Մոնրեալում ապրող հայ կինոռեժիսոր Մառլեն Էդոյանի  «Հողի կանչը»  վավերագրական ֆիլմն ընդգրկված էր «Ոսկե ծիրան» 10-րդ կինոփառատոնի «Հայկական համայնապատկեր» անվանակարգում: Ֆիլմի նկարահանման համար Մառլենն այցելել  է Արցախի և Ջավախքի տարածքները, Հայաստանի գյուղերը՝ ծանոթանալով գյուղացիների առօրյային։ Շատ հաճելի էր, որ առիթ ունեցանք անձամբ զրուցելու Մ. Էդոյանի հետ:

– Մառլեն, ինչպե՞ս եք ձեզ զգում Երևանում:

Շատ ուրախ: Իհարկե, առաջին անգամ չեմ այստեղ, բայց անհամբեր սպասում էի, որ վերադառնամ Երևան:

–  Ձեր «Հողի կանչը»  ֆիլմն արդեն հասցրել է մեծ հաջողությունների հասնել Ֆրանսիայում: Ինչի՞ մասին է խոսքը:

– Ֆիլմը նկարագրում է հայ գյուղացու կյանքը, նրա առօրյան և կոչ անում շարունակել ապրել հայրենիքում: Յուրաքանչյուր գյուղացի իր պատմությունն ունի: Ոմանք հույսով լցված են, ոմանք` անհույս, բայց բոլորն էլ սիրում են հողի հետ աշխատել:

– Այնուամենայնիվ, ո՞րն է ֆիլմի գլխավոր միտքը:

– Արտագաղթն է: Վերջին շրջանում սկսել են դատարկվել հայկական գյուղերը, և ոչ միայն: Դա իսկապես ցավալի է: Քանի որ ֆիլմը գյուղերում եմ նկարահանել, ինձ միշտ մտահոգում էին այն հարցերը, թե ինչո՞ւ է գյուղերի բնակչության թիվը պակասում, ինչո՞ւ յուրաքանչյուր հայ, թե՛ ՀՀ-ում, թե՛ սփյուռքում, չպետք է կարողանա իր խնդիրները հենց իր երկրի ներսում լուծել, ազատ ստեղծագործել և հպարտանալ սեփական պատմությամբ:

-Ո՞րն է արտագաղթի հիմնական պատճառը:

– Պատճառները շատ են. աշխատատեղերի բացակայությունը, սոցիալ-հոգեբանական և տնտեսական ծանր վիճակը: Ինչո՞ւ պետք է լքես քո երկիրը և գնաս այլ տեղ ու զրոյից դժվարությամբ ստեղծես: Վստահեցնում եմ, որ ամեն տեղ էլ դժվար է, հետևաբար, ավելի լավ է քո երկրում դիմանալ: Իհարկե, շատ լավ հասկանում եմ հայրենիքը լքող մարդկանց, բայց նրանք միամտաբար են հեռանում՝ չճանաչելով աշխարհը:

– Ասում եք՝ հետ վերադառնալ հայրենիք և շարունակել ապրել այստեղ, բայց դուք պատրա՞ստ եք այդ քայլին:

– Այո, պատրաստ եմ գալ և բնակվել Հայաստանում, հատկապես Ջավախքում, քանի որ այն շատ սիրեցի:

– Ինչպե՞ս որոշեցիք դառնալ ռեժիսոր:

– Ուսանել եմ «Հեռուստատեսություն, ռադիո, բեմադրություն» բաժնում և միշտ էլ  աշխատել եմ այդ ասպարեզում: Սակայն վերջին 7-8 տարում որոշեցի աշխատել միայն վավերագրական ֆիլմերի վրա:

– Դժվա՞ր է վավերագրական ֆիլմեր նկարել:

– Այդքան բարդ չէ: Ժամանակին շատ եմ լուսանկարել, ինչն էլ նպաստեց իմ ապագա մասնագիտության կայացմանը:

– Իսկ խաղարկային ֆիլմեր նկարահանե՞լ եք:

– Այո, նույնիսկ խաղացել եմ այդ ֆիլմերում, բայց դա ինձ այնքան էլ չի հետաքրքրել: Եթե խաղարկային ֆիլմերում լավ սցենար չունես, դժվար թե կարողանաս լավ ֆիլմ նկարել:

– Պատրաստվո՞ւմ եք մասնակցել նաև հաջորդ «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնին:

– Ունեմ երկու ֆիլմ, որոնք պետք է նկարեմ: Ուղղակի ժամանակի հարց է: Հուսամ՝ մի քանի տարի անց կվերջացնեմ դրանք և կրկին կգամ Երևան: Երբ Ջավախքում էի, հստակ գիտեի, որ պետք է վերադառնամ: Անկասկած, հաջորդ վավերագրական ֆիլմը լինելու է Գանձայի և այդ գյուղի ժողովրդի մասին, իսկ երկրորդը հավանաբար կլինի Լիբանանում:

– Ինչպիսի՞ն եք տեսնում Հայաստանի ապագան:

– Փորձում եմ դրական տեսնել: Նախ` կառավարությունը պետք է քաղաքացիներին սատարի, իսկ քաղաքացիները՝ ճանաչեն աշխարհը: Եթե քո տանը քեզ լավ չես զգում, այլ տեղ հաստատ լավ չես զգա: Խնդիրը մեր մեջ է: Գիտեմ, որ կառավարությունը չի անում այն, ինչ պետք է անի, բայց մենք էլ ունենք մեր բաժին սխալը:

Հարցազրույցը` Ելենա Չոբանյանի

«Ցուցասրահում նոր գործեր շատ կան, դրանցով կիսվում եմ այն մարդկանց հետ, ով սիրում է արվեստը: Հայաստանում վերջին անգամ 33 տարի առաջ էի ցուցահանդես կազմակերպել»,-այսօր archive2.ankakh.com-ի հետ զրույցում նշեց գեղանկարիչ Վան Սողոմոնյանը:

Նրա պնդմամբ ցուցադրված են 37 նկարներ եւ 6 քանդակ.

«Նկարիչը ամեն բան պետք է կարողանա անել, եթե ինձ մոտ այս երկուսն էլ ստացվում է, ուրեմն ես հանճարեղ եմ: Նկարը ծնվում է այնպես, ինչպես այդ րոպեին ես զգում եմ, ինչպես մտնում է գլխիս մեջ պատկերում եմ: Արտահայտում եմ մարդկային էմոցիաներ, կյանք, դաժանություն, այսօրվա օրը: Լավ նկարիչը ամեն տեղ էլ ճանաչելի ու սիրելի է»:

Գեղանկարիչի խոսքով այսօրվա օրը հետաքրքիր եւ միեւնույն ժամանակ դաժան է: Պաշտոնյաներն ավելի են դաժանացնում եւ դժվարեցնում ապրելը, թե չէ շատ լավ էլ հնարավոր է.

«Օլիգարխները պետք է մի օր հասկանան, որ միայնակ են մնալու: Ահավոր է քաղաքի վիճակը»:

Ժամանակակից արվեստի թանգարանի տնօրեն Նունե Ավետիսյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ այսօր ներկայացնում են կտավների եւ օբյեկտների համադրություն.

«Նկարները բավականին հետաքրքիր են, արտահայտում են նկարչի հայացքը աշխարհի, բնության, մարդկանց հանդեպ: Նկարիչը կայացած է, երբ ունի ուրույն ձեռագիր` պրն. Սողոմոնյանն ապրում է Գերմանիայում, սակայն նկարները հայեցի են ու հայկական: Լավ արվեստագետի հետ աշխատելը միշտ էլ պատիվ է ինձ համար»:

Անժելա ՇԱՀՈՒՄՅԱՆ

«Հայ կնոջ մոտ շեշտված է`տուն, խոհանոց, երեխա, անտարբեր ամուսին: Իմ ամենաթանկ գործն է, որն արել եմ մինչ այսօր: Ներակայացումս կատարելագործվելու շատ տեղ ունի, բայց կարծում եմ սրանով ինչ որ մեկին որեւէ բան կարող եմ ասել»,-այսօր «Չեմ բողոքում» խորագրով բարեգործական մոնոներկայացման մասին մեզ հետ զրույցում նշեց գլխավոր դերակատար Լիաննա Վարդանյանը:

Ներկայացումն ըստ Դարիո Ֆոյի եւ Ֆրանկո Ռամեյի «Ես սպասում եմ քեզ, սիրելիս» պոեմի հիման վրա էր: Պատմում էր մի կնոջ մասին, ով իր կյանքն ու երազանքները նվիրել է իր ընտանիքին, իր զավակներին, իսկ սեփական երջանկության համար ժամանակ չի գտել.

«Ցուցադրում եմ իրականությունը. ինչ է ուզում կինը` հանձնվել ու ապրել քառակուսու մեջ, թե ազատվել այդ վանդակից ու հասնել երազանքներին»:

Դերասանուհին պնդում է, որ հայ կինը ձգտում է շատ մեծ ազատության, բայց այդ ազատության մեջ դառնում է ինքն իր գերին, չհասկանալով, թե որն է ազատությունը:

Հայ կնոջ համար ինքնագնահատականն է կարեւոր: Ներկայացումը տղամարդկանց է ուղղված, կինը իր հանձնված ճակատագիրը լավ գիտի.

«Դժվար է բեմում միայնակ խաղալ, բայց այնուամենայնիվ դու գիտես, որ պատասխանատվություն ու անկախություն ունես, ամեն վարկյանը պետք է լցնես, դատարկ ոչինչ չթողնելով»:

Ներկայացումը բարեգործական էր: «Օգնենք հայ մանուկներին» բարեգործական հասարակական կազմակերպության անդամները ցանկացել են ներկայացումից ստացված ողջ հասույթն ուղղել 6 ամյա Մարիամի բուժմանը: Սա թվով 6-րդ խոշոր մշակութային միջոցառումն էր, որ կազմակերպվել է:

«Օգնենք հայ մանուկներին» բարեգործական հասարակական կազմակերպության նախագահ Դիանա Բուլղադարյանի խոսքով Մարիամը հիվանդ է Կռուզոնի գանգադիմային դիզոստոզ հիվանդությամբ եւ նրան անհրաժեշտ է շտապ վիրահատել.

«Հիվանդությունը շատ հազվագյուտ է, ցավոք, Հայաստանում երեխային բուժել չեն կարողանում: Այդ իսկ պատճառով երեխային շտապ պետք է տեղափոխել Մոսկվայի Նիկոլայ Բուրդենկոյի անվան հիվանդանոց, հետազոտման եւ վիրահատության»:

«Օգնենք հայ մանուկներին» բարեգործական հասարակական կազմակերպությունը օգնել է 7-8 հայ մանուկների, հատկացնելով նրանց 70000 ԱՄՆ դոլար:

Անժելա ՇԱՀՈՒՄՅԱՆ

«Տրանսկովկասյա 2013» նախագծի շրջանակներում Գերմանիայում` Լեհաստանի սահմանակից տարածքում, հուլիսի 12-ին կայացել է «Բանալի-Սահման-Նեորոպա Լանդ արտի» առարկաների բացօթյա ցուցադրությունը, որոնք ստեղծելու համար մի խումբ արվեստագետներ Հայաստանից, Վրաստանից, Ադրբեջանից և Գերմանիայից մասնակցել են ծրագրին: Հայաստանից` երկու արվեստագետ` Մարիամ Մուղդուսյանն ու Եվա Հարութը:

Ծրագիրը բավականին հետաքրքիր է եղել այն առումով, որ նվիրված է եղել փակ սահմաններին: Մասնակիցներից յուրաքանչյուրը բաց տարածության մեջ այդ թեման առարկայացրել է իր ձևով: Մարիամը, օրինակ, պատրաստել է երազանքի ծառ` հայաստանյան սրբավայրերում հնուց ի վեր ընդունված սովորույթի հիման վրա, երբ մարդիկ սրբավայրի տարածքում գտնվող ծառերին թաշկինակներ էին կապում` երազանք պահելով: Մարիամը մետաքսյա կտորներից յուրաքանչյուրի վրա մանրանկարչական դետալներով  խաղաղություն բառի ամեն մի տառն է գրել և կախել ծառերի ճյուղերին: Որպես արվեստագետ` նա դեմ է փակ սահմաններին և հավատարիմ այն սկզբունքին, որ արվեստը սահմաններ չի ճանաչում:

Պատմում է, որ ադրբեջանցի գործընկերներից մեկն էլ, օրինակ, իր ստեղծագործությունը կառուցել է այսպես. մեծ տարածության մեջ 3 դուռ է դրել` բացատրելով, որ բնությունը որևէ սահմանափակում չունի, և դռները մարդիկ են դնում` արհեստական խոչընդոտներ ստեղծելով բնության համար:

Սակայն, որքան էլ մասնակիցները փորձեին զերծ մնալ քաղաքական նրբերանգներից, դրանից խուսափել հնարավոր չի եղել:

Մի օր երեկոյան, երբ մասնակիցները միասին անկաշկանդ ժամանակ էին անցկացնում, որի ընթացքում նաև երգում էին ազգային երգեր, Մարիամը սկսում է երգել Կոմիտասի «Չինար ես»-ը: Ադրբեջանցի տղամարդ արվեստագետն էլ, որը, ի դեպ, բավականին հայտնի է Ադրբեջանում և Ադրբեջանից դուրս, սկսում է նրա երաժշտության հնչյունների ներքո ադրբեջաներեն ասմունքել: Դա այնքան գեղեցիկ համադրություն է ստեղծում, որ մասնակիցներն առաջարկում են դրա հիման վրա  մի հետաքրքիր ձայնային ներկայացում ստեղծել` համալրելով այն նաև մասնակիցների կողմից ազգային որևէ դետալի միացումով: Բոլորը համաձայնում են, և պայմանավորվում մինչև ցուցահանդեսի ավարտի օրը իրենց գաղափարն իրականացնել, չնայած որ այն դուրս էր ծրագրի օրակարգից:  Սակայն հաջորդ օրը, ի զարմանս բոլորի, Ադրբեջանի մասնակիցը հրաժարվում է մասնակցել: «Նա բավականին չոր հրաժարվեց այդ գաղափարից` պատճառաբանելով, որ դրա համար Ադրբեջանում  ինքը հետապնդումների կենթարկվի և կկորցնի այն ամենը, ինչ ունի: Նա անգամ խնդրեց որևէ տեղ չգրել, չհրապարակել, որ նման գաղափար է քննարկվել»,- պատմում է Մարիամը, որ ցնցված է միջադեպից: Որքան էլ որ նա լսել էր Ադրբեջանում տիրող հակահայկական քարոզչության, արվեստագետների նկատմամբ հետապնդումների և կաշկանդված մթնոլորտի մասին, երբեք չէր կարող պատկերացնել, որ իրականությունն այդ աստիճանի գորշ է:

Նրան ադրբեջանցի գործընկերները նաև հայտնում են, որ իրենց մոտ մեկ ամիս առաջ օրենք է ընդունվել, ըստ որի` արգելվում է հայերի հետ որևէ շփում ունենալը:

Մի հետաքրքիր դեպք էլ այդ միջադեպից հետո է տեղի ունենում: Ֆեյսբուքում` ադրբեջանական մի մշակութային խմբում, որի անդամ էր նաև ադրբեջանցի այդ արվեստագետը, 1800-ականների մի լուսանկար է տեղադրված լինում, որում պատկերված էին երկու կին` հայ և ադրբեջանցի: «Ադրբեջանցի գործընկերն ինձ խնդրեց, որ ես իր անունից լուսանկարի տակ հայերեն քոմենթ գրեմ` թե որքան գեղեցիկ է ադրբեջանցի կինը,- պատմում է Մարիամը:- Ես գրեցի, և չանցած 10 րոպե` այդ արվեստագետը նամակ ստացավ, որ ինքը հեռացված է խմբից, քանի որ հայերեն նախադասություն է գրել, չնայած որ նախադասության բովանդակությունը ադրբեջանամետ էր, գովաբանում էր ադրբեջանցի կնոջ գեղեցկությունը: Ինչևէ, այդ սպառնալից տոնից պարզ դարձավ, որ դա ոչ թէ մշակութային խումբ է, այլ հատուկ ստեղծված է վերահսկելու արվեստագետներին»:

Մարիամն ասում է, որ դրանից հետո այդ մարդու վերաբերմուքն իրենց նկատմամբ փոխվեց. նա վախեցած էր, աշխատում էր չշփվել, ընդհանրապես չէր լուսանկարվում հայերի հետ, պարզապես խուճապի մեջ էր: Տեսնելով նրանց վիճակը` մենք անգամ նրանց ցուցադրություններին չէինք մասնակցում, որ հանգիստ լինեն, քանի որ լուսանկարիչներ, թղթակիցներ կային:  «Ես հասկացա, որ այդ մարդիկ իրենց ազգության գերին են և զոհը իշխանությունների կողմից տարվող քարոզչության: Ինձ համար ուղղակի ցավալի էր տեսնել նման լուրջ և կայացած արվեստագետին այդքան խղճուկ վիճակում: Նրանց մոտ ասես 37 թիվն է»:

Սակայն ամենակարևորն այն է, որ Մարիամը հասկացել է, թե մենք այդ առումով որքան լավ վիճակում ենք. «Մենք շատ խնդիրներ ունենք, մեզ մոտ էլ որոշակի վերահսկողություն կա, բայց դա ուղղակի անհամեմատելի է»:

Գերմանիայում ադրբեջանցի արվեստագետի հետ տեղի ունեցած միջադեպը, ըստ նրա,  վարկաբեկեց Ադրբեջանը և բարձրացրեց Հայաստանի վարկը, քանի որ բոլորը տեսան, որ մենք, ի տարբերություն ադրբեջանցիների, ավելի ազատ ու դեմոկրատ ենք և չունենք նման խնդիրներ: «Միշտ էլ ծայրահեղությունը, ագրեսիան եկել է ադրբեջանական կողմից: Նման վախի մթնոլորտում Ադրբեջանը մի օր պայթելու է, ամեն մի նման դեպք մի կաթիլ ավելացնելու է հեղափոխության բաժակում»,- կարծում է Մարիամը:

Ինչ վերաբերում է հայաստանյան ազգայնամոլական երևույթներին, ապա երիտասարդ նկարչուհին դրան հանգիստ է վերաբերվում: Գիտի, որ այստեղ էլ կլինեն մարդիկ, որոնք իրեն կմեղադրեն ադրբեջանցու հետ շփվելու համար, սակայն նա դրանից չի կաշկանդվում. «Ազգայնամոլությունը, սուտ հայրենասիրական կոդեքսը սեփական տգիտությունը թաքցնելու ամենալավ միջոցներից է,- ասում է նա,- ես համարում եմ, որ մենք ազատագրել ենք մեր հողերը, որ մենք հաղթել ենք, և դա ինձ համար իրողություն է: Ես ազատագրված ու հաղթանակած քաղաքացու հոգեբանությամբ եմ շփվում ադրբեջանական կողմի հետ: Իսկ նրանք ագրեսիվ են ու թշնամացած, որովհետև պարտված են, իսկ պարտվածի հոգեբանությունը միշտ ագրեսիվ է: Փառք Աստծո, մենք այդ խնդիրը չունենք»:

Երևան քաղաքապետարանի 2013 թվականի տարեկան ծրագրով վերանորոգման ու հիմնանորոգման աշխատանքներ են ընթանում մշակութային, առողջապահական, ուսումնական ու արտադպրոցական հիմնարկությունների 54 շենքերում. դրանց կեսից ավելին՝ 28-ը, նախադպրոցական ուսումնական հաստատություններ են։

Տարեկան ծրագրում ներառված հաստատությունները որոշվել են ըստ նորոգման անհրաժեշտության գնահատման առաջնայնության, որի շրջանակում առաջնահերթությունը տրվել է նախ տանիքների, ապա կոյուղագծերի և սանհանգույցների անհապաղ նորոգման խնդիրներ ունեցողներին։ Ըստ այդմ սահմանված չափորոշիչներով ծրագրում ընդգրկվել են նաև Երևանի քաղաքապետարանի ենթակայության 16 գրադարաններ։

Մշակութային և առողջապահական մի շարք հիմնարկությունների շենքերի ջեռուցման աշխատանքների կազմակերպման շրջանակում իրականացվում են նաև նոր լուսամուտների, դռների տեղադրման և ջերմամեկուսացման այլ աշխատանքներ, ինչպես նաև ջեռուցման համակարգերի անցկացման ու ընդլայնման ներքին հարդարման աշխատանքներ։ Ի դեպ, ջեռուցման ծրագրում ներառվել են նաև «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանը և Կ. Դեմիրճյանի անվան թանգարանը։

Մշակութային, առողջապահական, ուսումնական ու արտադպրոցական հիմնարկությունների նորոգման 2013 թվականի տարեկան ծրագրում ընդգրկված են նաև 4 երաժշտական դպրոցներ, 2 պոլիկլինիկաներ, 2 մշակութային օբյեկտներ՝ «ՀայԱրտ» մշակութային կենտրոնի և Նոր Նորք մշակույթի կենտրոնի շենքերը։

Երևանի քաղաքապետարանի տեղեկատվության

և հասարակայնության հետ կապերի վարչություն

Այսօր  հավանաբար հատուկենտ են այն դերասաններն ու բեմադրիչները, որոնց նոր ներկայացումը դեռ չավարտված` հասարակությունը սպասում է հաջորդին: Վարդան Պետրոսյանին հաջողվում է ողբերգությունն ու կատակերգությունը մեկտեղել, յուրաքանչյուր թեման հետաքրքրական ու բովանդակալից մատուցել:

Որքան հետաքրքիր, նույնքան էլ զարմանալի է, որ դերասանական կոչումը Վարդան Պետրոսյանը չի ընդունում:

«ԵՍ ՉԵՄ ԿԱՐՈՂ ՆԵՐԵԼ ԹՈՒՐՔԵՐԻՆ»

Վարդան Պետրոսյանը ցեղասպանություն ապրած ընտանիքի որդի է: Հայրը ծնունդով Մանազկերտ քաղաքից է: Իսկ ինքը տան ամենափոքրն է:

– Եղբայրներս արդեն վաթսունն անց են: Երեք եղբայր ենք և մի քույր: 3-4 տարեկանում հորս փախցրել են կոտորածներից և բերել Լենինականի ամերիկյան մանկատուն: Նա հետագայում ուսումը շարունակել է, գրականագետ դարձել, գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր էր: Ուսումնասիրել է հատկապես արևմտահայ գրականությունը:

Վ. Պետրոսյանի մոր ծնողները քահանաներ են եղել, Սալմաստից էին:

– Երբ գյուղի ժողովուրդը  գաղթել է դեպի Գառնի, իրենք մնացել են եկեղեցիների մոտ ու սպանվել թուրքերի կողմից: Մեր տանն այդ մասին միշտ խոսակցություններ եղել են, և ես իմացել եմ ցեղասպանության մասին: Չեմ կարող մարսել ցեղասպանությունը, ես չեմ կարող ներել թուրքերին: Միայն թե բոլշևիկյան Ռուսաստանի դերակատարության մասին չգիտեի: Ծնողներս  աշխատում էին մեզ հեռու պահել այդ թեմաներից: Մի օր ուղղակի եղբայրս մորս հետ բանավեճ ունեցավ ու ասաց. «Էդ էլ ձեր Լենինը, որ Էնվեր փաշային ասում էր` ընկեր Էնվեր»: Ես 9 տարեկան էի այդ ժամանակ, և դա ինձ համար մեծ շոկ էր, քանի որ այն տարիներին Լենինի կերպարը մեզ այլ կերպ էր ներշնչվել: Հիշո՞ւմ եք` «Լենինը մեզ նման փոքրիկ է եղել…»: Ես հուզվեցի: Հիշում եմ՝ գնացի բաղնիքում լաց եղա: Ինձ համար դա մեծ հիասթափություն էր: Բայց այդ օրվանից ես Լենինին չներեցի:

ՈՒՆԵՆՔ ՀԵՐՈՍԱԿԱՆ ԱՆՑՅԱԼ ՈՒ ՆԵՐԿԱ

Վարդան Պետրոսյանն ասում է, որ որպես հայ ձևավորվել է դեռ մանկության տարիներից: Ասում է, որ հայ քրիստոնյա է, ու քրիստոնեական վարդապետությունը համարում է մեծագույն տիեզերական վարդապետություն:

– Իմ պապերից իմ մեջ սարսափելի մի բան է փոխանցվել, որ ես չեմ կարողանում բացատրել: Նույնիսկ հոգեպես ուժ չունեմ, որ գնամ Դեր Զոր, Թուրքիա, մեր պապենական հողերը ես չեմ տեսել: Գիտեք, ես կրում եմ այդ ամենն ու ուզում եմ փոխանցել: Մենք սարսափելի արհավիրք ենք ապրել, ու այն, որ այսօր կանգուն ենք, նշանակում է՝ շատ կարգին ժողովուրդ ենք: Մենք ունենք և՛ հերոսական անցյալ, և՛ հերոսական ներկա:

«ԻՆՉՊԵՍ ԴԱՐՁԱ ԴԵՐԱՍԱՆ»

Վարդան Պետրոսյանի ծնողներն արվեստին, առավել ևս՝ թատրոնին, իր հավաստմամբ, մեծ տեղ են տվել: Ասում է՝ դերասան դառնալու ոչ տենդագին փափագ է ունեցել, ոչ էլ ինչ-որ մեկը կողմնորոշել է:

– Դերասան դառնալու որոշում երբեք չի եղել, նման հարց ես չեմ քննարկել: Գիտեք, դա ստացվեց կամաց-կամաց, քանի որ ինստիտուտում կերպարվեստի բաժնում էի սովորում: Ունեինք դերասանական մի խումբ, նպատակը ոչ թե լուրջ թատրոն ստեղծելն էր, այլ կատակներ անելը, տարբեր տեսակի գժություններ կազմակերպելը: Հիմնականում նկարիչներ էին: Սուքիասի հետ ենք սկսել: Հետո մեր այդ խմբին միացավ Վահրամը Սահակյան, ու ստեղծեցինք «Ոզնիները»: Այդ ժամանակ մի լավ բան կար, որ դերասաններն ու նկարիչները նույն տեղում էին սովորում, և մեր ձևավորումն այդ միախառնված մթնոլորտում էր տեղի ունեում: Դա էր, որ ինձ կամաց-կամաց դերասանության տարավ:

Թե ինչու չի ընդունում «դերասան» բառը` ասում է.

– Կարծում եմ՝ մեծ ժողովրդականություն վայելող մարդ եմ: Դերասանը Փափազյանն էր: Օրինակ՝ Հենրիկ Հովհաննիսյանը որքան էլ հաճախ կրկնի, որ ես դերասան եմ, չէ՛, ես Վարդան Պետրոսյանն եմ, որը պարզապես համարձակություն ունի բեմ բարձրանալու և սրտի եկածն արտահայտելու:

…ԲԱԽՏ ՎԻՃԱԿՎԵՑ ԽԱՂԱԼ ՌՈԲԵՐ ՕՍԵՅՆԻ ԾՐԱԳՐՈՒՄ

Որքան էլ Վարդան Պետրոսյանը խոսի հայերի, հայկական արժեքների ու հայ մշակույթի մասին, նրա կենսագրության էական մասն անցել է Փարիզում: Երբ խնդրեցինք համեմատել ֆրանսիացի ու հայ մշակութասեր հասարակությանը, արվեստագետը ժպտալով պատասխանեց:

– Աշխատանքի բովանդակությունը թերևս մնում է նույնը, ուղղակի Հայաստանում ես ընդունված դերասան եմ: Այստեղ իմ աշխատանքային ճակատը շատ մեծ է: Ընդունված դերասան լինելը մի կողմից շատ հեշտացնում է քո գործը, մյուս կողմից, պետք է ասեմ, նաև շատ դժվարացնում է: Հեշտացնում է, քանի որ արդեն ունես մի հանդիսատես, որը նախապես գալիս է քեզ շատ սիրելով, բայց մյուս կողմից՝  պատասխանատվության սանդղակը, նշաձողը շատ մեծ է, որ բարձրացրել ես, ու իրավունք չունես ավելի «ցածրանալու»: Ֆրանսիայում, օրինակ, այդպես չէ: Այնտեղ շատ ավելի ծանր է ու դժվար: Ընդունված դերասան չեմ բոլորովին: Սրճարան-թատրոններում ամբողջ օրը աշխատելով` հացի փող եմ միայն վաստակել, ինչպես տեղի բոլոր դերասանները:

… Բաց դա դեռ սկիզբն էր: Հետո բախտ վիճակվեց խաղալ Ռոբեր Օսեյնի ծրագրում, նախ փոքր դերակատարումներով, զանգվածային տեսարաններում: Մի քանի տարի անց նաև համագործակցել է շատ ավելի լավ թատերախմբերի հետ:

– Գիտեք, երեք անգամ իմ կյանքում շատ մեծ դռներ են բացվել, բայց նույն պահին, զուգահեռ նաև Հայաստան գնալու ծրագիր է բացվել: 1997-1998 թթ.  հայտնի պրոդյուսերներ Պոլ Լեդերմանը և Ֆիլիպ Բուվարդը հմայված էին իմ խաղով ու առաջարկում էին աշխատել իրենց հետ: Սակայն ես եկա Հայաստան, որովհետև այլևս ի վիճակի չէի այնտեղ մնալու: Դրանից երկու ամիս առաջ «Խաթաբալադան» էի տեսել, չէի քնել: Մտածում էի` տղաները հիմա ինչ են անում այնտեղ: Ինձ համար շատ կարևոր բան էր դա: Ու նորից եկա Հայաստան, չեմ փոշմանել: Այդ օրվանից սկսեցի աշխատել և ամեն տարի նոր ներկայացում բեմադրեցի: 1999-ին ֆրանսիական հեռուստատեսությունն իր դուռը բացեց իմ առջև, և էլի համառ աշխատանքից հետո: Էրվե Ուբեր շատ հայտնի պրոդյուսերը ինձ մեծ հնարավորություն էր տալիս հեռուստատեսային ծրագրի մեջ աշխատել և հայտնի դառնալ: Օրինակ՝ Շառլ Ազնավուրի պես մարդը կարող է 40 տարի տքնաջան աշխատել, որ հայտնի մարդ դառնա, իսկ այսօր հեռուստատեսության շնորհիվ կարող է տասը ապուշ հաղորդման մասնակցես ու հայտնի մարդ դառնաս: Եվ էլի դա թողեցի ու եկա, քանի որ «Ծերունին և ծովը» պետք է խաղայի Խորեն Աբրահամյանի հետ, ինչը ինձ համար շատ կարևոր էր: 2003-ին, երբ Մարինի թատրոնում  ծանր ներկայացում խաղացի ու շատ ծանր հոգեվիճակների մեջ էի, կրկին դուռը բացված էր, և նոր դժվարությունների ու տառապանքների սկիզբն էր դրված: Բայց նորից եկա Հայաստան: Սա ճակատագրի պես մի բան է: Կա հոգու կանչ և դերասանի բնազդ, ինչպես Փափազյանն էր ասում: Նա է քեզ տանում առաջ, դա տրամաբանությամբ ու խելքով չէ: Այդ հոտառությունն ու այդ սիրտն էր, որ ինձ շպրտում էր այստեղ:  Մի խոսքով, հենց այդ տարի` 2003-ին, «Արմմոնոյում»  գլխավոր դերակատարի համար լավագույն մրցանակը ստացա, հյուրախաղերով մեկնեցի Ռուսաստան: Բայց հանուն երեխաներիս և ընտանիքիս հրաժարվեցի ու կրկին մեկնեցի Փարիզ, նրանց մոտ: Բացի այդ, Օսեյնի թատրոնում էլ պայմանագիր ունեի, որ չէի կարող դադարեցնել:

 Հարցազրույցը` Միքայել ԱՀԱՐՈՆՅԱՆԻ

Վարդան Պետրոսյանը ունի նոր ներկայացում: «Ամեն երկուշաբթի»-ն ոչ միայն հանդիպման օրն է հանդիսատեսի հետ, այլև ներկայացման անվանումը:

Վարդան Պետրոսյանի բնորոշմամբ`վերնագիրը փնտրված և հանկարծակի գտնված է. «Ախր երկուշաբթին չի համարվում թատրոնի օր, բայց ես գրեթե միշտ այդ օրն եմ ելույթ ունենում: Եվ բացի դա, երկուշաբթին լավ օր է, ինչ-որ բան սկսելու օրն է երկուշաբթին»։

Նոր ներկայացումը զրույց է մեր կյանքի հուզող հարցերի շուրջ, ինչն էլ  Վարդան Պետրոսյանը համարում է հանդիսատեսին գրավելու գրավականը։ Ինչպես միշտ, այս անգամ ևս կլինի անդրադարձ ներքաղաքական պրոբլեմներին, սակայն՝ «քաղաքականություն առանց քաղաքականության» սկզբունքով։

«Մարդիկ այնքան են հոգնել քաղաքական գործիչների անուններից, որ էլ լսել չեն ուզում: Դրա համար ես կխոսեմ քաղաքականությունից բոլորովին այլ կերպ։ Կլինեն անակնկալներ, բայց այս տարիների ընթացքում առաջին անգամ չեմ ուզում խոսել դրանց մասին։ Կգաք և ինքներդ կտեսնեք», – ասաց ՎԱրդան Պետրոսյանը։

Հարրի Փոթերի մասին գրքի հեղինակը խոստովանել է, որ ապրիլին մեծահասակների համար լույս տեսած “Կկվի կանչը” դետեկտիվն իր ստեղծագործությունն է:

Գիրքը ներկայացվել էր որպես պաշտոնաթող սպա Ռոբերտ Հելբրեյթի ստեղծագործություն: Հրապարակումից հետո այն արժանացավ  քննադատների բարձր գնահատանքին:  Ընթերցողները նույնպես հիացած էին: Բոլորին ապշեցրել էր այն փաստը, թե ինչպես էր տղամարդ հեղինակը ճշգրտորեն նկարագրում կանացի զգեստապահարանը:

Իրական հեղինակին հաջողվեց գտնել The Sunday Times-ի լրագրողների ջանքերով: Զինվորականի գրական դեբյուտն անքան տարօրինակ էր, որ նրանք անկախ հետաքննություն սկսեցին:

Ինչպես հետագայում Ռոուլինգը խոստովանեց, կեղծանունը նրան “ազատության”հնարավորություն տվեց: Նա “գերագույն հաճույք”ստացավ մամուլում աղմուկի բացակայությունից:

Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը քաղաքապետի տեղակալ Արամ Սուքիասյանի ուղեկցությամբ այցելել է քաղաքապետարանի ենթակայության Ժամանակակից արվեստի թանգարան, որտեղ օրերս բացվել էր «Արևելքից՝ Արևմուտք. Մոդեռնից՝ Պոստմոդեռն, հայ արվեստագետներ» խորագիրը կրող ցուցահանդեսը: «Ոսկե Ծիրան» կինոփառատոնի պաշտոնական ծրագրի շրջանակում բացված ցուցահանդեսում ներկայացված էր հայ գեղարվեստի հարյուրամյա  պատմությունը՝ սկսած 19-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը:

Քաղաքապետը շրջել է սրահում, ծանոթացել ներկայացված աշխատանքներին:

Հայ մեծանուն վարպետների գործերի կողքին ներկայացված էին նաև ժամանակակից նկարիչների աշխատանքներ: Մեկ հարթակի վրա  ներկայացված բարձրարժեք գործերի շարքում էին հայ մեծ նկարիչներ Մարտիրոս Սարյանի, Մինասի, Ժանսեմի, Գառզուի, Բաշինջաղյանի, Սերգեյ Փարաջանովի,  Երվանդ Քոչարի, ամերիկահայ աշխարհահռչակ նկարիչ Արշիլ Գորկու աշխատանքները:

Ցուցահանդեսում ներկայացված աշխատանքները դիտելուց հետո քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը կազմակերպիչների խնդրանքով իր ինքնագիրն է թողել ցուցահանդես այցելած պատվավոր հյուրերի համար առանձնացված ցուցանակին:

Երևանի քաղաքապետարանի տեղեկատվության

և հասարակայնության հետ կապերի վարչություն

Այսօր երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում բացվեց  «Արևելքից` արևմուտք, մոդեռնից` պոստմոդեռն, հայ արվեստագետներ» ցուցահանդեսը: Այն ուշագրավ է այն առումով, որ ցուցադրվում են վերջին 100 տարվա գեղանկարչական տարբեր ուղղությունների գործեր: Ոչ միայն հեղինակներն են տարբեր, այլև նրանց գեղեցիկի ընկալումը, այն ներկայացնելու ոճերն ու ձևերը:

Ցուցահանդեսում համաշխարհային ճանաչում ունեցող բոլոր ուղղություններն են (սկսած իմպրեսիոնիզմից), որոնցից ազդվել են հայ նկարիչները, յուրովի տեղայնացրել դրանք: 19-րդ տարի վերջից սկսած մինչև մեր օրերի գործեր են: Ընդ որում, հայ գեղանկարիչները  նախկինում այդպիսի ընդգրկումով երբեք չեն ցուցադրվել մեկ հարկի տակ:

Նախաձեռնողը «Աբրահամ Աննա աուկցիոն» ՍՊԸ-ն, Երևանում հիմնված «Բարձր արվեստ» կենտրոնն է: Վերջինս գործում է  2005-ից, իսկ վերջին շրջանում էլ ավելի է ակտիվացրել գործունեությունը` հայկական մշակույթը փորձելով մատչելի դարձնել տարբեր երկրների ներկայացուցիչների համար: Ընդ որում, կիրառվում են  ժամանակակից մեթոդներ և ձևեր, իսկ գլխավորը հայ նկարիչների գործերն աճուրդով վաճառելու, դրանք աշխարհին ճանաչելի դարձնելու հնարավորություն է տրվում:

Ի դեպ, ցուցահանդեսը կազմակերպվել էր «Ոսկե ծիրան» երևանյան կինոփառատոնի շրջանակում: Ինչպես լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ նշեց «Աբրահամ Աննա աուկցիոնի»  գործադիր տնօրեն Աննա Գրիգորյանը նպատակը մեկն է` միավորել արվեստի տարբեր տեսակները, ընդօրինակել 10-րդ անգամ անցկացվող կինոփառատոնի փորձը, և հետագայում գեղանկարչական այնպիսի ցուցահանդես կազմակերպել, որը նույնպես միջազգային ճանաչման արժանանա:

Իսկ ներկայիս ցուցահանդեսում, որը միավորել էր դասական և ժամանակակից արվեստի ներկայացուցիչներին մեկ հարկի տակ, ճանաչված վարպետների գործերի կողքին, երիտասարդ, հեռանկարային ստեղծագործողների աշխատանքներ են: Ներկայացված են Փանոս Թերլեմեզյանի, Վարդան Մախոխյանի, Եղիշե Թադևոսյանի, Մարտիրոս Սարյանի, Հակոբ Կոջոյանի, Ալեքսանդր Բաժբեուկ-Մելիքյանի, Երվանդ Քոչարի, Գևորգ Գևորգյանի (Ջոտտո), Արշիլ Գորկիի, Էդուարդ Իսաբեկյանի, Ժան Գարզուի, Սերգեյ Փարաջանովի, Ժան Ժանսեմի, Հակոբ Հակոբյանի, Սերգեյ Փարաջանովի, Վարուժան Վարդանյանի, Ռոբերտ էլիբեկյանի, Գարիկ Կարապետյանի, Կարեն Օհանյանի և ուրիշների գործերը: Շուրջ 7 տասնյակ արվեստագետների աշխատանքներ են:

Ցուցասրահում մեծ թվով այցելուներ էին: Ներկա էին նաև «Ոսկե ծիրանի» կազմակերպիչները: Ողջույնի խոսք ասաց Հարություն Խաչատրյանը:

Վերջում, հայկական արվեստի զարգացնան և քարոզչության գործում ունեցած մեծ ներդրաման համար, մրցանակ հանձնվեց «Ոսկե ծիրան» փառատոնի մասնակից, Ատոմ Էգոյանի «Արարարտ» ֆիլմում նկարահանված դերասանուհի Արսինե Խանջյանին: Պարգևը շատ շռայլ էր` Մինաս Ավետիսյանի «Մերկ կինը» նկարը: Դերասանուհին այդպիսի վերաբերմունքից անակնկալի եկավ և հուզմունքից արտասվեց: «Ծնվելով Լիբանանում, հայեցի դաստիարակություն ստանալով, պարտավորված էի զգում: Եվ ապրելով Կանադայում, երջանիկ եմ, որ բախտ եմ ունեցել հայկական արվեստում ներդրում ունենալու: Ինձ օգնել է իմ ժողովրդի ուժը: Այս պարգևը մեծ անակնկալ է և էլ ավելի է իմաստավորում իմ կյանքը, քանի որ այն համարում եմ իմ սիրելի ժողովրդից ստացած գնահատական»,-ասաց նա:

Ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետով և հիմք ընդունելով «Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը` որոշում եմ.

Հայ կինոարվեստի բնագավառում ունեցած վաստակի համար, ինչպես նաև «Ոսկե ծիրան» երևանյան միջազգային հոբելյանական 10-րդ կինոփառատոնի կապակցությամբ Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհել.

Ժողովրդական արտիստի`
Հարություն Ռուբենի ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻՆ կինոռեժիսոր, «Կինոյի զարգացման «Ոսկե ծիրան» ՀԿ տնօրեն

Մշակույթի վաստակավոր գործչի՝
Սուսաննա Գեորգիի ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻՆ կինոգետ, «Ոսկե ծիրան» երևանյան միջազգային կինոփառատոնի գեղարվեստական տնօրեն:

Շվեյցարիայում ապրող, ֆրանսիացի ռեժիսոր Լորանս Պերիգոն Ոսկե ծիրան միջազգային կինոփառատոնին մասնակցում է «Երկու հոգու միջև» վավերագրական ֆիլմով:

Այն ներկայացնում է մի պրոֆեսորի պատություն, որն իրեն ոչ կին է զգում, ոչ էլ տղամարդ. նա իրեն զգում է երկու սեռերի արանքում: Եվ ահա, 60-ամյակը լրանալուց հետո ի վերջո Քրիսը որոշում է սեռափոխության վիրահատություն անցնել ու դառնալ Քրիստա: Հաջորդում են մեկ տարի շարունակվող աշխատանքները`կանացիության վարժանքները:

Ֆիլմը Լորանս Պերիգոյի մագիստրոսական նախագիծն է և իր առաջին ամբողջական ֆիլմը:

Ասում է, որ սովորաբար խոսելու հնարավորություն է  տալիս մարդկանց, որոնք դրա հնարավորությունը չունեն  և նախընտրում է կերպարներ, որոնք դուրս են ստերեոտիպերից:

Ֆիլմի վերջնական գաղափարը ծնվել է հոր ընկերոջ հետ հանդիպման ժամանակ, երբ նրան ներկայացրել է, թե ինչ է ցանկանում նկարել:

Պարզվել է, որ նա  պատրաստվում է Թաիլանդ մեկնել`սեռը փոխելու վիրահատության համար: Պերիգոնն անմիջապես տեխնիկական ու ֆինանսական հարցն է լուծել և Թաիլանդ մեկնել` ազգություն ու երկիր չճանաչող թեման էկրանավորելու:

Ասում է, որ աշխատանքը հեշտ չի եղել, պատահել է, որ Քրիստայի մոտ առկա ճգնաժամերի պատճառով ստիպված են եղել դադարեցնել նկարահանումները, հետո նորից վերսկսել ու այդպես շարունակ:

Արտո Փեհլիվանյանի ՛՛Վ… այսինքն Վեռնոյ՛՛ վավերագրական  ֆիլմը ներկայացված է Ոսկե ծիրան միջազգային կինոփառատոնի  ՛՛Հայկական համայնապատկեր՛՛ անվանակարգերում: Ֆիլմը ֆրանսահայ կինոռեժիսոր  Անրի Վեռնոյի կյանքի ու ստեղծագործության պատմությունն է`հավաքված արխիվային նյութերից ու գործընկերների հուշերից, ինչպես նաև լրագրող Արտակ Հերիքյանի` Օմար Շարիֆի  հետ հարցազրույցից հատվածներ են ներառված (վերջինս ՛՛Մայրիկ՛՛ ֆիլմում խաղում է Վեռնոյի հոր դերը):

Արտո Փեհլիվանյանն ասում է, որ փորձել է նոր նյութեր գտնել, որպեսզի հանկարծ չստացվեր, որ կրկնօրինակում է անում:  Վեռնոյին մեծ ռեժիսոր է համարում. նա 38 ֆիլմերով ավելի քան 91 մլն հանդիաստես է հավաքել. ՛՛ Վեռնոյի ֆիլմերը մարդու նոր ինտելեկտուալ հարթակ են բարձրացնում, ահա թե ինչու են մարդիկ կինոթատրոն գնում՛՛:

Ֆիլմը մեծամասամբ ներկայացնում է ՛՛Մայրիկ՛՛ ֆիլմի նկարահանումները. Վեռնոյի 5 տարվա քրտնաջան  աշխատանքը և թե ինչպես է ֆիլմը ներկայացնում ֆրանսահայ համայնքին: Վեռնոյի այլ ֆիլմերի նկարահանման հրապարակից ներկայացվող կադրերը հնարավորություն են տալիս համեմատել և հասկանալ, թե ինչ նվիրվածությամբ ու սրտատրոփ մոտեցումով է Վեռնոյն աշխատել ՛՛Մայրիկ՛՛ ֆիլմի վրա:

Ֆիլմն ավարտվում է 88-ի կադրերով, երբ Վեռնոյը ելույթ է ունենում հանրահավաքում`ի պաշտպանություն Արցախյան շարժման և հայ ժողովրդի:

Կադրը Փեհլիվանյանը կարևորում է, քանի որ դա Վեռնոյի բացառիկ ելույթներից է հանրահավաքին, այլ արխիվային նման նյութեր չկան: Բացի այդ, դա ցույց է տալիս, որ Վեռնոյը ոչ միայն մեծ ռեժիսոր է եղել, այլ նաև պայքարել է հայ ժողովրդի իրավունքների ու արդարության վերականգնման համար:

Ֆիլմը հանրությանը կներկայացվի հուլիսի 12-ին, Մոսկվա կինոթատրոնում:

՛՛Այդ ես չեմ՛՛. այսպես է կոչվում Մարիա Սահակյանի ֆիլմը, որ ներկայացված է Ոսկե ծիրան 10-րդ միջազգային կինոփառատոնի ՛՛Միջազգային խաղարկային մրցույթ՛՛ և ՛՛ Հայկական համայնապատկեր՛՛ անվանակարգերում:

Ֆիլմը 14-ամյա Եվրիդիկեյի ներաշխարհն է ներկայացնում. ինքնության փնտրտուքներ, պատանեկան ապրումներ: Վերջինս հեռախոսի տեսախցիկով նկարում է ամեն տեսածը, հրապարակում իր բլոգում, ինքնասպանների միության անդամ է, լավագույն ընկերն էլ մի մեծ  խխունջ է: Նա ու մայրը միմյանց չեն հասկանում, աղջիկն ամեն կերպ փորձում է գտնել հորը, ինչպես նաև փոխել իր անունը, որից խուսափում է: Ֆիլմը դիտողի մոտ շատ հարցականներ է թողնում, ավարտն էլ հարցականով է. այդպես էլ հասկանալի չի լինում, թե արդյոք աղջնակը գտավ իրեն, ինչ եղավ նրա հետ, անհայտ է մնում նաև աղջկա  նոր ընկերոջ ճակատագիրը, որը նաև նրա մոր նախկին սիրեկանն է: Փոխարենը ֆիլմը նկարահանված է Ալավերդիում ու հարուստ է գեղեցիկ կադրերով, բնապատկերներով:

Ֆիլմի ռեժիսոր Մարիա Սահակյանը ֆիլմի անվան ընտրությունը պայմանավորում է նրանով, որ  գլխավոր հերոսուհին ինքնության փնտրտուքերի մեջ է, բայց ոչ մի կերպար ի վերջո իրենը չի համարում:

Ասում է, որ  գլխավոր հերոսուհուն համացանցի միջոցով է գտել, բլոգում, որտեղ իր աշխատանքներն էր հրապարակել: Այդպես հերոսուհին ավելի մոտ է կերպարին, որին խաղում է:

Ռեժիսորի խոսքով` պատմությունը հայկական չէ, այն համամարդկային է: Ամեն երկրում էլ, երբ ֆիլմը ցուցադրվում է, շատ պատանի աղջիկներ հայտարարում են, որ այն իրենց մասին է:

10-րդ Ոսկե ծիրանը Հայաստանի վրա է կենտրոնացրել ողջ աշխարհի մշակութային հանրության ուշադրությունը: Այս տարի կինոփառատոնի Հայկական համայնապատկեր մրցույթի երեք` կարճամետրաժ, խաղարկային և վավերագրական անվանակարգերի համար ներկայացվել է 23 ֆիլմ: Միջազգային խաղարկային մրցույթին` 13, Վավերագրական ֆիլմերի մրցույթին` 11, Կորիզին` 47, Տարածաշրջանային ֆիլմերի միցույթին` 11 ֆիլմ:

Այս տարի Ոսկե ծիրանի հատուկ հյուրերի թվում են աշխարհահռչակ ռեժիսորներ Մարգարեթե ֆոն Թրոթան, Յոս Ստերլինգը, Փոլ Քորդին:

Մարգարեթե ֆոն Թրոթա. Դերասան եմ դարձել ռեժիսոր դառնալու համար

Գերմանացի կինոռեժիսոր Մարգարեթե ֆոն Թրոթան  համաշխարհային կինոյում մեծ վաստակի համար պարգևատրվեց «Փարաջանովյան թալերով»: Մրցանակը ռեժիսորին հանձնեց Ոսկե ծիրան կիոփառատոնի հիմնադիր տնօրեն Հարություն Խաչատրյանը:

Կինոփառատոնի ընթացքում  «Փարաջանովյան թալեր» մրցանակ կստանան նաև  Շառլ Ազնավուրը, Իշտվան Սաբոն, Ներսես Հովհաննիսյանն ու Յոս Ստելինգը:

Մարգարեթե ֆոն Թրոթան  նշեց,որ վերջերս նվեր է ստացել Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լեռան 40 օրը» գիրքը, որը կարդալուց հետո մեծ ցանկություն է ունեցել տեսնել Հայաստանը:  Եվ զուգադիպությամբ այդ ժամանակ էլ Ոսկե ծիրանից հրավերք է ստացել Հայաստան այցելելու: «Երջանիկ եմ այստեղ լինելու համար»,- ասում է նա:

Ռեժիսորը պատմեց, որ ինքն աշխատելով է սովորել, որևէ մասնագիտական դպրոց չի ավարտել, քանի որ այն ժամանակ աղքատ էր, փող չուներ, փոխարենը կարող էր առավոտյան մեկ տոմս գնել ու կինոթատրոնից դուրս չգալ` միմյանց հետևից մի քանի ֆիլմ դիտելով: 60-ականներին Գերմանիայում կնոջը ռեժիսորի դերում պատկերացնելը դժվար էր, մինչդեռ ֆոն Թրոթեն ուզում էր ռեժիսոր դառնալ: Նպատակին հասնելու համար նա նախ դերասանուհի է դառնում, աշխատանքի ընթացքում էլ ռեժիսորներին անընդհատ հարցեր է տալիս` փորձելով յուրացնել ռեժիսորի աշխատանքը: «Երբ առաջին ֆիլմս նկարեցի, այլևս երբեք չնկարահանվեցի որպես դերասանուհի, քանի որ դերասանուհի լինելն ընդամենը միջոց էր բուն նպատակին հասնելու համար»,- ասում է նա:

Ռեժիսորը նշում է, որ քննադատությունից չի վախենում, բայց ինքը կինոքննադատ  լինել չեր ցանկանա: Իր վերջին ֆիլմի` «Հաննա Արենդտ»-ի քննադատությունը համարում է դարի ամենամեծ քննադատությունը: Սակայն նշում է, որ այդ ամենի միջով անցնելը ուժեղացնում է ռեժիսորին:

կադր «Հաննա Արենդտ» ֆիլմից

«Հաննա Արենդտ»-ը  հրեական ծագումով  գերմանացի կին փիլիսոփայի մասին է, որն ամուսնու հետ հազիվ է փրկվել համակենտրոնացման ճամբարից ու հաստատվել ԱՄՆ-ում:  1961-ի Հաննան Իսրայել է մեկնում`  «Նյու Յորքըր»-ի համար լուսաբանելու  Ադոլֆ Այխմանի դատավարությունը: Նա մտադիր է դեմ առ դեմ հանդիպելու այն մարդկանց, որոնց վարքագիծը`  նացիստական իշխանության օրոք,  ջանում էր հասկանել: Արենդտի հոդվածները, լույս տեսնելով, զայրույթի ալիք բարձրացրին  աշխարհում: Նա Այխմանին համարում էր ոչ թե հրեշ, ինչպես աշխարհն էր այդ կարծիքին, այլ մտածելու ունակությունից զրկված բյուրոկրատ  մարդասպան, որը ձգտել է հնարավորինս լավ կատարել իր առաջադրանքը, և մեղքի զգացում չունի, որովհետև պարզապես հրամաններ է կատարել: Արենդտի  հոդվածի պատճառով նրանից երես են թեքում ընկերները, տունը ողողվում է սպառնալից նամակներով, համալսարանում էլ պահանջում են, որ նա հեռանա և հրաժարվի իր դասաժամերից: Բայց այնուամենայնիվ Արենդտը չի փոխում իր կարծիքը` հայտարարելով, որ նորից լուսաբանելու դեպքում էլի նույնը կգրեր:

Մարգարեթե ֆոն Թրոթան հեղինակել է 20-ից ավել  ֆիլմեր, որոնցից են «Կատարինա Բլումի անարգված պատիվը», «Քրիստա Քլագեսի երկրորդ զարթոնքը», «Քույրեր կամ երջանկության հաշվեկշիռ, «Կապարե ժամանակներ», «Զուտ խելագարություն», «Ռոզա Լյուքսեմբուրգ», «Վախ և սեր», «Խոստում» և այլն:

Նրա խոսքով` առաջիկայում նկարահենլու է ֆիլմ երկու քույրերի մասին` անձնական թեմատիկայով, որը հեռու կլինի քաղաքականությունից ու պատմությունից. չի ուզում լինել ռեժիսոր, որ  միայն պատմական կերպարների է մարմնավորում:

«Սև հինգշաբթի»  ֆիլմով մեկնարկեց լեհական ֆիլմերի ցուցադրությունը

Ոսկե ծիրանը համագործակցում է տարբեր դեսպանությունների  հետ այդ երկրների ֆիլմերի ցուցադրություններ կազմակերպելու համար: Արտամրցութային ծրագրով այս տարի  հանդիսատեսին կներկայացվեն լեհական, ռուսական և վրացական ֆիլմեր:

Անտոնի Կրաուզեի  «Սև հինգշաբթի»  ֆիլմի արտամրցութային ցուցադրումով մեկնարկեց լեհական ֆիլմերի ցուցադրությունը:

Այն  1970-ի դեկտեմբերի 17-ում  Գդինիայում տեղի ունեցած դեպքերի վերապատմումն է` իրական պատմությունների էկրանավորման և պատմական կադրերի զուգակցմամբ հեղինակը ներկայացնում է, թե ինչպես են սոցիալիստական Լեհաստանի իշխանությունները բանակին հանում բանվորների դեմ, որոնք ընդամենը խաղաղ գործադուլ էին անում`պահանջելով թանկացումներին համապատասխան աշխատավարձերի բարձրացում: Երկրի ղեկավարությունը հայտարարում է, որ ավելի նախընտրալեի է նավաշինարանը ռմբակոծելը և տեղը նորը կառուցելը, քան թե բողոքավորների պահանջները քննարկելը կամ բավարարելը: Իշխանությունները հայտարարում են, որ բողոքի ակցիաները քաղաքական ենթատեքստ ունեն`անտեսելով տնտեսականը: Գործադուլի կազմակերպիչներին ձերբակալելուց հետո փոխվարչապետը բնակչությանը կոչ է անում աշխատանքի վերադառնալ: Սակայն վաղ առավոտյան աշխատանքի շտապող բանվորներին դիմավորում են տանկերով ու ավտոմատներով զինված բանակայինները`կրակ բացելով նրանց վրա: Զոհվում է 18 մարդ, վիրավորվում են հարյուրավորները: Պատմական իրադարձությունները ներկայացվում են նավաշինարանի աշխատակից, բանվոր Բրունո Դրիվայի ընտանիքի  պատմության միջոցով: Վերջինս փոխվարչապետի կոչով աշխատանքի վերադարձած մարդկանցից է, ով սպանվում է արձակված գնդակից: Նրան, ինչպես և մյուս սպանվածներին, հուղարկավորում են գաղտնի`գիշերով, առանց վկաների: Իսկ ընտանիքին փորձում են մյուս սպանվածների ընտանիքների հետ  հեռացնել  քաղաքից, որպեսզի այլոց ոչինչ չհիշեցնի կատարվածի մասին:

Լեհական ֆիլմերի ծրագրի շրջանակներում կցուցադրվի նաև Մաչեյ Ադամեկի «Լուսանկարը» ֆիլմը:

«Ռուսական կինոյի օրեր» ծրագրի շրջանակներում 6 ֆիլմ կցուցադրվի

Ոսկե ծիրանի ընթացքում արտամրցութային ծրագրով կներկայացվի 6 ռուսական  ֆիլմ`«Քանի դեռ գիշերը չի բաժանել մեզ» (Բորիս Խլեբնիկով), «Դաշտային մարիների երկնային կանայք» (ռեժ. Ալեքսանդր Ֆեդորչենկո), «Կողքիդ կլինեմ» (ռեժ. Պավել Ռումինով), «Ինտիմ մասեր» (ռեժ. Նատաշա Մերկուլովա, Ալեկսեյ Չուպով), «Արքայադստեր պատերազմը» (ռեժ. Վլադիմիր Ալենիկով), «Մայորը» (ռեժ. Յուրի Բիկով) ֆիլմերը:

Ուշագրավ է  Վլադիմիր Ալենիկովի «Արքայադստեր պատերազմը» ֆիլմը, որը պատմում է ռուս աղջկա և հայ տղայի սիրո մասին, որոնք, սակայն, հակամարտող խմբավորումների անդամներ են: Միմյանց դեմ հակամարտող հրոսակախմբերից մեկում ռուս պատանիներ են ներգրավված, մյուսում նախկին ԽՍՀՄ  հարավային երկրներից եկած փախստականներ: Արքայադուստր մականունով ռուս աղջիկը և ազգությամբ հայ Կարենը ստիպված են պայքարել իրենց սիրո և իրավունքների համար մի միջավայրում, որը լի է ատելությամբ, դաժանությամբ և կրոնական ու էթնիկական անհանդուրժողականությամբ:

«Ազգամիջյան հակամարտությունները և քսենոֆոբիան այսօր գոյություն ունեն, դա իրողություն է: Դրանից նախ և առաջ տուժում են երեխաները: Սա ֆիլմ է երեխաների մասին մեծահասակների համար,- ասում է Ալենիկովը:-Հույս ունեմ, որ հանդիսատեսի լայն շրջանակներին հասնելու դեպքում այն դրական առումով կփոխի մթնոլորտը, որում մեր երեխաներն են ապրում»:

Հարցին, թե ինչու է ֆիլմի հերոսին հենց հայ ընտրել, ոչ թե օրինակ, վրացի, տաջիկ կամ ուզբեկ, Ալենիկովը պատասխանում է, որ հայ Ռոմեոյի և ռուս Ջուլիետայի ընտրությունը պատահական չէ. ֆիմլի նկարահանումներին նախապատրաստվելիս  ՆԳՆ-ից 4 մեծ թղթապանակ է հավաքել նմանատիպ պատմություններով, որոնց մեծ մասը գաղտնի է, չի հրապարակայնացվել: «Հայերը և ռուսները միշտ կապված են եղել և հանկարծ ինչ-որ դատարկ տեղից ատելություն է ծագում: Ցավալի է»,-ասում է Ալենիկովը:

Ոսկե ծիրանը կամփոփվի հուլիսի 14-ին, երբ կհայտարարվեն հաղթողները և կցուցադրվեն մրցանակակիր ֆիլմերը:

Հ.Գ.

«Անկախ»-ն իր ընթերցողներին խորհուրդ է տալիս հնարավորության դեպքում բաց չթողնել մի քանի մրցութային ֆիլմերի ցուցադրությունները` «Հողի կանչը» (Մառլեն Էդոյան), «Վ… այսինքն Վեռնոյ» (Արտո Փեհլիվանյան), «Սարոյանլենդ» (Լուսին դինք): Ֆիլմերը հայկական համայնապատկեր մրցույթին են ներկայացված` երկուսը` վավերագրական, երրորդը` խաղարկային անվանակարգերում: