Ամանորյա հետաքրքիր բաղադրատոմսեր է ներկայացնում «Հայ խոհարարականավանդույթների զարգացման և պահպանման» հասարակական կազմակերպության նախագահ, «Արարատ հոլ» ռեստորանի գլխավոր խոհարար Սեդրակ Մամուլյանը:

Շու (էկլեր)

Խմոր

ալյուր՝  200 գ

կարագ՝ 100 գ

ջուր՝ 200 գ

աղ՝ 2 գ

ձու՝ 10 հատ

Կրեմ

ալյուր՝ 150 գ

ձու (դեղնուց)՝ 3 հատ

շաքարավազ՝ 25 0գ

կաթ՝ 1 լ

վանիլ՝ 1 գ

կարագ՝ 100գ

Խմորի պատրաստման եղանակը

Ջուրը եռացնում ենք կարագով, ավելացնում աղ, ալյուր և խառնում մինչև խմորի պատրաստ լինելը, ապա տեղափոխում էմալապատ կաթսայի մեջ: Հարելով` հատ-հատ ավելացնում ենք ձուն, հետո խմորը տապակի վրա ձևավորելուց հետո տեղադրում ենք ջեռոցի մեջ (250˚): Խմորը բարձրանալուց հետո ջերմաստիճանը իջեցնում ենք և խմորեղենը թողնում ջեռոցի մեջ այնքան ժամանակ, մինչև չորանա:

Կրեմի պատրաստման եղանակը

Շաքարավազը և ձվի դեղնուցը հարում ենք մինչև գնդիկների վերանալը, ավելացնում ալյուրը, շարունակում հարել և քիչ-քիչ ավելացնում կաթը, եռացնում մարմանդ կրակի վրա` անընդհատ խառնելով: Ավելացնում ենք կարագը, վանիլը: Թողնում ենք կրեմը սառչի, ապա լցնում ենք խմորի մեջ, վերջում վրան շաքարափոշի ցանում:

Աղցան Լուսակերտ

Բաղադրությունը

հավի կրքամիս՝ 100գ

հազարի տերևներ՝ 100 գ

գլուխ սոխ՝ 20 գ

լոլիկ՝ 50 գ

զեյթունի ձեթ՝ 20 գ

կիտրոնի հյութ՝ 10 գ

թարմ տաքդեղ՝ 2 գ

հոլանդական պանիր՝ 50 գ

աղ՝ 2 գ

Պատրաստման եղանակը

Հավի կրքամիսը խորոված ենք անում, հազարի տերևները կտրատում ենք, ավելացնում աղ, պղպեղ, պանիր, կիտրոնի հյութ, խառնում և ավելացնում զեյթունի ձեթը:

Բլրի տեսքով տեղադրում ենք ափսեի մեջ, խորոված հավը կտրատում, շարում հազարի վրա, լոլիկը, սոխը, տաքդեղը մանր կտրատում ենք, խառնում իրար և ավելացնում աղցանին:

Լավաշը կտրատում ենք, վրան լցնում աղ, պղպեղ և ձեթ, չորացնում ջեռոցի մեջ ու շարում ափսեի կողքին:Շարունակությունը կարդացեք այստեղ:

Անկախ

Հայաստանը պաշտոնապես հաստատել է իր մասնակցությունը «Եվրատեսիլ-2014» երգի միջազգային մրցույթին:  Ամանորի գիշերը՝ Առաջին ալիքի տոնական եթերի ժամանակ, հայտնի կդառնա, թե այս տարի ով կներկայացնի Հայաստանը սիրված մրցույթին: Այս մասին Անկախին տեղեկացնում են  Առաջին ալիքի հասարակայնության հետ կապերի բաժնից:

«Եվրատեսիլ-2014» երգի համաեվրոպական մրցույթը կանցկացվի Կոպենհագենի B&W Hallerne համերգասրահում: Այն այդ օրերին հարող տարածքի հետ միասին կփոխակերպվի Եվրատեսիլյան կղզու, որտեղ կհյուրընկալվեն մրցույթի մասնակիցները, լրագրողները և երկրպագուները: 2014 թվականի մրցույթը կկրի «Join Us» («Միացիր մեզ») խորագիրը՝ կոչ անելով բոլոր երկրպագուներին միանալ եվրոպական սիրված մրցույթին: Ավելին, նրանք այս տարի հնարավորություն կունենան ներկայացնել իրենց ցանկությունները, փոխանակվել գաղափարներով:

Այս տարվա մրցույթի խորհրդանիշն ադամանդն է, որն ինչպես համաեվրպական մրցույթը, իր մեջ մեծ ուժ եւ էներգիա է պարունակում: Ադամանդի արտացոլանքը խորհրդանշում է մրցույթի ոչ միակերպ լինելը` ընդգծելով մասնակից երկրների բազմազանությունն ու առանձնահատկությունները, իսկ ահա ամրությունը` երաժշտական այն ուժը, որ մրցույթն այսքան տարի պարունակում է իր մեջ:

Մրցույթի կիսաեզրափակիչ փուլերը կկայանան մարտի 6-ին եւ 8-ին, իսկ եզրափակիչը` մարտի 10-ին:

Կոպենհագենը նախկինում 2 անգամ հյուրընկալել է Եվրատեսիլը՝ 1964 և 2001 թվականներին, իսկ 2005-ին այստեղ անց են կացվել մրցույթի 50-ամյակին նվիրված տոնակատարությունները:

2014-ի մայիսին կայանալիք համաեվրոպական երգի մրցույթն ուղիղ եթերում հնարավորություն կունենա դիտելու ավելի քան 180 միլիոն մարդ ամբողջ աշխարհում՝ այդ թվում Առաջին ալիքի հեռուստադիտողները:

Դեկտեմբերի 23-ին Արամ Խաչատրյանի տուն-թանգարանում տեղի ունեցավ Հայ կոմպոզիտորական արվեստի 5-րդ փառատոնի համերգը, որը նվիրված էր Ռոմանոս Մելիքյանի 130 և Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի 90-ամյակներին: Ծրագրում հնչեցին Ռոմանոս Մելիքյանի «Օրոր», «Վայրի ծաղիկ», «Սև կաքավիկ», «Ծիլ-ծիլ ա», «Ես բլբուլ եմ», «Աշնան երգ», «Պսակ-պսակ», «Կլոր պար», «Սիրուն գիշեր», «Դափ դափի դափ», «Շափաղ կուտաս», «Մի լար», «Արտուտիկ», «Զընկլիկ», «Վարդը», «Սիրուն ուռենի» վոկալ ստեղծագործությունները: Մենակատարները Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ուսանողներն էին՝ Արմինե Խաչատրյան, Արմինե Վարդանյան, Փիրուզա Արզումանյան, Անուշ Մելքումյան, Լուիզա Երեմյան, Կիմ Սարգսյան:

Երգչուհի Աննա Մայիլյանը նշեց, որ Ռոմանոս Մելիքյանը հայ կոմպոզիտորական արվեստի մեջ մի յուրահատուկ տեղ է գրավում։ «Ամեն անգամ նրա երգերը կատարելիս զարմանում ենք բազմաժանրությամբ, մի երգն աշուղականի տպավորություն է թողնում, մյուսը ժողովրդական է։ Զարմանալի կոմպոզիտոր է, որին պետք է բազմիցս անդրադառնանք»,- նշեց Աննա Մայիլյանը։

Հայաստանի պետական երիտասարդական նվագախմբի հասարակայնության հետ կապերի բաժնից Անկախին տեղեկացնում են, որ համերգը նվիրված էր նաև Երևանի կոնսերվատորիայի 90-ամյա հոբելյանին, որը հիմնադրվել է հենց Ռոմանոս Մելիքյանի կողմից։ 1921-ին Հայաստանի կառավարությունը նրան հրավիրում է Երևան` երաժշտական ստուդիա հիմնելու: 1923 թվականին Ռոմանոս Մելիքյանի ջանքերով ստուդիան վերածվեց կոնսերվատորիայի:

Նշենք, որ Հայ կոմպոզիտորական արվեստի փառատոնն անցկացվում է ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի բարձր հովանու ներքո։ Այն կազմակերպել են ՀՀ մշակույթի նախարարությունը, Հայաստանի պետական երիտասարդական նվագախումբը և Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միությունը։ Հայ կոմպոզիտորական արվեստի փառատոնը յուրաքանչյուր տարի կրում է այն մեծերի անուններն, ում հոբելյանը նշվում է տվյալ տարի: Փառատոնի նպատակն է սերունդների միջև ամուր կապի ստեղծումը, հայ կոմպոզիտորական դպրոցի` ապագա սերունդների համար ստեղծած ժառանգության արժևորումը և այդ գործընթացի շարունակականության ապահովումը: Փառատոնը միտված է նաև հայ կոմպոզիտորական դպրոցի նվաճումների հանրահռչակմանը:

Սարգոն թագավորը մ.թ.ա. 714 թ. միայն Մուսասիրի տաճարից թալանեց ավելի քան 2 տ ոսկի, 10 տ արծաթ,100 տ երկաթ:

Հայաստանը մետաղագործության հայրենիքն է:
Առհասարակ Հայկական լեռնաշխարհը հարուստ է մետաղով, ինչը նպաստել է մետաղագործության մշակույթի սկզբնավորմանն ու ձևավորմանը:
Հնագիտական պեղումները փաստում են, որ մետաղագործությունը Հայաստանում հազարամյակների պատմություն ունի: Առաջին մետաղը, որին տիրապետել է մարդը, պղինձն է: Դա պայմանավորված է պղնձի հալման համեմատաբար ցածր ջերմաստիճանով և այն հանգամանքով, որ պղնձի հանքանյութը երկրի վերին մակերեսում է: Պղնձեդարյան մշակույթի բնակավայրերը Հայաստանի տարածքում գրեթե ամենուր են:
Պատահական չէ, որ աշխարհի հնագույն մետաղաձուլարանը, որ հայտնի է, դարձյալ գտնվում է Հայաստանում` Մեծամորում:
Հենց մետաղագործության շնորհիվ հին հայկական ցեղախմբերից մեկը` հյուքսոսները, կարողացան հեշտությամբ նվաճել Եգիպտոսը, քանզի հայկական բանակը եգիպտական բանակի զինվորների փայտյա սրերի դեմ կռվում էր երկաթյա սրերով:

