներքին և արտաքին քաղաքականության բնագավառներում` մասնավորապես սեպտեմբերի 3-ին Մոսկվայում տեղի ունեցած Հայաստանի եւ Ռուսաստանի նախագահների հանդիպմանը, որը, նրա գնահատմամբ, արդյունավետ է դաշնակից երկու պետությունների համար:

«Առաջին` կողմերը հայտարարեցին, որ Ղարաբաղյան հակամարտությունն ունի բացառապես քաղաքական լուծում ԵԱՀԿ ՄԽ շրջանակներում: Սա նշանակում է, որ հարևան Ադրբեջանի և նրա ավագ եղբայր Թուրքիայի՝խնդրի լուծման այլընտրանքային,

այդ թվում` ռազմական նկրտումները հօդս են ցնդում:

Երկրորդ, Հայաստանի և Ռուսաստանի ղեկավարները պատրաստակամություն հայտնեցին արդիականացնելու եւ դիվերսիֆիկացնելու թե՛ երկրի տնտեսությունը և թե՛ էներգետիկ անվտանգության համակարգը: Այս խնդիրը հավելյալ կարևորություն է ստանում հայկական ատոմակայանի շահագործման ժամկետի երկարաձգմանն ուղղված աշխատանքների համատեքստում:

Եվ երրորդ, երկու դաշնակից պետությունները պատրաստակամություն հայտնեցին մինչև 2020 թվականը երկարաժամկետ տնտեսական համագործակցություն ծավալելու, մասնավորապես, հայկական կողմը քաղաքական հայտարարությամբ ազդարարեց, որ պատրաստ է միանալու Մաքսային միությանը, որը նոր տնտեսական հնարավորություններ կընձեռի մեր երկրի արտադրողին»:

Շարմազանովի դիտարկմամբ` նախագահի հայտարարության համատեքստում հստակ նշվեց, որ Հայաստանը պատրաստակամ է շարունակելու իր քաղաքական երկխոսությունը Եվրոպայի հետ. «Սակայն արի ու տես, որ Մաքսային միությանն անդամակցելու մասին հայտարարությունը, չգիտես ինչու, ոմանց համար դարձավ ամպրոպ անամպ երկնքում: Սկսեցին շրջանառվել ամենատարբեր կարծիքներ, հասարակությունը արհեստականորեն բաժանվեց ռուսամետների և արևմտամետների»:

Շարունակելով ելույթը` Շարմազանովը նշեց, որ Հայաստանի ժողովուդն իր ընտրությունը կատարել է դեռևս 1991-ի սեպտեմբեի 21-ին՝ բռնելով անկախ պետականության ուղին և որ պետական շահի գերակայությունից ելնելով` տարիներ շարունակ Հայաստանի իշխանությունները խորացրել են հարաբերությունները մեր ռազմավարական միակ դաշնակից Ռուսաստանի հետ՝ միեւնույն ժամանակ զարգացնելով երկխոսությունը եվրոպացի եւ այլ գործընկերների հետ:

ՀՀԿ խոսնակը կարծում է, որ նրանք, ովքեր Հայաստան-Եվրոպա հարաբերություններում փորձում են վերջակետ դնել, մեղմ ասած, սխալվում են, քանզի եվրասիական և եվրոպական տնտեսական ինտեգրման գործընթացներմն իրենք դիտարկում ենք որպես փոխլրացնող և պատրաստակամ են շարունակելու երկխոսությունը եվրոպացի գործընկերների հետ և հետամուտ լինել բարեփոխումների իրականացմանը:

Ամփոփելով խոսքը՝ նա նկատեց, որ ամենևին կարիք չկա մութ սենյակում սև կատու փնտրել, հատկապես երբ կատուն այնտեղ չէ:

ԱԺ ՀԱԿ խմբակցության պատգամավոր Լևոն Զուրաբյանն ԱԺ հայտարարությունների ժամին ՀԱԿ-ի  անունից ողջունեց քաղաքացիական
նախաձեռնություններին, որոնք պայքարում են սոցիալական արդարության համար: ՛՛Մենք ողջունում ենք Ազատության հրապարակում հավաքվող
ազատամարտիկներին, փակ շուկայի վերակառուցման և ապօրինի այլ շինարարությունների դեմ պայքարող քաղաքացիներին, Տիգրան Առաքելյանի
ազատության համար պայքարողներին:

«Փորձը ցույց է տալիս, որ ռեժիմը նահանջում է, երբ ժողովուրդը դուրս է  գալիս հրապարակ: Դրա վառ ապացույցը համաքաղաքացիական պայքարն էր տրանսպորտի գնի թանկացման դեմ: Բայց ցավոք, վարչախումբն, առաջնորդվելով մի քանի պաշտոնյա-օլիգարխների ժողովրդի հաշվին հարստանալու մղումով, ճնշումների հարվածն ուղղել է քաղաքացիական նախաձեռնությունների դեմ` կազմակերպելով բանդաների հարձակումներ,  դաժան ծեծի ենթարկելով առանձին ակտիվիստների», – հայտարարեց Զուրաբյանը: 

— 
Լարա Առաքելյան

«Սերժ Սարգսյանի նախագահության տարիներին հայ հասարակությունն ականատես եղավ արտառոց գաղտնիության պայմաններում տեղի ունեցած մի շարք՝ մեր երկրի համար ճակատագրական  իրադարձությունների` հայ-թուրքական արձանագրությունների ստորագրում, Եվրամիության հետ ասոցացման համաձայնագրի շուրջ բանակցություններ, Միացյալ մաքսային գոտուն միանալու վերաբերյալ հայտարարություն, Գազի գնի բարձրացումներ  (մինչև հիմա մենք չենք ստացել գազի գնի բարձրացման պայամանգիրը, ինչպես նաև խոստացված՝ գնի սուբսիդավորման վերաբերյալ որևէ տեղեկություն)»:

Նրա խոսքով` բոլոր այս գործընթացները գաղտնի են պահվել թե՛ Հայաստանի հասարակությունից, թե՛ քաղաքական ուժերից և թե՛, որոշ դեպքերում, անգամ, Հայաստանի կառավարությունից, ինչը ՀՀ Սահմանադրության 85-րդ հոդվածի կոպիտ խախտում է. «Փաստերը վկայում են, որ երբեմն գործընթացներից տեղյակ չի եղել նաև իշխող կոալիցիան: Ասվածի հաստատումը տեսնում ենք տարբեր պաշտոնյաների և իշխող կոալիցիայի ներկայացուցիչների՝ միաժամանակ արված իրարամերժ հայտարարություններում»,-նշեց նա:

Արամ Մանուկյանը կարծում է, որ ոչ հրապարակային և կամայական այս գործելաոճի  հետեւանքով Եվրոպական Միության եւ Ռւսաստանի Դաշնության հետ Հայաստանի հարաբերություններում առաջացել է անվստահություն եւ լարվածություն, է՛լ ավելի է բարդացել հայ-թուրքական հարաբերությունները կարգավորելու խնդիրը, ոչնչացվել է միջազգային ասպարեզում Հայաստանի՝ որպես վստահելի եւ կանխատեսելի գործըներոջ վարկը:

Լարա Առաքելյան

ԲՀԿ խմբակցության պատգամավոր Վահե Էնֆիաջյանն այսօր պատգամավորների հայտարարությունների ժամին ներկայացրեց Միջազգային առաջատար վերլուծական ինստիտուտներից մեկի` Բրիտանական Լեգատում անալիտիկ կենտրոնի կողմից հրապարակված «Երկրների բարգավաճման» սանդղակը:

Նրա խոսքով` միջազգային նման ձևաչափի հետազոտությունները խորքային ուսումնասիրությունների հաշվին հստակ պատասխաններ են տալիս, թե երկրների դասակարգման աղյուսակում որ երկիրն ինչ առավելություն կամ Հայաստանի դեպքում՝ ինչ բացթողումներ ունի: Ցուցակը կազմված է 142 երկրներից:

Ուսումնասիրությունները ներառում են տարբեր ոլորտներ` համակարգված 8 ենթաբաժիններում և հիմնված 79 տարբեր ցուցանիշների հիման վրա: Դրանք են` 1. տնտեսություն 2.ձեռներեցություն 3.կառավարում 4.կրթություն, 5. առողջապահություն 6.պաշտպանություն 7.անձնական ազատություններ, 8. սոցիալական ունեցվածք:

Տվյալները վերցված են ՄԱԿ-ի, Համաշխարհային Բանկի, Տնտեսական Համագործակցության կազմակերպության, Համաշխարհային Առևտրային Կազմակերպության ու միջազգային կառույցներից:

Ըստ դասակարգման աղյուսակի` մեր երկիրը զբաղեցնում է 98-րդ տեղը` կիսելով հորիզոնականը Հոնդուրասի և Գվատեմալյի հետ: Տարածաշրջանի հարևաններ նկատմանբ, դարձյալ զիջողական կարգավիճակում ենք: Ըստ դասակարգման արդյունքների Թուրքիան զբաղեցնում է 89-րդ տեղը, Վրաստանը` 93, Ադրբեջանը` 94:

“Բրիտանական ինստիտուտի գնահատականը, որն աշխարհում առաջատարներից է, փաստացի գնահատական է տալիս մեր երկրի ներուժին, իսկ 98-րդ տեղը, մեղմ ասած, մխիթարական չէ”,-կարծում է պատգամավորը:

Ըստ նրա` անհրաժեշտ է իրական տնտեսական հիմնավորումներով արհեստավարժ քայլեր ձեռնարկել, որպեսզի իրավիրճակը շտկվի, և պատկերն առավել մխիթարական դառնա::

ԱԺ հայտարարությունների ժամին “Ժառանգություն” խմբակցության պատգամավոր, Ազատ դեմոկրատներ կուսակցության նախագահ Խաչատուր Քոքոբելյանն անդրադարձավ Մաքսային միությանը միանալու ՀՀ նախագահի որոշմանը:

Նա հիշեցրեց, որ Ազատ դեմոկրատներ կուսակցությունն իր դատապարտող հայտարարությամբ արդեն իսկ հանդես է եկել, սակայն ևս մեկ անգամ ընդգծեց, որ  բոլոր նրանք, ովքեր առաջնային են համարում Հայաստանի Հանրապետության շահն ու հետագա զարգացման կարևորությունը,  պետք է հստակ գիտակցեն, որ ՀՀ իշխանությունների նման քայլը, միգուցե պարտադրված, բայց վտանգում և հարցականի տակ է դնում Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխանությունը:

Քոքոբելյանի կարծիքով` Մաքսային միություն մուտք գործելով Հայաստանի Հանրապետությունը կորցնում է անկախության անպիսի կարևորագույն ատրիբուտներ, ինչպիսիք են անկախ արտաքին քաղաքականությունն ու ինքնուրույն ֆինանսատնտեսական գործառույթ իրականացնելու հնարավորությունը։

“Մենք այս գործընթացը գնահատում ենք իբրև հակասահմանադրական քայլ, քանզի  եթե մանրամասնորեն ծանոթանանք Մաքսային միության և Եվրասիական տնտեսական միության հիմնադիր փաստաթղթերին և դրա գործունեությունն ապահովող հիմնական մարմիններին տրված լիազորություններին, ապա մեր այս պնդումն առավել ակնհայտ կդառնա,-ասաց նա,-մասնավորապես,  Եվրասիական տնտեսական միության և Մաքսային միության կարևորագույն մարմիններից մեկը Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովն է՝ միասնական, մշտական գործող կարգավորող մարմին: Այս հանձնաժողովն ունի կառավարման վերազգային մարմնի կարգավիճակ, այն անդամ պետություններից որևէ մեկի կառավարությանը չի ենթարկվում և այս հանձնաժողովի որոշումները կատարման համար պարտադիր են անդամ պետությունների տարածքում: Այս հանձնաժողովը կարգավորում է մաքսատուրքերի չափը, իրականացնում է մաքսային վարչարարություն և տեխնիկական կարգավորումներ: Սահմանում է անդամ պետությունների առևտրային կարգը երրորդ պետությունների հետ: Իր ադեցությունն ունի անդամ պետությունների էներգետիկ, մակրոտնտեսական, արժութային քաղաքականության մշակման վրա: Կարգավորող դերակատարություն ունի նաև անդամ պետությունների ֆինանսական շուկայում՝ մասնավորապես բանկային, ապահովագրական, արժույթի և արժեթղթերի ոլորտում”:

Նրա խոսքով` այս ամենից հետո ակնհայտ է դառնում, թե ինչպես է Մաքսային՝ հետագայում էլ Եվրասիական տնտեսական միություն մուտք գործելու պարագայում սահմանափակվելու ՀՀ ինքնիշխանությունը` մեր պետությունը դնելով ուղղակիորեն կախվածության մեջ մեկ այլ երկրից, հետևաբար հակասելով նաև ՀՀ մայր օրենքին՝ Սահմանադրությանը:

Քոքոբելյանն անդրադարձավ նաև Ռուսաստանի հետ դաշնակցային գործընկերության պարտականությունների իրականացման և ՀՀ ու ԼՂՀ անվտնագության մասին խոսակցություններին` հարց բարձրացնելով, թե յդ դեպքում ինչո՞ւ ենք մենք շրջանցում տակավին վերջերս մեր ռազմավարական գործընկերոջ կողմից այդ պարտականությունների խախտման աղմկահարույց դեպքը: “Խոսքը ՀԱՊԿ-ի անդամ Ռուսաստանի կողմից  մոտ 4 մլրդ դոլարի հարձակողական նշանակության սպառազինության վաճառքն է Ադբեջանին: Պարզ է, որ այդ զենքն ուղղված է  Լեռնային Ղարաբաղի և ՀԱՊԿ-ի հիմնադիր անդամ հանդիսացող ՀՀ-ի դեմ: Մինչդեռ, 1997թ. ՀՀ և ՌԴ միջև կնքված Բարեկամության, համագործակցության եւ փոխադարձ օգնության մասին պայմանագրի 3-րդ հոդվածը, մասնավորապես, սահմանում է, որ Կողմերը պարտավորվում են համատեղ ձեռնարկել իրենց համար բոլոր մատչելի միջոցները` խաղաղության դեմ սպառնալիքը վերացնելու համար: Ցավով եմ արձանագրում, որ այս հարցը պետական մակարդակով արձագանք չգտավ”:

Քոքոբելյանի կարծիքով` Հայաստանի Հանրապետության և Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգության ամենամեծ երաշխիքը կենսունակ և զարգացող պետություն ունենալն է։

Խորհրդարանում այսօր պատգամավորների հայտարարությունների ժամին ԲՀԿ-ական պատգամավոր Ռուբեն Գևորգյանն անդրադարձավ ազատամարտիկներին հուզող սոցիալական խնդիրներին` հարց բարձրացնելով. “Ամենուրեք և ամեն ժամ խոսում ենք հայրենապաշտ և գաղափարապաշտ սերունդ ունենալու մասին, բայց արդյոք ազատամարտիկներին հուզող հարցերի նկատմամբ պետության այսօրվա  անտարբերությունը երիտասարդ սերնդի մեջ չի սերմանելու մի այնպիսի հիվանդ հոգեբանություն, որը մեր ազգի  ճակատագիրը կդնի հարցականի տակ”:

Պատգամավորը համոզված է, որ  մեր ազգը հայրենիքի համար միշտ էլ կամովի մեռնելու պատրաստակամություն  ունեցող ազգ է, որոնք ամենաբարձր տեսակն են ներկայացնում և  հատուկ որակ են կազմում մեր հասարակության մեջ:

“Բայց փաստը մնում է փաստ, որ ինչ-ինչ պատճառներով կառավարության կողմից անտեսվում են երբեք պահանջատիրոջ դիրքերից հանդես չեկող, բայց երկրի առաջնային տերեր հանդիսացող՝ պատերազմից վիրավոր և կենդանի վերադարձած այդ տեսակի համեստ ու արժանապատվության դաշտում ամփոփվող սոցիալական պահանջները”,-ասաց նա:

Պատգամավորի կարծիքով` այսօր հարիր չէ հաղթանակած երկրին և պետությանը, որ ընդդեմ թշնամու, զենքը  ձեռքն առած տղերքի նույն ձեռքերում՝ սոցիալական ինչ-ինչ պայմաններից դրդված հայտնվել են բողոքարկող ցուցանակներ: “Եվ այն տղերքի ձեռքերում, որոնց համար երբեք ընտանեկան հոգսն ու սոցիալական ծանր վիճակն առաջնային  չի եղել, այլ երկրի դաժան ու ծանր օրերին էլ անգամ՝ իրենց կյանքի գնով, պայքարել են հանուն հայրենիքի սահմանների պաշտպանության ու Արցախի ազատագրման”:

Որպես Արցախյան պատերազմի մասնակից և որպես հայ մարդ` Ռուբեն Գևորգյանը կարծում է, որ ինչքան էլ այսօրվա կառավարության անդամներից շատերը հավելված են մեր հերոսական տղերքի արյամբ կռած անկախ պետականությանը, համենայնդեպս պարտավոր են լուծում տալ ազատամարիտիկների կողմից բարձրացվող բոլոր հարցերին:

“Երկրի կառավարության ուշադրության անհրաժեշտությունը ազատամարտիկներին հուզող հարցերի նկատմամբ միայն  ազատամարտիկների համար չէ, այլ երկրի, քանի որ հնարավոր բոլոր դրական քայլերն այդ դաշտում  եկող սերունդներին ուղղորդելու են դեպի հայրենիքի և նրան բանաձևող արժեքների գաղափարին”,-ամփոփեց նա:

Այսօր խորհրդարանում տեղի է ունեցել ՀՀ արտաքին գործերի նախարար էդվարդ Նալբանդյանի փակ հանդիպումը պատգամավորների հետ: Օրակարգում եղել է Մաքսային միությանն անդամակցելու ՀՀ նախագահի որոշումը։

Հանդիպումից հետո պատգամավորների մի մասն, այնուամենայնիվ, մեկնաբանել է հանդիպումը:

ՀՀԿ խմբակցության պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանն ասել է, որ արտգործնախարարի պատասխաններից բոլորովին գոհ չէ. «Ոչ մի հարցի չի պատասխանել, բովանդակային որևէ տեղեկատվություն չեմ ստացել»,-ասել է նա:

Ավելի ուշ Փաշինյանը հանդիպման վերաբերյալ իր տպավորությունների մասին բարձրաձայնել է նաև նիստի ընթացքում: Նրա խոսքով՝ փակ հանդիպումն իր համար կարևոր էր հասկանալու համար, թե ինչ է իրագործում ՀՀ գործող իշխանությունը, որից հետո էլ իրենք պետք է արդեն ճշտեին սեփական դիրքորոշումը տեղի ունեցածի կապակցությամբ։ «Կարելի է երկու եզրակացություն անել՝ կամ տեղի ունեցողի մասին տեղեկությունն այնքան անբարենպաստ է, որ իշխանությունը չի կարող ներկայացնել, կամ էլ իշխանությունն ուղղակի տեղյակ չէ, թե ինչ է կատարվում այդ պրոցեսի մեջ»։

ՀՅԴ խմբակցության պատգամավոր Արմեն Ռուստամյանն ասել է, որ իրենք նույնպես չեն ստացել իրենց հարցերի պատասխանները: Ռուստամյանը հանդիպման ժամանակ փորձել է ճշտել՝  արդյոք սա նշանակում է, որ դրանով Հայաստանը հստակություն է մտցնում իր արտաքին քաղաքականության մեջ, այսինքն՝ միանում է Եվրասիական միությանը: «Եթե այդպես է, ապա խնդիրներ են առաջանում: Առաջին խնդիրն այն է, թե որտե՞ղ է մնալու Ղարաբաղը: Երկրորդ՝ ունենք ստանձնած բազմաթիվ պարտավորություններ, որոնք նոր գործընթացի տրամաբանության մեջ մտնելու պարագայում հասկանալի չէ՝ ինչ են լինելու: Երրորդ խնդիրն այն է, որ կնքելով ԵՄ ասոցացման համաձայնագիրը, որը ներդաշնակեցում է նշանակում, մասնակի՞ ենք ասոցացվելու: Արդյոք ոչ ամբողջական իմաստով ասոցացումը հետագայում վերանայելու առիթ չի՞ տալու, եթե մենք Եվրասիական միությանը որպես քաղաքական կառույցի ենք անդամակցում»:

Այս հարցերի վերաբերյալ Ռուստամյանը սպառիչ պատասխան չի ստացել, միայն արտգործնախարարի կողմից ԼՂՀ հարցի առնչությամբ է հնչել համոզիչ պատասխան, որ Մաքսային միության անդամակցության դեպքում Ղարաբաղը չի տուժի:

ԱԺ փոխնախագահ, ՀՀԿ խոսնակ պատգամավոր Էդուարդ Շարմազանովը հանդիպումը գնահատել է բավական հրապարակային. «Նախարարն, ամենակարևորը, պատրաստակամություն հայտնեց Ազգային ժողովի հետ մշտապես քննարկել ցանկացած հարց՝ թե՛ հանձնաժողովներում, թե՛ նման ֆորմատով»,-ասել է նա:

Իր հերթին արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանը, ի պատասխան լրագրողների դիտարկմանը, թե որոշ պատգամավորներ բավարարված չեն նրա պատասխաններից, ասել է. «Եթե որևէ մեկը ցանկանում է միայն իր հարցը հնչեցնել և չլսել պատասխանը, ուրեմն կարծում է, որ պատասխան չկա: Բոլոր հնչած հարցերի պատասխանները ես տվել եմ»:

Էդվարդ Նալբանդյանը ևս մեկ անգամ նշել է, որ հնարավոր է համարում Հայաստանի կողմից Ասոցացման համաձայնագրի նախաստորագրումը:

Քիչ առաջ խորհրդարանը առաջին ընթերցմամբ միաձայն (114 կողմ ձայների հարաբերակցությամբ) ընդունեց Ազգային ժողովի պատգամավորներ Արփինե Հովհաննիսյանի, Գալուստ Սահակյանի, Արծվիկ Մինասյանի, Աղվան Վարդանյանի, Ալեքսանդր Արզումանյանի, Գագիկ Ջհանգիրյանի, Թևան Պողոսյանի և Դավիթ Հարությունյանի կողմից ներկայացրած «Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» նախագիծը:

Մինչ նախագիծը քվեարկության դնելը, հանդես եկավ ԲՀԿ խմբակցության քարտուղար Նաիրա Զոհրաբյանը հայտարարեց` հայտարարելով, որ իրենց խմբակցությունն առաջին ընթերցմամբ կողմ է քվեարկելու նախագծին, սակայն նշեց, որ մինչև նախագծի վերջնական ընդունումը իրենք ներկայացնեն առաջարկներ, որպեսզի հնարավորինս նվազեն ռիսկերը, որպեսզի հետագայում այս օրենքը չօգտագործվի որպես մահակ` անցանկալի լրատվամիջոցների ձայնը կասեցնելու համար. «Չպետք է թույլ տալ, որ այս դատական համակարգը` իր այս մակարդակով, որոշի այս կամ այն լրատվամիջոցի բարեխղճության աստիճանը»,-ասաց նա:

Նշենք, որ «Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին» օրենքի հոդված 22.1 կետով կամրագրվի լրատվական նյութի օգտագործման պայմանների մասին, համաձայն որի `

1. Առանց հեղինակի համաձայնության եւ վարձատրության տպագիր լրատվական միջոցների, էլեկտրոնային կայքերի լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը այլ տպագիր լրատվական միջոցներում, ինտերնետային կայքերում իրականացվում է միայն նպատակն արդարացնող ծավալով: Անկախ վերարտադրման ծավալից՝ լրատվական նյութերից քաղվածքների վերարտադրումը չպետք է բացահայտի բուն լրատվական նյութը: Վերարտադրումը պետք է բացառի լրատվական նյութի սկզբնաղբյուրի հնարավոր ընթերցողների քանակի եւ լրատվական նյութի օգտագործման ծավալների վրա բացասական ազդեցությունը:

2. Տպագիր լրատվական միջոցներում, էլեկտրոնային կայքերում այլ տպագիր լրատվական միջոցների, էլեկտրոնային կայքերի լրատվական նյութերից քաղվածքներ վերարտադրելիս պետք է հղում կատարել լրատվական նյութի սկզբնաղբյուրին: Էլեկտրոնային կայքում տպագիր լրատվական միջոցների լրատվական նյութերից քաղվածքներ վերարտադրելիս քաղվածքի վերնագրում տպագիր լրատվական միջոցի անվանման նշումը պարտադիր է: Էլեկտրոնային կայքերի լրատվական նյութերից քաղվածքներ մեջբերելիս էլեկտրոնային կայքի ակտիվ հղումի տեղադրումը, ինչպես նաեւ քաղվածքի վերնագրում էլեկտրոնային կայքի լատինատառ անվանման նշելը պարտադիր է:

3.Լրատվական նյութի ամբողջական վերարտադրումը կարող է իրականացվել միայն հեղինակի համաձայնության դեպքում: Լրատվական նյութի ամբողջական վերարտադրման կարգն ու պայմանները սահմանվում են հեղինակային պայմանագրով:

Հեղինակային իրավունքի կամ հարակից իրավունքների իրավատերն իր իրավունքները պաշտպանելու նպատակով դատական կարգով իր իրավունքները խախտողից կարող է պահանջել վնասի հատուցում, որը կկազմի սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկից երկուհարյուրապատիկը` 100.000-200.000 ՀՀ դրամ:

Օրենքի փոփոխության անհրաժեշտությունը ծագել է վերջերս` կապված բազմաթիվ լրատվական կայքերի առկայության և ազատորեն սկզբնաղբյուր հանդիսացող թերթերի տեղեկատվական և վերլուծական հոդվածները վերարտադրելու հնարավորության հետ:

Ներկայիս Արցախի Գորիս–Ստեփանակերտ մայրուղին այնքան էլ հարմարավետ չէ, այդ պատճառով «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամը որոշեց ԼՂՀ–ի նոր`  երկրորդ  ճանապարհ կառուցել, որն ավելի կարճ կլինի, քան առաջին՝  հիմնական ճանապարհը: Հենց այդ մասին էլ որոշեցինք  զրուցել միջազգային հարաբերությունների վերլուծաբան և խորհրդատու Մարկ Դիզենի հետ:

–        Պրն. Դիզեն, ինչո՞ւ «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամը վերջերս որոշեց կառուցել Հայաստան–Արցախ նոր՝  երկրորդ ճանապարհ:

– Նախ և առաջ պետք է սկսել Ռամիլ Սաֆարովի արտահանձնումից, որը ուղիղ կապ ունի մեր թեմայի հետ, քանի որ ԼՂՀ-ի կոնֆլիկտի հիմնահարցերից ամենակարևորը վերաբերում է ապագա ԼՂՀ-ի անվտանգությանը: Հայաստանի տեսանկյունից դա ևս կարևոր է և կապված է բուֆերային տարածքների հետ, որոնց ներգրավման գլխավոր պատճառը նախկին ԼՂ Ինքնավար Մարզի անվտանգության գոտու ստեղծումն է: Ուստի ապացուցված մարդասպանի ներման միջոցով Ադրբեջանը, ըստ էության, հասկացրեց հայաստանյան կողմին և միջազգային հանրությանը, որ հային սպանելը հերոսական արարք է: Եվ կարծում եմ, որ հայերը լուրջ ընդունեցին, քանի որ Ադրբեջանի այդօրինակ վարքագիծն իսկապես անհանգստացնող է: Դա է պատճառը, որ հայերը որոշեցին լինել ավելի ակտիվ և հեռատես՝ կառուցելով երկրորդ ճանապարհը, որպեսզի պաշտպանեն Արցախի անվտանգությունը:

– Ի՞նչ փոփոխություններ կարող է բերել այդ ճանապարհի կառուցումը:

– Նոր ճանապարհը կնպաստի ԼՂՀ-ի տնտեսական զարգացմանը, հատկապես` Շահումյանի և Մարտակերտի տարածաշրջաններում: Կհեշտանա ապրանքների փոխադրումը ԼՂՀ և դրանից դուրս, որովհետև նոր ճանապարհը Երևանից Ստեփանակերտ կկրճատի ճանապարհորդության ժամանակը մոտ 3 ժամով: Առաջին ճանապարհի համեմատ, որն անցնում է Բերձորի միջով, երկրորդ՝ Վարդենիսից Մարտակերտ ճանապարհն ավելի վստահելի կլինի: Այն հատկապես կարևոր է, եթե հաշվի առնենք Ստեփանակերտի օդանավակայանի փակ լինելու հանգամանքը և Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև նոր հակամարտության հավանականությունը: Երկրորդ ճանապարհը հնարավորություն է տալիս ապահով և ռազմավարական այլընտրանքային տրանսպորտային երթուղի ստեղծել Հայաստանի և ԼՂՀ-ի միջև:

–        Նշեցիք, որ կառուցվող ճանապարհը կնպաստի տնտեսական զարգացմանը: Դա ենթադրում է նաև սոցիալական զարգացո՞ւմ:

– Տնտեսական զարգացումը կհանգեցնի սոցիալական զարգացման: Ռազմական և անվտանգության ասպեկտները ևս կարևոր են, որպեսզի նպաստեն սոցիալական զարգացմանը, չէ՞ որ Արցախում ապրող երիտասարդ հայերի համար առաջին և ամենակարևոր հարցն այն է, թե ինչպես ապահովել ընտանիքն ու հարմարավետ կյանք ունենալ այնտեղ: Ուստի Վարդենիս-Մարտակերտ ճանապարհն անվտանգության նշանակություն կունենա՝ ապահովելով ԼՂՀ-ի քաղաքացիներին: Դրանից զատ, այն կնպաստի նաև զբոսաշրջությանը, քանի որ զբոսաշրջիկներն ի վիճակի կինեն ավելի արագ, հարմարավետ և հեշտ հասնել Հայաստանից Արցախ:

–        Ինչպե՞ս կարձագանքի Ադրբեջանն այդ ծրագրին:

– Երբ Ադրբեջանը լսում է Հայաստան-ԼՂՀ նոր տրանսպորտային ծրագրերի մասին, բողոքում է: Այս անգամ կարող ենք ևս սպասել բողոքի: Բայց քանի որ արդեն կա գործող մայրուղի՝ Գորիս-Ստեփանակերտ, Վարդենիս-Մարտակերտ ճանապարհը չի արժանանա նմանօրինակ հարվածների, այնպես ինչպես ականատես եղանք Ստեփանակերտի օդանավակայանի դեպքում: Ի տարբերություն նոր օդանավակայանների, Ադրբեջանի լծակներն ավելի քիչ են, երբ խոսքը ԼՂՀ նոր ճանապարհների մասին է:

–        Այն կհանգեցնի՞ պատերազմի կամ ներքին կոնֆլիկտի:

– Չեմ կարծում, որ այս ծրագիրը կհանգեցնի ռազմական հակամարտության: «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամը, անշուշտ, հաստատել է նոր ճանապարհի կառուցման ծախսերն ու օգուտները, իսկ ծրագրին հետամուտ լինելու իր որոշումը արտացոլում է իր վստահությունը: Դա շատ կարևոր է նաև հայկական սփյուռքի համար, որպեսզի իմանա, որ իրենց ֆինանսական աջակցությունը կօգտագործվի վստահելի ծրագրերի իրականացման մեջ, իսկ նոր ծրագիրը այդ վստահության ապացույց կլինի:

–        Ո՞ր երկրները, հատկապես գերպետությունները կօգտվեն նոր ճանապարհի կառուցումից:

– Երկրորդ ճանապարհն առաջին հերթին նպաստավոր կլինի Արցախի համար, հետո՝ Հայաստանի: Սակայն գերտերությունների համար այն էական նշանակություն չի ունենա: Այսօր Հայաստանն ու ԼՂՀ-ն առավել ակտիվ քայլեր են ձեռնարկում իրենց ապագան անվտանգ դարձնելու նպատակով, ինչն էլ ազդում է ԼՂՀ-ի հիմնահարցի առնչությամբ գերպետությունների քաղաքականության վրա: Դրանք Մինսկի խմբի համանախագահող խմբերն են՝ Ֆրանսիան, Ռուսաստանը և ԱՄՆ, ինչպես նաև այլ տարածաշրջանային պետությունները՝ Իրանը, Թուրքիան և Եվրամիությունը: Ուստի Վարդենիս-Մարտակերտ ճանապարհը հայերի նախաձեռնության խորհրդանիշն է, որպեսզի խրախուսի միջազգային հանրությանը ԼՂՀ-ին նայել այլ աչքերով:

– Ինչպիսի՞ն է Արցախի «նոր քարտեզը»:

– ԼՂՀ-ի հարավային տարածքը կարևոր է Իրանի հետ հարևանության տեսանկյունից: Օվկիանոս չունեցող երկրների համար միջազգային սահմաններն արժեքավոր են: Այդ տարածքը ԼՂՀ-ի համար ապագա կարևոր առևտրային ներուժ ունի: Կովկասցիները շատ լավ գիտեն, որ միջազգային հարաբերությունները փոփոխվում են, և ներկա իրավիճակը` կապված Իրանի հետ, ի վերջո կարող է փոխվել: Իսկ ԼՂՀ-ն գիտակցում է, որ ապագայում  այն փոքր սահմանը, որը կիսում է Իրանի հետ, շատ կարևոր նշանակություն ունի իր համար:

–        Նոր ճանապարհը կարո՞ղ է որոշ անձանց համար բիզնեսի նպատակ լինել:

– Բիզնեսի տեսանկյունից երկրորդ ճանապարհը նպաստավոր է ԼՂՀ-ի համար, սակայն չեմ կարող վստահաբար ասել՝ արդյոք որոշ անհատներ կօգտվե՞ն դրանից: Կարծում եմ՝ դա կախված է բիզնեսի տեսակից: Այսպես, օրինակ՝ նրանք, ովքեր Արցախում ներգրավված են գյուղատնտեսության, հանքարդյունաբերության (օրինակ՝ Դրմբոն հանքը), փոքր արդյունաբերության և զբոսաշրջության մեջ, անպայման կօգտվեն:

Կարևոր է, որ Արցախը շարունակի պահպանել իր գեղեցիկ միջավայրը, բնությունը թե՛ այնտեղ ապրողների, թե՛ հյուրընկալվողների, զբոսաշրջիկների համար: Չէ՞ որ նա չի ցանկանա կորցնել զբոսաշրջիկներին: Ինչպես Գորիս-Ստեփանակերտ մայրուղին, այնպես էլ Վարդենիս-Մարտակերտ ճանապարհը կայուն զարգացման դրական օրինակ կծառայի:

–        Ի՞նչ շրջահայաց քայլեր պետք է ձեռնարկի Հայաստանը Ադրբեջանի և այլ երկրների հետ քաղաքականության առումով:

– Հայաստանը Արցախի հետ կապված կարող է դիմել երեք խելացի քայլի. առաջին`  շարունակի համագործակցել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հետ ԼՂՀ-ի հակամարտության դիվանագիտական լուծում գտնելու ուղղությամբ, քանի որ դեռ ժամանակ կա: Երկրորդ` անդադար աշխատի ԼՂՀ-Ադրբեջան սահմանի լարվածությունը նվազեցնելու համար, և երրորդ՝ պետք է նպաստի Մինսկի խմբում ԼՂՀ-ի մեծ դերին՝ քարոզելով Արցախի ներառումը որպես բանակցությունների պաշտոնական կողմի:

Եվ վերջում նշեմ, որ որքան ագրեսիվ է դառնում Ադրբեջանը Հայաստանի և ԼՂՀ-ի նկատմամբ, այնքան ԼՂՀ-ի բուֆերային գոտիները Հայաստանի համար կարևոր են դառնում:

 Ելենա ՉՈԲԱՆՅԱՆ

Այսօր խորհրդարանում լրագրողների հետ ճեպազրույցի ժամանակ ԱԺ փոխնախագահ Էդուրդ Շարմազանովն ասաց, որ որևէ մեկին չպետք է զարմանք պատճառի այն, որ Հայստանը խորացնում է հարաբերություններն իր ռազմավարական գործընկեր Ռուսաստանի հետ:

Ինչ վերաբերում է Ասոցացման համաձայնագրին, ապա նա նկատեց, որ Հայստանի որևէ պաշտոնյա չի հայտարարել, որ մենք հրաժարվում ենք դրանից. «Ամեն ինչ շարունակական է, և որևէ շրջադարձային բան տեղի չի ունեցել: Մենք այն կարծիքին ենք, որ պետք  է շարունակենք եվրոպացի մեր գործընկերների հետ համագործակցությունը: Կարծում ենք, որ խնդրի վերջակետը դրված չէ, և ես դեմ եմ վերջակետեր դնելուն: Այսօր` 21-րդ դարում, ինտեգրացիոն գործընթացներն անընդհատ են և բխում են թե՛ մեր, թե՛ մեր գործընկերների շահերից»:

Շարմազանովը չի կիսում այն տեսակետը, որ եվրոպական կողմը կատեգորիկ մերժում կամ բացառում է Հայաստանի հետ համագործակցության շարունակումը: «Իհարկե ոչ այն տեքստով և այն տեսքով, որ եղել է մինչ այս, բնականաբար այնտեղ որոշակի խնդիրներ կան, բայց միևնույն ժամանակ Եվրոպայի հետ գործակցելու և երկխոսելու թիվ մեկ անկյունաքարը քաղաքական բարեփոխումներն են, որը մենք հաջողությամբ իրականացրել և իրականացնելու ենք: Այլևս անշրջելի է Հայաստանի Հանրապետությունում ժողովրդավարական պետության փաստը»,-կարծում է ՀՀԿ խոսնակը:

Անդրադառնալով Ազգային ժողովի նիստերի դահլիճում ընդդիմադիր քաղաքական գործիչների կողմից հնչեցրած կոշտ քննադատություններին, թե հարցը նախևառաջ Ազգային ժողովում պետք է քննարկվեր, Շարմազանովն ասաց, որ Մաքսային միությանը միանալու հետ կապված շուրջ հիսուն օրենսդրական նախաձեռնություն կա, որոնք պետք է մանրամասն քննարկվեն Ազգային ժողովում, որտեղ կարող են ընդունվել կամ չընդունվել:

«Ուրբաթը չեկած, շաբաթից մի խոսեք»,-խորհուրդ տվեց Շարմազանովը` նշելով, որ քաղաքական ընդդիմությունն էլ խոսելու հնարավորություն կունենա,-ընդդիմությունը նրա համար է, որպեսզի քննադատի իշխանությանը, իսկ մենք ստացել ենք ձայն, որպեսզի իրականացնենք մեր քաղաքականությունը: Երբ որ Հայաստանի իշխանությունում կլինի քաղաքական ուժ, որը կասի, որ Մաքսային միություն չենք մտնում, որ ՕԴԿԲ-ից դուրս ենք գալիս և գնում ենք ՆԱՏՕ, էդ ժամանակ ինքը կորոշի: Իսկ մենք և՛ խորհրդարանական, և՛ նախագահական ընտրությունների ժամանակ ասել ենք, որ մեր արտաքին քաղականության առանցքային կետերից մեկը, եթե ոչ ամենաառանցքայինը, եղել է Ռուսաստանի Դաշնության հետ մեր ռազմավարական-դաշնակցային հարբերությունների խորացումը»:

Անկախ-ի դիտարկմանը, թե այդ դեպքում ինչով էին պայմանավորված «Խորը և համապարփակ Ազատ առևտրի գոտու» համաձայնագրի ստորագրման ուղղությամբ կատարվող ջանքերը, Շարմազանովն ասաց. «Իսկ ո՞ վ է ասում, որ մենք չենք պատրաստվում  դա ստորագրել»:

Մեր հարցին, թե ինչպե՞ս են պտրաստվում դa անել, եթե այն հակասություն է առաաջացնում Մաքսային միությանը միանալու դեպքում, ՀՀԿ խոսնակն ասաց. «Պետք է քննարկենք, քաղաքականությունը հնարավորինի արվեստ է»:

Երկարատև դադարից հետո ՀՀ օրհներգի ներքո մեկնարկեց Ազգային ժողովի հինգերորդ գումարման չորրորդ նստաշրջանը: Նիստերի աշխատանքին ներկա է 102 պատգամավոր: Ավելի մանրամասն կարդացեք այստեղ.