Արարատյան թագավորության ժամանակ երկրում մետաղագործությունը մեծ թափով զարգացավ: Դեռ նախնադարից հայոց երկրում զարգացած էր բրոնզի կիրառումը, իսկ երկաթը տարածաշրջանում առաջինը երևան եկավ հենց Հայաստանում: Ուրարտական զարգացած մշակույթը հենց կապված էր մետաղագործության բարձր զարգացման հետ: Դեռևս երեք հազարամյակ առաջ ուրարտական մետաղներն արտահանվել են արտերկիր` Հյուսիսային Կովկաս (Մայկոպ, Կելերմես), ինչպես նաև Ասորիք և Միջագետք (Կարքեմիշ, Բաբելոն), ինչպես նաև Մարաստան, Իրան, Առաջավոր Ասիայի երկրներ, անգամ Էգեյան ծովի ավազան: Այս փաստը վկայում են հնագիտական պեղումները. ուրարտական քաղաքների պեղումներից ավելի շատ մետաղական իրեր են հայտնաբերվել, քան նույն ժամանակահատվածում այլ երկրներում: Այս մետաղական իրերը բազմաբնույթ են. զենքեր, աշխատանքային գործիքներ, զարդեր, կենցաղային զանազան իրեր: Ուրարտական մետաղագործությունն ապահովված էր տեղական հումքով, և հայերն այդ ժամանակներից արտահանում էին մետաղ: Ասվածի վկայությունն է նաև այն, որ ասորական Սարգոն Բ արքան իր արշավանքի ժամանակ բացառապես մետաղական իրեր էր ռազմավար տանում: Մասնավորապես, մ.թ.ա. 714 թ. նա միայն Մուսասիրի տաճարից թալանեց ավելի քան 2 տ ոսկի, 10 տ արծաթ,100 տ երկաթ, ինչպես նաև որպես ռազմավար ձեռք բերեց բրոնզ ու թանկագին քարեր, գավազաններ, փղոսկրի և եբենոսի փայտից, ոսկի պատյաններով արքայական իշխանության նշաններ, զանազան անոթներ, զենքեր թանկագին նյութերից, 13 բրոնզե ավազան, 130 բրոնզե առարկա, 130 գունագեղ զգեստներ և վուշե շապիկներ, 6 ոսկե վահան, 12 արծաթե վահան` վիշապի գլուխներով, ոսկե կողպեքներ, բանալիներ, սրեր, 96 նիզակ, 33 արծաթե կառք, 394 արծաթե անոթ, 25212 բրոնզե վահան, 1514 բրոնզե նիզակ, 305412 բրոնզե սուր, 607 բրոնզե ավազան, աստվածների բրոնզե 4 արձան: Այս ավարը անգամ մեր ժամանակներում հսկայական արժեք ունի:
Մետաղական հանքավայրերի առկայությունն էլ միշտ գրգռում էր օտար նվաճողների ախորժակը, և նրանք արշավում էին Հայաստան:
Դեկորատիվ կիրառմամբ զարգացած էր հատկապես բրոնզագործությունը: Էրեբունի թանգարանում պահպանվող Արգիշտի Ա և Սարդուրի Բ արքաների բրոնզաձույլ վահաններն ու սաղավարտներն այդ մասին են վկայում: Դրանք աչքի են ընկնում ոչ միայն իրենց որակով ու ճաշակով, այլև պատրաստման տեխնիկայով: Դրանք ձուլվել են մոմե կաղապարների և մոդելների միջոցով:
Հատուկ գեղագիտական արժեք են ներկայացնում մեծ կաթսաների բրոնզե բռնակները, որոնք մարդկանց, մեծ մասամբ` կանանց պատկերներ են ներկայացնում: Նրանց թևերի միջև պատկերված սկավառակը արևն է և վկայում է, որ դրանց մեծ մասը ծիսական նշանակություն են ունեցել:
Առանձնակի հետաքրքրություն են ներկայացնում բրոնզե ձիասարքերը, որ բաղկացած են ճակատի թիթեղներից, այտի վահանակներից, զանգակներից:
Ուրարտական բրոնզագործությունն ու պղնձագործությունը շատ զարգացած են եղել: Առկա նյութերը վկայում են, որ երկրում մետաղագործությունը եղել է պետական հոգածության առարկա, այդ իրերը ձուլվել են հատուկ արհեստանոցներում ու ձուլարաններում:
Զարգացած էր նաև ոսկերչությունը: Նույն Մուսասիրի տաճարի պատերը ծածկված էին ոսկե վահաններով ու զարդերով: Պեղումներից հայտնի է, որ ուրարտացիները ոսկին ավելի հաճախ են կիրառել ծիսական նպատակներով, և շատ են գտնված ապարանջանները, կախազարդերը` աստվածների պատկերով: Մուսասիրի տաճարից թալանվել են նաև ոսկե և արծաթե բազկաթոռներ, զենքեր…
Ուրարտական հնավայր Թոփրակ-Կալայի պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել է ոսկե կլոր մեդալ վզից կախելու համար: Նրանում պատկերված է երկու կին. մեկը նստած է բարձր թիկնակով աթոռի վրա և անշուշտ մարմնավորում է աստվածուհու, մյուսը բազկատարած կանգնած է նրա առջև: Կանգնած կինը հագին երկար զարդարուն զգեստ ունի:
Մետաղյա իրերի չափման միավորը մինան էր, որ հավասար էր 505 գրամի: Ապրանքափոխանակությունն ու առևտուրը կատարվում էր մետաղներով: Ուրարտական թագավորները հպատակ երկրներից տուրքերը հավաքում էին մետաղի ձևով:
Մետաղական հանքավայրերը համաշխարհային ողջ պատմության ընթացքում պատերազմների պատճառ են եղել: Հայտնի է, որ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, ցանկանալով գրավել Սպեր գավառի ոսկու հանքերը, մեծ բանակով Հայաստան է ուղարկում Մենոն զորավարին: Սակայն հայոց բանակը ծանր պարտության է մատնում մակեդոնացիներին:
Հետագայում ֆրանսիացիները և գերմանացիները շարունակաբար պատերազմում էին Ռուրի ավազանի մետաղական հանքավայրերի համար:
Մետաղագործությունը նպաստեց դրամական շրջանառությանը Հայաստանում: Դեռևս Երվանդունի թագավորները ոսկուց, արծաթից և պղնձից մետաղներ ձուլեցին:
Հայաստանում հայտնի դրամահատարանները Արտաշատում, Դվինում, Պարտավում, Ախթալայի պղնձահանքում էին: Վերջինս միջնադարում դարձավ նաև վրաց Բագրատունի թագավորների դրամահատարանը:
Հայտնի է, որ Վենետիկի Սուրբ Մարկոսի տաճարի ճակատային մասի հայտնի չորս պղնձաձույլ ձիերը հայկական ծագում ունեն. դրանք I դարում հայոց Տրդատ Ա Արշակունի թագավորն է նվիրել Հռոմի Ներոն կայսրին:
IX-XI դարերում Հայաստանում մեծացավ մետաղի արդյունահանումը: Հայաստանից արտահանվում էր երկաթ, պղինձ, կապար, ոսկի, արծաթ, ծծումբ, մկնդեղ, բորակ… Արաբ պատմիչ Յակուտի հավաստմամբ` հարուստ հանքավայրեր կային Վասպուրականում, Լոռիում, Տարոնում, Բարձր Հայքում: Հայտնի էին մանավանդ Աղձնիքի ու Տուրուբերանի երկաթե հանքերը:
Նույն Յակուտ պատմիչի հավաստմամբ` արաբական երկրներում շրջանառվող երկաթի ամենալավ որակի բորակը ներմուծվում էր Հայաստանից: Բորակը հենց արաբերեն հայտնի է «պուրե արմանի» անունով: Արաբական ալքիմիական ձեռագրերում էլ նշվում է, որ բորակը ներմուծվում է բացառապես Հայաստանից:
Պղինձ արդյունահանում էին Լոռիում (Ախթալա), Սյունիքում (Կապան), Վասպուրականում:
Ոսկու հարուստ հանքավայրեր կային Սպերում, Տայքում, Աղիովիտում, Սոթքում:
Մետաղագործության շնորհիվ զարգացան նաև նրա հետ կապված արհեստները` դարբնությունը, զինագործությունը, պայտագործությունը:
Մխիթար Գոշի առակներում պահպանվել է հետաքրքիր պատմություն: Երկաթագործն ու պղնձագործը վիճում են, թե ում արհեստն է ավելի օգտակար մարդկանց համար, ու վեճը լուծելու համար գնում են ծերերի խորհրդի մոտ: Խորհուրդը որոշում է, որ ամենաօգտակար արհեստը մարդկության համար երկաթագործությունն է:
Վասպուրականի Գագիկ Արծրունի թագավորի Աղթամարի պալատի շինարարության վրա ծախսվել է շուրջ 200000 լիտր (80 տոննա) երկաթ:
Հին հայերը նաև պողպատ ստանալու յուրահատուկ եղանակ էին մշակել. նրանք կաղնու ածուխի միջոցով երկաթը եռացրել են. ածուխից երկաթը ստանում էր ածխածնի որոշ քանակ, և առաջանում էր պողպատը:
Հայ վարպետների պատրաստած երկաթյա առարկաները մինչ օրս հիացմունք են առաջացնում:
Երկաթից հետո ամենակիրառականը պղինձն էր: Պղնձից ստանում էին նաև բրոնզ: Պղնձե և բրոնզե իրերը հիմնականում կենցաղային նշանակության էին:
Ոսկերչությունը Հայաստանում զարգացած էր հնագույն ժամանակներից: Հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են բազում գեղեցիկ առարկաներ ու զարդեր, որոնք մինչ օրս գեղագիտական մեծ արժեք են ներկայացնում:
Նորագույն ժամանակներում մետաղագործության դերը Հայաստանում շատ ավելի մեծացավ: Հայաստանում մետաղի արդյունահանման և մետաղաձուլական գործարանների սկզբնավորումը կապված է Լոռիի` Ախթալայի հետ, որտեղ 1763 թ. հիմնվեց Կովկասի առաջին գործարանը` Ախթալայի լեռնահարստացման կոմբինատը: Դրանից յոթ տարի անց գործարան բացվեց Ալավերդիում:
Հենց Ախթալայի պղնձի արդյունահանման հեռանկարը վճռական եղավ, որ հետագայում հայկական երկաթուղին անցավ Լոռու ձորով, չնայած կային նվազ ծախսատար նախագծեր:

Վահե ԱՆԹԱՆԵՍՅԱՆ

Անկախ

Երևանը հարստացավ ևս մեկ մշակութային օջախով: Այն առաջիկայում հաճելի վայր կդառնա մայրաքաղաքի բնակիչների և հյուրերի համար: Այսուհետև Սպենդիարյան 5 հասցեում գտնվող «Ոսկե դար» պատկերասրահի այցելուները հնարավորություն կունենան հետևելու քանդակի, գեղանկարչական և գրաֆիկական գործերի, հնաոճ իրերի ցուցահանդեսների, աննախադեպ ցուցադրությունների, արվեստի տարբեր նախագծերի: 2014-ի մարտին նախատեսվում է կազմակերպել կենդանի աճուրդ և վաճառք:

«ԱԱ աուկցիոն»-ը (տնօրեն` Աննա Գրիգորյան), որը հայտնի է մի շարք նորարարական քայլերով և փորձում է աշխուժացնել մշակութային միջավայրը, հետաքրությունը մեծացնել ժամանակակից արվեստի, անցյալ դարի հայ կերպարվեստի ներկայացուցիչների թողած ժառանգության նկատմամբ, նաև` դրանց կոմերցիայի, վաճառքի համար նոր հեռանակարներ ստեղծել:

Ճաշակով  ցուցասրահներ են  ձևավորվել, ներկայացվում են արվեստի բարձրաժեք գործեր, հնարավորություն է ստեղծվել հիանալու, նաև մտածել դրանք գնելու, սեփական հավաքածուները հարստացնելու համար:

«ԱԱ աուկցիոնը» և www.hi-artonline.com նախագիծը հարթակ են  հիմնել և հավակնում են կերպարվեստի նոր միջավայր Հայաստանում ձևավորելու:

Նոր կենտրոնի բացմանը ներկա էին  արվեստագետներ, գեղարվեստի սիրահարներ, լրագրողներ:

Հաճելիորեն զարմացրեց այն ցուցաբաժինը, որում ներկայացված են հայ գեղանկարչության խոշոր դեմքերից մեկի` Եղիշե Թադևոսյանի գեղանկարչական, գրաֆիկական գործերը, էսքիզները: Ի դեպ, նաև նրա կյանքի մասին պատմող արխիվային նյութերի ուշագրավ ցուցափեղկեր են պատրաստվել: Այդ ամենը Վահագն Գրիգորյանի մասնավոր հավաքածուից է: «Գեղանկարչության մեծ սիրահար եմ, ունեմ հավաքածուներ: Եղիշե Թադեևոսյանի գործերը հավաքում եմ արդեն չորս տասնամյակ: Դա ինձ համար անբացատրելի հետաքրքրություն է, զբաղմունք, և առաջին անգամ է, որ հավաքածուի 8 տասնյակից ավելի աշխատանքներ ցուցադրվում են մեկտեղ: Նոր կենտրոնը հիանալի պայմաններ է ստեղծում, որպեսզի բարձրարժեք գործերը ներկայացվեն»,-ասաց  Գրիգորյանը:

Սակայն անակնկալները դրանով չեն ավարտվում: Ցուցադրված են նաև եվրոպական սյուրռեալիզմի հիմնադիրներից մեկի`Լևոն Թութունջյանի գեղանկարները: Նա հայտնի է որպես ցեղասպանության թեման սյուրռեալիզմի ոճով ներկայացրած առաջին գեղանկարիչը: Եվ ահա, հավաքածուներ կազմող, արվեստի գործերի գնահատող և սիրահար Սարգիս Գրիգորյանի ջանքերով, մանկության տարիներին ցեղասպանության սարսափը տեսած և հետագայում այն արտացոլած Թութունջյանի բացառիկ ստեղծագործությունները Հայաստանում են և անմիջականորեն տեսնելու հնարավորություն է տրվել:  Անկասկած, սա կարևոր իրադարձություն է մեր երկրի մշակութային կյանքում:

Նույն ցուցասրահում ներկայացված են Երվանդ Քոչարի, Մարտիրոս Սարյանի և հայտնի այլ գեղնկարիչների գլուխգործոցները:

Ցուցադրվում են նաև ժամանակակից վերացական արվեստի ներկայացուցիչներ Աշոտ Հարությունյանի, Գարիկ Կարապետյանի, Խաչատուր Մարտիրոսյանի նկարչական աշխատանքները:

Ամանորի և Սուրբ ծննդի տոների շեմին բացված ցուցահանդեսը նախատոնական լավ նվեր է արվեստի սիրահարների համար: Բացառիկ աշխատանքները կցուցադրվեն նաև հունվարին, փետրվարին: Դեռ ժամանակ կա և դրանք տեսնելու առիթը չպետք է բաց թողնել:

Անկախ

Ազգերի ու ժողովուրդների պայքարը քաղաքակրթությունների պայքար է:

Կապված աշխարհագրական միջավայրի հետ` այն երբեմն դրսևորվել է որպես պայքար Արևելքի և Արևմուտքի (Հայաստան-Արևմուտք, Իրան-Հռոմ, Արաբական խալիֆայություն-Բյուզանդիա), երբեմն` պայքար Հյուսիսի և Հարավի (Ռուսաստան-Իրան, Ռուսաստան-Թուրքիա, քաղաքացիական պատերազմը ԱՄՆ-ում) միջև:

Խոսքը, բնականաբար, չի վերաբերում սոսկ պայքարող երկրների բնապատմական կամ աշխարհագրական միջավայրին: Խոսքը մշակույթների և քաղաքակրթությունների պայքարի մասին է, ինչն իր  ցայտուն  դրսևորումն ունի նաև այսօր, երբ արևմտյան կեղծ ու հակամարդկային արժեքներն աննկատ, երբեմն նաև պարտադրանքով սողոսկում են մեր իրականություն, կենցաղ:

Ոմանց կարող է թվալ, թե արևելյան և արևմտյան արժեհամակարգերի միջև պայքարը նոր է կամ միայն կենցաղում ու քաղաքականության մեջ է արտահայտվում:

Ոչ, արմատները խորն են: Գալիս են աշխարհընկալումից և դիցաբանությունից: Այլաբանորեն ասած` միմյանց դեմ պայքարել են ոչ միայն մարդիկ, մշակույթները, այլև`  Աստվածները:

301 թ. նոր կրոնը` քրիստոնեությունը (արևմտյան արժեհամակարգ), բռնությամբ մտնելով Հայաստան, ամբողջովին կործանեց հայոց մշակույթն ու արժեհամակարգը: Թե ինչ սոսկալի մշակութային ջարդ եղավ Հայաստանում, հատուկ ուսումնասիրության թեմա է:

Սակայն պարզ է մի բան. Հայաստանը կորցրեց իր աստվածների պաշտամունքը, փոխվեց աշխարհայացքը, գրեթե ամեն ինչ: Պահպանված պատառիկներն են միայն հնարավորություն տալիս պատկերացում կազմելու հնի` կորսվածի մասին:

Նույնը չարվեց Հունաստանում: Ճիշտ է, քրիստոնեությունը արգելանքի տակ պահեց անտիկ մշակույթը, սակայն չվերացրեց, արմատախիլ չարեց այն դաժանությամբ, ինչես Հայաստանում էր:

Ինչու՞:

Հայաստանում հին հայոց դավանանքն իր արժեհամակարգով շատ ավելի բարձր էր, վեհ, քան նորամուտ հրեական-արևմտյան արժեքները:

Ամեն մի բարբարոս, նվաճելով որևէ երկիր, նախ քանդում ու թալանում է հինը:

Այսօր շատերը, խոսելով նախաքրիստոնեական արժեքներից, միտումնավոր հայոց հին դիցարանը նմանեցնում, երբեմն` բխեցնում են հին հունականից: Սա չիմացությունից զատ նաև որոշակի միտում ունի. հունական դիցարանի աստվածները, հունական էպիկական հերոսները, գրեթե բոլորն անբարո են, դաժան, արյունարբու, նրանք չունեն որևէ արժեհամակարգ, բարոյական չափանիշ:

Մինչդեռ Հայաստանը հնուց կոչվել է Սրբազան օրենքների երկիր, Աստվածային արժեքների երկիր: Մարդիկ այստեղ ապրել ու արարել են սրբազան` աստվածային օրենքներով ու արժեքներով: Եվ պայքարն Արևելքի ու Արևմուտքի միջև մեր տարածաշրջանում եղել է նաև պայքար աշխարհայացքի ու կենցաղավարության համար:

Հիմա փորձենք տեսնել թե ինչ են իրենցից ներկայացրել արևմտյան արժեքներն իրենց մեջ ամփոփող հունական դիցարանի աստվածները, և համեմատության մեջ տեսնենք հայոց աստվածներին:

Սկսենք գլխավորից:

Զևս – հին հունական դիցարանում Զևսը երկնքի, կրակի, ամպրոպի, կայծակի աստվածն էր, Օլիմպոսի գլխավոր աստվածը և աշխարհի տիրակալը: Նա ամուսնացել էր իր իսկ քրոջ` Հերայի հետ: Ի դեպ, Հերան Զևսի միակ կինը չէր: Զևսի առաջին կինը Մետիսն էր: Ըստ ավանդության` Մետիսը շատ խելացի կին էր, և երբ Զևսը տեսավ, որ նա հղիացել է, վախեցավ, թե կծնվի իրենից խելացի ու քաջ զավակ և կտիրի գահին։ Այդ պատճառով կուլ տվեց կնոջը։ Լրանում էր կնոջ հղիության շրջանը, որը և ցավ էր պատճառում Զևսին։ Հեփեստոսը՝ Զևսի որդին, հոր հրամանով ճեղքեց Զևսի գլուխը, և հոր գանգից դուրս եկավ զինավառ Աթենասը։

Ահա արևմտյան արժեքները, ահա թե որտեղից է ծագում մերձամուսնությունը, դաժանությունը, սադիզմը:

Այն, ի դեպ, տարածված ու ընդունված էր նաև հրեաների մոտ, հետևաբար մերձամուսնությունների արգելքն ամենևին էլ քրիստոնեությունը չմտցրեց Հայաստան և «յոթ պորտի» քրմարգելքը  հայոց կենսակերպի մեջ էր հնուց:

Զևսն ինքն էր բաշխում երկրի վրա բարին ու չարը:

Առհասարակ, հունական դիցարանի աստվածները շատ հեռու էին սուրբ լինելուց, և նրանց վարքն օրինակելի չէր:

Այլ էր հայոց մեջ: Արարչապաշտ մեր ազգի դիցարանում աստվածահայր Արան բարի, արարիչ ու հոգատար է, առհասարակ մեր դիցարանում չկա չար աստված:

Աթենաս –Իմաստության, պատերազմի, գիտությունների, աշխատանքի հովանավոր աստվածուհին:

Հունաստանում` ռազմի աստվածուհի, Հայաստանում` Վահագն  աստված:

Վահագնը կռվեց, սպանեց Վիշապին ու երկիրն ազատեց չարի պղծությունից: Վահագնը առնական է, հզոր է, քաջ. պատերազմելը տղամարդուն վայել գործ է:

Վահագնը հայոց ամենապաշտելի աստվածությունն է եղել: Նրա ծնունդը մարտի 21-ին էր, երբ ողջ հայությունը տոնել է Ամանորը:

Աթենասի պաշտամունքի հետ ինչ-որ չափով համեմատելի է նաև Անահիտ աստվածամոր պաշտամունքը, քանզի Աթենասը Աթենքի, իսկ Անահիտը հայոց մայրաքաղաք Արտաշատի պահապան ու հովանավոր աստվածուհին էր: Սակայն Անահիտը նաև խոհեմության աստվածուհի էր, Մեծ մայր, որ չի պատերազմում, արյուն չի թափում:

Հունաստանում, Աթենասից զատ, ռազմի աստված էր համարվում նաև Արեսը: Նա միաժամանակ Աֆրոդիտեի սիրեկանն էր: Արեսին ամենուր ուղեկցում էին Դեյմոսը (Սարսափ) և Փոբոսը (Երկյուղ): Դարձյալ անհամատեղելի է Վահագնի հետ, որ երբեք սարսափ ու երկյուղ չի տարածել, այլ հզոր լինելով հանդերձ` թույլերի ու անպաշտպանների ապավենն էր:

Հայոց դիցարանում սիրո և գեղեցկության աստվածուհին Աստղիկն է, որ որևէ կապ չունի ցոփության, շվայտության հետ: Նա Վահագն աստծո սիրելին էր: Աստղիկին է նվիրված Վարդավառը` վարդատոնը: Աստղիկը նաև խոհեմության աստվածուհի էր: Երբ Աստղիկը լողանում է Արածանի գետում, մշով է պատում ողջ երկիրը, որ իր մերկությունը միայն Վահագնը տեսնի:

Հունական դիցարանում սիրո աստվածուհին Աֆրոդիտեն է, որ ամենևին էլ խոհեմ չէ և առանձնակի ջանք չի թափում մտածելու պարկեշտության մասին: Նա Հեփեստոսի կինն է, միաժամանակ` Արեսի սիրուհին: Աֆրոդիտեի պատգամն է, որ յուրաքանչյուր կին կյանքում գոնե մեկ անգամ Բաբելոնի իր տաճարում տրվի պատահական այցելուներին: Ի դեպ, տարփածուները նաև պարտադիր վճարում էին հույն կանանց: Սա փաստորեն սրբազան պոռնկության սկզբնավորողն էր, ինչը չի եղել երբևէ Հայաստանում: Աֆրոդիտեն միայն Արեսին չէ, որ տրվում էր. նա շատ անգամ առանց մտորելու դա անում էր ամեն պատահածի հետ:

Առհասարակ, հունական դիցարանի աստվածները աչքի չեն ընկել բարոյական արժեքներով: Ահավասիկ Հեփեստոսը` կրակի ու դարբնության աստվածը: Նրա ծննդից հետո մայրը` Հերան, ցանկանում է սպանել որդուն: Որդին, խույս տալով, ինքն է դավ նյութում մոր դեմ:

Արևի աստված Հելիոսի թոռնուհին` Մեդեան սպանում է իր իսկ եղբորը, կտրտում մարմինը և ծովը նետում: Հետագայում սպանում է իր իսկ որդիներին:

Պելիասի աղջիկներն իրենց հորը կտրտում են ու եփում կաթսայում:

Կրոնոս աստվածն ամուսնանում է հարազատ քրոջ հետ, ապա ուտում սեփական զավակներին:

Ապոլոնը հայտնի էր իր արյունարբու վարքով: Նույն կերպ` նրա քույր Արտեմիսը:

Շարքը կարելի է անվերջ շարունակել:

Բայց մեր խնդիրն այլ է: Հայոց դիցարանը, հայոց ծիսական համակարգը լիովին արտահայտել են հայի բարոյա-հոգեբանական չափորոշիչները, հայի կենցաղն ու կեցվածքը: Եվ այսօր արևմտյան կեղծ արժեքներից խույս տալու համար տեղին է նաև քայլ անել` վերադառնալ դեպի հայոց ծիսական համակարգ: Քրիստոնեությունը մոռացության փոշու մեջ թաղեց շատ հայկական տոներ և ծեսեր: Եվ այսօր էլ կկորցնենք, եթե աչալուրջ չլինենք. տարիներ անց Տրնդեզին, Վարդավառին կփոխարինեն սուրբ վալենտիններն ու հելուինները:

Վահե ԱՆԹԱՆԵՍՅԱՆ

Անկախ

    Դեկտեմբերի 16-17-ին Փարիզում` ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կենտրոնակայանում, կայացավ Զինված հակամարտության դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության մասին 1954թ.-ի Հաագայի կոնվենցիայի Երկրորդ արձանագրության անդամ պետությունների 5-րդ հանդիպումը:

Հանդիպման շրջանակներում դեկտեմբերի 17-ին կայացան Զինված հակամարտության դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության կոմիտեի անդամների ընտրությունները: Քվեարկության արդյունքում Հայաստանը դարձավ կոմիտեի անդամ` 4 տարի ժամկետով:

 Անկախ

Լոնդոնում  կյանքի 82-րդ տարում երկարատև հիվանդությունից վախճանվել է հանրահայտ դերասան Պիտեր Օ’Թուլը:

Վերջին տարիներին դերասանը տառապում էր պանկրեատիտով. նրա մոտ հիվանդությունն ախտորոշվել է 70-ականներին: Օ’Թուլի հիվանդության պատճառն ալկոհոլի նկատմամբ հակումն էր, սակայն աղիքների մի մասի հեռացումից հետո` նա դադարեց խմել:

Օ’Թուլը ճանաչված դարձավ 1962-ին, Լոուրենս Արաբացու` նույնանուն ֆիլմում  դերակատարման շնորհիվ: Բացի այդ, նա խաղացել է “Ինչպես գողանալ միլիոն”,”Առյուծը ձմռանը”,”Կալիգուլա”,”Վերջին կայսրը”,”Տրոյա” ֆիլմերում:

Ընդհանուր առմամբ նա 8 անգամ է ներկայացվել ‘Օսկարի” մրցանակի, սակայն երբևէ երանելի արձանիկ չի ստացել: 2012-ին նա պաշտոնապես հայտարարեց դերասանական կարիերայի ավարտի մասին.”Ես այլևս հոգեկան ուժ չունեմ նկարահանվելու համար, ու դա այլևս անդառնալի  է”:

Դերասանի վախճանի կապակցությամբ ցավակցություն են հայտնել վարչապետ Դևիդ Քեմերունն ու Իռլանդիայի նախագահ Մայքլ Հիգգինսը:

Անկախ

2013 թ. դեկտեմբերի 17-ին ռադիոֆիզիկայի, ռադիոինժեներության և ռադիոաստղագիտության ոլորտների ականավոր գիտնական, աշխարհի մի շարք ակադեմիաների և միջազգային ընկերությունների անդամ, Հայաստանի ԳԱԱ ակադեմիկոս, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Պարիս Հերունին կդառնար 80 տարեկան: Նշանավոր գիտնականը, ջերմեռանդ հայրենասերը գնաց դեպի իր տարերքը` անեզր տիեզերք 2008 թ. դեկտեմբերի 5-ին:

2007 թ. էր, ես և հայրս, Գեորգի Բադալյանի ուղեկցությամբ, Ռադիոֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտում հանդիպեցինք Պարիս Հերունու հետ: Աշխատասենյակը կարծես գիտության տաճար լիներ, նրա սեղանին թղթեր էին` հաշվարկներով ծանրաբեռնված: Հանկարծ նկատեցի նրա «տիեզերական ալեհավաքի» մոդելը: Մենք եղել էիք նաև Արագածոտնի մարզի Օրգով գյուղում գտնվող Ռադիոօպտիկական աստղադիտարանում, որտեղ էլ գտնվում էին ալեհավաքները, և հրաշք էր դրանցից ամենամեծը:

Հիշարժան էր նաև Հերունու ստեղծած բազմաֆունկցիոնալ արեգակնային ժամացույց-օրացույցը:

Մենք Հերունուն նվիրեցինք փոքրիկ փաթեթներով հող Էրզրումից, Կարսից, Իգդիրից, նաև ջուր Վանա լճից, որը բերել էր հայրս կորուսյալ հայրենիքից: Հերունին երեխայի պես ուրախացավ, հետո հուզվեց, քանի որ հայրը` Միսակ Հերունին, ծնվել էր Հաճն քաղաքում (Կիլիկիա), մայրը` Սեդա Հերունին, Իգդիրից էր:

Այնուհետև ես  նրան մատուցեցի երկրորդ անակնկալը:  Նկարչուհի Հեղինե Աբրահամյանի օգնությամբ, կազմել էի մի գրքույկ «Փանոս Թերլեմեզյանի անվ. գեղարվեստի ուսումնարանի պատմությունը», որում նաև Պարիս Հերունու հոր` Միսակ Հերունու մասին նյութ  կար:  Միսակ Հերունին տատիկիս եղբոր` Կորյուն Սիմոնյանի, նաև      Հ.Աբրահամյանի հետ դասավանդել էր ուսումնարանում: Մ.Հերունին եղել էր  ուսումնարանի արհկոմի նախագահը, 1945-1947թթ.` ուսումնարանի տնօրենը, նաև պատմություն էր դասավանդել:

Պ.Հերունին շատ հուզվեց: Նա գրադարակից հանեց նոր հրատարակված «Հայերը և հնագույն Հայաստանը» գիրքը, մակագրեց և ասաց. «Սա էլ իմ անակնկալն է ձեզ»:  Ապա ասաց, որ գիրքը սկզբում տպագրել է անգլերենով, ուղղել ամբողջ աշխարհին, որ վերականգնվի հայոց պատմությունը, իսկ դրա ապացույցների հիմքում հնագույն աստղադիտարան Քարահունջն է:

Օգտագործելով երկրագնդի առանցքի պրեցեսիայի երևույթի օրինաչափությունները և աստղագիտական այլ օրենքներ` նա որոշել էր Քարահունջի տարիքը: Այդ մասին նյութերը հրատարակվել են Հայաստանում, Ռուսաստանում, Իտալիայում, Կանադայում, Ֆրանսիայում, Արգենտինայում: Հսկա քարերի մեջ արված անցքերը ապահովում են դեպի նպատակակետն ուղղվածության բարձր ճշտությունը և կայունությունը: Նախքան Քարահունջը կառուցելը պետք էր դեռ հազարամյակներ առաջ գիր ունենալ, նախապես կուտակված գիտելիքներ աստղագիտության, մաթեմատիկայի և տեխնոլոգիայի բնագավառներում: 1999 թ. փետրվարին Քարահունջին վերաբերվող բոլոր նյութերը, այդ թվում նաև նրա տարիքի հաշվարկները, Հերունին ուղարկում է պրոֆեսոր Ջ.Ս.Հուոկինսին (Վաշինգտոն), որը աստղագիտական մեթոդներով հնագույն կոթողների թվագրման խոշորագույն մասնագետն է աշխարհում, և խնդրել էր նրան կարծիք հայտնել:

– Ես շատ երախտապարտ եմ նրան, որ նա տվեց իր սիրալիր համաձայնությունը և մեծ աշխատանք կատարեց` ստուգելով իմ ստացած արդյունքներն ու բարձր գնահատականի արժանացրեց դրանք: Մեր Քարահունջն ունի 7500 տարվա պատմություն, այն հին է Սթոունհենջից 3500 տարով, Մեծ Եգիպտական բուրգերից` 3000 տարով, Շումերի և Եգիպտոսի հնագույն քաղաքակրթություններ ծագելուց` 2500 տարով, այն աշխարհի ամենահին աստղադիտարանն է: Սթուոնհենջը և մեծ բուրգը կառուցել է մեր թագավոր Հայկը 5000 տարի առաջ: Հայերը գնացել են Եգիպտոս, հավաքել են վայրի ցեղերին և ստեղծել առաջին եգիպտական պետությունը, դրանից հետո բոլոր եգիպտական փարավոնները հայ են եղել մինչև 18-րդ դինաստիան: Իրենց բուրգերի պատերին գրել են հայերեն գրերով` հին գրաբարով: Հայաստանի քաղաքակրթությունն ամենահինն է աշխարհում: Քարահունջի ժամանակներում նախապատմական հայ գիտնականները գիտեին հետևյալը. Երկիրը գնդաձև է, շառավիղը 6300 կմ է, Երկիրը պտտվում է իր առանցքի շուրջը 1 օր տարբերությամբ և Արեգակի շուրջը` 365.25 օր տարբերությամբ,- պատմում էր Հերունին:

 – Բայց այդ ժամանակ կայի՞ն հայերեն տառերը.- հարցրի:

– Որ գիտենք` Մաշտոցն է հայերեն գիրը ստեղծել, այնքան էլ այդպես չէ, ի՞նչ է, մինչև քրիստոնեություն ընդունելը` 301 թ., հայերը անգրագե՞տ են եղել, կիսավայրի՞: Քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն ընդունելու ժամանակ տեղի է ունեցել մեծ աղետ, բոլոր նախաքրիստոնեական տաճարները, բացի Գառնու տաճարից, քանդվել և ջախջախվել են, բոլոր գրքերն այրվել ու ոչնչացվել են: Հայկական այբուբենը, որպես հեթանոսական, արգելված էր, օգտագործվում էին հունական և սիրիական  այբուբեններն ու գրքերը: Մաշտոցը սկսեց փնտրել գրերը, դրանք չկային, որովհետև բոլոր գրքերը վառել էին: Նա գնաց դրսում որոնելու պահպանված գրքերը: Պատմաբանները, լեզվաբանները դեմ են ինձ, թող արտահայտվեն, ես ամեն ինչ հաշվարկել և ապացուցել եմ: Առաջին հայկական այբուբենն ուներ 19 տառ,ստեղծվել է մոտավորապես 15-12 հազար տարի առաջ: Զարգացած այբուբենը` իր 34 տառով, գոյություն է ունեցել մ.թ.ա. VI հազարամյակում (Քարահունջի ժամանակ): Այդ այբուբենը հիմք է ծառայել աշխարհի բոլոր այբուբենների համար: Այն վերականգնվել է միայն մ.թ. 406 թ. Մեսրոպ Մաշտոցի ձեռքով, համաձայն Վռամշապուհ թագավորի և կաթողիկոս Սահակի որոշման: Մեր հին պատմաբաններն այդ մասին գրել են:

Մեզանից գողացել են ամեն ինչ, օրինակ` Ուրարտու են հնարել, իբր այստեղ հայերից առաջ եղել է Ուրարտական պետություն: Ես ապացուցում եմ, որ դա ճիշտ չէ, եղել է միայն Հայկական պետություն: Եղել են երկու պետություններ` Նաիրի մեծ երկիրը` Անի մայրաքաղաքով և այստեղի Արարատյան թագավորությունը, միացել են իրար և անունը դրել Բիհայնա` կրկնակի հայկական երկիր: Այդ Բիհայնա երկրների թագավորների անունները աղավաղել են` Ուրարտուի Արգիշտի թագավոր, այնինչ նա Բիհայնայի Արգիստ թագավորն է:  Հայտնաբերված վկայությունն է սեպագիր քարը մ.թ.ա. 782.թ., որի վրա գրված է. «Ես` Արգիստի թագավորս, այս գեղեցիկ քաղաքը հիմնադրեցի ի փառս Բիհայնա երկրի»: Ես այս ամենի մասին գրել եմ իմ անգլերեն գրքում: Անգլիայից Արքայազն Չարլզը գրեց, որ շատ հիացած է գրքով, Կալիֆոռնիայի նահանգապետ Շվարցնեգերը մի հոյակապ շնորհակալական նամակ է ուղարկել: Այժմ գիրքս լույս է տեսել հայերեն, լրացումն էլ սա է.

դրախտն է, ծառ է, վրան խնձորը, Եվան կանգնած է` խնձորը բռնած: Մի մեծ օձ, մարդկանցից էլ մեծ, եկել է Եվային թելադրում է. «Պոկի՛ր, պոկի՛ր»: Իսկ աստված ասել էր` «Չպոկես»: Սա Ադամն է ծառի տակ, բանից անտեղյակ: Այս ժայռապատկերը գտել և ինձ են ուղարկել Սիսիանից: Գրել եմ, որ Ավետարանի գրողներն ուղղակի մոռացել են նշել, որ սա հին հայկական լեգենդ է: Այսինքն` հենց այն ժամանակվանից են սկսել գողանալ մեզանից և՛ պատմությունը, և՛ կուլտուրան և ամեն ինչ: Ես շատ նամակներ եմ ստանում, հայ կանայք ինձ գրում են. «Սա մեր հայկական ավետարանն է, հայկական բիբլիան»:

Մենք փոքր ազգ ենք, բանի տեղ չեն դնում, չեն հավատում, թող գան ստուգեն:

Ռադիոֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտը (ՌԳՀԻ), որ վեց ուղղություններով առաջատար է աշխարհում,  հիմնադրել եմ Երևանում 1968-70 թթ., նրա նպատակն է եղել ստեղծել նոր սիստեմի, բարձր էֆեկտիվ, հզոր ռադիոաստղադիտակ, որը կլինի աշխարհում առաջին հզոր ռադիոօպտիկական աստղադիտակը: Դա ՌՕԴ-54/2.6-ն է,  նրա անշարժ կիսասֆերիկ մեծ հայելին ունի 54 մ տրամագիծ, փոքրը` 5 մ, իսկ օպտիկական հայելու տրամագիծը 2.6 մ է: Առաջին դիտումը կատարվեց 1985 թ. Երկվորյակների համաստեղությունում. Էտտա աստղի վրա առաջին անգամ հայտնաբերվեց հզոր բռնկում մոտ 15 րոպե տևողությամբ:

Մենք հրաժեշտ տվեցինք միմյանց և հեռացանք հարստացած ներքնաշխարհով, որում  բարություն կար և հպարտություն, որ մենք աշխարհի ամենահին ազգն ենք ու ամեն ինչ այս մոլորակում սկիզբ է առել մեզնից:

Կարինե  ԱՂԱԲԱԲՅԱՆ

Անկախ

Երևանի քաղաքապետարանից Անկախին հայտնեցին, որ Երևանի քաղաքապետի տեղակալ Արամ Սուքիասյանը մասնակցել է «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանի հիմնադրման 45-ամյակին նվիրված միջոցառմանը։

Արամ Սուքիասյանը Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանի անունից շնորհավորել է թանգարանի աշխատակիցներին և, շնորհակալություն հայտնելով հայրենանվեր աշխատանքի համար, նրանց է հղել Երևանի քաղաքապետի՝ օրվա առթիվ ուղերձը։
«Մեր քաղաքի օրրանն է Էրեբունի քաղաքատեղին, որի անխաթար պահպանությունը Երևանի զարգացման դինամիկայում մեր կարևորագույն նշանառություններից է։ Հնագիտական այս շերտերի պահպանությունը պատասխանատվություն է թե՛ երևանցիների և թե՛ ողջ մշակութային հանրույթի առջև։ Շնորհավորում եմ «Էրեբունի» արգելոց-թանգարանի աշխատակիցներին թանգարանի ստեղծման 45-ամյակի առթիվ։ Շնորհակալ եմ ձեր համեստ և անբասիր աշխատանքի համար, որի շնորհիվ յուրաքանչյուր այցելուի ներկայացվում է Երևանի ծննդյան պատմությունը»,- նշված է քաղաքապետի ուղերձում։

Նշենք, որ «Էրեբունի-Երևան 2795» տոնակատարության օրը պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանի հիմնադրման 45-ամյակի առթիվ «Էրեբունի» արգելոց-թանգարանի տնօրեն Գագիկ Գյուրջյանը Երևանի քաղաքապետի կողմից պարգևատրվել էր քաղաքապետի ոսկե մեդալով, իսկ թանգարանի մի շարք աշխատակիցներ՝ քաղաքապետի պատվոգրերով և շնորհակալագրերով։

Անկախ

Հայաստանը 2012 թվականից միացել է Ֆրանսիական «Ամենակարճ օր» կարճամետրաժ ֆիլմերի փառատոնին։ Երեւանում արդեն երկրորդ անգամ հայ կինոսիրողները հնարավորություն կունենան շփվելու ֆրանսիական կինոյի բազմազանությանը, գույնին ու նորարարական մտքին։ «Նաիրի» կինոթատրոնում դեկտեմբերի 11-ին մեկնարկեց «Ամենակարճ օր» ֆրանսիական կարճամետրաժ կինոյի տոնը։ Ֆրանսիական կինոյի այս գեղեցիկ ձեռնարկի նախաձեռնողները Հայաստանի եւ Ֆրանսիայի կինոկենտրոններն են։ Ֆրանսիական կարճամետրաժների ցուցադրությունը Հայաստանում իրականացվում է երկկողմ համագործակցության համձայնագրի շրջանակներում։
«Ամենակարճ օր» փառատոնը խորհրդանշում է ձմեռվա գիշերահավասարի, տարվա ամենակարճ օրը՝ դեկտեմբերի 21-ը։ Կարճամետրաժ կինոյի տոնը ներառում է 1-59 րոպե տեւողությամբ բոլոր ժանրերի ֆիլմերը:
Այս փառատոնի շրջանակներում Ֆրանսիայում ամեն տարի հանրային վայրերում ցուցադրվում են հարյուրավոր ֆիլմեր։ Աշխարհի հինգ տասնյակից ավելի երկրներ արդեն միացել են այս կինոծրագրին։ Ամեն տարի մասնակիցների թիվը մեծանում է։ Բոլոր երկրների համար ֆիլմերը ընտրվում են «Կարճամետրաժ ֆիլմերի գործակալության» ֆիլմադարանից, եւ քանի որ Հայաստանում այս հաստատությունը գրասենյակ չունի, ուստի փառատոնը կազմակերպվել է Հայաստանում Ֆրանսիայի դեսպանության մշակութային օպերատոր հանդիսացող «Ալիանս Ֆրանսեզ» կազմակերպության հետ համատեղ, իսկ ֆիլմերի և գովազդային նյութերի պատվիրելը և ամրագրելը կատարվել են Հայաստանում Ֆրանսիայի դեսպանության միջոցով։ Ծրագրի կազմակերպիչներն են ՀՀ մշակույթի նախարարության Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնը, Հայաստանի Ալիանս Ֆրանսեզը, ՀՀ-ում Ֆրանսիայի դեսպանությունը, Ֆրանսիայի արտգործնախարարության մշակութային օպերատոր`Ֆրանսիական ինստիտուտը, Ֆրանսիայի ազգային կինոյի և անիմացիայի կենտրոնը եւ Կարճամետրաժ կինոյի գործակալությունը։
Երեւանում ֆիլմերը կցուցադրվեն «Նաիրի» կինոթատրոնում, «Նարեկացի» արվեստի միությունում, մայրաքաղաքի բուհերում եւ համայնքներում, ՀՀ մարզերում:
Տասն օր հիշյալ վայրերում (դեկտեմբերի11-21-ը) կիրականացնեն ֆրանսիական ֆիլմերի անվճար ցուցադրություններ: Իսկ չթարգմանված և համր ֆիլմերը դեկտենբերի 14-ից-21-ը հնարավոր է դիտել առցանց՝ www. alliancefr.am կայքում։

Անկախ

“Մարդու իրավունքները խախտված են ոչ միայն մեր երկրում, այլեւ ամբողջ աշխարհում: Ես ընտրել էի երկու նկար, որոնցում պատկերված էին Երեւանի “Քանաքեռ”ուռուցքաբանական կենտրոնում բուժվող երկու մանուկներ”,-այսօր archive2.ankakh.com-ի հետ զրույցում մարդու իրավունքների թեմայով լուսանկարների մրցույթ-ցուցահանդեսի մասին նշեց հաղթող մասնակից, լուսանկարչուհի Անահիտ Հարությունյանը:

Այս տարի աշխարհը նշում է Մարդու իրավունքների Վիեննայի հռչակագրի եւ գործողությունների ծրագրի քսանամյակը, որն ընդունվեց 1993թ., ինչպես նաեւ Մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի պաշտոնի ստեղծման քսանամյակը, որն այս քսան տարիների ընթացքում հնարավորություն է ընձեռնել անկախ եւ հեղինակավոր մի ձայնի՝ խոսել մարդու իրավունքների մասին ամբողջ աշխարհում:

Լուսանկարչուհու համոզմամբ հավատն է պակասում մարդկանց աչքերում, հավատը հրաշքին, պետք է օգնել քեզ եւ աշխարհին կրկին հավատալու եւ ոչ մի վարկյան չկասկածելու:

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Բան Կի-Մունը ասել է.

“Եկեք ակտիվացնենք մեր ջանքերը, որպեսզի կյանքի կոչենք մեր վրա դրված հավաքական պատասխանատվությունը՝ խթանելու եւ պաշտպանելու բոլոր մարդկանց իրավունքներն ու արժանապատվությունը”:

“Բարձրացրու ձայնդ՝ պաշտպանելու քո իրավունքները”. Սա է այս տարվա հայաստանյան քարոզարշավի նշանաբանը: ՄԱԿ-ը լուսանկարների մրցույթի հաղթողներին հանձնեց մրցանակներ: Մրցույթի նպատակն էր խրախուսել երիտասարդներին կիսվել մարդու իրավունքների, ներառականության եւ հանրային կյանքին մասնակցության խթանման իրենց փարձառություններով:

Լուսանկարչուհի Հասմիկ Տոնապետյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ իր 5 նկարները նկարել է Գյումրի քաղաքում, ինչպես նաեւ Շիրակի մարզի տարբեր գյուղերում: Պատկերել է անօթեւանության խնդիրը Գյումրի քաղաքում նաեւ ոչ արժանապատիվ կյանքի դրվագները:

Պարգեւատրման արարողությանը հետեւեց միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչների մասնակցությամբ բանավեճը: Ավելի քան 60 երիտասարդներ հնարավորություն ունեցան ազատորեն քննարկել իրենց տեսակետները մարդու իրավունքների վերաբերյալ եւ այն հարցի շուրջ, թե ինչպես նրանք կարող են թվային դարաշրջանում ավելի ակտիվ դեր ունենալ իրենց իրավունքների պաշտպանության ու խթանման, ինչպես նաեւ իրենց հասակակիցների կրթման հարցում:

Մարդու իրավունքների քարոզարշավը կշարունակվի Հայաստանի մարզերում բանավեճերի շարքով, որը կվարեն միջազգային կազմակերպությունները՝ խթանելով մարդու իրավունքների խաղաղության եւ հանդուրժողականության համաշխարհային արժեքները:

Անժելա ՇԱՀՈՒՄՅԱՆ

 Անկախ

Սոցիալական վատ վիճակից, անհաջողություններից, սեփական ապագան իմանալու ցանկությունից կամ պարզապես հաճույքի համար, այսօր մեզանում շատերն են այցելում գուշակների կամ այսպես ասած` պայծառատեսների և ծախսում նույնիսկ մեծ գումարներ: Հայաստանում շուրջ 300-400 գուշակ կա, որոնցից շատերը թերևս կարողացել են այցելուների մեծ բանակ հավաքել:

Սովորաբար գուշակությամբ զբաղվում են ոչ միայն գնչուները: Թերևս, գուշակության բազմաթիվ տեսակներ կան բոլոր հին ժողովուրդների հավատալիքներում, և դրանք փոխանցվում են սերնդեսերունդ: Ոմանք ճակատագիրն են կանխատեսում սուրճի մրուրով, թռչունների թռիչքով, լոբի նետելով, խաղաթղթերի օգնությամբ, ոմանք` ձեռքի ափի, մոմի միջոցով, երազների մեկնությամբ և այլն: 

Ապագան վաղօրոք կանխագուշակելը մարդկանց շրջանում սնահավատությո՞ւն է, թե՞ նախասիրություն, կարծիքները տարբեր են: 

Հայաստանում գուշակությամբ և մոգությամբ զբաղվող տիկին Ռիտայի հետ հարցազրույցը հնարավորություն կտա բացահայտելու, թե մոգական ուժի արդյունքում հնարավո՞ր է արդյոք ապագան կանխագուշակել կամ հիվանդին ապաքինել: 

Նա պատմում է, որ իրեն ուղղված 3 կրակոց է եղել, բայց 3-ն էլ չնշանակետին չեն դիպել: Այդ դեպքից հետո իր համար ծանր հոգեբանական շրջան է սկսվել: Օգնություն է փնտրել մոգերի տիբեթյան կենտրոնում: Վերականգնվելուն զուգահեռ ուսումնասիրել է մոգերի ուսմունքն ու ձեռք բերել մասնագիտություն: Այնուհետև իրեն կոչել նոր անուններով` Գերդա, Գրետա, Ռիտա:

– Առհասարակ գուշակությունն ու պայծառատեսությունն արվե՞ստ է, նախասիրությու՞ն, մասնագիտությու՞ն, թե՞ շնորհ:

– Գուշակությունը նախասիրություն է այն մարդկանց համար, ովքեր շահադիտական և միայն գումար վաստակելու համար են դրանով զբաղվում: Սակայն, իրականում կան բնածին տաղանդով օժտված մարդիկ, որոնք Աստծուց են ժառանգում այդ շնորհը: Այս պարագայում մարդը մտածում է դիմացինին օգտակար լինելու և ինչ-որ լավ գործ անելու մասին: Եթե մարդը կարող է տեսնել, լսել, հաղորդակցվել և ստանալ անհանգստացնող հարցերի պատասխաններ, կանխագուշակել վտանգներ և մահեր, կարծում եմ, պետք է իր առաքելությունը համարի գուշակությամբ ու պայծառատեսությամբ զբաղվելն ու մարդկանց վտանգից զերծ պահելը: Գուշակները շատ են Հայաստանում, բայց ես չեմ կարող ասել, որ  բոլորը ճիշտ են գուշակում, ինձ թվում է՝ դա աշխատանք է:

– Ինչպե՞ս կարող է մարդը զգալ, որ օժտված է  ապագան կանխատեսելու շնորհով:

– Առաջին հերթին պետք է հիմնվի իր կատարած աշխատանքների արդյունքների վրա, թե ինչքանով է կարողանում մարդկանց օգտակար լինել: Այս հարցում պակաս կարևոր չէ նաև գենետիկան, քանի որ այդ շնորհը կարող է սերնդեսերունդ փոխանցվել:

– Իսկ ովքե՞ր են ավելի շատ հակված գուշակություններին հավատալու:

– Կարծում եմ` բոլորը, իսկ նրանք, ովքեր դա սնահավատություն են համարում, իրենց հոգու խորքում ավելի շատ են հակված գուշակների այցելելու: Յուրաքանչյուրը պետք է հավատով դիմի գուշակին, առանց հավատի գալը ճիշտ և խոհեմ չէ: Եթե մարդն ընկնում է անելանելի վիճակի մեջ, երբ նույնիսկ բժիշկը չի կարող օգնել, խորհուրդ են տալիս դիմել ինձ: Ես հոգեբանորեն կարողանում եմ մարդկանց հոգեվիճակը կայունացնել: Վանգան ասում էր. «Ես չեմ կարող աշխատել, եթե դուք ինձ չեք հավատում, հեռացեք այստեղից»: Ինձ հավատացողը կարող է հետ կանգնել յուրաքանչյուր վատ երևույթից:

– Երբեմն գուշակներին դիմելը ոչ թե հոգեպես լիցքաթափում, այլ հակառակը` հոգեբանորեն բացասական ազդեցություն է թողնում այցելուի  վրա:

– Իսկապես, նման գուշակներ շատ կան, որոնք ներգործում են մարդկանց վրա իրենց չար մտքերով, որպեսզի ավելի շատ գումարներ շորթելու հնարավորություն ունենան, բայց այդպիսի բան չի կարելի անել: Առանց այդ էլ մարդը գալիս է այլայլված, լքված, բաժանված, ծեծված: Երկրորդ հարվածը գուշակն է տալիս, որը մեծ հոգեկան ցնցումներ է առաջացնում: Երբեմն ինձ հարցնում են՝ դուք խաբո՞ւմ եք, ես ասում եմ՝ այո, խաբում եմ, քանի որ այդ սուտը շատ անգամ  նրանց երջանկություն է բերում, ես խաբում եմ, մինչև այդ մարդը դուրս գա այդ հոգեկան ճգնաժամից: Ես նրանց միայն օգնում եմ:

– Իսկ մարդիկ ինչպիսի՞ խնդիրներով են ավելի շատ դիմում: Լինո՞ւմ են դեպքեր, երբ մերժում եք:

– Ամենատարբեր հարցերով են դիմում, երբ ընտանիքում խնդիրներ ունեն, դժբախտ են, ուզում են ամուսնանալ ընտանիք կազմել, սակայն միջոցներ չունեն կամ անառողջ են: Գալիս են բիզնեսում հաջողություններ չունենալու կամ զավակներ չունենալու, դավաճանությունների և սոցիալական տարբեր իրավիճակների պատճառով: Եթե այցելուն ունի չախտորոշված անբուժելի հիվանդություն, ես նրան կարողանում են առողջացնել: Իմ աշխատանքից հետո նրանք երազներ են տեսնում: Ես ունեմ մի ընդունակություն, ունեմ ներքին ձայն, կարդում եմ մարդկանց մտքերը, տեսնում եմ վտանգները: Ես ունեմ 22-23 տարվա փորձ, հիմնվում եմ դրանց վրա, սկզբնական շրջանում ինքս էլ չէի հավատում, որ կարող եմ օգնել մարդկանց: Շատ են գալիս ինձ մոտ նաև չար նպատակներով, բայց ես հրաժարվում եմ նրանց օգնել:

– Ասում են` սպիտակ և սև մոգություն. կտարանջատե՞ք դրանք:

– Ցավով պետք է նշեմ, որ շատ պետություններ խրախուսում և փառաբանում են պայծառատեսների և հրաշագործների աշխատանքը, նրանց գործունեության համար բարենպաստ պայմաններ ստեղծում, իսկ մեզանում դա բացակայում է: Սև մոգությանը տիրապետում եմ, սակայն դրանով չեմ զբաղվում, դա վատ գործ է, իսկ սպիտակ մոգությունը, մարդկանց ապագան կանխագուշակելով, նրանց վատ արարքներից հետ պահելն է: Չար մոգությունը և կախարդությունը հիմնականում կապված են սատանաների  և չար հոգիների հետ, որոնց միջոցով մարդիկ թուղթուգիր են անում:

– Իսկ պետությունը Ձեր գործունեության  ինչ–որ սահմանափակումներ դնու՞մ է:

– Իսկ ինչու՞ պետք է պետությունը սահմանափակումներ դնի: Ես բազմաթիվ հարցազրույցներ եմ տալիս տարբեր լրատվամիջոցներով, և շատերը վախենում են, որ ես շատ բաներ ի հայտ կբերեմ: 2008 թ. մուսուլմանական երկրներում` Եգիպտոսում, Սիրիայում և Լիբանանում ծագած պատերազմական գործողությունները ես էի կանխատեսել, հայտնել էի նաև վրա հասնող երկրաշարժերի մասին, իսկ օրեր առաջ կանխազգացել եմ Մոսկվայում տեղի ունեցող ահաբեկչական պայթյունը: Բայց ես չեմ կարող բարձրաձայն այդ մասին երկրի իշխանություններին հայտնել, որովհետև չգիտեմ` ի՞նչ կարող է ապագայում ինձ հետ լինել: Ես, իմ էներգիան վատնելով, պետությանը հարկեր եմ վճարում, ինչո՞ւ պետք է պետությունն արգելքներ սահմանի իմ գործունեության համար, մանավանդ երբ օգնում և դարձի եմ բերում մարդկանց, վերացնում թուղթուգրերը:

– Գուշակությունը հատուկ է հեթանոսական մշակույթին, եկեղեցին դեմ է գուշակություններին:

– Եթե այսօր Աստված ինձ չի պատժում իմ կատարածի համար, ուրեմն ես լավ արարքներ եմ անում: Քանի որ այդ շնորհն ինձ Տերն է տվել, նա էլ կարող է ինձնից դա վերցնել: Այսօր ոչ ոք ոչ մեկին ոչինչ չի կարող արգելել: Ինչո՞ւ եկեղեցին չի արգելում միասեռ ամուսնությունը: Ես սիրում եմ եկեղեցին, բայց եթե այն Աստծո տուն է, ինչո՞ւ է նման բաներ թույլ տալիս: Դա ընդունվո՞ւմ է Աստծո կողմից: Ես պատրաստում եմ նաև հաջողության թալիսմաններ: Բացի մոգությունն ինձ համար ոչ թէ գումար վաստակելու միջոց է, այլ առաքելություն: Ես  ֆինանսապես ապահով եմ, և այդ միջոցով գումարներ աշխատելը չէ իմ նպատակը:

– Ձեզ դիմում են նաև հանրապետության կարկառուն դեմքեր, խոսքս հայտնի օլիգարխների, քաղաքական գործիչների,  շոու–բիզնեսի ներկայացուցիչների մասին է:

– Տարբերություն չկա  դիրքի առումով: Բոլորն էլ այցելում են: Որքան էլ նրանք հաջողակ են իրենց գործում, միևնույն է, իմ կարիքն ունեն: Մարդիկ վախ ունեն չարից, թուղթուգրից, ես սպիտակ մոգուհի եմ, չարերի դեմ եմ պայքարում:

– Իսկ ձեր երեխաներին փոխանցելո՞ւ եք ձեր շնորհը

– Որդի ու դուստր ունեմ: Աղջկաս մեջ նկատել եմ այդ շնորհը, բայց նա առայժմ պատրաստ չէ: Նրա մեջ իմ հետնորդին եմ տեսնում:

– Ի՞նչ կասեք աշխարհի վերջի գուշակությունների մասին:

– Ոչ ոք չի կարող ասել, թե երբ է վրա հասնելու աշխարհի վերջը: Բայց կարող եմ ասել, որ այն, ինչ սկիզբ ունի, ունենալու է նաև վերջ: Իմ կանխագուշակումներում այդ հավանական տարեթիվը 2202-ն է: Կոչնչանա աշխարհի մարդկության մեծամասնությունը, բայց որոշ պետություններ կպահպանվեն: Ասեմ, որ առաջին հերթին կործանվելու է ԱՄՆ-ն, վրա հասնող աղետների հետևանքով ժանտախտ է լինելու: Տեղի են ունենալու պատերազմներ, ցունամիներ ու երկրաշարժեր:

Լ.Ն

Անկախ

Ամերիկացի ռեփեր Սնուպ Դոգը գրանցվել է  “Одноклассник” սոցցանցում: Նրա անվան կողքին արդեն հայտնվել է  նշում առ այն, որ պրոֆիլն, իրոք, պատկանում է երգչին: Առաջին գրառումն այստեղ նա կատարել է նոյեմբերի 30-ին: Այդուհանդերձ, սոցցանցի ներկայացուցիչները չեն հայտնել , որ ռեփերը ռեսուրսում գրանցում ունի:

Առաջին գրառման պահին նա արդեն 2800 բաժանորդ ուներ: Անձամբ ինքը բաժանորդագրվել է  5 խմբի ու հասցրել 37 պոստ հրապարակել, որոնցից վերջինը տեղադրվել է երեկ: Այնտեղ նա գրում է.”Բարեհաջող վայրէջք կատարեցի Ռուսաստանում”:

Երգչի ժամանումը Մոսկվա կապված է «Одноклассники.ru: наCLICKай удачу» ֆիլմի պրեմիերայի հետ: Այս կայքն ամենահաճախելիներից է Ռունետ ռեսուրսում: comScore-ի տվյալներով, ամեն օր սոցցանցից օգտվում է շուրջ 30 հազար օգտատեր:

Գյումրու դրամատիկական թատրոնում կայացավ ՀՀ ժողովրդական արտիստ Ազատ Գասպարյանի ծննդյան 70-ամյակին նվիրված հուշ-երեկո: Ներկա էին դերասանի ընտանիքի անդամներն ու ընկերները, մշակույթի ու քաղաքական գործիչներ:

Երեկոյի կազմակերպիչներ էին “Շիրակ” հայրենակցական միությունը, Շիրակի մարզպետարանն ու Գյումրու քաղաքապետարանը: Միջոցառումը սկսվեց Շիրակի թեմի նախկին առաջնորդ Նարեկ Շաքարյանի օրհնությամբ ու տերունական աղոթքով:
“Ազատ Գասպարյանի 70-ամյակի հոբելյանական երեկոն պետք է կազմակերպեինք օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին, որպես, ինքը ժողովրդական արտիստ, որպես Շիրակ աշխարհի ծնունդ, որպես մարդ, ով ամբողջ էությամբ նվիրված էր իր ժողովրդին, շիրակցիներին և հատկապես Գյումրինն` որպես մշակութային քաղաք: Բայց անակնկալ մատուցեց դաժան հիվանդությունը. շատ արագ Ազատ Գասպարյանին զրկեց կյանքից, և բնական է, որ մենք պիտի քիչ համբերեինք, բայց մեր խոստացած հոբելյանական երեկոն անցկացնեինք:
Նա առանձնահատուկ անձնավորություն էր, և մենք անակնկալներ էինք պատրաստել նրա համար և մտածում էինք, որ նա հենց բեմի վրա կթիկնի բազկաթոռին, որպես վաստակաշատ արվեստագետ և կվայելի իր ժամանակիցների իր մասին գնահատականները, ինքը կպատմի իր կյանքի դառն ու անուշ հուշերը Գյումրու, Շիրակի մասին: Եվ որպես մեծն Աճեմյանի աշակերտ պիտի վայելեր այս ամբողջ բեմի փառքն ու հպարտությունը: Բայց ափսոս”, – archive2.ankakh.com-ի հետ զրույցում նշեց “Շիրակ” հայրենակցական միության նախագահ Վարազդատ Ավոյանը:
Նրա խաղընկերներն ու ընկերները հիշեցին լուսավոր ու հումորառատ Ազատ Գասպարյանին, հուզվեցին, կարոտեցին ու… շարունակում էին չհավատալ, որ Ազատ Գասպարյան մարդը, հայը, արտիստն այլևս չկա:
Սեյրանուհի Գեղամյան. “Աստված ստեղծել է մահը, բայց ստեղծել է նաև անմահանալու ճանապարհը: Եվ այդ ճանապարհները ցուցանել է հատկապես իր ընտրյալներին, և ահա այդ ընտրյալներից մեկը, անշուշտ, Ազատ Գասպարյանն էր”:
Հասմիկ Կիրակոսյան. “Ես ուզում եմ ասել` բարև, Ազատ, և հանկարծ չփորձես ասել մնաս բարով: Նա իմ մանկության և պատանեկության ընկերն է, հետո Ազատը կապվեց իմ հայրական օջախի հետ: Այսպիսի մի հուշ ունեմ. 1968 թվականին, էլի էդ քամբախ երկրաշարժը եղավ Լենինական քաղաքում, բավականին ուշգին: Մեր բնակարանն այնպիսին էր, որ ննջարանում ուղղահայաց մահճակալներին ես ու քույրս էինք քնած, իսկ զուգահեռ` վարագույրից այն կողմ, Ազատը: Մենք այնքան վախեցանք այդ ցնցումից, որ երկուսով թռանք հենց Ազատի մահճակալի վրա: Նա տեղից վեր թռավ ու ասաց` հմի էրկու քուրով ընձի բերել եք ձեր տունը քնցնելու, թե մեռցնելու”:
Աղվան Հովսեփյան. “Երևի ես վերջին մարդ էի, որ իրեն ցտեսություն ասացի: …Համամիտ չեմ այստեղ արտահայտած այն բոլոր մտքերին, թախիծին, նույնիսկ երաժշտության հետ: Մեռնել, չլինել հասկացությունն ընդհանրապես անտեղի է: Իսկ ով ասեց, որ չկա, բա ում ձայնն ենք լսում, ում երգն ենք լսում: Ավելի կենդանի է, քան շատ-շատ ապրողներ: Ես ուզում եմ, որ բոլորս միասին շնորհավորենք Ազատին”:

«Կախովի» այգիներ, գեղեցիկ շատրվաններ: Այդպիսին էր ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանի երազանքը ներկայիս Կասկադ համալիրի առնչությամբ, որտեղ այսօր գտնվում է Գաֆեսճյան արվեստի կենտրոնը: Նա ցանկանում էր միմյանց կապել քաղաքի հյուսիսային և կենտրոնական հատվածները` քաղաքի պատմականորեն բնակելի և մշակութային կենտրոնները, ջրվեժների ու պարտեզների հսկայական կանաչ տարածքով, որը պետք է «գահավիժեր» քաղաքի ամենաբարձր բլուրներից մեկից: Սակայն  դա չիրագործվեց մինչև 1970-ականների վերջը: Այդ երազանքը կյանքի կոչեց Երևանի գլխավոր ճարտարապետ Ջիմ Թորոսյանը (շինարարությունը մեկնարկեց 1980-ականներին` խորհրդային իշխանության օրոք, բայց  դադարեցվեց 1988 թ. Հայաստանում տեղի ունեցած երկրաշարժի և 1991 թ. Խորհրդային Միության փլուզման հետևանքով): Թորոսյանի նախագիծը ներառում էր Թամանյանի նախնական նախագիծը, բայց և ուներ նոր գաղափարներ. մոնումենտալ արտաքին աստիճաններ, ներսի երկար շարժասանդուղքներով թունել, բակերի և բացօթյա պարտեզների բարդ ցանց և այլն: Ջերարդ Լ. Գաֆեսճյանը, համագործակցելով ՀՀ կառավարության և Երևանի քաղաքապետարանի հետ, 2002 թ. նախաձեռնեց Կասկադի վերականգնումը: Յոթ տարվա ընթացքում հուշահամալիրը հիմնովին վերանորոգվեց՝ վերածվելով արվեստի կենտրոնի:

Ներկայացնում ենք «Անկախի» բացառիկ հարցազրույցը  կենտրոնի գործադիր տնօրեն Վահագն Մարաբյանի հետ:

– Պարոն Մարաբյան, ո՞րն է «Գաֆէսճեան» արվեստի կենտրոնի առաքելությունը:

– 2009 թ. նոյեմբերին բացված ԳԱԿ-ի առաքելությունը ժամանակակից արվեստը ՀՀ-ում ցուցադրելն ու աշխարհին հայկական մշակույթի լավագույն նմուշները ներկայացնելն է: «Գաֆէսճեան» արվեստի կենտրոնի ցուցահանդեսները հիմնականում ներկայացնում են կենտրոնի հիմնադիր Ջերարդ Գաֆեսճյանի հարուստ հավաքածուն: Ավելի քան հինգ հազար նմուշ պարունակող այդ հավաքածուն հատկապես հարուստ է ժամանակակից գեղարվեստական ապակեգործության նմուշներով, որոնց մեջ առանձնանում են հանրահայտ չեխ քանդակագործներ Ստանիսլավ Լիբենսկու և Յարոսլավա Բրիխտովայի ստեղծագործությունները: Դրանք  հեղափոխեցին ապակու կիրառությունը` այն վերածելով գեղարվեստական նոր արտահայտչամիջոցի: Հավաքածուում ներկայացված են նաև անվանի արվեստագետներ Դեյլ Չիհուլիի, Բոհումիլ Էլիասի, Պավել Հլավայի, Յարոմիր Ռիբակի, Իվանա Շռամկովայի, Բերտիլ Վալիենի, Լինո Թալիապիետրայի, Մարկ Պեյզերի և Հիրոշի Յամանոյի աշխատանքները: Հավաքածուն ներառում է նաև գծանկարչության, գեղանկարչության և քանդակագործության ոլորտների անվանի արվեստագետների` Ֆերնանդո Բոտերոյի, Արշիլ Գորկու, Ջենիֆեր Բարթլեթի, Լին Չեդուիքի, Բարրի Ֆլանագանի, Ժաումե Պլենզայի և Ֆրանսուա Քսավիե Լալանի հանրահայտ ստեղծագործությունները:

–  Եվ արդարացնո՞ւմ է:

– Այո: Դրա ապացույցը մեր բազմաթիվ ցուցադրություններն են: Ունենում ենք նաև ժամանակավոր ցուցադրություններ և համագործակցում ենք մեր քույր թանգարանների հետ: Վերջերս համագործակցեցինք Հարություն Կալենցի թանգարանի հետ՝ մեր մոտ ցուցադրելով նրա հրաշալի աշխատանքները: Դրանից առաջ համագործակցել ենք Երևանի պատմության թանգարանի հետ. ցուցադրությունը կոչվում էր «Երևան. հայացք ապագայից»: Ցուցադրեցինք Սարյան, Բաշինջաղյան և այլն: Բացի այդ, «Գաֆէսճեան» արվեստի կենտրոնն առաջարկում է բացառիկ հնարավորություններ բիզնես հանդիպումների, գիտաժողովների, շնորհանդեսների, հյուրասիրությունների և այլ միջոցառումների կազմակերպման համար:

– Ինչպե՞ս կգնահատեք զբոսաշրջիկների այցելության թիվը վերջին տարիներին:

– Այցելությունները գնահատում ենք տարեկան 1 միլիոնից ոչ պակաս: Ամեն տարի շատ զբոսաշրջիկներ ենք ունենում, հատկապես` ամռանը: Եվ թիվն ավելանում է:

– Քանի՞ սրահ ունեք:

– Ինն են: Առաջին հարկում գտնվող առաջին պատկերասրահում ապակյա աշխատանքներ են ներկայացված: Դա փոփոխվող ցուցասրահ է, քանի որ ներկայացնում ենք ընտրված նմուշներ, որոշակի ժամանակ անց (մոտ 1 տարի) դրանք պահեստավորում ենք և նորն ենք ցուցադրում: Մուտքն անվճար է: Դրան հաջորդում է թանգարանի խանութը, որտեղ նմուշները և՛ ցուցադրվում, և՛ վաճառվում են: Երրորդ սրահը նվիրված է Գրիգոր Խանջյանի բացառիկ որմնանկարներին: Նա 8 տարի պատի վրա պատկերել է պատմական դեպքերը 250 ք.մ. մակերեսով այս ընդարձակ սրահում: Այն նախատեսված է նաև միջկառավարական հանդիպումների համար (օրինակ՝ տեղի է ունեցել Հավաքական անվտանգության գագաթնաժողովը և այլն): Մյուս հարթակում Սասունցի Դավթի սրահն է, և այդպես շարունակ: Բոլոր սրահներն էլ բացառիկ են, և դռները բաց են բոլորի համար ամեն օր, բացի երկուշաբթի օրերից: «Գաֆէսճեան ընտանիք հիմնադրամը» մեծ ներդրումներ է կատարել ոչ միայն այստեղ, այլև Հայոց ցեղասպանության թանգարանում և այլ ծրագրերում:

– Կազմակերպում եք նաև ֆիլմերի ցուցադրություններ: Դիտելու համար պետք է վճարե՞լ:

– Մեզ մոտ ցուցադրություններն ուղղորդվում են նաև կրթական ծրագրերով թե՛ երեխաների, թե՛ մեծահասակների համար: Տարիքային սահմանափակումներ չկան: Անդրադառնում ենք հայ և  համաշխարհային արվեստագետներին, մեծերին: Օրինակ՝ ներկայացրել ենք Սոս Սարգսյանի համազգային թատրոնը, Ջիմ Թորոսյանին, հանդիպում արվեստի հետ և այլն: Փորձում ենք դրանք զուգորդել մեր ցուցադրությունների հետ: Հրավիրվում են մասնագետներ, որոնք դասախոսություններ են կարդում, միաժամանակ ցուցադրվում են տեսանյութեր: Այդ դասախոսություններն անվճար են, սակայն պետք է նախապես գրանցվել: Նույն կրթական ծրագրերի շրջանակներում ընդգրկում ենք նաև կամավորների:

– Յուրաքանչյուր չորեքշաբթի կազմակերպվում են նաև դասական համերգներ: Դրանց մո՞ւտքն էլ է անվճար:

–  Համերգներն անվճար չեն, սակայն կամավորներն ունեն բազում առավելություններ:

– Ինչո՞վ են կամավորներն օգտակար լինում:

– Նրանց համար տարեկան վճարի զեղչեր են արվում, հատուկ միջոցառումների են հրավիրվում և այլն:

– Ի՞նչ ակտիվություն է ունեցել ԳԱԿ–ը 2011-2013 թթ.:

– Շատ ակտիվ ենք եղել: Իրականացրել ենք բազմաթիվ ծրագրեր, նորություններ, ցուցադրություններ, կրթական  ծրագրեր և այլ կարևոր միջոցառումներ, որոնք իրենց բազմազանությամբ տարբերվել են նախորդից:

– Ի՞նչ դժվարությունների եք հանդիպում ամենօրյա աշխատանքում:

– Ծայրահեղ հետաքրքիր և հաճելի աշխատանք է սա: Հախուռն է, բազմապրոֆիլ, որ նաև պահանջում է մեծ ջանքեր: Երբ տեսնում ես վերջնարդյունքը, մեծ բավականություն ես ստանում, ու ցանկացած հոգնածություն անցնում է:

– 2014 թ. համար ի՞նչ ծրագրեր ունեք:

– Անցած երկու շաբաթվա ընթացքում երկու մեծ ցուցադրություն ունեցանք. մեկը «Բնության հրաշքները» ցուցադրությունն էր, որը բնական հանքաքարերով, թանկարժեք, կիսաթանկարժեք քարերով էր հագեցած, մյուսը «Դագարգյու» հավերով ցուցադրությունն էր: Դրանք  կցուցադրվեն մինչև 2013 թ. վերջը: 2014-ին էլ ենք հանդես գալու անակնկալներով, բայց անակնկալը անակնկալ չի լինի, եթե հիմա այդ մասին խոսեմ:

 Հարցազրույցը` Ելենա ՉՈԲԱՆՅԱՆԻ

 Անկախ

Վերջերս Կ. Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնում կայացավ «Երբ» տրագիկոմեդիայի պրեմիերան:

Բեմադրող ռեժիսոր Ռաֆայել Գրիգորյանը archive2.ankakh.com-ի հետ զրույցում նշեց, որ ներկայացումը չիրականացված երազանքների մասին էր: Այսօր ոչ մեկ իրավունք չունի հանձնվելու, զենքերը վայր դնելու, հանուն երազանքի արժե ապրել ու պայքարել՝ թեւաթափ լինելն անիմաստ է.

«Կյանքն անփոխարինելի է՝ տրվում է մեկ անգամ: Երբ ավարտվի ժամանակը, կվերջանա ամեն ինչ, այն թանկ է ու կարեւոր: Պետք է ապրել լիարժեք: Ամբողջ ներկայացումն հենց դրա մասին է»:

Ռեժիսորի հավաստմամբ պետք է զգույշ լինել, հատկապես երիտասարդության հետ, եթե կոտրվեն երազանքի թեւերը, ձախորդությունն ու անհաջողությունը կուղեկցի, միայն թե աշխատավարձի խնդիր կա, այն քիչ է եւ չի ոգեշնչում.

«Դերասանից պետք է հասարակությունը ճաշակ ընդօրինակի, դերասանն է քարոզում իրական արժեքներ, մենք արվեստի երկիր ենք, սակայն որակյալ ներկայացումների պակաս կա»:

Պարոն Գրիգորյանի պնդմամբ թատրոնն իր կյանքն է, առանց որի ապրելն անիմաստ է: Հինգ տարեկանից թատրոնում է, իր երազանքը կատարվել է, նա իր աշխատանքը սիրում է:

Երիտասարդ դերասան Պապ Պողոսյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ կարճ ժամանակահատվածում փորձել են անել լավագույնը: Իրենց լավագույն հերոս Քաջ Նազարը չի եղել ծույլ, անբան, անխելք ու վախկոտ, այլ եղել է պարզապես երազող: Ներկայացման գաղափարն է՝ չդադարել երազել.

«Կյանքի հանդեպ պետք է ունենալ գունավոր ակնոցներ եւ երբեք չդադարել կրել դրանք, առանց գույների կյանքն անհամ է, մենք ինքներս ենք մեր խելառ ու արեւոտ օրերը կառուցում»:

Նրա պնդմամբ ներկայացումը գրագետ հանդիսատեսին դուր կգա, սակայն կա պատասխանատվություն, խափանման վախ ու հուզմունք:

Անժելա ՇԱՀՈՒՄՅԱՆ

Նոյեմբերի 25-ին Վիլնյուսում մեկնարկեց Հայկական կինոյի շաբաթը, որը կազմակերպվել է Լիտվայում ՀՀ դեսպանության եւ Լիտվայի կինոմատոգրաֆիստների միության կողմից`  ՀՀ մշակույթի նախարարության աջակցությամբ:

Միջոցառման առաջին օրը Լիտվայի կինոմատոգրաֆիստների միության կինոսրահում ներկայացվեց Արտակ Իգիթյանի եւ Վահան Ստեփանյանի «Վանա ծովուն արշալույսը»  կինոնկարը, բացման խոսքով հանդես եկան Լիտվայում ՀՀ դեսպան Արա Այվազյանը եւ Լիտվայի կինոմատոգրաֆիստների միության նախագահ, կինոռեժիսոր Գիտիս Լուկշասը: Հայկական կինոյի փառատոնի շրջանակներում՝ մինչեւ նոյեմբերի 29-ը, Վիլնյուսում ցուցադրվելու են նաեւ վերջին տարիներին նկարահանված հայկական լավագույն կինոնկարներ`  «Եթե բոլորը», «Խճճված զուգահեռներ», «Սասունցի Դավիթ», ինչպես նաեւ մի շարք այլ կինոնկարներ: Հայկական  կինոյի օրերի անցկացումը լայնորեն լուսաբանվում է լիտվական մամուլում: